İstanbul — Konaklama sektörü köklü bir dönüşümden geçiyor. Artık teknoloji sadece operasyonları destekleyen bir araç değil; misafir deneyimini doğrudan şekillendiren stratejik bir güç haline geldi.

Axis Communications, konaklama sektöründe dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte, akıllı video çözümleri ve veri odaklı sistemlerin işletmeler için önemli bir rekabet avantajı yarattığına dikkat çekiyor.

Günümüzde oteller ve restoranlar, yalnızca hizmet sunmakla yetinmiyor; misafir davranışlarını analiz eden, yoğunluk ve kullanım verilerini ölçümleyen ve ihtiyaçları öngören teknolojilerle fark yaratıyor. Bu sayede işletmeler, hem hizmet kalitesini artırabiliyor hem de operasyonel süreçlerini daha verimli hale getirebiliyor.

Dijitalleşmenin etkisiyle birlikte, konaklama sektörü “deneyim odaklı” bir yapıya evrilirken, teknoloji bu deneyimin tasarımında belirleyici bir rol üstleniyor.

1. “Misafir deneyimi artık veriye dayalı olarak şekilleniyor”

Axis Communications Ülke Müdürü Ayşegül Demirkol konuyla ilgili yaptığı değerlendirmede şunları söyledi:

“Konaklama sektöründe teknoloji artık arka planda çalışan bir destek unsuru değil; doğrudan misafir deneyiminin merkezinde yer alıyor. Akıllı video çözümleri sayesinde işletmeler sadece güvenliği artırmakla kalmıyor, aynı zamanda operasyonlarını optimize ediyor ve misafir memnuniyetini ölçülebilir şekilde iyileştirebiliyor. Türkiye’de de bu dönüşümün hızla benimsendiğini ve işletmelerin teknoloji yatırımlarını stratejik bir öncelik haline getirdiğini görüyoruz.”

2. Güvenlikten Daha Fazlası: Operasyonel Zekâ Dönemi

Axis Communications’ın geliştirdiği video analitik ve bağlantılı sistemler, konaklama sektöründe güvenliğin ötesine geçerek işletmelere gerçek zamanlı içgörüler sunuyor.

Akıllı video teknolojileri; lobi, restoran, resepsiyon ve ortak alanlarda oluşan yoğunlukları analiz ederek hizmet akışının daha iyi planlanmasına yardımcı oluyor. Aynı zamanda personel verimliliğinin artırılması, bekleme sürelerinin azaltılması ve misafir memnuniyetinin iyileştirilmesi gibi kritik alanlarda somut katkı sağlıyor.

Bunun yanı sıra, güvenlik çözümleri artık yalnızca riskleri önlemekle sınırlı kalmıyor; olaylara daha hızlı müdahale edilmesini sağlarken, aynı zamanda iş sürekliliğini destekleyen proaktif bir yapı sunuyor.

3. Veri ile Güçlenen İşletmeler: Daha Akıllı Kararlar

Konaklama sektöründe veri odaklı karar alma süreçleri giderek daha fazla önem kazanıyor. Video analitikten elde edilen veriler, işletmelere yalnızca anlık durum analizi değil, aynı zamanda uzun vadeli stratejik planlama imkânı da sunuyor.

Alan kullanımının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve kaynakların daha etkin yönetilmesi gibi konular, veri temelli yaklaşımlar sayesinde daha ölçülebilir ve sürdürülebilir hale geliyor.

Bu yaklaşım, işletmelerin maliyetlerini kontrol altında tutarken, aynı zamanda gelir artırıcı fırsatları daha net bir şekilde ortaya koymasına yardımcı oluyor.

4. Geleceğin Konaklama Deneyimi: Akıllı, Bağlantılı, Kişiselleştirilmiş

Bulut teknolojileri, yapay zekâ destekli analizler ve entegre güvenlik sistemleri, konaklama sektörünün geleceğini şekillendiriyor.

Merkezi ve uzaktan yönetilebilen sistemler sayesinde işletmeler, farklı lokasyonlardaki operasyonlarını tek bir platform üzerinden yönetebiliyor. Bu da hem operasyonel esneklik sağlıyor hem de hızlı ölçeklenebilirlik imkânı sunuyor.

Axis Communications, uçtan uca çözümleriyle işletmelerin bu dönüşüme adapte olmasını kolaylaştırırken; teknolojiyi iş süreçlerine entegre ederek gerçek bir iş değeri yaratılmasına katkı sağlıyor.

Alman-Türk Ticaret ve Sanayi Odası (AHK Türkiye) Başkanı Bige Yücel, "Türkiye ile Almanya arasındaki ticarette orta ve yüksek teknoloji ürünlerinin ağırlığı arttı." dedi.

Yücel, Türkiye ile Almanya arasındaki ticaretin yapısına bakıldığında ilişkilerin yalnızca ham madde ticaretine dayanmadığını, aksine iki ülkenin birbirinin sanayi üretim zincirlerine derinlemesine entegre olduğunu söyledi.

Bu entegrasyonun, özellikle orta ve yüksek teknoloji ürünlerinin ticaretinde belirginleştiğini dile getiren Yücel, "Türkiye’den Almanya’ya ihraç edilen ürünler arasında ilk sırada otomotiv sektörü geliyor." açıklamasında bulundu.

Yücel, Türkiye ile Almanya arasındaki ticarette orta ve yüksek teknoloji ürünlerinin ağırlığının arttığını vurguladı.

Küresel ekonomik dalgalanmalara rağmen Almanya'nın, Ocak 2026’da Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı konumunu açık ara korumayı sürdürdüğünü belirten Yücel, 2026 yılının ilk aylarının, Türkiye ile Almanya arasındaki köklü ekonomik ilişkinin ne kadar güçlü ve istikrarlı olduğunu gösteren bir dönem olduğunun altını çizdi.

Yücel, "Türkiye'nin dış ticaret verileri, özellikle yılın ilk ayında sergilenen performans, Türkiye ile Almanya arasındaki güçlü ticari etkileşimin sürdüğünü gösteriyor." açıklamasında bulundu.

AHK Türkiye Başkanı Bige Yücel, Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan 2026 Ocak ayı verilerine göre, Türkiye'nin toplam ihracatının 20 milyar 328 milyon dolar olarak gerçekleştiğini, bunun içinde Almanya’nın 1 milyar 780 milyon dolar ile ilk sırada yer aldığını vurguladı.

Bu verilerin, Türkiye’nin toplam ihracatındaki Almanya payının ne kadar kilit ve değerli olduğunu net biçimde ortaya koyduğunu kaydeden Yücel, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Şubat 2026’da Türkiye'nin toplam ihracatı yıllık bazda artış göstermiş olsa da ülke bazlı detaylar henüz açıklanmadığından Almanya’ya yönelik rakamlar netleşmiş bulunmuyor. Bununla birlikte, ihracatımızın ana pazarlarında, özellikle Almanya’da, talebin güçlü seyrettiğine dair göstergeler mevcut. Şubat ayında Türkiye’nin toplam ihracatı yıllık bazda yüzde 1,6 artarak 21,1 milyar dolara yükseldi ve Almanya bu ayda da ana pazarlarımız arasında yer almayı sürdürdü.

Mart 2026’ya dair resmi veriler henüz yayımlanmadığı için ilk çeyreğe ilişkin toplam dış ticaret hacmini kesin olarak ifade etmek mümkün değil. Ancak ocak ve şubat verilerini dikkate aldığımızda, Türkiye-Almanya ticaret ilişkisinin 2026’nın ilk çeyreğinde de güçlü bir ivme yakaladığını söylemek mümkün."

Yücel, Ocak 2026 verilerinin ihracatın yüzde 92'sinden fazlasının imalat sanayi tarafından gerçekleştirildiğini gösterdiğini belirterek, bunun da otomotiv, makine, elektrik-elektronik ve beyaz eşya gibi sanayi ürünlerinin Almanya'ya satışındaki sürekliliği doğruladığını açıkladı.

"Türkiye'nin güçlü olduğu tekstil, hazır giyim ve konfeksiyon ürünleri Almanya pazarında istikrarlı biçimde talep görüyor"

Türkiye'nin güçlü olduğu tekstil, hazır giyim ve konfeksiyon ürünlerinin Almanya pazarında istikrarlı biçimde talep görmeye devam ettiğini kaydeden Yücel, "Buna ek olarak, demir çelik ürünleri ile gıda kategorisinde özellikle fındık ve kuru meyveler, Almanya’nın geleneksel olarak yoğun talep gösterdiği ürünler arasında yer almaya devam ediyor." şeklinde konuştu.

Yücel, Almanya’dan Türkiye'ye ithalat kalemlerine bakıldığında tablonun daha çok yüksek teknoloji ve yatırım malları ağırlıklı bir yapı sunduğunu belirterek, "Türkiye’nin üretim kapasitesini artıran makine ve mekanik cihazlar ile endüstriyel hat ekipmanları, Almanya’dan yapılan ithalatın en büyük bölümünü oluşturuyor." açıklamasında bulundu.

Yücel, şunları kaydetti:

"Otomotivde üst segment araçlar, motor aksamları ve teknik komponentler önemli yer tutuyor. Bunun yanında kimyevi maddeler, plastik ham maddeleri ve sağlık sektörü için kritik öneme sahip eczacılık ürünleri ile tıbbi cihazlar da Almanya’dan yapılan ithalatın ana kalemleri arasında yer alıyor.

Bu tablo, Türkiye’nin Almanya için güvenilir bir tedarikçi ve üretim merkezi olduğunu; Almanya'nın ise Türkiye’nin ileri teknoloji, makine ve yatırım malları alanındaki en önemli ortağı olma rolünü güçlendirdiğini gösteriyor."

Yücel, Türkiye Almanya ekonomik ilişkilerinin yalnızca ticari rakamlardan ibaret olmadığını, aynı zamanda karşılıklı teknoloji transferi, tedarik zinciri iş birlikleri ve yeşil dönüşüm alanındaki ortak hedefler üzerine inşa edilen dinamik bir yapıdan oluştuğunu dile getirdi.

Avrupa Birliği'nin karbon düzenlemeleri çerçevesinde Türk sanayisinin dönüşüm sürecinde Almanya’nın teknoloji ve know-how desteğinin daha da kritik hale gelmesini beklediklerini kaydeden Yücel, "Bu doğrultuda otomotivden makineye, elektronik ve enerji teknolojilerine kadar pek çok alanda ortaklıkların güçleneceğini öngörüyoruz." diye konuştu.

Yücel, Türkiye’de 80'in üzerinde veri merkezi ve 270 MW'ı aşan kapasite bulunduğunu, toplam alanın 2027'ye kadar yaklaşık 4 katına çıkarak 400 bin metrekare seviyesine ulaşmasının beklendiğini açıkladı.

Ayrıca kişi başına düşen veri merkezi sayısının AB ortalamasının altında olmasının pazarda halen önemli bir büyüme potansiyeline işaret ettiğini belirten Yücel, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bu alan, özellikle Alman teknoloji ve altyapı şirketleri için somut iş birliği fırsatları sunarken, sanayinin dijital ve veri temelli dönüşümünü de hızlandıracaktır. Son olarak, Türkiye’nin ev sahipliği yapacağı COP31 sürecinin iş dünyası açısından önemli bir dönüm noktası olacağına inanıyoruz.

İklim politikalarının ticaret üzerindeki etkisi her geçen gün artarken, karbon düzenlemeleri, yeşil finansmana erişim ve uyum maliyetleri şirketlerin rekabet gücünü doğrudan şekillendiriyor. AHK Türkiye olarak COP31’i, özellikle enerji ve sürdürülebilir sanayi alanlarında iki ülke arasındaki iş birliklerini ileriye taşıyacak önemli bir fırsat olarak değerlendiriyoruz."

Çözüm platformu Şikayetvar’ın paylaştığı verilere göre, 1-10 Nisan arasında GSM operatörlerine iletilen şikayetler yüzde 42 arttı.

Şikayetvar verilerine göre GSM operatörlerine ulaşan şikayet sayısında dikkat çekici bir sıçrama yaşandı. 1 Nisan itibarıyla hayatımıza giren 5G teknolojisiyle birlikte 2 bin 400 seviyesinde olan başvurular, 10 Nisan itibarıyla 3 bin 402’ye yükseldi. Artış yalnızca kısa vadeyle sınırlı değil. Yıllık veriler de yükseliş trendine işaret ediyor. 2025 yılının ilk dört ayı ile 2026’nın aynı dönemi karşılaştırıldığında şikayet sayısı 35 bin 536’dan 38 bin 536’ya çıkarak yüzde 8 arttı.

5G ile ilgili en çok nelerden şikayet ediliyor?

Şebeke çekim problemi ilk sırada: Kullanıcıların en çok şikayet ettiği konu şebeke kalitesi. 5G aktif görünse bile birçok bölgede çekim gücünün zayıf olduğu, kapalı alanlarda bağlantının tamamen koptuğu ifade ediliyor.

Beklenen hızlara ulaşılamıyor: 5G’nin yüksek hız vaadine rağmen kullanıcılar çoğu zaman düşük hızlarla karşılaştıklarını belirtiyor. Hatta bazı kullanıcılar 4.5G’nin daha hızlı olduğunu dile getiriyor.

Bağlantı kararsızlığı dikkat çekiyor: Telefonların sürekli 5G ile 4G arasında geçiş yapması, bağlantının stabil olmaması ve ani kopmalar en sık dile getirilen teknik sorunlar arasında yer alıyor.

Kampanya ve hediye internet sorunları: Operatörlerin sunduğu kampanyalarda vaat edilen internet paketlerinin tanımlanmaması veya yanlış kullanılması kullanıcıların tepkisini çekiyor.

Cihaz uyumluluğu problemleri yaşanıyor: 5G destekli telefon kullanan bazı kullanıcılar, cihazlarının sistemde uyumsuz görünmesi veya 5G ayarlarının aktif olmaması gibi sorunlarla karşılaşıyor.

Altyapı ile reklamlar örtüşmüyor: Bazı kullanıcılar, operatörlerin “5G var” dediği bölgelerde hizmet alamadıklarını belirtiyor. Bu durum, altyapı ile tanıtım arasındaki farkı gündeme getiriyor.

Müşteri hizmetleri yetersiz bulunuyor: Şikayetlere verilen standart yanıtlar ve çözüm süreçlerinin yavaşlığı kullanıcı memnuniyetini düşürüyor. Geri dönüşlerin yetersiz olduğu sıkça vurgulanıyor.

Taahhüt ve iptal sorunları tepki çekiyor: Hizmetten memnun kalmayan kullanıcılar, yüksek cayma bedelleri nedeniyle operatör değiştirmekte zorlandıklarını ifade ediyor.

Geçiş süreci etkisi mi?

Uzmanlara göre, yeni nesil mobil teknolojilere geçiş süreçlerinde benzer sorunlar yaşanması olağan kabul ediliyor. 5G altyapısının henüz tüm bölgelerde eşit seviyede yaygınlaşmamış olması, mevcut sistemlerin büyük ölçüde 4.5G altyapısı üzerine çalışması ve cihaz–şebeke uyumluluğu gibi teknik faktörler kullanıcı deneyimini doğrudan etkileyebiliyor.

Konuyla ilgili Şikayetvar’a ulaşan bazı şikayetlerse şöyle:

• “5G’ye geçtikten sonra internet kalitesi belirgin şekilde düştü. 4.5G’de bu kadar sorun yaşamazken, 5G’de sık sık kopmalar oluyor ve bağlantı stabil değil. Öyle ki, yeni taahhüdüm olmasa hattımı taşımayı düşünecek kadar memnuniyetsizlik yaşıyorum. 4.5G’ye geri dönmek istedim ancak telefonda sadece 2G–3G seçenekleri görünüyor; 4.5G’ye geçiş yapamıyorum ve çözüm bulamadım.”

• 5G’ye geçtikten sonra Düzce’de mobil internet neredeyse kullanılamaz hale geldi. Daha önce aynı yerde 4.5G ile 35–50 Mbps hız alabilirken, son 1 haftadır sürekli H/H+ bağlantısı görüyorum ve hızım 8–10 Mbps seviyesine düştü. Müşteri hizmetleri sorunun baz istasyonu kaynaklı olduğunu söyleyip bölgesel iyileştirme yapılacağını belirtti ancak somut bir çözüm sunulmadı. Sorunun çözülemeyeceğini ima eden yaklaşım da ayrıca hayal kırıklığı yarattı.

• 01.04.2026 tarihinde SMS ile “5G’ye Hoş Geldin Kampanyası”na başvurdum; ancak cihazımın 5G uyumlu olmadığı gerekçesiyle 50 GB hediye internet hattıma tanımlanmadı. Kullandığım cihaz teknik olarak 5G desteklemesine rağmen sistemde uyumsuz görünüyor ve bu nedenle kampanyadan yararlanamıyorum. Gönderilen SMS ile de bu hatalı bilginin teyit edildiğini görüyorum. Cihazımın 5G uyumluluğunun sistemde düzeltilmesini ve hak ettiğim 50 GB internetin tanımlanmasını istiyorum.

• 5G hızlarından bahsederek reklam yapmalarına rağmen hattımı bu sabah itibarıyla 3G’ye düşürdüler ve o zamandan beri ne internetimi ne de hattımdaki dakikalarımı düzgün kullanamıyorum. Saat sabah 11.00’den akşam 17.00’ye kadar defalarca müşteri hizmetlerini aradım, en az 10 farklı müşteri temsilcisiyle görüştüm ve neredeyse hepsi birbirinden farklı, çelişkili ve yanlış bilgiler verdi.

Uzmanlar ise kontrolsüz kullanımın bireysel ve toplumsal düzeyde yeni risk alanları oluşturduğuna dikkat çekiyor.

ekonomim dergisi

İstanbul Rumeli Üniversitesi Psikoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ömer Faruk Şimşek, dijital bağımlılığın günümüzde en yaygın davranışsal risk alanlarından biri haline geldiğine dikkat çekti. Telefon ve dijital platform kullanımının rastlantısal olmadığını vurgulayan Şimşek, “Dijital sistemler, beynin ödül mekanizmasını sürekli harekete geçirecek biçimde tasarlanıyor” dedi.

* EKONOMİM MART SAYISI

* HER AY DOLU DOLU İÇERİKLERLE

“Her bildirim beyinde ödül etkisi oluşturuyor”

Dijital dünyanın sunduğu hız ve erişim kolaylığının hayatı önemli ölçüde kolaylaştırdığını belirten Şimşek, kontrolsüz kullanımın psikolojik sonuçlarına karşı uyarıda bulundu. Sürekli gelen bildirimler, sosyal medya beğenileri ve anlık haz sunan içeriklerin dopamin sistemini aktive ettiğini ifade eden Şimşek, “Her bildirim beyinde küçük bir ödül etkisi oluşturuyor. Bu durum zaman içinde alışkanlığa, ardından da kontrol kaybına dönüşebiliyor” diye konuştu. Bu sürecin bireyde fark edilmeden gelişen tekrar eden kontrol etme davranışına yol açtığını belirten Şimşek, kişinin kısa süreli rahatlama için ekrana yöneldiğini söyledi.

“Yaş gruplarına göre riskler değişiyor”

Dijital bağımlılığın farklı yaş gruplarında farklı biçimlerde ortaya çıktığını dile getiren Şimşek, gençlerde sosyal medya ve çevrim içi oyunların öne çıktığını, yetişkinlerde ise işle bağlantılı ekran kullanımı ve sürekli çevrim içi kalma baskısının belirleyici olduğunu kaydetti. Gençlerde sosyal onay arayışı ve akran ilişkilerinin etkili olduğunu ifade eden Şimşek, yetişkinlerde ise kaçırma korkusu ve iş sürekliliği kaygısının ön plana çıktığını belirtti. Her iki grupta da uzun süreli ekran kullanımının dikkat dağınıklığına, uyku sorunlarına ve yüz yüze ilişkilerde zayıflamaya yol açabileceğini söyledi. Özellikle gece saatlerinde artan ekran maruziyetinin biyolojik ritmi bozduğunu ve zihinsel yorgunluğu artırdığını da sözlerine ekledi.

“Hedef teknolojiden uzaklaşmak değil, dijital denge kurmak”

Sağlıklı dijital kullanımın teknolojiyi tamamen hayat dışına itmek anlamına gelmediğini vurgulayan Şimşek, asıl hedefin “dijital denge” olduğunu ifade etti. Günlük ekran süresinin sınırlandırılması, gereksiz bildirimlerin kapatılması ve teknoloji dışı zaman aralıklarının oluşturulmasının önemli adımlar olduğunu belirten Şimşek, özellikle yemek saatlerinde ve uyumadan önce ekran kullanımının azaltılmasının aile içi iletişimi ve uyku kalitesini olumlu etkilediğini söyledi. Yüz yüze etkileşimlerin artırılması ve fiziksel aktivitelerin günlük yaşama dahil edilmesinin dengeleyici rol oynadığını kaydeden Şimşek, dijital farkındalık eğitimlerinin erken yaşta başlaması gerektiğine işaret etti.

