Türkiye, zeytinyağı üretiminde küresel pazarda yeni güç oluyor

Merkezi İspanya'da bulunan Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC), Türkiye'nin son yıllarda zeytinyağı üretiminde kaydettiği güçlü artışla küresel pazarda öne çıkan ülkeler arasına girdiğini, ihracattaki artışın ise ülkenin rekabet gücünü pekiştirdiğini bildirdi.

IOC yetkililerince yapılan açıklamada, zeytinyağı fiyatlarının temelde arz ve talep tarafından belirlendiği, son hasat yıllarında kuraklık ve diğer iklim kaynaklı faktörlerin neden olduğu düşük üretim nedeniyle fiyatların yükseldiği ifade edildi.

Üretimin son dönemde önemli ölçüde arttığına işaret edilen açıklamada, bunun arz kısıtlarını hafifletmeye yardımcı olduğu ve bu çerçevede 2026 yılında fiyatlarda bir miktar istikrar beklenmesinin makul olduğu vurgulandı.

Açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

"Arz toparlandıkça, talebin nispeten sabit kalması durumunda fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşması beklenir. Bununla birlikte, fiyatlar geçmişteki düşük seviyelere tamamen dönmeyebilir çünkü iklim değişkenliği, artan üretim maliyetleri, güçlü küresel talep ve jeopolitik gelişmeler gibi yapısal faktörler fiyatların geçmişe kıyasla bir miktar yüksek kalmasına neden olabilir. Özetle, üretimdeki iyileşme sayesinde 2026 yılında fiyatların dengelenmesi veya ılımlı hale gelmesi muhtemeldir. Ancak piyasa beklentileri, bir sonraki hasat yılının görünümüne bağlı olmaya devam edecektir."

Açıklamada ayrıca, "Her piyasada olduğu gibi, arzda meydana gelen değişimler fiyatlar üzerinde yukarı veya aşağı yönlü baskı oluşturur. IOC, başlıca üretici ülkelerdeki gelişmeleri yakından izlemektedir." ifadeleri kullanıldı.

Açıklamada, 2021-2022 hasat yılında küresel zeytinyağı tüketiminin 3 milyon 328 bin ton ile tarihsel bir zirveye ulaştığı, ithalatın da 1 milyon 177 bin ton ile rekor kırdığı bildirildi.

2022 yazındaki sıcak hava dalgasının Akdeniz bölgesindeki başlıca üretici ülkeleri ciddi etkilediği belirtilen açıklamada, İspanya'da yüzde 55, Fas'ta yüzde 44, Portekiz'de yüzde 39, İtalya'da yüzde 27, Tunus'ta yüzde 10 ve Cezayir'de yüzde 20 düşüş yaşandığı aktarıldı.

Buna karşılık Yunanistan'da yüzde 49 ve Türkiye'de yüzde 92 artış yaşandığı, Doğu Akdeniz ülkelerinin bu sıcak hava dalgasından etkilenmeyerek üretimlerini artırdığı vurgulandı.

Genel olarak 2022-2023 hasat yılında küresel zeytinyağı üretiminin yüzde 19 azalarak 2 milyon 760 bin tona düştüğünün tahmin edildiği belirtilen açıklamada, "2023-2024 sezonunda üretim sınırlı kaldı. Bunun sonucunda, İspanya'nın Jaen bölgesinde natürel sızma zeytinyağı fiyatları hızla yükselmiş ve Eylül 2023 ortasında 100 kilogram başına 842 avro ile zirveye ulaşmıştır.' denildi.

"2024-2025 hasat yılında küresel üretim 3 milyon 572 bin ton oldu"

Açıklamada, 2024-2025 hasat yılında geçici verilere göre küresel üretimin 3 milyon 572 bin ton ile tarihsel bir zirveye ulaştığı, 2025-2026 sezonu için üretimin 3 milyon 440 bin ton olarak tahmin edildiği, artan arz ortamında fiyatların yaklaşık 100 kilogram başına 430 avro seviyelerine gerilediği bildirildi.

İklim kaynaklı aksaklıkların giderek daha kalıcı ve öngörülemez hale geldiğine dikkati çekilen açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

"Bunun sonucunda üretim dalgalanmalarının artması ve arzın yıldan yıla daha istikrarsız hale gelmesi beklenmektedir. Özellikle olumsuz hava koşullarının aynı anda birden fazla üretim bölgesini etkilemesi durumunda, tekrarlayan arz şoklarının görülme olasılığı artmaktadır. Bu duruma karşı üreticiler, sulama yatırımları, daha dayanıklı zeytin çeşitlerinin geliştirilmesi ve üretimin Portekiz gibi yeni bölgelere, hatta geleneksel olmayan alanlara yayılması gibi yöntemlerle uyum sağlamaya çalışmaktadır. Ancak bu uyum süreci zaman almakta ve kısa vadede riskleri tamamen ortadan kaldırmayabilir."

Açıklamada, iklim değişikliğinin zeytinyağı piyasasında önemli bir yapısal faktör olmaya devam edeceği, bunun da önümüzdeki yıllarda daha yüksek dalgalanma ve dönemsel arz sıkıntılarına yol açabileceği belirtildi.

Üretim kalıplarındaki değişim ve artan küresel talebin, yeni ülkelerin zeytinyağı piyasasında daha belirgin rol üstlenmesine yol açabileceği ifade edilen açıklamada, İspanya, İtalya ve Yunanistan gibi geleneksel üreticilerin baskın konumlarını koruyacakları ancak Tunus ve Türkiye gibi ülkelerin üretimlerini artırarak küresel ticarette daha belirgin hale geldiği kaydedildi.

Açıklamada, Türkiye'nin üretim ve ihracattaki artışla küresel pazarda rekabetçi bir tedarikçi olarak öne çıktığı vurgulandı.

Açıklamada, "ABD ithalatı açısından bakıldığında, İspanya ve İtalya başlıca tedarikçiler olmaya devam ederken, onları Tunus ve Türkiye takip etmektedir. Özellikle Türkiye'den yapılan ithalatın son sezonlarda artması, ülkenin küresel pazarda rekabetçi bir tedarikçi olarak yükselen rolünü göstermektedir." ifadelerine yer verildi.