“Asıl risk kontrolsüz kullanım”

Prof. Dr. Şimşek, dijital araçların doğru ve bilinçli kullanıldığında yaşamı kolaylaştırdığını, ancak sınır konulmadığında psikolojik ve sosyal riskler doğurabileceğini belirtti. “Teknolojiyi hayatımızdan çıkarmak gerçekçi değil. Önemli olan, onun bizi yönetmesine izin vermemek. Dijital farkındalık geliştikçe bireyler ekranla kurdukları ilişkiyi daha bilinçli şekilde düzenleyebilir” ifadelerini kullandı.

* EKONOMİM MART SAYISI

* HER AY DOLU DOLU İÇERİKLERLE

Dijital mirasınızı nasıl hazırlayıp koruyacağınızı ve sevdiklerinizin duygusal ve fiziksel yükünü azaltmak için önceden başka neler yapabileceğinizi tam olarak bilmek önemli. Siber güvenlik alanında dünya lideri olan ESET, dijital miras dolandırıcılarına karşı alınabilecek önlemler konusunda bilgi paylaşımında bulundu.

Bir hayat sona erdiğinde geride bırakılanları hayal edebiliyor musunuz? Aile yadigârları, mülkler ve  diğer maddi varlıklar…  Şimdi de sevdiklerinize yönetmeleri için bırakacağınız tüm dijital varlıkları bir düşünün. E-posta hesapları, paylaşılan fotoğraflar, parolalar, çalma listeleri, sosyal medya profilleri ve akıllı cihazlar. Aradaki fark, siz öldükten sonra bunlara tamamen erişilemez hâle gelmesi ve bu durumun, arkadaşlarınız ve aileniz için zaten travmatik olan süreci daha da karmaşık hâle getirmesidir. Daha da kötüsü, dijital mirasınız kötü niyetli kişilerin hedefi bile olabilir. Dijital mirasınızı nasıl hazırlayıp koruyacağınızı ve sevdiklerinizin duygusal ve fiziksel yükünü azaltmak için önceden başka neler yapabileceğinizi tam olarak bilmek önemlidir. Ayrıca aniden aynı duruma düşerseniz ne olacağını da bilmelisiniz.

Dijital miras bırakılabilir mi?

En büyük zorluklardan biri sosyal medya ve parola yönetimiyle ilgilidir. OpenID Foundation'a göre, bankalar, vergi daireleri ve kart şirketleri ölüm sonrası hesapların kapatılmasıyla ilgili iyi prova edilmiş süreçlere sahipken birçok dijital odaklı şirket hâlâ ölümü "olağan dışı bir durum" olarak ele alıyor. Yasal açıdan bakıldığında, miras yasaları genellikle dijital varlıkları kapsamamakta, çevrimiçi politikalar "belirsiz" ve araçlar dağınık olabilmektedir.

Riskler nelerdir?

Sevdiklerini kaybeden arkadaşlar ve aile üyeleri için ölen kişinin dijital değerlerini geri alamamaları durumunda, sevdiklerini kaybetmenin duygusal darbesinin acısı artabilir. Sosyal medya algoritmaları, doğum günü bildirimleri veya etiketlenmiş fotoğraflar şeklinde istenmeyen anıları gündeme getirirse bu durum kötü hissettirebilir. Ayrıca size devredilmesi gereken kripto paralar ve diğer varlıklara erişememenizin mali bir etkisi de vardır.

Dolandırıcılar da para kazanma fırsatı yakalama peşinde. İlk olarak, ölüm ilanlarını ve sosyal medya gönderilerini tarayarak, ölen kişinin kimliğine bürünmek için kullanabilecekleri kişisel bilgileri arıyorlar. Sonrasında kredi kartı şirketlerini aldatarak yeni kredi limitleri açtırmaya bile çalışıyorlar.  Bankalar ve devlet kurumları için zorluk, kurban hesaplarını aktif olarak takip etmediğinde, bu tür dolandırıcılıkların normalde olacağından çok daha uzun süre devam edebilmesi oluyor. Dolandırıcılar yakın zamanda vefat eden bir kişinin ailesini de hedef alabilir. Örneğin, web'den onların görüntülerini toplayarak, akrabalarından para veya bilgi talep eden ölüm sonrası deepfake videolar oluşturabilirler. Ya da aynı şeyi yapmak için merhumun sosyal medya hesaplarını ele geçirebilirler. Hatta bir sigorta şirketi gibi davranarak, hayat sigortası fonlarını serbest bırakmak için bir ücret talep edebilirler. Ya da sevdiklerinizin dijital varlıklarına ücret karşılığında erişebileceklerini iddia eden hayali bir "hesap kurtarma" hizmet sağlayıcısı olabilirler.

Dijital miras riskini yönetmek için yapabilecekleriniz

Yapmanız gereken ilk şey, sizin veya sevdiğiniz birinin dijital mirasını oturup birlikte düzenlemektir. Giriş bilgileri de dâhil olmak üzere tüm önemli hesapların, cihazların ve varlıkların dijital bir envanterini çıkarın. Parolaları saklamak için parola anahtarları veya dijital cüzdanlar kullanıyorsanız bu işlem karmaşık olabilir.

Çoğu büyük teknoloji şirketi, erişimi bir "miras irtibat kişisine" devretme olanağı sunsa da vefat etmeden önce bu olanağı kullanmazsanız muhtemelen hiç kimse hesaplarınıza erişemeyecektir. Başlıca hizmetler şunlardır:

• Facebook/Instagram Miras Kişisi
• Google Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi
• Apple Dijital Miras
• 1Password, LastPass ve Keeper gibi bazı parola yönetimi hizmetleri de "acil durum erişimi" veya benzer özellikler sunar

Ancak yukarıdakiler için izinlerin kısıtlı olabileceğini ve bunun da içeri girdikten sonra erişebileceğiniz ve yapabileceğiniz şeyleri sınırlayabileceğini de bilmelisiniz. Ancak en azından bunları güvence altına almak veya tamamen kapatmak mümkün olmalıdır. Bu, tek kullanımlık şifreleri almak için bunlara ihtiyacınız olmadığı varsayımıyla geçerlidir. Ardından, merhum ile ilgili kamu ve özel kurumlara bilgilendirmede  bulunulması gerekiyor. Olağan dışı faaliyetleri izleyerek finansal dolandırıcılığı önleyebilirsiniz. Ehliyetini iptal edin ve banka ve kredi kartı hesaplarını dondurun, güvenli olduğunda bunları silin. Bulduğunuz tüm devam eden abonelikleri iptal edin. Dolandırıcılar izliyor olabileceğinden, ölüm ilanında çok fazla bilgi paylaşmaktan kaçının. Ayrıca tüm arkadaşların ve aile üyelerinin olası dolandırıcılık girişimlerine karşı uyanık olmalarını sağlayın.

5G teknolojisiyle uyumlu telefon ve sim karta sahip kullanıcılar, hem operatör hem de telefonda 5G sistemlerini aktif ederek, 1 Nisan'dan itibaren kapsama alanları içinde bu teknolojiyi kullanabilecek.

mobil iletişimin 5. nesli olan 5G, önceki nesillere göre kablosuz ağ mimarisini temelden değiştiriyor.

Dijital dünyadaki her şeyin birbiriyle anlık haberleşebilmesi için tasarlanan bu teknoloji, mobil ağların karşılayamadığı anlık tepki süresi ve yoğun bağlantı taleplerine de cevap veriyor.

Ulaştığı hızla geçmiş teknolojilerden ayrılan 5G'de daha önceden megabitlerle ifade edilen hız, gigabit seviyelerine ulaşıyor.

Türkiye 5G'ye geçiş için çalışmalarına uzun süredir devam ediyor. TBMM, stadyumlar gibi birçok alanda geçen yıl test çalışmaları kapsamında hizmete sunulan bu teknoloji, 1 Nisan itibarıyla ise ülke genelinde kullanılmaya başlanacak.

5G ilk aşamada 81 il merkezinde devreye girecek, 2 yıl içinde ülkenin her noktasına yayılacak.

Dolayısıyla ilk aşamalarda sadece şehir merkezlerinde olacak bu teknoloji, peyderpey genişleyecek.

5G kullanımı için yapılması gerekenler

Beşinci nesil mobil haberleşme için kullanıcıların en başta bu teknolojiye uyumlu bir cep telefonu ile uyumlu bir sim kartının olması gerekiyor.

Halihazırda 4,5G teknolojisi ile uyumlu sim kartlar 5G ile de uyumlu iken daha önceki teknolojilere ait sim kartların güncellenmesi şartı bulunuyor.

Uyumlu telefon ve sim karta sahip olunduktan sonra geriye bu teknolojiyi aktif etmek kalıyor. Türkiye'de bu hizmeti sunacak 3 operatörde de SMS ile veya operatörlerin mobil uygulamaları üzerinden 5G aktif edilebiliyor.

Dördüncü ve son aşamada ise telefonun "Ayarlar", "Hücresel" veya "Mobil Ağlar" kısmından şebekenin LTE veya 4,5G'den 5G'ye taşınması gerekiyor.

Uyumlu telefon ve sim kart sahip, hem operatör hem de telefonda 5G sistemlerini aktif eden kullanıcılar ise 1 Nisan itibarıyla kapsama alanı içinde bu teknolojiyi kullanabilecek.

Telefonun uyumlu olup olmadığı nasıl kontrol ediliyor?

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu'nun açıklamasına göre Türkiye'deki 95 milyon civarında cep telefonundan 32 milyonu 5G'ye uyumlu görünüyor. Yaklaşık bir sene önce bu rakam 15 milyon civarında bulunuyordu. 5G'nin devreye girmesiyle bu rakamın artması bekleniyor.

Bu kapsamda Apple telefonlarda iPhone 12 ve sonrası, Samsung telefonlarda da Galaxy S21 ve sonrasındaki telefonların uyumlu olduğu operatörler tarafından ifade edildi.

Kullanıcılar Android ve iPhone telefonlarda "Ayarlar" menüsünden "Hücresel" veya "Mobil Ağlar" başlığı altında en yüksek teknoloji olarak LTE veya 4,5G yerine 5G'yi görüyorsa bu teknolojiye uyumlu telefonu olduğu anlamını taşıyor.

Operatörlerin internet siteleri üzerinden de telefonlarının 5G uyumlu olup olmadığını tespit edebiliyor.

5G birçok alanda farklılık yaratacak

Bu teknolojiyi 1 Nisan itibarıyla hizmete sunacak 3 operatör de 5G uyumlu telefonlara yönelik kampanyalara odaklandı. Böylece kullanıcılar telefonunu güncelleyerek 5G'yi kullanmaya başlayabiliyor.

Ancak 5G yüksek hızla birlikte yüksek veri kullanımını da beraberinde getiriyor. Bu, internet paketlerinin 4,5G teknolojisine göre daha hızlı tükenebileceği anlamını taşıyor. Operatörler ise yüksek kullanıma yönelik "sınırsız mobil internet" gibi seçeneklerle yeni paketler sunuyor.

5G'nin daha hızlı internetin yanında, hayatın birçok alanında kritik değişiklikleri beraberinde getirmesi bekleniyor. Bu teknolojiyle büyük dosyaların saniyeler içinde inmesi, konser, stadyum, metro gibi kalabalık yerlerde bağlantı kopmalarının azalması ve mobil cihaz üzerinden başka elektronik araçlarla hızlıca iletişim kurulabilmesi mümkün olacak.

Uzaktan ameliyatların robotlarla yaygınlaşması, 5G'nin 1 milisaniyenin altına düşen gecikme süresi sayesinde, bir cerrahın binlerce kilometre ötedeki bir hastayı robotik kollar yardımıyla, sanki yanındaymış gibi anlık tepkilerle ameliyat edebilmesi hedefleniyor.

Ayrıca 5G, sanayi ve üretimde binlerce sensör ve robotun aynı anda çalışması, tarlaların sulanması ve sensörlerle izlenmesi imkanı sunuyor.

Mobil oyunlarda gecikmenin düşmesiyle takılmaların azalması ve bulut tabanlı oyunların her yerde daha rahat oynanabilmesi de 5G ile mümkün olacak.

“Dijital dünyada da insan kalmayı öğrenmemiz gerekiyor!”

Anonimliğin ve algoritmaların sert dili teşvik ettiğini belirten Prof. Dr. Atalay, “Ekranın arkasında bir insan olduğunu unutmamalı, düşünerek yazmalıyız” çağrısında bulundu.

 Prof. Dr. Atalay, “Günümüzde dijital nezaket hem ailelerin hem de eğitim kurumlarının çocuklara, gençlere genel terbiye ve saygı eğitimlerinin önemli bir parçası olmalı. Kısacası, dijital dünyada da insan kalmayı öğrenmemiz gerekiyor.” dedi.

Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Gül Esra Atalay, dijital platformlarda iletişim dili ve nezaket kültürünü değerlendirdi.

Dijital iletişimde mimik ve tonlama yok

Dijital ortamlarda kurulan iletişimin yüz yüze iletişimden farklı dinamiklere sahip olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Atalay, “Dijital platformda iletişim kurarken günlük yaşamda konuşmalarımıza eşlik eden mimikler, jestler, ses tonlamaları yok. Bundan dolayı muhatabımız bizi yalnızca kullandığımız sözlerle değerlendiriyor. Bu sınırlı iletişim biçimi birçok yanlış anlamalara neden olabiliyor. Önemsiz gibi görünen küçük bir kelime seçimi bile çok daha sert algılanabiliyor. Yüz yüze iletişimde genelde kendimizi daha fazla kontrol ediyoruz; çünkü karşımızdaki kişinin tepkilerini anında görüp buna göre kendi mesajımızı yeniden şekillendirebiliyoruz. Dijitalde ise bu geri bildirim gecikmeli ya da hiç yok. Bu da iletişimi daha soğuk ve riskli hale getiriyor. Dolayısıyla nazik bir iletişim üslubu kullanmaya dikkat etmek her zamankinden daha önemli hale geliyor.” dedi.

Sosyal medyada sert dilin nedeni sadece bireyler değil

Sosyal medyada kullanılan dilin çoğu zaman daha sert ve kırıcı olabildiğini ifade eden Prof. Dr. Atalay, “Bunun birkaç nedeni var. Birincisi, insanlar ekranın arkasında kendilerini daha güvende hissediyor. İkincisi, hızlılık baskısı var. Çoğu zaman düşünmeden hemen yazıp gönderiyoruz. Üçüncüsü de sosyal medyanın algoritmik yapısı daha keskin, daha iddialı, hatta daha saldırgan içerikler daha fazla görünür oluyor. Yani sadece bireysel değil, yapısal bir teşvik de söz konusu. Sosyal medyada karşımızdakinin bir insan olduğunu, yazdıklarımızdan, kullandığımız kelimelerden olumsuz etkilenebileceğini daha az düşünüyoruz. Yüz yüze iletişimin avantajları ortadan kalktığında, özellikle anonimlik söz konusuysa çok daha kaba ve kırıcı olunabiliyor.” diye konuştu.

Bu durumun literatürde “çevrimiçi disinhibisyon etkisi” olarak adlandırıldığını belirten Prof. Dr. Atalay, dijital ortamlarda kurulan iletişimin bazen gerçek değilmiş gibi algılanabildiğine dikkat çekti ve “Çevrimiçi ortamlarda kurulan etkileşimin gerçek değilmiş gibi algılanması olarak özetlenebilecek bu etki altında insanlar sosyal medyada karşımızdakinin ne hissettiğini düşünmeden, olduğundan daha açık sözlü, daha cesur ve ne yazık ki daha kaba olabiliyor. Oysa ekranın arkasında yine bir insan olduğunu hatırlamak önemli.” şeklinde konuştu.

Emojiler yanlış anlaşılmaları azaltabiliyor

Yazılı dijital iletişimde tonlama ve mimik olmadığı için yanlış anlaşılmaların daha sık yaşanabildiğini belirten Prof. Dr. Atalay, günlük iletişimde emojilerin bu boşluğu kısmen doldurduğunu ifade etti ve “Aslında emojiler bu boşluğu doldurmak, karşı tarafa mesajı kendi yüklediğimiz anlam ve duygu bagajıyla birlikte göndermek için kullanılıyor. Günlük sosyal medya yazışmalarında emojiler kurtarıcı olabiliyor. Ancak daha resmi yazışmalarda emoji kullanmak hoş karşılanmayabilir. Gayri ciddi olarak görülebilir. Bu durumda yazdığımız mesajı kontrol etmeden göndermemek, göndermeden önce mutlaka bir kez sesli okuyarak istediğimizin dışında bir anlam ya da duyguyu çağrıştırıp çağrıştırmadığına dikkat etmek iyi olabilir. Kısa, net, ima, ironi ve esprilerden arındırılmış bir üslup yanlış anlaşılmaların önüne geçebilir.”  ifadesinde bulundu.

Anonimlik saygı sınırlarını zayıflatabiliyor

Dijital ortamlarda anonimlik ve mesafe hissinin saygı ve nezaket sınırlarının aşılmasını kolaylaştırabildiğini ifade eden Prof. Dr. Gül Esra Atalay, “Anonimlik ve mesafe hissi dijital iletişimi daha da kırılgan hale getiriyor. İnsanlar kimlikleri görünür olmadığında ya da karşısındakini ‘gerçek’ bir insan olarak hissetmediğinde, normalde söylemeyecekleri sözleri çok daha rahat dile getirebiliyor. Bu ortamda sosyal normlar gevşiyor, sınırlar esniyor; dolayısıyla saygı ve nezaket ihlalleri artıyor. Özellikle tanımadıkları kişilere karşı, düşünmeden ve ölçüsüzce tepki verebilen bir kullanıcı profili ortaya çıkıyor.” dedi.

Olumsuz yorumların hedefi haline gelen bireyler için bu süreç ciddi bir psikolojik yıpranmaya dönüşebildiğini anlatan Prof. Dr. Atalay, “Üstelik sosyal medyada görünürlük ve ilgi çekme arzusu bu davranışları besliyor. Kendi değerlerini sergilemek, kendince doğru tarafta olduğunu göstermek ya da ahlaki bir üstünlük kurmak adına, çoğu zaman yeterli bilgiye sahip olmadan başkalarını kolayca yargılayan ve linç eden bir dijital kalabalık oluşabiliyor. Ahlaki poz kesme olarak adlandırılan bu duruma sosyal medyada giderek daha çok rastlıyoruz. Bunun mağdurları için ise sosyal yaşam çok zorlaşıyor.” şeklinde konuştu.

Dijital dünyada da insan kalmayı öğrenmeliyiz

Dijital nezaket kültürünün gelişmesi için bireylerden ailelere ve eğitim kurumlarına kadar çok katmanlı bir sorumluluk bulunduğunu belirten Prof. Dr. Atalay, “Dijital nezaket kültürünün gelişmesi için sorumluluk çok katmanlı bir yapıda.  Bireyler olarak biraz daha yavaşlamak, düşünerek yazmak ve empati kurmak iyi olabilir. Günümüzde dijital nezaket hem ailelerin hem de eğitim kurumlarının çocuklara, gençlere genel terbiye ve saygı eğitimlerinin önemli bir parçası olmalı. Aileler çocuklara sadece teknoloji kullanmayı değil, dijital ortamda nasıl davranılması gerektiğini de öğretebilirler.  Eğitim kurumları bunu bir yaşam becerisi olarak ele almalı. Kısacası, dijital dünyada da insan kalmayı öğrenmemiz gerekiyor.” şeklinde sözlerini tamamladı.

Gelen arama yapay zekâ kaynaklı olabilir mi?

Bu, işletmeler dâhil herkes için kötü bir haber. Siber güvenlik şirketi ESET işletmelerin karşılaşabileceği telefon dolandırıcılığı risklerini inceledi ve deepfake’lerin nasıl anlaşılabileceğine yönelik bilgiler paylaştı.

Deepfake’ler, dolandırıcıların Müşterini Tanı ve hesap doğrulama kontrollerini atlatmasına yardımcı oluyor. En büyük tehditler arasında  finansal havale dolandırıcılığı ve yönetici hesaplarının ele geçirilmesi yer alıyor.

Telefon dolandırıcılığı saldırıları nasıl gerçekleşiyor?

Saldırgan, taklit edeceği kişiyi seçer. Bu kişi bir CEO, CFO veya hatta bir tedarikçi olabilir. Çevrimiçi olarak bir ses örneği bulurlar. Bu, düzenli olarak kamuoyuna konuşan yüksek profilli yöneticiler için oldukça kolaydır. Bu örnek, bir sosyal medya hesabından, bir kazanç raporu konferansından, bir video veya TV röportajından veya başka herhangi bir kaynaktan alınabilir. Birkaç saniyelik bir kayıt yeterli olacaktır. Arayacakları kişiyi seçerler. Bu, biraz masa başı araştırması gerektirebilir. Genellikle LinkedIn’de IT yardım masası personeli veya finans ekibi üyeleri aranır.  Kişiyi doğrudan arayabilir veya önceden bir e-posta gönderebilirler – örneğin, acil bir para transferi, parola veya çok faktörlü kimlik doğrulama (MFA) sıfırlama talebi için CEO veya vadesi geçmiş bir fatura için ödeme talep eden bir tedarikçi. GenAI tarafından üretilen deepfake sesini kullanarak CEO veya tedarikçiyi taklit ederek önceden seçilen hedefi ararlar. Araca bağlı olarak, önceden yazılmış konuşmaya sadık kalabilirler veya saldırganın sesinin kurbanın sesine neredeyse gerçek zamanlı olarak çevrildiği daha sofistike bir “konuşmadan konuşmaya” yöntemi kullanabilirler.

Duymak inanmaktır

Bu tür saldırılar giderek daha ucuz, daha kolay ve daha ikna edici hâle geliyor. Bazı araçlar, taklit edilen sesin daha inandırıcı olması için arka plan gürültüsü, duraklamalar ve kekemelikler bile ekleyebiliyor. Her konuşmacıya özgü ritimleri, tonlamaları ve sözel tikleri taklit etmede giderek daha başarılı hâle geliyorlar. Saldırı telefonla gerçekleştirildiğinde dinleyici için yapay zekâ ile ilgili aksaklıkları fark etmek daha zor olabilir. Saldırganlar, hedeflerine ulaşmak için dinleyiciye taleplerine acilen yanıt vermesi için baskı yapmak gibi sosyal mühendislik taktikleri de kullanabilir. Bir başka klasik taktik ise dinleyiciyi talebi gizli tutması için zorlamaktır.

Bununla birlikte, sahtekârı tespit etmenin yolları vardır. Kullandıkları GenAI’nin ne kadar gelişmiş olduğuna bağlı olarak, aşağıdakileri ayırt etmek mümkün olabilir:

• Konuşmacının konuşmasında doğal olmayan bir ritim
• Konuşmacının sesinde doğal olmayan düz bir duygusal ton
• Doğal olmayan nefes alma veya hatta nefessiz cümleler
• Olağan dışı robotik ses (daha az gelişmiş araçlar kullandıklarında)
• Garip bir şekilde yok olan veya çok tekdüze olan arka plan gürültüsü

Karşı koyma zamanı

Tehdit aktörlerinin bu tür dolandırıcılıklara daha fazla zaman ayırmalarının nedeni potansiyel kazançlardır.  En kötü senaryonun gerçekleşme olasılığını en aza indirmek için atabileceğiniz bazı önemli adımları yeniden gözden geçirmek faydalı olacaktır. İlk adım, çalışanların eğitimi ve bilinçlendirilmesidir. Bu programlar, çalışanların ne beklemeleri gerektiğini, nelerin risk altında olduğunu ve nasıl davranmaları gerektiğini bilmelerini sağlamak için deepfake ses simülasyonlarını içerecek şekilde güncellenmelidir. Çalışanlara, sosyal mühendisliğin belirgin işaretlerini ve yukarıda açıklananlar gibi tipik deepfake senaryolarını tespit etmeleri öğretilmelidir.

• Telefonla yapılan tüm taleplerin bant dışı doğrulanması – yani, kurumsal mesajlaşma hesaplarını kullanarak göndereni bağımsız olarak kontrol etmek,
• Büyük finansal transferleri veya tedarikçinin banka bilgilerindeki değişiklikleri iki kişinin imzalaması,
• Yöneticilerin, telefonda kim olduklarını kanıtlamak için cevaplamaları gereken önceden kararlaştırılmış şifreler veya sorular.

Teknoloji de yardımcı olabilir. Sentetik sesin varlığını kontrol etmek için çeşitli parametreleri kontrol eden algılama araçları mevcuttur. Uygulaması daha zor olsa da başka bir önlem de yöneticilerin kamuya açık görünümlerini sınırlayarak tehdit aktörlerinin ses kaydına ulaşma fırsatlarını kısıtlamaktır.

İnsanlar, süreçler ve teknoloji

Deepfake’lerin üretimi basit ve maliyeti düşüktür. Dolandırıcıların elde edebileceği potansiyel olarak büyük meblağlar göz önüne alındığında sesli klonlama dolandırıcılıklarının yakın zamanda sona ereceğini düşünmek olası değil. Bu nedenle, insan, süreç ve teknolojiye dayalı üç yönlü bir yaklaşım, kuruluşunuzun riski azaltmak için sahip olduğu en iyi seçenektir. 

Yapay zekâ araçları öğrenciler için önemli bir öğrenme desteği sunuyor. OECD tarafından yayımlanan bir rapora göre öğrencilerin yaklaşık yarısı yapay zekâ araçlarını ödevlerde destek almak amacıyla kullanıyor.  Siber güvenlik şirketi  ESET, yapay zekâ teknolojilerinin kötüye kullanımıyla ortaya çıkan tehditlere dikkat çekerek hem bilgi doğruluğu hem de dolandırıcılık riskleri konusunda dikkatli olunması gerektiğinin altını çizdi.

Teknolojinin hızlı gelişimi eğitim alanında da önemli değişimlere yol açıyor. Özellikle yapay zekâ teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla birlikte öğrencilerin bilgiye erişme, araştırma yapma ve ödev hazırlama süreçleri büyük ölçüde dönüşmüş durumda. Günümüzde birçok öğrenci, yapay zekâ tabanlı araçlardan yararlanarak ödevlerini hazırlıyor, araştırmalarını hızlandırıyor ve öğrenme süreçlerini destekliyor. Yapay zekâ destekli araçlar öğrenciler için güçlü bir öğrenme yardımcısı olarak görülüyor. Bu araçlar sayesinde öğrenciler karmaşık konular hakkında hızlı bir şekilde bilgi edinebiliyor ve farklı kaynakları daha kolay anlayabiliyor. Ayrıca araştırma sürecinde öğrencilerin konu hakkında genel bir çerçeve oluşturmasına, ana başlıkları belirlemesine ve araştırmanın hangi yönlere odaklanabileceğini keşfetmesine yardımcı oluyor.

Ancak yapay zekâdan yararlanmanın bazı riskleri ve sınırlılıkları da bulunuyor. Bunların başında akademik dürüstlük ve bilgilerin doğruluğu geliyor. Yapay zekâ sistemleri çok geniş veri kaynaklarına dayanarak cevap üretiyor olsa da her zaman tamamen doğru, güncel veya bağlama uygun bilgiler sunmayabiliyor. Diğer bir yandan da güvenlik riskleri ön plana çıkıyor. Öğrencilerin ödev hazırlarken kişisel verilerini, okul bilgilerini bu platformlarda paylaşmamaları öneriliyor çünkü bazı yapay zekâ servisleri kullanıcıların girdilerini sistemlerini geliştirmek için saklayabiliyor veya işleyebiliyor.

Yapay zekâ siber suçluların da aracı hâline gelebiliyor

ESET uzmanları, üretken yapay zekâ teknolojilerinin kötüye kullanımıyla ortaya çıkan tehditlere de dikkat çekti. Sosyal mühendislik, siber suçluların dolandırıcılık amacıyla sıkça başvurduğu yöntemler arasında yer alıyor. Genellikle kimlik avı e-postaları, mesajlar veya telefon aramaları yoluyla gerçekleştirilen bu saldırılarda artık yapay zekâ destekli yöntemler de kullanılmaya başlandı. Büyük dil modelleri (LLM) sayesinde tehdit aktörleri çok daha ikna edici kimlik avı mesajları oluşturabiliyor, hatta derin sahte (deepfake) ses ve videolar üreterek kullanıcıları kandırmaya çalışabiliyor. Bu tür teknolojiler, en şüpheci kullanıcıları bile hedef alabilecek kadar gerçekçi içerikler üretilmesine olanak tanıyabiliyor. Uzmanlara göre kullanıcıların yapay zekâ çıktılarının her zaman doğru veya güvenilir olduğunu varsaymaması gerekiyor. Tehdit aktörlerinin güvenlik mekanizmalarını aşmak için geliştirdiği yaratıcı yöntemler ve kullanıcıların yapay zekâ yanıtlarına duyduğu aşırı güven bir araya geldiğinde siber riskler artabiliyor.

Öğrencilerin yapay zekâyı bilinçli kullanması önemli

Yapay zekâ destekli öğrenmenin eğitimde etkili bir şekilde kullanılabilmesi için öğretmenlerin de bu sürece rehberlik etmesi önem taşıyor. Bazı kesimler hâlâ yapay zekâya temkinli yaklaşsa da öğrenciler ve gençler bu teknolojileri aktif olarak kullanıyor. Bu nedenle öğrencilerin yapay zekâyı doğru ve etik şekilde kullanmayı öğrenmesi gerekiyor. Uzmanlar, yapay zekâ araçlarının fikir geliştirme, konu hakkında ön bilgi edinme veya metinleri düzenleme gibi destekleyici amaçlarla kullanılabileceğini; ancak ödevlerin tamamen yapay zekâ tarafından hazırlanmasının doğru bir yaklaşım olmadığını vurguluyor.

Yapay zekâ kullanımı için güvenlik önerileri

Yapay zekâ araçlarının yaygınlaşması kimlik avı ve dolandırıcılık yöntemlerinde de yeni bir dönemi başlatıyor. Bu nedenle kullanıcıların yapay zekâdan gelen bilgileri değerlendirirken her zaman sorgulayıcı olması gerekiyor. ESET uzmanları şu önerilerde bulunuyor:

• Yapay zekâdan alınan bilgileri mutlaka güvenilir kaynaklarla karşılaştırın.
• Kişisel verilerinizi, özel bilgilerinizi sohbet botları ile paylaşmayın
• Şüpheli bağlantılara veya indirilebilir dosyalara karşı dikkatli olun.
• Yapay zekâ tarafından sunulan bir bağlantı varsa adresi kontrol edin. Şüpheli görünüyorsa tıklamayın.
• Yapay zekâ çıktısına her zaman temkinli yaklaşın; özellikle öneriler veya cevaplar beklenmedik görünüyorsa doğrulama yapın.
• Kimlik bilgilerinin çalınma riskini azaltmak için güçlü ve benzersiz parolalar kullanın ve çok faktörlü kimlik doğrulamayı  etkinleştirin.
• Cihazlarınızın, işletim sistemlerinizin ve yazılımlarınızın güncel olduğundan emin olun.
• Kötü amaçlı yazılımlar, kimlik avı saldırıları ve diğer tehditlere karşı güvenilir bir güvenlik sağlayıcısından çok katmanlı koruma kullanın.

Türk mühendisler tarafından geliştirilen, milli teknolojilerin yer aldığı, akıllı üretim sistemleri, robotik uygulamalar, artırılmış gerçeklik çözümleri ve uzaktan kontrol senaryoları gibi yeni nesil teknolojilerin gerçek kullanım senaryolarıyla deneyimlenebileceği "Türk Telekom Teknoloji ve İnovasyon Merkezi" açıldı.

Bakan Uraloğlu, merkezin açılışında yaptığı konuşmada, bilişim ve haberleşme sektörünün bugünün dünyasının en stratejik ve vazgeçilmez alanlarından olduğunu dile getirerek, bu sektörün ekonomik büyümeden istihdama, küresel rekabet gücünden milli güvenliğe kadar her alanda belirleyici rol oynadığını söyledi.

Yapay zeka, bulut bilişim, nesnelerin interneti ve yüksek hızlı bağlantı gibi teknolojilerin ülkelerin kalkınma hızını doğrudan etkilediğini belirten Uraloğlu, Bakanlık olarak yük, insan ve data ulaşımındaki iddialarını her geçen gün artırdıklarını, ülkenin geleceğinin inşasına yönelik yatırımlarına çıtayı yükselterek devam ettiklerini dile getirdi. 

Uraloğlu, dijital dönüşümde küresel bir oyuncu olma yolunda kararlılıkla ilerlediklerini vurgulayarak şöyle devam etti:

"2002 yılında genişbant internet abonemiz yoktu ve fiber optik kablo uzunluğumuz 81 bin kilometreydi. Bugün fiber optik ağ altyapımız 657 bin kilometreye ulaştı. Genişbant internet abone sayımız 98 milyona, mobil abone sayımız ise 100 milyona yaklaştı. Mobil ve sabit hatlardan yaklaşık 82 milyar dakika konuşma trafiği gerçekleştiriyoruz. Avrupa'da ortalama aylık 494 dakika mobil kullanım süresiyle lider konumdayız. (Yıl sonuna kadar) fiber uzunluğumuzu yaklaşık 100 bin kilometre artırarak 750 bin kilometreye, genişbant abone sayımızı 106 milyonun üzerine, mobil abone sayımızı ise yaklaşık 102 milyona çıkarmayı hedefliyoruz."

"Avrupa'da en çok haneye fiber ulaştıran ilk 3 ülke arasındayız"

Bakan Uraloğlu, Türk Telekom'un ülkenin dijital omurgasını oluşturan güzide bir kuruluş olduğunu belirterek, şirketin yıllar içinde kendini sürekli yenileyerek haberleşme ve iletişim hizmetlerinde sadece Türkiye'nin değil dünyanın bir markası haline geldiğini söyledi.

Türk Telekom'un 2019'dan bu yana 231 bin kilometre yeni fiber döşediğini, 12,3 milyon haneye fiber erişim sağladığını dile getiren Uraloğlu, "2025 itibarıyla sadece Türk Telekom'un ülke çapındaki fiber ağ uzunluğu 535 bin kilometreye, fiber hane kapsaması ise 34 milyona yükselmiştir. Türkiye, bu istatistiklerle 39 Avrupa ülkesi arasında en çok haneye fiber altyapısı ulaştıran ilk 3 ülke arasındadır. Fiber abone sayısında ise 4'üncü sıradayız." diye konuştu.

Uraloğlu, 5G'ye geçişte en kritik unsurlardan birinin güçlü fiber altyapı varlığı olduğuna işaret ederek şu bilgileri verdi:

"Bu kapsamda Türk Telekom, fiberdeki gücünü mobile taşımak amacıyla 2024 itibarıyla LTE mobil baz istasyonlarının yüzde 61'ini fiberle bağlı konuma getirmiştir. Bu oran, mevcut dünya ortalamasının ve hatta Avrupa'nın 2028 için hedeflediği oran olan yüzde 53'ün dahi üstündedir. Türk Telekom, bu anlamda Avrupa'nın ve Türkiye'nin 5G'ye en hazır operatörlerinden biri konumundadır. Fiberleşme seferberliğinde öncü rol üstlenen şirketimiz 81 ilimizi kapsayan altyapısıyla 5G'ye hazırdır."

"5G'ye geçişle mobil internet hızımız 10 kata yakın artacak"

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Uraloğlu, yakın zamanda gerçekleştirdikleri 5G yetkilendirme ihalesi neticesinde Hazine'ye 3 milyar 534 milyon dolar gelir sağladıklarını anımsatarak şu değerlendirmede bulundu:

"1 Nisan'da ilk sinyalini alacağımız 5G hizmetlerini 2 yıl içinde ülkemizin her noktasına eriştirmeyi hedefliyoruz. 5G'ye geçişle mobil internet hızımız 10 kata yakın artacak, vatandaşlarımız daha hızlı, daha güvenilir ve daha kesintisiz bir haberleşme imkanına kavuşmuş olacak. 5G, yalnızca bir haberleşme teknolojisi değil, aynı zamanda üretim gücümüzü, hizmet kalitemizi ve teknolojik rekabetçiliğimizi aynı anda yükselten bir kalkınma altyapısıdır."

Uraloğlu, 5G'nin endüstriyel robotlardan otonom sürüş teknolojilerine, kritik altyapı yönetiminden akıllı şehir uygulamalarına kadar birçok alanda dönüşümü hızlandıracağını, sanayide akıllı fabrikalarla verimliliği zirveye taşıyacağını, tarımda akıllı tarım uygulamalarıyla sürdürülebilir ve yüksek verimli üretim sağlayacağını, medya sektöründe ise 8K görüntü kalitesinde kesintisiz canlı yayınlar yapılmasına imkan vereceğini anlattı.

Türk Telekom'un 5G'yi milli teknoloji ekosistemini büyütme fırsatı olarak gördüğünü ve bu kapsamda milli iş ortaklarıyla yenilikçi çözümler geliştirdiğini dile getiren Uraloğlu, şirketin, küresel operatörlerin inovasyon işbirlikleri için oluşturduğu "Alaian Network" gibi uluslararası oluşumlara dahil olan ilk Türk şirketi olduğunu söyledi.

"5G entegrasyonu yapay zeka, bulut bilişim ve ihracat artışında yeni ufuklar açacak"

Bakan Uraloğlu, açılışı yapılan Teknoloji ve İnovasyon Merkezinin Türk Telekom'un uluslararası konumunu güçlendireceğini belirterek şunları ifade etti:

"5G odağıyla tasarlanan bu 600 metrekarelik yenilikçi alan, yeni nesil bağlantı teknolojilerini gerçek zamanlı uygulamalarla görünür kılmayı amaçlamaktadır. Merkezde akıllı üretim, robotik uygulamalar, artırılmış gerçeklik, uzaktan kontrol senaryoları, dijital ikiz, görüntü işleme, uzaktan bakım ve destek sistemleri gibi endüstriyel dönüşüm örnekleri sergilenirken hologram uygulamaları, IoT çözümleri, VR deneyim alanları, LEO uydu sistemleri ve sunucu soğutma teknolojileriyle 5G'nin sunduğu yüksek hız, ultra düşük gecikme ve ileri bağlantı kabiliyetlerini birebir deneyimleyebilecektir."

Uraloğlu, merkezin, 5G'nin endüstriyel dönüşümden akıllı şehirlere kadar geniş yelpazedeki farklı alanlara nasıl değer kattığını somut senaryolarla gösterme imkanı sunacağını dile getirerek, "Zaten Bakanlık olarak teknolojinin sadece tüketildiği değil, yerli ve milli imkanlarla üretildiği bir Türkiye için çalışıyoruz." dedi.

Bakanlığın 5G konusundaki hedeflerine değinen Uraloğlu, "5G'de en büyük önceliklerimizden biri teknolojinin yerli ve milli olarak üretilmesidir. Bu merkez de tam bu anlayışın bir ürünüdür." diye konuştu.

Uraloğlu, 5G yetkilendirme ihalesinde işletmecilere yıllara göre artan şekilde yerli ürün ve milli haberleşme ürünü kullanımı yükümlülüğü getirdiklerine dikkati çekerek şunları kaydetti:

"Bu adımlarla 5G'yi milli teknolojimizin gücüyle hayata geçiriyoruz. Bu noktada bu merkezin katkısıyla sektörümüzün geleceğinin daha da parlak olacağına inanıyorum. 5G entegrasyonu, sürdürülebilirlik, yapay zeka, bulut bilişim ve ihracat artışı gibi alanlarda yeni ufuklar açacaktır."

Merkezde inceleme yapan Uraloğlu, Çanakkale'ye 5G ile bağlandı

Bakan Uraloğlu, konuşmaların ardından beraberindekilerle Türk Telekom Teknoloji ve İnovasyon Merkezinin açılış kurdelesini kesti.

Alanda incelemede bulunan ve merkez ile ilgili kendisine sunum yapılan Uraloğlu, 1915 Çanakkale Köprüsü'nün yönetim merkezine Türk Telekom'un 5G teknolojisiyle bağlanarak burada bulunan Karayolları Genel Müdürlüğü ve Türk Telekom yetkilileriyle görüştü.

Uraloğlu, 5G teknolojisi sayesinde görüntülü görüşmelerin gecikme yaşanmadan yapılabildiğini söyledi.

Dijital dünyada risk unsurlarının giderek karmaşık hale geldiğini belirten Bağış, bilgi asimetrileri, yanlış bilgilendirme ve büyük veri analizinin öneminin arttığını kaydetti.

Dijital dönüşümdeki gelişmeler finans sektöründe yapay zekanın benimsenmesini, otomasyonu, optimizasyonu, finansal tahminleri, analitik bakış açılarını ve bilinçli karar alma süreçlerini etkiliyor.

FSMVÜ İktisat Bölüm Başkanı Doç. Dr. Bilal Bağış, dijital dönüşüm ve yapay zeka uygulamalarının dolandırıcılık tespiti, düzenleyici uyum ve yatırım stratejileri üzerindeki etkileri ile dijitalleşme ve blokzincir teknolojilerinin finansal sistemde yarattığı yapısal değişimleri değerlendirdi.

Finans sektöründe yapay zeka kullanımının maliyetlerin azaltılması, verimliliğin artırılması ve risklerin daha erken aşamada tespit edilmesi açısından önemli avantajlar sağlayabileceğini belirten Bağış, risk yönetimi açısından da yapay zekanın gerçek zamanlı risk analizi ve tahminleriyle dolandırıcılık ve anomali tespitleri yapabileceğini ifade etti.

Yapay zekanın operasyon optimizasyonu bakımından da süreçlerin otomasyonu, hız ve verimlilik artışı konularında etkin olarak kullanılabileceğine işaret eden Bağış, şöyle devam etti:

“Daha spesifik olarak ise risk tahmin modelleri, dolandırıcılıkların tespiti ve kredi skorlama gibi somut örneklerden bahsedilebilir. Yapay zeka destekli sistemler, daha karmaşık ve adaptif anormallikleri ortaya çıkarma yeteneğine sahiptir. Daha isabetli kredi skorlama ve temerrüt risk tahmini mümkün olabilir. Örneğin, XGBoost ve LSTM gibi yapay zeka modelleri, endekslerde tahmin hatasını önemli ölçüde azaltarak risk yönetimini güçlendirebilir. Operasyon tarafında ise çağrı merkezi yapay zeka uygulamaları ile operasyonel yükler azaltılabilir, verimlilik artışı ve müşteri memnuniyeti artırılabilir. RPA otomasyonları ile maliyetlerin azaltılması, hızın artırılması ve beşeri hataların minimizasyonu mümkündür. Büyük veri analizi yardımı ile talep tahmini, kaynak planlama ve tahminsel analiz desteklenebilir. Finans kuruluşları da büyük veriyi işlemek için yapay zeka algoritmalarından yararlanarak rasyonel ve bilinçli kararlar almayı, riskleri daha iyi yönetmeyi ve operasyonlarını optimize etmeyi öğrenir.”

Doç. Dr. Bağış, yeni teknolojilerin işlem hızlarını iyileştirmenin yanı sıra kişiselleştirilmiş hizmetler, tahmine dayalı analizler ve rutin görevlerin otomasyonu yoluyla müşteri deneyimlerini geliştirebileceğini ifade ederken bu teknolojilerin etik ve şeffaflık açısından düzenleme gerektirdiğine de vurgu yaptı.

Dolandırıcılık ve vergi kaçırma ile mücadele

Bilal Bağış, dijital dönüşüm ve yapay zeka uygulamaları sayesinde dolandırıcılık ve vergi kaçırma gibi suçların önlenmesinde önemli bir aşama katedilebileceğini ancak finans sektöründe yapay zeka kullanımının etik, riskler, zorluklar ve güvenlik sorunları açısından kapsamlı şekilde değerlendirilmesi gerektiğine dikkati çekerek şöyle konuştu:

“Örneğin, Türkiye’de kamu kurumları, diğer mali ve finansal hedeflerin yanı sıra kayıt dışı faaliyetlerle ve vergi kaçakçılığıyla mücadele etmek için yapay zeka destekli birçok yeni teknoloji uygulamasını zaten kullanmaya başladı. Yapay zeka da bu süreci katalizör etkisi ile destekliyor. BDDK, TCMB ve HMB gibi kurumların yapay zeka tabanlı veya dijital izleme ve risk analizi uygulamaları KAŞİF, RİTAP ve RADAR birkaç pratik örnek olarak gösterilebilir. Yapay zeka yardımı ve veri analitiği tabanlı yapay zeka modelleri ile işlem verilerindeki normal dışı davranışlar (anomali) daha hızlı ve yüksek doğrulukla tespit edilebilir. Davranışsal analizler ve büyük veri analizi ile sahte veya şüpheli işlemler daha erken ortaya çıkarılabilir. Gelişmiş analitik ve davranışsal modelleme ile anomalilerin tespiti kolaylaşır.”

Düzenleyici uyum alanında RegTech (Regulatory Technology) çözümlerinin önemine işaret eden Bağış, yapay zeka destekli sistemlerin kara para aklama ile mücadelede müşteri tanıma ve raporlama süreçlerinde otomatik kontrol ve analizler sağlayarak uyumu hızlandırıp maliyetleri düşürebildiğini belirterek “Yapay zeka tabanlı çözümler, düzenleyici alanlarda şüpheli işlemleri daha kısa sürede tespit edebildiği için hem uyum maliyetlerini azaltıyor hem de düzenleyici riskleri düşürebiliyor.” dedi.

Doç. Dr. Bağış, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bununla birlikte yapay zeka modelleri, özellikle karmaşık ve aşırı volatil piyasalarda yatırım kararlarını büyük veri analizi yardımı ile optimize ederek piyasa trendlerini ve riskleri daha hızlı değerlendirebilir. Robo-danışmanlar bireysel ve kurumsal yatırımcılar için kişiselleştirilmiş yatırım önerileri sunabilir. Dinamik portföy yönetimi ve stratejik karar desteği sağlayabilirler. Risk yönetimi ve stratejik yatırım kararları açısından da portföylerin farklı senaryolara karşı dayanıklılığının simüle edilmesinde kayda değer faydalar sağlayabilirler.”

Bağış, tüm bunların yanında kararların sadece istatistiksel ilişkiler veya yaptırım gücü perspektifiyle değil rasyonel bir şekilde açıklanabilmesinin çok kritik olduğunu belirterek “Etik kaygılar nedeniyle yapay zekanın dolandırıcılık veya sahtekarlık konusunda kendi başına son kararı vermemesi de önemlidir. Yapay zeka tabanlı uygulamalar muhtemelen daha şeffaf, hesap verebilir, doğrulanabilir ve itiraza açık olmalıdır.” diye konuştu.

Merkeziyetsizlik ve merkezileşme arasında denge arayışı

Bağış, blokzincir gibi teknolojilerin getirdiği merkeziyetsizlik ile yapay zeka ve dijitalleşme kaynaklı artan verimlilik ve merkezileşme arasındaki denge arayışına değinerek şu değerlendirmeyi yaptı:

“Dijitalleşme trendi ve blokzincir teknolojileri, finansal işleyişin aracılık yapısını dönüştürüyor (aracısızlaşma-disintermediation), ödeme sistemlerinde hız ve maliyet açısından önemli bir dönüşüme öncülük ediyor ve finansal piyasaların şeffaflığını ve güvenini pekiştirerek finans sektörünü değiştiriyor, dönüştürüyor. Bununla birlikte bu yeni merkeziyetsiz yapılar bir yandan DeFi platformları üzerinden kredi verme, borçlanma, türev işlemler ve likidite sağlama hizmetlerini merkezsiz yürütürken öte yanda da merkezi yapıyı güçlendiren merkez bankası dijital para projelerinin de önünü açmış durumda.”

Akıllı otonom ajanların tehditleri önceden tespit etmek ve gerçek zamanlı yanıt vermek için doğrudan DeFi ekosistemlerine yerleştirilebileceğini söyleyen Bağış, “Bu bağlamda, örneğin, akıllı otonom yapay zeka (agentic AI), DeFi’yi optimize etmeye ve yeni nesil FinTech’i çok daha şeffaf ve güvenli hale getirmek için etkili bir şekilde kullanılabilir.” dedi.

Bağış, tüm faydalarının yanında yapay zeka ve dijital dönüşüm dalgasının riskli yönlerine de dikkati çekerek şunları kaydetti:

“Bu dijital dönüşüm dalgasının hız ve maliyet, finansal kapsayıcılık gibi faydalarının yanında siber güvenlik, aşırı yüksek oynaklıklar ve hukuki düzenleyici belirsizlikler ile sistemik etkiler gibi dikkat edilmesi ve ihtiyatlı olunması gereken birçok riskli yönü de bulunmaktadır.”

Dijital çağda dikkat tartışması

Çocuk gelişimi ve eğitim bilimleri uzmanı Fulya Bican, çocukların bilgiye erişiminin hızlandığını ancak tek bir görev üzerinde kalma ve bekleme becerilerinin bilinçli olarak desteklenmesi gerektiğini söyledi. Bu değerlendirmesini sınıf içi pedagojik gözlemlere dayandırdığını belirten Bican, “Çocukların tek işe odaklanma ve sabretme konusunda daha yapılandırılmış desteğe ihtiyaç duyabildiğini görüyoruz. Bu bir genelleme değil, sahadaki deneyimimizin işaret ettiği bir eğilimdir” ifadelerini kullandı.

Holistik model: yasak değil, yapı

Bican’a göre çözüm, ekranı tamamen ortadan kaldırmak değil; dikkat ve öz düzenleme becerilerini sistemli biçimde güçlendirmekten geçiyor. Bu kapsamda uygulanan holistik yaklaşımın üç temel başlıkta yürütüldüğünü aktaran Bican, “Mesele yasak koymak değil, çocuğun dikkatini ve iç dengesini koruyacak bir yapı kurmak” dedi.

Tek işe odaklanma blokları

Modelin ilk ayağını günlük programda yer verilen “tek işe odaklanma” süreleri oluşturuyor. Bu zaman dilimlerinde çocuklar bölünmeden bir görevi tamamlamayı deneyimliyor. Amaç, dikkat süresini doğal akış içinde güçlendirmek ve tamamlama alışkanlığı kazandırmak.

Duygu düzenleme ve dayanıklılık

İkinci başlıkta duygu düzenleme çalışmalarının yer aldığını belirten Bican, hikâye temelli etkinlikler, sıra bekleme pratikleri ve küçük sorumluluk görevleriyle sabır ve hayal kırıklığı toleransının desteklendiğini ifade etti. Bu süreçte öğretmen ve psikolog iş birliğiyle düzenli gelişim gözlemleri yapıldığını kaydetti.

Aile–okul dijital protokolü

Üçüncü aşamada ise aile–okul iş birliğinin öne çıktığını vurgulayan Bican, ev ve okul arasında ortak bir dijital rutin dili oluşturmanın önemine işaret etti. Bican, “Okulda kurulan düzen evde desteklenmezse sürdürülebilir olmaz. Bu nedenle ailelerle ortak sınırlar ve rutinler üzerinde çalışıyoruz” dedi.

Kişiye özgü gelişim takibi

Holistik yaklaşımın önemli bir parçasının “kişiye özgü gelişim takibi” olduğunu belirten Bican, “Her öğrenciyi bireysel gelişim özellikleri, ilgi alanları ve öğrenme profili doğrultusunda yönlendiriyoruz. Güçlü yönleri erken dönemde fark ediyor, bireysel ilerlemeyi düzenli değerlendirme sistemiyle izliyoruz” ifadelerini kullandı.

Dil gelişimi ve kendini ifade

Ana dil gelişiminin modelin merkezinde yer aldığını vurgulayan Bican, “Çocuğun kendini ifade edebilmesi, düşünme becerisinin temelidir. Hikâye anlatımı ve grup içi paylaşım çalışmalarıyla ifade gücünü destekliyoruz” dedi. Yabancı dil eğitiminde ise konuşma ve etkileşim odaklı “doğal edinim” yaklaşımının benimsendiğini belirtti.

Proje temelli süreç ve aktif katılım

Proje temelli çalışmalara da değinen Bican, çocukların fikir üretme ve sürece katılım becerilerinin önemine dikkati çekerek, “Çocuk pasif bir öğrenen değil; kendi gelişim yolculuğunun aktif öznesi olmalı. Proje çalışmalarıyla çocukların düşüncelerini paylaşma ve akranları önünde kendini ifade etme deneyimi kazanmasını önemsiyoruz” diye konuştu.

“Sürdürülebilir başarı için iç denge”

Akademik başarının önemini koruduğunu vurgulayan Bican, “Sürdürülebilir başarı için çocuğun iç dengesinin güçlü olması gerekiyor. Bilgi çağında güçlü olan, sadece bilen değil; odaklanabilen ve zorlandığında yeniden deneyebilen bireydir” değerlendirmesinde bulundu.

EY, küresel çapta telekomünikasyon operatörlerini bekleyen en önemli 10 riski açıkladı. Rapora göre; gizlilik, güvenlik ve güven, telekom şirketlerinin karşılaştığı en büyük riskler arasında yer alırken; yapay zekâ uygulamaları da şirketlerin odağında yer almaya devam ediyor. Yeni nesil teknolojilerle etkili dönüşüm sağlanamaması ise bu yıl ikinci sıraya yükseldi. Değişen jeopolitik ortamın risk radarında beşinci sıradan listeye girmesi de dışsal belirsizliklerde olan artışa işaret ediyor.

Uluslararası danışmanlık hizmetleri şirketi EY, küresel çapta telekomünikasyon operatörlerini bekleyen en önemli 10 riski açıkladı. Rapora göre; telekomünikasyon operatörleri için gizlilik, güvenlik ve güven konularının yeterince ele alınmaması, önümüzdeki yıl için en büyük risk faktörü olarak öne çıkıyor. EY’ın “Telekomünikasyon Operatörleri için En Büyük 10 Risk” raporuna göre, telekom şirketlerinde yapay zekâ ile risklerin daha etkili bir şekilde yönetilmesi gerekirken, siber güvenlik birimlerinin de değişen risk ortamına karşı daha hazırlıklı hale gelmesi gerekiyor. Bununla birlikte, jeopolitik ortamda yaşanan değişimler yeni zorluklar getirirken, dijital egemenlik yönündeki küresel eğilim bazı fırsatlar sunuyor. Önümüzdeki yıl için telekomünikasyon sektörünü bekleyen ilk 10 risk şu şekilde sıralanıyor:

Risk 1: Gizlilik, güvenlik ve güven konularının yeterince ele alınmaması

EY’ın yapay zekâ alanında gerçekleştirdiği bir araştırmaya göre; telekom sektöründeki katılımcıların yalnızca %59’u yapay zekâ ile ilgili riskleri tanımlama, değerlendirme ve azaltma konusunda etkili bir metodolojiye sahip olduklarını belirtiyor. Bu oranın tüm sektörler genelinde %66 olduğu görülüyor. Ayrıca, yapay zekâ sistemlerine yönelik güven sağlamak için kullanılan iç denetimler, etik politikalar ve üçüncü taraf tasdik süreçleri gibi önlemlerin, telekom sektöründe diğer sektörlere kıyasla daha az benimsendiği görülüyor. Bir başka endişe kaynağı ise, telekomünikasyon şirketlerinin siber güvenlik birimlerinin, gelişen risk ortamına yanıt verirken rollerini ve sorumluluklarını genişletmekte zorluk çekmesi olarak öne çıkıyor.

Risk 2: Yeni nesil teknolojilerle yeterli seviyede dönüşüm sağlanamaması

Yapay zekâ uygulamalarına geçiş, şirketler için teknoloji araçlarını güncelleme baskısı getirerek bazı organizasyonel zorluklar oluşturuyor. Bu yıl ikinci sırada yer alan teknoloji dönüşümü zorlukları, telekom operatörlerinin yapay zekâ girişimlerini olumsuz etkiliyor. EY raporuna göre, telekom sektöründeki CEO’ların yapay zekâ konusundaki en büyük endişeleri arasında kaynak yetersizliği ve etkili yönetişim çerçeveleri oluşturmadaki zorluklar (%55) yer alıyor. Bunu düzenleyici zorluklar (%53) ve kullanım senaryosu önceliklendirme zorlukları (%40) takip ediyor. Bu belirsizlikler, şirketlerin yapay zekâya yaklaşımında farklılıklar yaratıyor: %33’ü önceki olumlu sonuçlara dayanarak yatırımlarını hızlandırmayı planlarken, %32’si yatırımlarını azaltmayı veya yeniden değerlendirmeyi düşünüyor.

Risk 3: Yetenek ve organizasyonel kültür yönetimindeki zorluklar

Telekom sektöründeki şirketlerin yeni yetenek ihtiyacı; ağ ve BT işlevlerinin artan otomasyonu, kurum içi platform geliştirme ve çoklu tedarikçi teknoloji çözümlerinin entegrasyonu gibi gelişmeler tarafından tetikleniyor. Rapor, bu faktörlerin belirli yeteneklere olan talebi artırdığını gösteriyor. En çok talep gören roller ve yetkinlikler arasında siber güvenlik (%67), yapay zekâ ve makine öğrenimi (%65), BT altyapısı (%63) ve veri bilimi (%60) öne çıkıyor. Ancak bununla birlikte, sektördeki talep ve rekabetçi maaş seviyelerini karşılayamama gibi engeller de ortaya çıkıyor. Bu engelleri aşmak için ise şirketlerin; beceri geliştirme (%87), teknoloji ortaklarından geçici işe alım (%53), ve şirket satın alımları yoluyla yetenek kazanımı (%38) gibi yöntemlere odaklandığı görülüyor.

Risk 4: Ağ performansında ve değer üretiminde yetersizlikler

Avrupa’da evlere kadar fiber (FTTH) altyapısı yaygınlaşmasına rağmen, birçok ülkede bu hizmetin benimsenme oranı düşük kalıyor. Fiyat, alternatif teknolojiler ve kullanıcı ihtiyaçları bu farkı etkiliyor. Son kullanıcılara sunulan yüksek hızlı bağlantı seçenekleri giderek artarken, telekom şirketlerinin fiyatlandırmanın ötesinde yeni yollarla çözümlerini farklılaştırması önem taşıyor. Bunun için, telekom şirketleri, gelişmiş kullanıcı deneyimi, iyileştirilmiş müşteri iletişimi vb. gibi unsurlara odaklanmalı. Öte yandan, ağ kesintilerine neden olan dış faktörler (hava koşulları, enerji sorunları vb.) bu çabaları zorlaştırıyor. Ağ güvenilirliğini artırmak için müşteri ekipmanından altyapıya kadar tüm bağlantı zincirinin izlenmesi kritik hale geliyor.

Risk 5: Jeopolitik değişikliklere adapte olunamaması

Jeopolitik belirsizlikler artarken, ulusal teknoloji egemenliği gündemi aynı zamanda yeni fırsatlara da işaret ediyor. EY araştırmalarına göre; telekomünikasyon sektöründeki CEO’ların %22’si jeopolitik belirsizlikleri büyüme için risk olarak görürken, %18’i makroekonomik belirsizlikleri ve %13’ü ticaret/maliye politikalarını risk olarak değerlendiriyor. Ayrıca jeostratejik dalgalanmalara yönelik şirket içi aksiyonların oranı 2021’de %24 iken, bu oranın 2025’te %37’ye yükseldiği görülüyor. Öte yandan, ulusal teknoloji egemenliği politikaları; bulut ve yapay zekâ altyapı hizmetleri gibi alanlarda telekom şirketlerine yeni fırsatlar sunuyor. Bu gelişmeler, güçlü veri koruma önlemleri ve güvenilir yapay zekâ yönetimi ihtiyacını da artırıyor.

Risk 6: Yeni iş modellerinden yeterli düzeyde fayda sağlanamaması

Telekomünikasyon şirketleri, kurumsal müşteriler için yeni hizmetler sunma konusunda önemli ölçüde ilerleme kaydetse de, bu müşterilerin yeni tekliflere ilişkin farkındalıklarının düşük olması, bu hizmetlerin benimsenmesini sınırlıyor. Dahası, işletmeler tedarikçi ekosistemlerini nasıl yöneteceklerini anlamakta zorlanıyor. Anket katılımcılarının %73’ü bu konuda daha fazla bilgiye ihtiyaç duyduklarını belirtirken, %56’sı telekom şirketlerinin ek teknoloji ortaklarından haberdar olmadıklarını ifade ediyor. Bu bilgi eksikliği hizmetlerin benimsenmesini ve gelir elde etme potansiyelini olumsuz etkileyebiliyor.

Risk 7: Çeşitlenen iş birliklerinin uyum içinde yönetilememesi

Telekomünikasyon şirketlerinin, işlerini büyütmek, verimliliklerini artırmak ve değer sağlamak amacıyla kurdukları iş birlikleri genişliyor. Özellikle hedef pazarlarını genişletmek ve ağ uygulama programlama arayüzü (API), reklam teknolojileri (AdTech) gibi yeni hizmet alanlarında gelir elde etmek için çaba gösterirken, son dönemde telekom şirketleri arasındaki yatay iş birliğinin de arttığı görülüyor. Dolayısıyla bu çeşitlenen iş birliklerinin stratejik uyum içinde yönetilmesi ve düzenli olarak gözden geçirilmesi kritik önem taşıyor.

Risk 8: Değişen müşteri ihtiyaçlarına yeterince hızlı yanıt verilememesi

Tüketicilerin dijital güvenliğe dair endişelerinin arttığı gözlemleniyor. EY’ın dijital alanda gerçekleştirdiği bir araştırmaya göre, çevrim içi zararlı içeriklere karşı “çok endişeli” olanların oranı 2022’de %38 iken, 2024’te %47 olarak belirtiliyor. Ayrıca hane halklarında ekran süresi konusunda endişe duyanların oranının %40, internetin esenlik üzerindeki olumsuz etkilerini sıkça düşünenlerin oranının ise %38 olduğu görülüyor. Bu doğrultuda, telekomünikasyon şirketleri, genç kullanıcılar ve ailelere yönelik hizmetlerini geliştirirken; ebeveynler, düzenleyiciler ve eğitim kurumlarıyla uyumlu bir yaklaşım benimsemeleri önem taşıyor.

Risk 9: Sürdürülebilirlik gündeminin etkin yönetilememesi

Telekom şirketleri çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) alanında ilerleme kaydediyor; telekomünikasyon operatörlerinin %75’i emisyonlarını azalttığını bildiriyor. Katılımcıların neredeyse tamamı sürdürülebilir tedarik politikası uygularken, %85’ten fazlası dijital hakları kapsayan sosyal politikaları benimsediğini belirtiyor. Dahası, telekom liderlerinin %60’ı mevcut iş ortamında sürdürülebilirlik taahhütlerinin zamanlamasını yeniden değerlendiriyor. ESG’ye olan kurumsal ilgi 2023’te zirveye ulaştıktan sonra azalmış olsa da, telekomünikasyon operatörleri önümüzdeki 5 yıl için geniş kapsamlı ESG aksiyonları planladıklarını belirtiyor.

Risk 10: Operasyonel modellerin yetersizliği uzun vadeli büyümeyi sınırlandırması

Telekom şirketleri iş operasyonlarını merkezileştirirken ve birleşme ve satın alma (M&A) süreçlerine yönelirken, operasyonel modelleri yeni yönlere doğru genişliyor. Şirketlerin %61’i küresel iş hizmetleri (GBS) modeline bağlı olurken; %22’sinin hâlâ geçiş aşamasında olduğu, %23’ünün katma değerli hizmetlere odaklandığı, %16’sının ise dijitalleşmeye yöneldiği görülüyor. Araştırmalara göre, telekom liderlerinin %77’si birleşme ve satın alma yoluyla büyüme sağlayabileceklerine inanıyor. Ancak bu süreç, yetenek, kültür ve teknoloji yönetimi gibi alanlarda daha fazla çaba gerektiriyor. Ayrıca, düzenleyici kurumların tutumlarının değişmesi, daha kapsamlı onay süreçlerini de beraberinde getirebiliyor.

EY Türkiye Danışmanlık Bölümü Şirket Ortağı ve Telekomünikasyon, Medya ve Teknoloji (TMT) Sektör Lideri Emre Beşli  raporla ilgili şu değerlendirmelerde bulundu:

EY raporu, telekom operatörlerinin değişken ve giderek birbiriyle daha bağlantılı olan bir risk ortamı ile karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. Günümüzde sektörün en büyük zorluklarının başında gizlilik, güvenlik ve güven konularına ilişkin riskler öne çıkıyor. Aynı zamanda telekom operatörleri, yapay zekâ gibi yenilikçi teknolojilerden hızlı bir şekilde faydalanmak isterken, teknoloji dönüşümü güçlükleriyle de karşı karşıya kalıyor. Bununla birlikte, yeni yeteneklerin çekilmesi ve mevcut becerilerin geliştirilmesi önem kazanıyor. Raporda yer alan temel önerilere göre, bu zorlu ortamda dayanıklı ve rekabetçi kalmak adına telekomünikasyon operatörleri uçtan uca risk yönetimini güçlendirmeli ve risk yol haritalarını güncellemeli. Bununla birlikte organizasyonda risk kültürünün geliştirilmesi amacıyla, davranış değişikliklerini tetikleyecek şekilde doğru risk metriklerinin kullanılması da önem arz ediyor.

Dijitalleşen dünyanın gelişen teknolojilerini Türkiye'de kullanıcılarla buluşturma hedefiyle teknoloji bilgi birikimini hayatın her alanına aktaran Türk Telekom, ulusal ve uluslararası teknoloji şirketleriyle yeni işbirliklerini hayata geçirmeyi sürdürüyor.

Şirket, müşterilerinin oyun deneyimini üst seviyeye taşımak amacıyla Nokia ile "işbirliği protokolü" imzaladı. İşbirliği kapsamında daha önce Türk Telekom AR-GE ve İnovasyon Merkezi'nde başarıyla test edilen yeni nesil "L4S teknolojisi", kongrede tanıtıldı ve uygulamalı olarak sergilendi.

"L4S teknolojisi", Türk Telekom'un 5G gücüyle birleştiğinde, VR oyun ve video konferans görüşmelerinde ultra düşük gecikme ve yüksek hız sağlıyor.

"Müşteri deneyimini yüksek seviyeye çıkaracağız"

Türk Telekom Üst Yöneticisi (CEO) Ebubekir Şahin, söz konusu teknolojiye ilişkin "Güçlü fiber altyapımız ve teknoloji bilgi birikimimizle ülkemizin dijital dönüşümüne ve yakında hayatımıza girecek olan 5G yolculuğuna öncülük ediyoruz." diye konuştu.

Dijitalleşen dünyada en yeni teknolojileri Türkiye'de hayata geçirme vizyonunu milli sorumluluk olarak gördüklerine işaret eden Şahin, bu teknolojileri hayatın her alanına entegre etmek için ulusal ve uluslararası paydaşlarla çalışmaları sürdürdüklerini ifade etti.

Nokia ile kongrede yeni bir teknolojiyi hayata geçirmenin mutluluğunu yaşadıklarını belirten Şahin, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Türk Telekom'un 81 ili ören güçlü fiber altyapısı ile daha hızlı ve daha güvenli bir 5G hizmeti sunmayı hedeflerken yeni L4S teknolojisi ile birçok sektörde ultra düşük gecikme sağlayarak müşteri deneyimini yüksek seviyeye çıkaracağız. Nokia ile birlikte Türk Telekom AR-GE ve İnovasyon Merkezi'mizde geçen ay başarıyla denediğimiz L4S teknolojisini, bugün de kongrede tanıtarak VR oyun uygulamalarını 5G şebekesi üzerinden kusursuz olarak deneyimledik. Türk Telekom olarak düşük gecikmeye ve yüksek hıza sahip 5G teknolojisini sunmak için gün sayarken ülkemize değer katacak projelerle dijital dönüşüme öncülük etmeye devam edeceğiz."

"Türk Telekom ile çalışmaktan gurur duyuyoruz"

Nokia Avrupa Bölge Başkanı John Harrington da şirketin öncülük ettiği L4S teknolojisinin, internet üzerinden iletilen veri paketlerinin yaşadığı gecikmeyi önemli ölçüde azalttığını ve gerçek zamanlı uygulamaların geniş ölçekte hayata geçirilmesini mümkün kılan kritik teknoloji olarak öne çıktığını söyledi. Harrington, "5G hizmetlerinin Türkiye'de kullanıma sunulmasıyla abonelerine üstün bir 5G deneyimi sağlamak amacıyla uzun yıllardır işbirliği yaptığımız Türk Telekom ile çalışmaktan gurur duyuyoruz." ifadesini kullandı.

L4S teknolojisi kongrede sergilendi

Öte yandan söz konusu teknoloji kongrede sergilenirken, denemenin ilk bölümünde, şebeke yoğunluğu yokken profesyonel bir oyun VR ortamında gecikmesiz oynanabildi.

Ardından baz istasyonu üzerinde kontrollü bir şebeke yükü oluşturularak gerçek hayatta karşılaşılabilecek olası gecikme senaryoları simüle edildi. L4S devre dışıyken artan yoğunluğa bağlı olarak oyunda donma ve gecikmeler yaşandı.

Aynı şebeke koşulları korunarak L4S devreye alındığında ise gecikmeler akıllı biçimde yönetilerek veri akışının hızlandığı görüldü. Böylece VR oyun deneyimi yeniden stabil hale geldi. Kontrol tepkileri hızlanırken görüntü akıcılığı arttı ve genel kullanıcı deneyimi daha yüksek bir seviyeye taşındı.

Elde edilen sonuçlar, Türk Telekom'un 5G gücünün L4S teknolojisiyle birleştiğinde, VR oyunlar başta olmak üzere, gecikmeye duyarlı tüm dijital uygulamalar için önemli avantaj sunduğunu ortaya koydu.

L4S teknolojisi, düşük gecikme ve akıllı trafik yönetimi yetenekleri sayesinde oyun, video konferans, uzaktan eğitim, simülasyonlar, endüstriyel uzaktan kontrol uygulamaları ve etkileşimli canlı yayınlarda daha kesintisiz ve yüksek performanslı bir deneyim sağlıyor.

İşbirliği protokolü, Türk Telekom CEO'su Ebubekir Şahin ve Nokia Avrupa Bölge Başkanı John Harrington tarafından Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Ömer Fatih Sayan ile Türk Telekom Yönetim Kurulu Başkanı İsmail İlhan Hatipoğlu'nun katılımıyla imzalandı.

Bessent, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından konuya ilişkin paylaşımda bulundu.

ABD Başkanı Trump'ın talimatıyla Hazine Bakanlığında teknoloji şirketi Anthropic'in yapay zeka modeli Claude dahil tüm ürünlerinin kullanımının sonlandırıldığını belirten Bessent, şunları kaydetti:

"Amerikan halkı, hükümetteki her aracın kamu yararına hizmet ettiğinden emin olmayı hak ediyor ve Başkan Trump döneminde hiçbir özel şirket ulusal güvenliğimizin koşullarını belirleyemeyecek."

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, 24 Şubat'ta Anthropic'e ültimatom vermiş, ABD Savunma Bakanlığının (Pentagon) şirketin yapay zekasını istediği şekilde kullanmasına 27 Şubat'a kadar izin vermedikleri takdirde hükümetle sözleşmelerini kaybetme riski bulunduğunu söylemişti.

ABD Başkanı Donald Trump da 27 Şubat'ta Pentagon ile Anthropic arasında yaşanan tartışmaların ardından tüm federal kurumlara Anthropic teknolojisinin kullanımının derhal durdurulması talimatı vermişti.

OpenAI Üst Yöneticisi (CEO) Sam Altman, 28 Şubat'ta yaptığı açıklamada, ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) ile yapay zeka modellerinin bakanlığın ağına entegre edilmesine yönelik anlaşmaya vardıklarını duyurmuştu.

Güvenli internet bir tercih değil, zorunluluk!

Sosyal medya ve mobil uygulamalarda paylaşılan kişisel bilgilerin ciddi güvenlik riskleri doğurduğunu belirten Dr. Temiz, “Çok basit bir uygulama, sizden rehberinize, konumunuza, mikrofonunuza, kameranıza, fotoğraflarınıza erişim izni isteyebilir. Bu veriler şantaj amaçlı kullanılabilir ya da ticari amaçla başkalarına satılabilir.” dedi.

İki aşamalı doğrulama (2FA) kullanmanın önemine işaret eden Temiz, “İki aşamalı doğrulama saldırıların çok büyük bir kısmını engelleyebilmektedir.” diye konuştu.

Üsküdar Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği (İngilizce) Bölüm Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Fatih Temiz, 10 Şubat Güvenli İnternet Günü kapsamında dijital dünyadaki risklere dikkat çekti.

Güvenli internet, dijital dünyada riskleri ortadan kaldırma anlamına geliyor

Güvenli internet kavramının çoğu zaman yalnızca teknik bir mesele gibi algılandığını belirten Dr. Öğr. Üyesi Fatih Temiz, “İnternet doğası gereği çeşitli güvenlik riskleri barındırır. Güvenli internet, en geniş anlamıyla, dijital dünyada bu riskleri ortadan kaldırma anlamına geliyor. Nasıl ki gerçek hayatta evimizin, arabamızın kapısını kilitliyor, perdelerimizi kapatıyor, yabancıları evimize almıyorsak internet kullanırken de verilerimizi, mahremiyetimizi ve paramızı korumak için bazı tedbirler almamız gerekir. Aksi halde farkında bile olmadan banka hesaplarımız boşaltılabilir üstelik hesaplarımızdan kredi kullanılarak ekstra borçlandırılabiliriz. Ayrıca adımıza şirket kurulabilir ve bu şirketlerde yasa dışı işler yapılabilir. Özel yazışmalarımız ve fotoğraflarımız kötü amaçlı kullanılabilir. Dolayısıyla, güvenli internet hem maddi hem de manevi oldukça ağır zararlara uğramamamız için hayati bir önem taşır.” dedi.

En yaygın tehdit oltalama ve sosyal mühendislik saldırıları

İnternette en sık karşılaşılan tehditlerin başında oltalama (phishing) ve sosyal mühendislik saldırılarının geldiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Fatih Temiz, şöyle devam etti:

“Sosyal mühendislik de denen, teknik olmaktan ziyade insanların dikkatsizliklerinden ya da farkındalık sahibi olmamalarından yararlanmaya çalışan saldırılar en sık karşılaşabileceğimiz saldırı türleridir. Çoğunlukla oltalama (phishing) mantığıyla yapılan saldırılardır. Bir bankayı, kargo şirketini, devlet kurumunu veya bilinen bir şirketi taklit ederek verilerinizi çalmaya çalışırlar. Bunu yaparken de ‘Hediye kazandınız’, ‘Size miras kaldı’, ‘Borcunuzu ödemediniz’ gibi mesajlar veya e-postalarla insanların bir anlık heyecanlarından veya paniklemelerinden yararlanmaya çalışırlar. Telefonla arayıp kendilerini asker ya da polis olarak tanıtıp ‘İsminiz bir terör örgütü soruşturmasına karıştı’ diyen dolandırıcılar gibi. Bu şekilde sizi panikletmeye veya acele ettirmeye çalışmalarından bunun bir oltalama saldırısı olduğunu anlayabilirsiniz. Ayrıca sizden bir linke tıklamanız istendiğinde, resmi bir web-sitesinin adının çok benzerini, mesela yalnızca bir harf değiştirilmiş halini, kelimelerin arasına ‘-‘ eklenmiş halini, uzantısının değiştirilerek ‘.com’ yerine ‘.net’ vb. yapılmış halini kullanabilirler. Bunun gibi şüpheli durumlarda linke tıklamadan, ilgili kurumun resmi sitesini ziyaret ederek adresin doğru olup olmadığını anlamaya çalışmamız gerekir.”

Zararlı yazılımlar sessizce izleyebilir

Bir diğer önemli tehdit grubunun zararlı yazılımlar (malware) olduğunu vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Fatih Temiz, “Bunlar daha teknik saldırı türleridir ve yine azımsanmayacak kadar yaygındır. Virüsler, Truva atları ve casus yazılımlar örnek olarak gösterilebilir. Bilgisayarınıza veya telefonunuza sızıp parolalarınızı çalabilir ya da kameralarınızdan izleme yapabilirler. Genellikle ‘bedava film izleme’ ya da ‘ücretsiz oyun oynama’ sitelerinde karşımıza çıkarlar. Mesela bir film izleme sitesinde oynatma işaretine birkaç defa tıklamanız gerekiyorsa ve her seferinde alakasız pencereler açılıyorsa büyük ihtimalle size ‘transparan katman’ denilen aslında görmediğiniz başka bir link tıklatılıyordur. Bu sayede farkında olmadan kameranıza ya da verilerimize erişim izni veriyor olabilirsiniz.” diye konuştu.

Cihaz performansındaki ani değişimler önemli bir uyarı sinyali

Cihaz performansındaki ani değişimlerin önemli bir uyarı sinyali olabileceğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Fatih Temiz, “Cihazınız sebepsiz yere yavaşlamaya başladıysa veya bataryası çok hızlı bitmeye başladıysa bir virüs ya da casus yazılımdan şüphelenebilirsiniz. Bu yüzden resmi ve güvenilir olmayan yerlerden dosyalar veya uygulamalar indirmemek önemlidir. Bazen pdf uzantılı bir kitap indirdiğinizi zannedersiniz ama aslında bu gerçekte bir çalıştırılabilir zararlı yazılım olabilir. Kimlik numaralarımız, doğum tarihimiz, cep telefonu numaralarımız da saldırganların hedefinde olabilir. Bu bilgileri gerekmedikçe ve güvenilir olmayan kişilerle paylaşmamalıyız. İnternette bir forum doldururken alakasız kimlik bilgileriniz isteniyorsa (annenizin kızlık soyadı vb.) bilgileriniz tehlikede demektir.” ifadesinde bulundu

Sosyal medya paylaşımları güvenliği tehdit edebilir

Sosyal medya ve mobil uygulamalarda paylaşılan kişisel bilgilerin ciddi güvenlik riskleri doğurduğunu belirten Dr. Öğr. Üyesi Fatih Temiz, “Çok basit bir şekilde ailecek tatile gittiğinizi sosyal medyada paylaşırsanız ve bu bilgi kötü niyetli kişilerce elde edilirse eviniz hırsızlar için bir hedef haline gelebilir. Web sitelerinde güvenlik sorusu olarak okul, iş yeri, adres bilgileriniz kullanılabilir. Dolayısıyla bu basit bilgiler bile hassas verilerinize erişim için suistimal edilebilir. Yapay zekanın gelişmesiyle sesiniz veya görüntünüz kopyalanarak (deepfake) yakınlarınızdan para istenebilir. Saldırganlar ne kadar çok kişisel verinize hakimlerse karşı tarafı ikna etmeleri o kadar kolay olacaktır. Mobil uygulama konusunda da dikkatli olunmalıdır. Çok basit bir uygulama, sizden rehberinize, konumunuza, mikrofonunuza, kameranıza, fotoğraflarınıza erişim izni isteyebilir. Bu veriler şantaj amaçlı kullanılabilir ya da ticari amaçla başkalarına satılabilir.” dedi.

İki aşamalı doğrulama, saldırıların büyük kısmını engeller

Parola güvenliğinin tek başına yeterli olmadığını dile getiren Dr. Öğr. Üyesi Fatih Temiz, şunları kaydetti:

“Artık hayatımızda onlarca parola var. Bunların kesinlikle güvenli bir şekilde seçilmesi gerekiyor. Fakat aslında bu işin iki ayağı var, bir de parolalarımızı saklayan dijital platformlar parolalarımızı güvenli bir şekilde saklamalıdırlar. Hatırlarsanız internetin ilk yaygınlaşmaya başladığı yıllarda kullandığımız birçok değişik web sitesi artık yok. Bunun bir sebebi de kullanıcı parolalarını güvenli bir şekilde saklayamamış olmalarıydı. Bu yüzden alt yapısından emin olmadığımız platformlarda üyelik oluştururken iyi düşünmeli ve başka yerde kullandığımız parolaları kullanmamalıyız. Şöyle bir örnek verebilirim, eğer bir web sitesinde ‘parolamı unuttum’ dediğinizde size eski parolanızı eposta olarak gönderiyorlarsa derhal oradaki üyeliğinizi iptal etmeniz ve eğer aynı parolayı başka yerlerde kullanmışsanız değiştirmeniz gerekir. Çünkü parolanız, kriptografik özeti bile alınmadan saklanabilecek en kötü haliyle, düz metin olarak saklanıyor demektir. Parola güvenliği konusunda, yalnızca birilerinin parolamızı birkaç deneme ile bulmaya çalışacağını düşünmemeliyiz.” diye konuştu.

Teknoloji devi denilen birçok dijital platformun veri tabanları bile sızdı

Veri tabanı sızıntılarında teknoloji devi denilen birçok dijital platformun veri tabanları bile sızdığını hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Fatih Temiz, “İşte parolalarımızın uzunluğu ve çeşitliliği burada devreye giriyor. Birçok sitede en az 8 karakterler içeren parola girmemiz istenir. Fakat günümüzde modern ekran kartları 8 karakter uzunluğunda sadece küçük harflerle yazılabilecek yüz milyarlarca olası parolayı saniyeler içerisinde deneyebilir. Küçük harflerle birlikte büyük harfler de kullanılırsa bu sefer tüm parolaları denemek dakikalar sürüyor. Bu yüzden sizden küçük harf, büyük harf, rakam ve özel karakterler kullanmanız istenir. Aslında tüm bunlar hesaba katılsa bile 8 karakter uzunluğundaki tüm parolaların denenmesi saatler alacaktır. Üstelik bir çoğumuz bu rakam ve özel karakter seçiminde de tahmin edilebilir seçimler yapmaktadır. Ancak bundan daha uzun parolalar da pek kullanışlı olmuyor. Bu yüzde hizmet sağlayıcılar ek bazı önlemler alarak, 8 karakter uzunluğundaki parolalarınızı (123456 veya ‘qwerty’ gibi çok basit değilse) güvenli olacak biçimde saklamaya çalışırlar. Biz de kullanıcı olarak iki aşamalı doğrulama (2FA) kullanarak, mesela hesabımıza girerken cep telefonumuza gelen bir kodla doğrulama yaparak, parolamız kırılsa bile güvende kalabiliriz. İki aşamalı doğrulama saldırıların çok büyük bir kısmını engelleyebilmektedir.” şeklinde konuştu.

Yapay zeka araçlarının baş döndürücü bir hızla gelişerek uzmanlık gerektiren yeni alanlara yayılması küresel piyasaları sarsarken, geleneksel yazılımla hizmet sektörünün geleceğine dair varoluşsal endişeleri tetikledi.

ABD merkezli yapay zeka şirketi Anthropic'in her yeni model duyurusuyla bir sektörü doğrudan sarsması, yatırımcılar arasında "Anthropic Hit List" (Anthropic'in Hedef Listesi) adıyla anılan bir panik sürecine dönüştü.

Yapay zeka teknolojilerinin uzmanlaşmış alanlara otonom şekilde yayılması, Şubat 2026'da küresel finans piyasalarında "SaaSpocalypse" (Yazılım Kıyameti) olarak adlandırılan tarihi bir yıkımı da tetikledi.

Yapay zekanın otonom ajan evresine geçmesiyle yani yapay zeka ajan yazılımlarının SaaS ürünlerini doğrudan ikame edebileceği fikri yayılınca yazılım şirketlerinden bir ayda 1 trilyon dolar silindi.

Aynı dönemde yazılım sektöründeki hisseleri takip eden en önemli borsa yatırım fonlarından biri olan iShares Expanded Tech-Software Sector ETF (IGV) yaklaşık yüzde 30 değer kaybetti.

Yapay zeka "otonom" döneme geçti

Yapay zeka girişimleri arasındaki rekabet, araçların artık kullanıcı bilgisayarlarında asgari talimatla ve yüksek özerklikle çalışabildiği bir evreye ulaştı.

Anthropic'in sözleşme inceleyebilen yeni hukuk aracı ve finans ile müşteri hizmetleri için yayınladığı eklentiler, sektörel bazlı uzmanlaşmanın ilk somut adımı olarak görülüyor.

OpenAI ise Anthropic'in Claude modeline entegre ettiği uygulamalarla benzer şekilde çalışan, yazılım geliştirme odaklı "Codex"in yeni versiyonunu piyasaya sürdü. Yatırımcıların yeni yapay zeka yeteneklerine dair endişeleri, 4 Şubat'ta tek bir seansta 300 milyar dolarlık piyasa değerinin buharlaşmasına neden oldu.

Uzmanlar, yazılım firmalarının doğrudan yapay zeka araçları tarafından tehdit edilen gelir akışlarının "önemli bir bozulma" (disruption) riskiyle karşı karşıya olduğunu vurguladı.

Morgan Stanley analistlerinin Anthropic'in yeni hamlelerini "yoğunlaşan rekabetin işareti" olarak tanımlamasının ardından, teknoloji ağırlıklı Nasdaq endeksi 5 gün art arda düşüş kaydetti.

Analistler, bu satış dalgasının tek seferlik olmadığını, yatırımcıların yapay zekanın iş modelleri üzerindeki etkisini tartmaya devam etmesiyle oynaklığın süreceğini öngörüyor.

Verimlilik artışı mı?

Yapay zekanın kod yazma süreçlerini dramatik şekilde hızlandırması, sektör çalışanları arasında hem hayranlık hem de endişe uyandırıyor.

ABD'li teknoloji devlerinden Meta,yapay zeka araçları sayesinde mühendis başına verimliliğin geçen yıla oranla yüzde 30, ileri düzey kullanıcılarda ise yüzde 80 arttığını açıkladı. Bu durum, "Şirketler kendi yazılımlarını bu kadar kolay inşa edebiliyorken, neden dışarıdaki yazılım çözümlerine devasa bütçeler ayırsın?" sorusunu ve beraberinde Salesforce gibi teknoloji devleri üzerindeki baskıyı artırıyor.

Şubata damga vuran "Hedef Listesi"

Anthropic'in otonom hamleleri ve SaaSpocalypse dalgası küresel borsaları vururken, teknoloji devleri varoluşsal bir krizin eşiğine geldi. Şubat ayı boyunca Anthropic’in Claude yapay zeka modeline kazandırdığı otonom yetenekler, küresel borsalarda sarsıcı gelişmelere yol açtı.

4 Şubat'ta Anthropic, kurumsal araçlar içerisinde otonom çalışabilen "Claude Cowork" eklentilerini duyurdu. Geleneksel hizmet olarak yazılım (SaaS) modellerinin yerini yapay zekanın alacağı öngörüsüyle sektörden tek bir günde 285 milyar dolar silindi. Bu süreçte Atlassian (TEAM) yüzde 35, Intuit yüzde 34 değer kaybetti.

5 Şubat ise çoklu ajan işbirliği sistemlerinin (Agent Teams) devreye girmesiyle yazılım hisselerindeki düşüş genele yayıldı. Yazılım odaklı IGV ETF’si yüzde 30 gerileyerek 2008 finansal krizinden bu yana en kötü dönemini yaşadı.

20 Şubat Anthropic'in, kod tabanlarını saniyeler içinde tarayıp güvenlik açıklarını yamayabilen "Code Security" aracını tanıtması siber güvenlik devlerini etkiledi. CrowdStrike, Cloudflare ve Okta gibi firmalar tek bir işlem gününde yüzde 8 ile 9 oranında değer kaybetti.

24 Şubat'ta eski kod dillerini hızla modernize eden aracın tanıtılması, IBM hisselerine 2000 yılından bu yana en büyük günlük düşüşünü yaşattı. IBM hisseleri bir günde yüzde 13, ay genelinde ise yüzde 27 geriledi.

Anthropic'in yapay zeka ajanları aracılığıyla dönüştürmeyi planladığı gelecek hedefler

Analistler ve yapay zeka uzmanları, Anthropic’in "Hedef Listesi" olarak adlandırılan stratejik hamlelerinin bir sonraki aşamasında, milyonlarca sayfalık dokümanın saniyeler içinde analiz edildiği otonom sözleşme inceleme süreçleri ile manuel müdahaleyi ortadan kaldıran ileri seviye finansal analiz modellerinin hukuk ve finans sektörlerini doğrudan etkileyeceğini öngörüyor.

Sektörel dönüşümün devamında vergi hazırlığı, denetim ve kurumsal dijital dönüşüm süreçlerinin geniş danışman kadrolarına ihtiyaç duyulmadan tamamlanmasıyla BT danışmanlığı ve muhasebe alanlarının, çağrı merkezlerinin sesli ve yazılı otonom asistanlarla ikame edilmesi ve tıbbi faturalama sistemlerinin tam otonom hale getirilmesiyle de müşteri hizmetleri ve sağlık sektörlerinin köklü bir değişim yaşayacağı belirtiliyor.

Ekonomistler, piyasalarda yaşanan bu süreci "panik satışı" olarak nitelendirirken yapay zekanın artık sadece bir "verimlilik artırıcı" olmaktan çıkıp doğrudan bir "iş modeli ikamesi" haline geldiğini, bu durumun geleneksel hizmet sektöründe varoluşsal bir dönüşümü zorunlu kıldığını vurguluyor.

Yapay zeka iş dünyasını dönüştürüyor mu?

Teknoloji dünyası, yazılım mühendislerinin karşı karşıya kaldığı "SaaSpocalypse" dalgasının diğer meslek gruplarına sıçrayıp sıçramayacağını tartışıyor.

Analistler, OpenAI, Google ve Microsoft gibi teknoloji şirketlerinin öncülük ettiği bu sürecin, "yapay zeka ajan ekonomisi" dönemini başlattığına dikkati çekiyor.

Geleneksel yazılım ürünleri artık sadece birer araç olmaktan çıkarak, belirli görevleri uçtan uca yürütebilen "dijital iş gücü" veya "yapay zeka çalışanlar" haline geliyor.

Şirketlerin artık yazılım lisansı satın almak yerine, belirli iş tanımlarını gerçekleştirebilen otonom ajanları "istihdam edeceği" bir ekonomik model öngörülüyor.

Ekonomistlere göre yapay zeka artık çalışanı hızlandırmıyor doğrudan yazılım ürününün yerini alabiliyor.

Yapay zekanın iş gücü üzerindeki etkisi hakkında belirsizlik sürerken, sektör liderlerinden peş peşe uyarılar da geliyor.

Yazılım sektöründe yaşanan devasa değer kayıpları ve otonom kodlama araçlarının yükselişi, çalışanlar ve yatırımcılar arasında yeni bir korku dalgası başlattı.

Yazılımcıların yaşadığı "yerinden edilme" riskinin, finans, hukuk ve yönetim gibi diğer beyaz yakalı meslek kategorilerine ne zaman yöneleceği merak konusu.

Dünya Ekonomik Forumu'nun Davos'ta 2026 yıllık toplantılarında konuşan Microsoft Üst Yöneticisi (CEO) Satya Nadella, yapay zeka patlamasının sürdürülebilirliği konusunda kritik bir uyarıda bulundu.

Nadella, AI kazanımlarının sadece teknoloji devleriyle sınırlı kalması durumunda sektörün bir "spekülatif balona" dönüşme riski taşıdığını belirtti.

Nadella'ya göre, AI'nın gerçek ekonomik değer yaratması için benimsenme hızının tüm sektörlere yayılması gerekiyor.

Bazı alanlarda yapay zeka kullanımı hızla artarken, geleneksel iş akışlarına sahip sektörlerde adaptasyonun yavaş kalması, beklenen verimlilik artışını frenliyor.

Yapay zeka yöneticileri arasında görüş birliği yok. Bazıları bu süreci yeni iş kollarının doğuşu olarak görürken, diğerleri "mikro yönetimden makro delegasyona" geçişte birçok geleneksel rolün işlevini yitireceğini öngörüyor.

2026, yapay zekanın sadece bir "yazılım aracı" mı yoksa iş gücü piyasasını temelden sarsacak "apokaliptik" bir güç mü olduğu sorusuna yanıt aranan kritik bir yıl olmaya aday gibi görünüyor.

Törene, TÜRKSAT AŞ Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Yüksek, TÜRKSAT AŞ Genel Müdürü Ahmet Hamdi Atalay ve DT Cloud Yönetim Kurulu Başkanı Tolga Dinçer'in katıldığı belirtilen açıklamada, program kapsamında hazırlanan "Yerli Bulut Hizmetleri İşbirliği Protokolü"nün imzalandığı bilgisi verildi.

Açıklamada, protokolle, kamu kurumları ve özel sektörün bulut depolama, büyük veri analitiği, yapay zeka uygulamaları, konteyner tabanlı uygulama platformları ve kritik iş yükleri dahil tüm dijital altyapı ihtiyaçlarının yerli kaynaklarla geliştirilen ve yüksek güvenlik standartlarına sahip altyapı üzerinden karşılanabileceği ifade edildi.

OpenStack tabanlı açık kaynak mimarisiyle hayata geçirilen Türksat Bulut'un yüksek güvenlik, esnek hesaplama ve yatay-dikey ölçeklenebilirlik yeteneklerini bir arada sunduğu vurgulanan açıklamada, erişim, depolama ve işlem katmanlarını uçtan uca güvenlik prensipleriyle bütünleştiren yerli altyapının kurumsal ve kritik iş yükleri için tam egemen bir bulut ortamı sağladığı belirtildi.

Açıklamada, söz konusu işbirliğiyle Türkiye'nin stratejik verilerini yerli, güvenli ve ölçeklenebilir bir bulut altyapısıyla milli sınırlar içinde koruma altına alınacağına dikkati çekilerek, şu ifadeler kullanıldı:

"Yönetilebilir Kubernetes servisleri, gelişmiş konteyner orkestrasyonu ve yapay zeka odaklı kaynak yönetimiyle öne çıkan platform, yüzde 99,9 yüksek erişilebilirlik garantisiyle kritik uygulamaların kesintisiz ve yüksek performansla çalışmasına imkan tanıyor. Tamamı yerli geliştirilen Türksat Bulut, veriyi Türkiye sınırları içinde güvence altına alırken operasyonel verimlilik ve sürdürülebilir maliyet yapısıyla kurumların dijital dönüşüm süreçlerini stratejik bir zemine taşıyor."

"Vizyonumuzu Türkiye ile sınırlı tutmuyoruz"

Yüksek, törende yaptığı konuşmada, Türksat Bulut'un 4-5 yıllık bir hazırlık sürecinin ürünü olduğunu ve dijital bağımsızlık noktasında kritik bir eşiği temsil ettiğini belirterek, şu değerlendirmede bulundu:

"Türksat Bulut, bağımsızlığımız adına çok önemli bir aşamadır. Birinci hedefimiz, veri merkezlerimizdeki kapasiteleri sisteme dahil ederek organizasyonların teknik personel ihtiyacını minimize eden bir yaklaşım sunmak. Ancak vizyonumuzu sadece Türkiye ile sınırlı tutmuyoruz, bu yüzyılda bizimle beraber hareket eden yaklaşık 40-50 ülkeyi de kapsayacak bir genişlemeyi hedefliyoruz. Yazılımsal yapının tamamen yerli ve milli olarak inşa edilmesine titizlikle önem veriyoruz. Bu yapıyı üniversitelerimizle yapacağımız işbirlikleri ve AR-GE çalışmalarıyla besleyerek, mevcut alternatiflerin ötesine geçen bir teknolojik fark yaratacağız."

TÜRKSAT AŞ Genel Müdürü Atalay da yerli bulut teknolojisinin Türkiye'nin dijital bağımsızlığı için kritik öneme sahip olduğuna işaret ederek, protokolle Türkiye'nin verisinin yine Türkiye'de kalması adına kritik bir adımın tamamlandığına dikkati çekti.

Türksat Bulut'un sadece bir depolama alanı değil, Türkiye'nin dijital geleceğini koruma altına alan stratejik bir teknoloji olduğunu vurgulayan Atalay, "Bu işbirliği sayesinde, esnek, ölçeklenebilir, en önemlisi de yerli ve milli bir mimariyi hayata geçirdik. Bizim için yerlilik konusu özellikle çok önemli. Kurumlarımızın siber güvenlik kaygılarını ortadan kaldıracak ve verimsiz altyapılardan kurtaracak bu platform, yüksek erişilebilirlik garantisiyle dijital dönüşümün lokomotifi olacak." ifadelerini kullandı.

DT Cloud Yönetim Kurulu Başkanı Tolga Dinçer, protokolün yalnızca bir teknoloji işbirliği değil, Türkiye'nin yerli kaynaklarla yapay zeka ve büyük veri çağındaki konumlanışı açısından stratejik bir eşik olduğunu kaydetti.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) 2025 verilerine göre, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 16’sına denk gelen 1,3 milyar insan önemli bir engellilikle yaşamını sürdürüyor. Bu istatistiksel gerçeklik, erişilebilir mobilite çözümlerinin küresel ölçekteki devasa pazar potansiyelini ve insani gerekliliğini tartışmasız bir biçimde kanıtlıyor. Engelli bireylerin sosyal hayata aktif katılımı, teknolojik mobilite araçlarına erişim imkanlarıyla doğrudan bir korelasyon içerisinde bulunuyor. Doğru cihaz kullanımı, bireylerin yaşam kalitesini artırırken bası yaraları ve skolyoz gibi ikincil sağlık sorunlarını yüzde 40'a varan oranlarda düşürebiliyor. Sağlık sistemleri üzerindeki yükün azaltılması ve toplumsal refahın artırılması noktasında bu teknolojik müdahaleler kritik bir değer taşıyor.

Sektördeki bu dönüşüm ve küresel verilerin ışığında Maz Mobilite Kurucu ve CEO’su Halil Yılmaz, kapsayıcı teknolojilerin geleceğine dair stratejik bir bakış açısı sunuyor. Yılmaz, Türkiye’nin bu alandaki potansiyelini vurgulayarak teknolojinin insan odaklı kullanımının önemine dikkat çekiyor: "Dünya nüfusunun büyük bir kısmını etkileyen mobilite kısıtlamaları, inovasyonun en çok ihtiyaç duyulduğu alanların başında geliyor. Biz, sunduğumuz çözümlerle sadece bir cihaz değil, bireylere özgürlüğünü ve toplumsal rollerini geri kazandırmayı hedefliyoruz. İkincil sağlık sorunlarını azaltan bu teknolojiler, aynı zamanda uzun vadeli ekonomik ve sosyal kazanımların da kapısını aralıyor."

"Türkiye, yerli mobilite teknolojilerinde küresel bir güç olma yolunda ilerliyor"

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan Mobilite Araç ve Teknolojileri Yol Haritası kapsamında Türkiye'nin mikromobilite ve engelsiz ulaşım alanındaki vizyonu net bir biçimde ortaya konuyor. Rapora göre, Türkiye'nin otonom ve bağlantılı araç teknolojileriyle uyumlu yeni nesil mobilite araçlarında bir üretim üssü haline gelmesi hedefleniyor. Bu stratejik planlama, yerli girişimlerin küresel pazarda rekabet edebilirliğini artıracak teşvik ve altyapı çalışmalarını önceliklendiriyor. Özellikle erişilebilir ulaşım ekosisteminin dijital dönüşümle entegre edilmesi, ülke ekonomisinin yüksek katma değerli üretim kapasitesini doğrudan destekliyor. Mobilite ekosisteminin GSYİH içindeki payının artırılması, önümüzdeki beş yıllık projeksiyonun en temel bileşenlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Yılmaz, bakanlığın çizdiği bu vizyonun yerli teknoloji üreticileri için çok boyutlu fırsatlar barındırdığını ifade ediyor: "Maz Mobilite olarak bu stratejik hedefler doğrultusunda, engelsiz yaşam teknolojilerinde dışa bağımlılığı azaltacak Ar-Ge projelerine odaklanıyoruz. Türkiye’nin mühendislik gücünü, empati odaklı tasarım süreçleriyle birleştirerek dünya standartlarında ürünler geliştirme kararlılığındayız. Hedefimiz, sadece bir tedarikçi olmak değil, Türkiye'nin engelsiz yaşam ekosisteminde teknoloji ve empatiyi birleştiren en güvenilir rehber olmaktır."

İnovasyon odaklı yaklaşımlar engelsiz yaşam kalitesini optimize ediyor

Küresel mobilite pazarı, yapay zeka ve bağlantılı teknolojilerin entegrasyonuyla birlikte radikal bir değişim süreci yaşıyor. Engelsiz yaşam teknolojileri, artık sadece mekanik destek sistemlerinden ibaret kalmayıp, kullanıcı verilerini işleyen akıllı platformlara dönüşüyor. Bu teknolojik evrim, bireylerin kentsel altyapıyla olan etkileşimini kolaylaştırarak sosyal bariyerleri ortadan kaldırıyor. Yatırımcıların ve kamu politikalarının bu alana yönelmesi, erişilebilirliğin evrensel bir tasarım standardı haline gelmesini hızlandırıyor. Geleceğin akıllı şehirlerinde, herkes için eşit hareket imkanı sunan modüler ve çevre dostu ulaşım çözümleri merkezde yer alacak. Sosyo-ekonomik kalkınmanın temel bir göstergesi olan mobilite adaleti, teknolojik ilerlemelerin en somut çıktısı olarak değerlendiriliyor.

"Kendi direniş hikayemi, milyonların özgürlük yolculuğuna dönüştürmeyi hedefliyorum"

Bugün Türkiye’de akülü tekerlekli sandalye üretiminin sınırlı olması, sektörde ithal ürün bağımlılığını artırıyor ve bu durum fiyatların yükselmesine neden olarak son kullanıcıların erişimini zorlaştırıyor. Maz Mobilite, yerli üretim yatırımlarıyla hem maliyetleri düşürmeyi hem de ürünleri daha erişilebilir hale getirmeyi hedefliyor. İstanbul Beylikdüzü ve Ankara Yenimahalle’de faaliyet gösteren Maz Mobilite, hem bireysel kullanıcılar hem de kurumsal çözüm ortakları için sürdürülebilir mobilite çözümleri sunuyor. Yerli üretim hedefi doğrultusunda, önümüzdeki yıllarda ihracat yaparak ülke ekonomisine döviz kazandırmayı ve Türkiye’yi mobilite teknolojilerinde bölgesel bir merkez haline getirmeyi amaçlıyor.

Maz Mobilite, geleneksel bir medikal cihaz sağlayıcısı olmanın ötesinde, Halil Yılmaz’ın kişisel mücadelesinden doğan bir vizyonla hareket ediyor. 2020 yılında kurulan şirket, kurucusu Yılmaz’ın 30 yıllık bir akülü tekerlekli sandalye kullanıcısı olarak sektörde yaşadığı sorunlardan doğan bir girişim olarak dikkat çekiyor. Sadece bir satıcı değil, aynı zamanda kullanıcı kimliğiyle hareket eden marka, engelli ürünleri alanında empatiyi operasyonel modele dönüştürüyor. Yılmaz konuyla ilgili şunları kaydetti:

"Maz Mobilite, akülü tekerlekli sandalye, manuel tekerlekli sandalye, engelli çocuk puseti ve hasta yatağı gibi temel mobilite çözümlerinde doğru ürünü doğru kullanıcıyla buluşturmayı merkeze alıyor. Bünyesinde görev yapan fizyoterapist desteğiyle, kullanıcıların hastalık gruplarına ve fiziksel ihtiyaçlarına uygun ürün seçimi yapılırken, standart ürünler gerekli durumlarda kişiye özel aparatlar geliştirilerek optimize ediliyor. Maz Mobilite benim için sadece bir ticari girişim değil, aynı zamanda kişisel bir direnişin ve toplumsal bir sorumluluğun ürünüdür. Yaşadığım zorluklardan edindiğim tecrübeleri, başkalarının hayatını kolaylaştıracak teknolojik çözümlere dönüştürmek en büyük motivasyon kaynağım. Bugün markamızla hem bireysel kullanıcılara hem de kurumsal çözüm ortaklarımıza, engelleri ortadan kaldıran yüksek teknolojili araçlar sunuyoruz. Gelecek planlarımız yeni yatırımlarla, Türkiye'den dünyaya ihraç edilecek bir mobilite markası olma yolunda emin adımlarla ilerliyoruz. Amacımız, empatiyi mühendislik ile harmanlayarak herkes için erişilebilir bir dünya inşa etmektir. "

En büyük güven sorunu Meta ve TikTok gibi sosyal medya devlerinde yaşanıyor. Bitdefender Türkiye Distribütörü Laykon Bilişim Operasyon Direktörü Alev Akkoyunlu, dijital ayak izini ve veri mahremiyetini korumanın 5 kritik yolunu paylaşıyor.

Teknoloji devlerinin her saniye büyüyen devasa kişisel veri havuzları ve peş peşe yaşanan sızıntı haberleri, kullanıcıların dijital platformlara olan güvenini derinden sarsıyor. Bitdefender'ın global araştırması, internet kullanıcılarının %75'inin kişisel verileri konusunda büyük teknoloji şirketlerine güvenmediğini ve dijital ayak izlerini artık çok daha fazla sorguladığını ortaya koyuyor. Araştırma verilerine göre, tüketicilerin yalnızca %25’i dev teknoloji şirketlerinin kişisel bilgilerini sorumlu ve şeffaf bir şekilde işlediğine inanıyor. En güvenilir bulunan şirketler görece Google (%27,5) ve Apple (%19,1) olurken; güvensizlik listesinin zirvesinde %36,3 ile Meta (Facebook, Instagram) ve %26,6 ile TikTok yer alıyor. Sosyal medya devlerine yönelik bu yüksek güvensizliğin temelinde, platformların agresif veri toplama politikaları ve geçmişteki gizlilik ihlalleri yatarken, Bitdefender Türkiye Distribütörü Laykon Bilişim Operasyon Direktörü Alev Akkoyunlu, dijital ayak izini ve veri mahremiyetini korumak için atılması gereken 5 kritik adımı sıralıyor.

"Kullanıcılar Artık Dijital Ayak İzlerinin Farkında"

Veri gizliliği endişesinin küresel bir reflekse dönüştüğünü vurgulayan, Bitdefender Türkiye Distribütörü Laykon Bilişim Operasyon Direktörü Alev Akkoyunlu, "Global araştırma verilerimiz, kullanıcıların teknoloji devlerine körü körüne güvenmekten vazgeçtiğini net bir şekilde gösteriyor. Türkiye pazarında da hem e-ticaret platformlarında hem de sosyal medyada sıklıkla karşılaştığımız sızıntı haberleri, vatandaşların KVKK kapsamındaki haklarını daha fazla sorgulamasına yol açıyor. Güvenin en düşük olduğu platformların başında sosyal medya devlerinin gelmesi tesadüf sayılamaz. Kullanıcılar, ücretsiz olarak sundukları kişisel verilerin arka planda nasıl işlendiği konusunda artık çok daha talepkar. Bu süreçte bireysel önlemleri artırmak ve dijital sınırlarımızı kendimiz belirlemek, kurumsal güvenlik duvarlarına bel bağlamaktan çok daha hayati bir önem taşıyor." ifadelerini kullandı.

Alev Akkoyunlu, büyük teknoloji platformlarını kullanırken dijital mahremiyeti korumak için atılması gereken 5 adımı sıralıyor:

1. Veri paylaşımınızı sınırlandırın. Akıllı telefon uygulamalarının arka planda kullanıcı aktivitelerini izlediği bilinen bir gerçek. Uygulama ilk yüklendiğinde "izin verme" seçeneğini işaretlemiş olsanız bile, birçok platform yayınladığı güncellemeler sırasında bu tercihleri sıfırlayarak varsayılan veri toplama konumuna geri döndürebiliyor. Bu nedenle, özellikle uygulamalarınızdaki güncellemelerin ardından ayarlarınızı tekrar kontrol edin ve istemediğiniz bilgi akışını durdurun.

2. Gizlilik ayarlarınızı sıkılaştırın. Sosyal medya hesaplarınızın ve akıllı telefon uygulamalarınızın varsayılan gizlilik ayarlarını mutlaka gözden geçirin. Konum takibi, mikrofon erişimi, kamera izni ve arka planda veri toplama faaliyetlerini sadece "uygulamayı kullanırken" aktif olacak şekilde kısıtlayın.

3. Çok faktörlü kimlik doğrulamayı (MFA) etkinleştirin. Şirketlerin sunucularında yaşanabilecek olası bir veri sızıntısında şifreleriniz açığa çıksa bile, hesabınıza izinsiz erişimi engellemek için tüm platformlarda Çok Faktörlü Kimlik Doğrulama kullanın. SMS yerine doğrulayıcı uygulamalar (authenticator) tercih ederek güvenliğinizi artırın. 

4. Sızıntı durumunuzu düzenli olarak kontrol edin. E-posta adresinizin veya kullandığınız parolaların, teknoloji devlerinin geçmişte yaşadığı bir veri ihlaline karışıp karışmadığını periyodik olarak sorgulayın. İnternet üzerindeki varlığınızı yönetmek için güvenilir şifre yöneticilerinden destek alarak dijital ayak izinizi kontrol altında tutun.

5. Kapsamlı bir güvenlik çözümü kullanın. Cihazınızdan izinsiz veri sızdıran arka plan uygulamalarını ve şüpheli bağlantıları engellemek büyük önem taşıyor. Bitdefender Total Security, veri hırsızlığına yol açabilecek zararlı yazılımları anında durdurarak cihazlarınızı ve dijital mahremiyetinizi proaktif olarak korur.

2024-2028 Stratejik Planı'ndaki hedefler ışığında şekillenen gelecek yıla ilişkin stratejik çalışmalarla, elektronik haberleşme ve bilgi teknolojileri alanlarındaki her türlü hizmet, işlem ve veri ile bunların sunumunda yer alan sistemlerin güvenliğinin sağlanması öngörülüyor.

Bu çerçevede, kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler, il özel idareleri, gerçek ve tüzel kişilerce akıllı ulaşım sistemleri kapsamında üretilen verilerin kullanılmasını ve değerlendirilmesini sağlamak hedefiyle veri yönetim merkezi kurmak, kurdurmak, işletmek, işlettirmek, bu görevlerle ilgili uygulama usul ve esaslarını belirlemek amacıyla akıllı ulaşım sistemlerine yönelik faaliyetler kesintisiz devam ediyor.

Ulusal akıllı ulaşım sistemleri mimarisi çerçevesinde, eklenen veya güncellenen hizmet paketi sayısının, yıl sonuna kadar 20'ye ulaşması bekleniyor.

Siber müdahaleler için milli araçlar üretilecek

Ulusal siber güvenliğin sağlanması hedefiyle politika, strateji ve hedefleri belirleme, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilere yönelik siber güvenliğin sağlanmasına ilişkin usul ve esaslar da tespit edildi.

Eylem planlarını hazırlamak, ilgili faaliyetlerin koordinasyonunu sağlamak, kritik altyapılar ile ait oldukları kurumları ve konumları belirlemek, gerekli müdahale merkezlerini kurmak, kurdurmak ve denetlenmesini sağlamak amacıyla her türlü siber müdahale aracının ve milli çözümlerin üretilmesi hedefleniyor.

Siber güvenlik konusunda bilinçlendirme, eğitim ve farkındalığı artırma çalışmalarını yürütme, siber güvenlik alanında faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin uyması gereken usul ve esasları hazırlama faaliyetleri devam ediyor.

Bu doğrultuda, yıl sonuna kadar 11 ulusal ve uluslararası siber güvenlik tatbikatının düzenlenmesi öngörülürken, gelecek yıl da 12 tatbikat planlanıyor. Tatbikat sayısının 2028'de ise 13 olması amaçlanıyor.

Yapay zekanın özellikle rutin ve tekrar eden işlerdeki başarılı performansının iş dünyasında çalışanların iş yüklerini daha hafiflettiği yönündeki kanaat, son dönemde yapılan bazı araştırmalarla tam tersi yöne doğru evriliyor.

Harvard Business Review'de yayımlanan "Yapay zeka iş yükünü azaltmıyor, aksine yoğunlaştırıyor" araştırmasına göre, yapay zeka araçları, iş yükünü azaltma vaadiyle sunulsa da işleri seyreltmek yerine daha da yoğunlaştırıyor.

Makaleye göre, çalışanlar yapay zeka sayesinde normalde uzmanlıkları dışındaki görevleri (kod yazma, tasarım vb.) üstlenerek iş kapsamlarını kontrolsüzce genişletiyor. Bu durum, bir yandan "başarma" hissiyle ödüllendirici gelse de diğer yandan çalışanların üzerinde sessiz bir baskı oluşturuyor.

Makalede yer alan bilgilere göre, yapay zeka kullanımı üç temel sorunu beraberinde getiriyor. ​​​​​​Çalışanların başkalarının sorumluluklarını devralmasıyla artan bilişsel yük, mola ve yemek saatlerinde yapay zeka kullanımı ile mesai ve serbest zaman arasındaki farkların belirsizleşmesi ve yapay zekayı bir "ortak" gibi kullanarak aynı anda çok fazla iş parçacığını yönetmeye çalışmanın yarattığı dikkat dağınıklığı gibi sorunlar son dönemde tartışmalara neden oluyor.

"Yapay zeka destekli çalışma pratiklerinin, sınırları belirlenmeli"

Boğaziçi Üniversitesi Veri Bilimi ve Yapay Zeka Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Şefik Şuayb Arslan, yaptığı değerlendirmede, yapay zeka mühendisliğinden ziyade yapay zeka yönetişimi alanına ağırlık verilmesi gerektiğini söyledi.

Yapay zekanın yoğunlaştırıcı etkisini daha sağlıklı yönetebilmek için öncelikle yapay zeka destekli çalışma pratiklerinin, kurumsal olarak tanımlanması ve sınırlarının çizilmesi gerektiğine işaret eden Arslan, "Mevcut uygulamalarda yapay zeka, çoğu zaman hız ve çıktı artışı üzerinden değerlendirilmektedir, ne var ki buna karşılık bilişsel yük, bağlam değiştirme maliyeti ve insan dikkatinin sürdürülebilirliği göz ardı edilebilmekte. Bu bağlamda, hangi görevlerin yapay zeka ile otomatikleştirileceği, hangi noktalarda insan kararının bilinçli olarak yavaşlatılması gerektiği ve yapay zeka kullanımının nerede sınırlandırılması gerektiğine dair açık birtakım karar kapıları ve yönetişim çerçeveleri geliştirilmeli." diye konuştu.

Arslan, üretkenlik ölçütlerinin yalnızca çıktı miktarına değil, görev karmaşıklığına, kaliteye ve insan üzerindeki zihinsel yüke duyarlı olacak şekilde yeniden tasarlanmasının kritik önemde olduğuna değinerek, yapay zeka-insan birlikteliğinin değer üretmesinin ekstra bir mühendisliğe ihtiyaç duyduğunun altını çizdi.

Bunların yanında, yapay zekanın uzun vadeli etkilerini ele alan disiplinlerarası ve bağlamsal akademik araştırmaların büyük ölçüde eksik durumda olduğuna değinen Arslan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Son dönemlerde üretken yapay zeka kullanımının çocuklar üzerinde etkileri üzerine bazı çalışmalar var fakat çok başlangıç seviyesi diyebilirim. Zaten bu teknoloji hayatımıza gireli 3-5 sene olduğundan, kestirmesi de zor. Özellikle bilişsel ergonomi, nörobilim ve örgütsel psikoloji perspektiflerinden yapay zeka yoğun çalışma ortamlarının, insan dikkatini, uzmanlık gelişimini ve tükenmişlik riskini nasıl etkilediği daha derinlemesine incelenmeli. Bunu hem akademi hem de sanayi ele alabilir. Aynı şekilde, farklı sektörlerde (sağlık, eğitim, hizmet, üretim) ve farklı kültürel/regülasyonel bağlamlarda yapay zekanın iş yoğunluğunu nasıl dönüştürdüğüne dair karşılaştırmalı ve uzunlamasına çalışmalar yapılabilir. Bu tür çalışmalar, ayrıca, kısa vadede verimlilik artışı sağlarken uzun vadede işin niteliğini, çalışan bağlılığını ve kurumsal sürdürülebilirliği nasıl şekillendirdiğini daha net ortaya koyabilir."

Aralarında Fosil Yakıtların Ötesi Ağı (Beyond Fossil Fuels), Dezenformasyona Karşı İklim Eylemi (Climate Action Against Disinformation), Dünya Dostları ABD (Friends of Earth US), Yeşil Ekran Koalisyonu (Green Screen Coalition), Yeşil Ekran Vakfı (Green Web Foundation) ile Stand.earth'ün de olduğu çevre kuruluşlarından oluşan bir konsorsiyum tarafından yeni bir rapor hazırlandı.

Raporda, uluslararası teknoloji şirketleri ve kurumların yapay zekanın iklim eylemine net fayda sağlayacağını iddia eden 154 açıklaması incelendi. Rapor, 19-20 Şubat’ta Yeni Delhi’de yapılacak Yapay Zeka Etki Zirvesi 2026 (AI Impact Summit) öncesinde yayımlandı. 

Rapora göre, iddiaların yalnızca yüzde 26'sı yayımlanmış akademik makalelere atıfta bulunurken, yüzde 36'sı hiçbir kanıt sunmadı ve söz konusu iddiaların hakemli akademik makalelerden ziyade zayıf kanıtlara dayandığı görüldü. Bu durum, teknoloji ve fosil yakıt endüstrilerinin karlarına hizmet ederken, üretken yapay zekanın iklim üzerindeki büyük zararlarını önemsizleştiriyor.

Analiz, ChatGPT, Gemini veya Copilot gibi tüketiciye yönelik üretken sistemlerin önemli, doğrulanabilir ve önemli düzeyde emisyon azaltımına yol açtığı tek örnek bile ortaya çıkarmadı. 

Raporun yazarı bağımsız iklim ve enerji analisti Ketan Joshi, "Teknoloji şirketleri, enerji tüketen veri merkezlerinde neler olup bittiği konusunda belirsizlikleri kullanarak, gezegeni tahrip eden genişlemelerini yeşil yıkama ile örtbas ediyor gibi görünüyor." değerlendirmesinde bulundu.

Yapay zeka veri merkezlerinin her gün kömür ve gaza hayat verdiğini belirten Joshi, "İklim yararı iddiaları, topluma verilen ve geri dönüşü olmayan zararları örtbas edebilir." uyarısında bulundu. 

Fosil Yakıtların Ötesi Ağı Uluslararası Kurumsal Kampanyacısı Jill McArdle de büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka heyecanının, kullanıcıların dikkatini enerji ve su tüketimi yoğun devasa veri merkezlerinin hızlı ve tehlikeli büyümesinden uzaklaştırdığını dile getirdi. 

Teknoloji endüstrisinin artan enerji talebinin fosil yakıt endüstrisine "can simidi" olduğunu belirten McArdle, "Yapay zekanın iklime zarar vermekten çok fayda sağlayacağına dair hiçbir kanıt yok. Büyük teknoloji şirketleri, güvenilir ve doğrulanmış verilere dayanmak yerine gelecekteki kurtuluş vaadiyle kendilerine kirlilik için açık çek yazıyorlar. İklimi bu temelsiz iddialarla riske atamayız." ifadelerini kullandı.

EKONOMİM DERGİ

Günümüzde şirketlerin bir Güvenlik Operasyon Merkezi (Security Operations Center – SOC) kurmalarının başlıca nedenleri arasında siber güvenlik duruşunu güçlendirmek, tehditleri daha hızlı tespit edip müdahale edebilmek ve rekabet avantajı sağlamak yer alıyor. Otomatik siber güvenlik çözümlerine olan talep hızla artarken, araştırma sonuçları işletmelerin kritik karar süreçlerinde hâlâ nitelikli güvenlik uzmanlarına güvendiğini ortaya koyuyor. İnsan uzmanlığı, etkin bir güvenlik yönetiminin vazgeçilmez unsuru olmaya devam ediyor.

Güvenlik Operasyon Merkezi (SOC), bir şirketin BT altyapısını sürekli izlemek ve korumakla görevli, özel bir kurumsal birimdir. Merkezin temel misyonu; siber tehditleri proaktif bir şekilde tespit etmek, analiz etmek ve müdahale etmektir. Kaspersky; SOC planlama ve uygulama süreçlerindeki temel itici güçleri, stratejik öncelikleri ve olası zorlukları belirlemek amacıyla 500 veya daha fazla çalışanı olan şirketlerdeki kıdemli BT güvenliği uzmanları, yöneticiler ve direktörlerin katıldığı kapsamlı bir küresel araştırma gerçekleştirdi. Araştırmaya katılanların tamamı şu anda bir SOC'ye sahip olmayan ancak yakın gelecekte kurmayı planlayan kurumlardan oluşuyor. APAC, META, LATAM, Avrupa ve Rusya'nın yanı sıra aralarında Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Mısır'ın da bulunduğu 16 ülkeyi kapsayan çalışma, dünya genelinde gelişen SOC trendlerine ve en iyi uygulamalara dair değerli veriler sunuyor.

Araştırma bulgularına göre, Türkiye'deki şirketlerin %49'u siber güvenlik duruşunu güçlendirmek için SOC kurmayı hedeflerken, %48'i giderek karmaşıklaşan ve tehlikeli hale gelen tehditlerle başa çıkma ihtiyacıyla hareket ediyor. Diğer motivasyon kaynakları arasında %42 ile bütçe optimizasyonu, %28 ile daha hızlı tespit ve müdahale gerekliliği ve %40 ile yazılım, uç nokta ve kullanıcı cihazlarındaki artış yer alıyor. Bu faktörler, daha kapsamlı ve katmanlı güvenlik önlemlerine duyulan ihtiyacı artırıyor. Ayrıca, şirketlerin %44'ü gizli bilgilerin daha iyi korunmasını hedeflerken, %34'ü yasal düzenlemelere uyum sağlamayı amaçlıyor ve %29'u SOC yetkinliklerinin kendilerine rekabet avantajı sağlamasını bekliyor. Büyük ölçekli işletmelerin bu nedenleri daha sık dile getirmesi, maruz kaldıkları geniş operasyonel ve düzenleyici baskıları yansıtıyor.

Sürekli izleme, SOC’lar için temel gereklilik olarak öne çıkıyor

Türkiye’deki şirketlerin SOC’lara devretmeyi planladığı başlıca fonksiyonlar arasında %57 oranıyla 7/24 güvenlik izleme ilk sırada yer alıyor. Kesintisiz izleme, anomalilerin erken aşamada tespit edilmesini, tehditlerin büyümeden engellenmesini ve siber dayanıklılığın gerçek zamanlı olarak sürdürülmesini sağlıyor. Bu tablo, kurumların her an ortaya çıkabilecek kalıcı tehditlere karşı daha proaktif bir risk yönetimi yaklaşımı benimsediğini gösteriyor.

SOC operasyonlarını tamamen dış kaynaklardan sağlamayı planlayan şirketler, “lessons learned” (çıkarılan dersler) metodolojilerine daha fazla ilgi gösterirken; kurum içi SOC kurmayı tercih eden organizasyonlar ise daha sıkı kontrol sağlamak amacıyla erişim yönetimine öncelik veriyor.

SOC teknolojisi seçimlerinde insan uzmanlığı belirleyici rol oynuyor

SOC’lar ileri düzey teknolojilerden yararlansa da, şirketlerin tercihleri insan analistlerin kritik rolünü açıkça ortaya koyuyor. Türkiye’de kurulması planlanan SOC’larda en sık tercih edilen çözümler arasında Güvenlik Bilgisi ve Olay Yönetimi (SIEM) sistemleri (%50), Uç Nokta Tespit ve Müdahale (EDR) çözümleri (%45) ve Tehdit İstihbaratı Platformları (%31) bulunuyor. Bu gelişmiş çözümler, veri toplamayı otomatikleştirerek operasyonel yükü azaltıyor; ancak etkin sonuçlar için güvenlik uzmanlarının sağladığı bağlam, karmaşık bulguların yorumlanması ve doğru müdahale kararlarının alınması büyük önem taşıyor.

Bunlara ek olarak şirketler, Genişletilmiş Tespit ve Müdahale (XDR) (%36), Ağ Tabanlı Tespit ve Müdahale (NDR) (%24) ve Yönetilen Tespit ve Müdahale (MDR) (%21) çözümlerini de tercih ediyor. Büyük ölçekli kuruluşlar SOC başına ortalama 5,5 farklı teknoloji kullanırken, daha küçük şirketlerde bu sayı 3,8 seviyesinde kalıyor.

Kaspersky SOC Consulting Başkanı Roman Nazarov, konuyla ilgili şu değerlendirmede bulunuyor “Başarılı bir SOC inşa etmek için şirketlerin yalnızca doğru teknoloji bileşimine değil; aynı zamanda süreçlerin titizlikle planlanmasına, net hedefler belirlenmesine ve kaynakların etkin şekilde dağıtılmasına odaklanması gerekiyor. İyi tanımlanmış iş akışları ve sürekli iyileştirme yaklaşımı, insan analistlerin kritik görevlere odaklanmasını sağlayarak SOC’u siber güvenlik stratejisinin proaktif ve çevik bir bileşeni haline getirir.”

Açıklamada, söz konusu birleşmeyle yapay zeka, roketler, uzay tabanlı internet, mobil cihazlara doğrudan iletişim ve dünyanın önde gelen gerçek zamanlı bilgi ve ifade özgürlüğü platformunu kapsayan dikey olarak entegre bir yenilik motorunun oluşturulmasının amaçlandığı aktarıldı.

Mevcut yapay zeka gelişmelerinin büyük kara veri merkezlerine bağımlı olduğu ve bu merkezlerin çok yüksek enerji ve soğutma gerektirdiği belirtilen açıklamada, uzun vadede uzay tabanlı yapay zekanın önemine dikkati çekildi.

Açıklamada, yoğun kaynak gerektiren bu çalışmaların uzaya taşınması "tek mantıklı çözüm" olarak nitelendirildi.

ABD basınında geçen hafta yer alan haberlerde, SpaceX ve xAI'ın bu yılın ilerleyen dönemlerinde planlanan büyük bir halka arz öncesi birleşme görüşmeleri yürüttüğü aktarılmıştı.

Söz konusu haberlerde, birleşme sonucu oluşacak şirketin toplam değerlemesinin yaklaşık 1,25 trilyon dolar olmasının beklendiği kaydedilmişti.

Türkiye'nin 2021'de 6 milyar 449 milyon 500 bin 718 dolar olan yüksek teknolojili ürün ihracatı, 2022'de 7 milyar 419 milyon 306 bin 290 dolara, 2023'te 9 milyar 171 milyon 701 bin 749 dolara çıktı.

Aşağıdaki linke tıklayarak:

EKONOMİM 2026 OCAK sayısını okuyabilirsiniz

Söz konusu ihracat 2024'te 8 milyar 800 milyon 859 bin 516 dolar olurken 2025'te 9 milyar 912 milyon 465 bin 760 dolara yükseldi.

Böylece, Türkiye'nin 2021-2025 dönemindeki yüksek teknolojili ürün ihracatı yüzde 53,7 arttı.

Hava ve uzay araçları imalatı ilk sırada

Türkiye'nin 9,9 milyar dolarlık yüksek teknolojili ürün ihracatında geçen yıl 4 milyar 15 milyon 226 bin 624 dolarla ilk sırada "hava ve uzay araçları imalatı" yer aldı.

Bu kategoriyi 3 milyar 394 milyon 374 bin 795 dolarla "bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı" ve 2 milyar 502 milyon 864 bin 341 dolarla "temel eczacılık ürünlerinin ve eczacılığa ait malzemelerin imalatı" izledi.

Orta-yüksek teknolojili ürün ihracatında motorlu kara taşıtları zirvede

Türkiye'de orta-yüksek teknolojili ürünlerin ihracatı da 2025'te yıllık bazda yüzde 10,6 artışla 102 milyar doları aştı.

Bu kategoride yer alan "motorlu kara taşıtlarının imalatı", 38 milyar 907 milyon 227 bin 246 dolarla en fazla ihracat yapılan sektör oldu.

Bu sektörü, 19 milyar 88 milyon 868 bin 687 dolarla "elektrikli teçhizat imalatı", 18 milyar 576 milyon 341 bin 469 dolarla "başka yerde sınıflandırılmamış makine ve teçhizat imalatı" ve 18 milyar 541 milyon 487 bin 210 dolarla "kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı" takip etti.

İmalat sanayi ihracatı içindeki pay yüzde 43,5'e çıktı

Böylece, Türkiye'nin orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürün ihracatı 2025'te 112 milyar dolara yaklaştı.

Söz konusu değerin imalat sanayisi ihracatı içindeki payında artış görüldü. Bu kapsamda, 2021'de yüzde 36,4 olan bu oran, 2022'de yüzde 36,9'a, 2023'te yüzde 40,3'e ve 2024'te yüzde 41'e yükseldi.

Türkiye'nin yüksek ve orta-yüksek teknolojili ürün ihracatının imalat sanayisi içindeki payı 2025'te de yüzde 43,5'e çıktı.

Dijital dünya, kendini ifade etme, öğrenme ve kişisel gelişim için sayısız fırsat sunarken  anlaşmazlıkların sıklıkla kontrolden çıkabildiği, sindirme, taciz ve intikamın da her an yaşanabileceği bir yer.  Gençler arasında doxxing olarak adlandırılan çevrimiçi ifşalar da buna dahil. Siber güvenlik şirketi ESET gençler arasındaki doxxing olarak adlandırılan çevrimiçi ifşaların yol açabileceği tehlikleri araştırdı.

Aşağıdaki linke tıklayarak:

EKONOMİM 2026 OCAK sayısını okuyabilirsiniz

Doxxing (doxing), kötü niyetli bir üçüncü tarafın kasıtlı olarak başka birinin kişisel bilgilerini çevrimiçi olarak ifşa etmesi durumudur. Bu bilgiler, kişinin adı ve e-posta, ev adresi, iş bilgileri, finansal ve sağlık kayıtları hatta aile üyeleriyle ilgili bilgiler olabilir.  Genellikle kurbana karşı bir tür intikam olarak bu eylemlere girişiliyor. Doxxingi yapan  eski bir arkadaş veya kurban tarafından fiziksel veya dijital dünyada haksızlığa uğradığını düşünen biri olabilir. Doxxer’lar kurbanlarını sadece zorbalık yapmak veya susturmak için de ifşa edebilirler. Bazı durumlarda, doxxer’ların amacı kurbanlarından veya başkalarından para sızdırmak olabilir.

Doxxing nasıl çalışıyor?

Motivasyonları ne olursa olsun, doxxing saldırıları genellikle hedefle ilgili keşifle başlar. Doxxer önce dünyayla paylaşmak istediği bilgileri bulmalıdır. Bunu, kurbanın sosyal medya hesabını araştırarak sık sık ziyaret ettiği yerleri, iş yeri, okul bilgilerini veya diğer kişisel bilgileri bulabilir. Bu bilgilerin bazıları, özellikle iki taraf birbirini çevrimiçi olarak takip ediyorsa kolayca bulunabilir. Saldırgan açık profillerden veya güvenlik önlemleri zayıf hesaplardan yararlanarak bu bilgilere erişebilir. Daha sofistike doxxer’lar, kurban hakkında daha fazla bilgi toplamak için birden fazla sitede kurbanın çevrimiçi takma adlarını veya kullanıcı adlarını da arayabilirler. Evlilik cüzdanları ve mahkeme kayıtları gibi bilgileri depolayan kamu kayıtlarından yararlanabilirler.

Riskler nelerdir?

Saldırganın motivasyonuna ve yayımladığı bilgilere bağlı olarak, doxxing küçük bir rahatsızlıktan psikolojik ve duygusal olarak büyük zarar veren bir olaya kadar değişebilir. Bu durum özellikle çocuklar için geçerlidir çünkü onlar bu tür olaylara karşı daha savunmasız olabilirler. Gençler, özellikle de ergenler, duygusal dayanıklılıkları daha azdır ve utanç ve mahcubiyet duygularına karşı özellikle hassastır. Ayrıca çoğu hayatlarının büyük bir bölümünü çevrimiçi ortamda sosyalleşerek geçirir ve bu ortamda akranları tarafından kabul görmek her şeydir. Bu durum, doxxing’in özgüvene, izolasyona ve kaygıya olan zararlı etkisini artırabilir. Etkisi sadece psikolojik ve duygusal değildir. Bazı doxxer’lar, kurbanlarını fiziksel olarak sindirmek için çevrimiçi çabalarını kullanır ve başka yerlerde kurbanlarının bilgilerini kullanarak ve paylaşarak daha fazla zorbanın “üstüne yükleneceği” yönünde örtülü tehditlerde bulunur.

Doxxing tehdidini en aza indirmek mümkün

Çocuklarınızın doxxing’e maruz kalma riskini azaltmanın en iyi yolu, çevrimiçi ortamda paylaştıkları kişisel bilgilerin miktarını en aza indirmektir. Bu, oturup sosyal medyadaki gizlilik ayarlarını güncellemek, coğrafi konum özelliğini kapatmak ve istenmeyen takipçileri düzenli olarak silmek anlamına gelir.

Çocuklarınızı, gerçek hayatta tanıdıkları  kişileri çevrimiçi arkadaş olarak kabul etmeleri için teşvik etmelisiniz. Tüm hesaplar, kimlik avı/bilgi hırsızlığı riskini azaltmak için güçlü, benzersiz parololar ve çok faktörlü kimlik doğrulama (MFA) ile korunmalıdır. İnternette araştırma yaparak, çevrimiçi isimlerini arayarak da yardımcı olabilirsiniz. Sonuçlar hoşunuza gitmezse söz konusu platformlara veya web sitelerine kaldırılmaları için talepte bulunmayı düşünebilirsiniz.  Çocuklarınız hakkında paylaştıklarınıza çok dikkat edin. Asla kişisel bilgilerini veya okullarını ve bulundukları yeri tespit edebilecek fotoğrafları paylaşmayın. Doxxing hakkında daha genel bir sohbet yapmayı ve kişisel bilgileri paylaşmanın ve çevrimiçi tartışmalara girmenin tehlikelerini de düşünün. İletişim çok önemlidir. Çocuğunuz her zaman destek gördüğünü ve dinlendiğini hissetmelidir. Ve size bir soru veya endişeyle geldiğinde sinirlenmek yerine onu dinleyeceğinizi ve çözüm arayacağınızı bilmelidir.

Doxxing kurbanı olduysanız ne yapmalısınız?

En kötüsü olursa sakin olun, doxxer ile iletişime geçmeyin ve aşağıdakileri yapın:

• Tüm kanıtları belgelendirin, tüm gönderileri veya tehditleri ekran görüntüsü alın ve kişisel bilgilerin sızdırıldığı yerleri not edin.
• Çocuğunuza fiziksel şiddet tehdidi varsa derhal polise başvurun.
• Olayı, büyük olasılıkla hizmet şartlarını ihlal ettiği için ilgili sosyal medya sitelerine veya barındırıcıya ya da site sahibine (sabit bir web sitesi ise) bildirin.
• Google’a kaldırma talebinde bulunmayı düşünün, bu sayede doxxer tarafından paylaşılan kişisel bilgiler arama sonuçlarında görünmeyecektir.
• Çocuğunuzun hesabının hacklendiğinden şüpheleniyorsanız parolayı değiştirin, MFA’yı etkinleştirin ve gizlilik ayarlarını en yüksek seviyeye getirin.
• Her şeyden önce, çocuğunuzun yanında olun. Endişelerini dinleyin ve bunun onların suçu olmadığını hatırlatın.

Söz konusu dinamikler, küresel büyüme ve finansal istikrarın seyri açısından belirleyici unsurlar arasında değerlendiriliyor.

Aşağıdaki linke tıklayarak:

EKONOMİM 2026 OCAK sayısını okuyabilirsiniz

Dünya Ekonomik Forumu (WEF) tarafından yayımlanan "Başekonomistler Görünümü Ocak 2026" raporundan derlediği bilgilere göre, küresel piyasaların geçen yılki seyrini yapay zeka alanında öne çıkan şirketlerin etkisiyle ABD hisse senetlerinde yoğunlaşan yükseliş belirledi.

Hisse senedi getirilerinin büyük ölçüde "Muhteşem Yedili" olarak adlandırılan ABD'li teknoloji devlerinde toplanması dikkati çekerken bu şirketlerin endeksin toplam piyasa değeri içindeki payı, Kasım 2022'deki yaklaşık yüzde 20 seviyesinden yaklaşık yüzde 35'e yükseldi.

Öte yandan, bu dönemde kripto paralar gerilerken altın yüksek belirsizlik ortamının etkisi ve güvenli liman talebinin desteğiyle 1979'dan bu yana en iyi yıllık performansını sergiledi. ABD doları ise nisanda başlayan düşüş seyrini durdurarak diğer büyük para birimleri karşısında değer kazandı.

Başekonomistlerin çoğu 2026'da yapay zeka hisselerinde düşüş bekliyor

Raporda yer alan ve 19 Kasım ile 3 Aralık 2025 arasında gerçekleştirilen ankete katılan başekonomistlerin yüzde 52'si ABD'de yapay zekayla ilişkili hisselerin 2026'da değer kaybedeceğini öngörürken yüzde 9'u bu anlamda belirgin bir düşüş bekliyor. Katılımcıların yüzde 40'ı ise bu hisselerde değer artışının süreceğini değerlendiriyor.

ABD'deki diğer hisseler için ise ekonomistlerin yüzde 58'i yatay seyir veya değer kaybı öngörüyor.

Öte yandan, ABD piyasasına yönelik kaygılar, Çin ve Avrupa piyasalarındaki iyimser beklentilerle karşıtlık oluşturuyor. Katılımcıların yüzde 68'i Çin'deki yapay zeka hisselerinde, yüzde 59'u ise 2025'te güçlü performans sergileyen Avrupa hisselerinde yükselişin sürmesini bekliyor.

Diğer varlıklara bakıldığında, katılımcıların yüzde 54'ü altının 2025'te zirvesini gördüğünü düşünüyor. Ekonomistlerin yüzde 46'sı değerli metalin bu yıl daha da değerleneceğini tahmin ediyor.

Kripto para tarafında ise katılımcıların yüzde 62'si değer kayıplarının sürmesini bekliyor. 10 Ekim 2025'te yaşanan çöküş, kripto para ekosisteminin geneline ilişkin zayıflıkları ortaya koyarken bu gelişmenin ardından bitcoin yalnızca 2 ay içinde değerinin dörtte birini yitirmişti.

Bununla birlikte, katılımcıların yüzde 54'ü doların aşağı yönlü seyrini sürdüreceğini öngörüyor.

BIS, ECB ve IMF'den uyarılar

Rapora göre, değerleme düzeyleri ve yatırımcı davranışları "varlık balonu" riskini gündeme getiriyor.

Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) konuya ilişkin araştırmasında, ABD hisse senetleri ile altının tarihsel olarak "balon" dönemleriyle ilişkilendirilen örüntüler sergilediklerini, bu varlıkların son 50 yıldır ilk kez paralel biçimde güçlü yükselişler kaydettiğini ortaya koydu.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) da son finansal istikrar raporunda ABD'deki büyük teknoloji şirketlerinin hisse senetlerinde görülen aşırı yüksek değerlemelerin "Fear of Missing Out" olarak bilinen "FOMO" yani günceli kaçırma korkusundan beslendiğini vurguladı. Ayrıca banka, olası olumsuz gelişmelerin keskin fiyat düzeltmelerini tetikleyebileceği uyarısında bulundu.

Uluslararası Para Fonunun (IMF) ekim ayındaki Küresel Finansal İstikrar Raporu ise piyasalardaki rallinin "Muhteşem Yedili" etrafında yoğunlaşmasının riskleri artırdığını belirtti. IMF'ye göre, bu şirketlerden birkaçında yaşanabilecek olumsuzluk, küresel hisse ve tahvil piyasalarına yayılma riski taşıyor.

Güçlü karlılık ve reel yatırımlar endişeleri hafifletiyor

Raporda yer alan bilgilere göre, yapay zeka alanındaki hızlı büyümenin "balon" olduğu görüşüne karşıt güçlü argümanlar da sunuluyor. Buna göre, "Dot-com" döneminden farklı olarak, önde gelen yapay zeka şirketleri yüksek karlılık seviyelerine ulaşmış bulunuyor.

Güçlü kar artışları hisse fiyatlarındaki yükselişi desteklerken, veri merkezleri ve altyapıya yönelik kayda değer reel yatırımlar da yapılıyor.

Bu şirketlerin fiyat/kazanç oranları, gelecek birkaç yıl boyunca kesintisiz büyüme beklentisini yansıtıyor, ancak bu seviyeler henüz "Dot-com balonu" dönemindeki bazı zirvelerin altında kalıyor.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ve IMF de tarifelere bağlı olarak öne çekilen faaliyetler hariç tutulduğunda bile yapay zekaya yönelik sermaye harcamalarının 2025'te ABD ekonomik büyümesine ciddi katkı sağladığını vurguluyor.

ABD borsalarındaki olası bir çöküşün maliyeti 35 trilyon doları bulabilir

Rapordaki ankete göre başekonomistler, birtakım varlık fiyatlarında yaşanabilecek düşüşün olası küresel etkilerini değerlendirdi. Bu çerçevede, ABD'nin küresel ekonomi içindeki merkezi konumu özellikle öne çıktı.

Katılımcıların yüzde 74'ü, ABD'de yapay zeka varlıklarında yaşanacak önemli bir değer kaybının küresel ekonomi üzerinde yaygın etkileri olacağını öngörüyor. Yüzde 26'sı ise bu etkinin daha sınırlı kalacağını düşünüyor.

Benzer bir değerlendirmenin yüzde 63 ile ABD'deki diğer hisseler için de geçerli olduğu ifade ediliyor.

Raporda, ABD hisse senedi piyasasında yaşanabilecek olası bir çöküşün 35 trilyon dolara varan kayıplara yol açabileceği belirtilirken bu kapsamda IMF eski başekonomisti Gita Gopinath'ın bir değerlendirmesine atıfta bulunuldu.

Söz konusu değerlendirmede, dot-com çöküşüyle aynı büyüklükte bir piyasa düzeltmesinin ABD hanehalkının servetinde 20 trilyon doların üzerinde bir kayba yol açabileceği belirtildi. Küresel yansımaların da benzer ölçüde ağır olacağı ifade edilen değerlendirmede yabancı yatırımcıların ise 15 trilyon doları aşan kayıplarla karşı karşıya kalabileceği belirtildi.

Doların değerinde belirgin bir düşüş yaşanması halinde ise katılımcıların yüzde 66'sı bu durumun yaygın etkileri olacağını öngörüyor.

Buna karşın altın, kripto para, Çin ve Avrupa'daki hisseler söz konusu olduğunda katılımcıların çoğu etkinin sınırlı kalacağını düşünüyor.

Forumda yatırım ortamının iyileştirilmesine yönelik önemli yasal düzenlemelerin tartışıldığını ve bunun önemli olduğunu belirten Tunç, "Ülkemizde bu anlamda önemli yasal düzenlemeleri hayata geçirmiştik. Yine teknolojinin gelişmesi ve dijitalleşmeyle beraber hukuk alanında da iyileştirmeler, geliştirmeler gerekiyor. Bu anlamda Türkiye'nin tecrübesi önemli. Türkiye dijitalleşmede çok önemli mesafeler aldı. Özellikle teknolojinin yargı hizmetlerinde kullanılmasıyla ilgili olarak Ulusal Yargı Ağı Projemiz dünya çapında bir proje." değerlendirmesinde bulundu.

Forumda ele alınan konulardan birinin de tahkim ve arabuluculuk olduğunu aktaran Tunç, "Burada değişik ülkelerin adalet bakanları var. Biz de Katar Adalet Bakanı'nın daveti üzerine geldik. Ülkemizin tecrübesini onlara aktarıyoruz. Yargı Reformu Strateji Belgesi kapsamında gerçekleştirdiğimiz yeni yasal düzenlemeler ve diğer tahkim, arabuluculuk gibi konularda tecrübe paylaşımını yapıyoruz." ifadelerini kullandı.

Bakan Tunç, Katarlı mevkidaşıyla görüştü

Adalet Bakanı Tunç, forumun ardından Katar Adalet Bakanı ve Kabine İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanı İbrahim bin Ali Al Mohannadi ile ikili görüşme gerçekleştirdi.

Türkiye ile Katar arasındaki adli işbirliği kapsamında yürütülen çalışmaların ele alındığı görüşmede, iki ülke bakanlıkları arasında kurumsal işbirliğinin daha da güçlendirilmesi ve ilerleyen süreçte atılması gereken adımlar değerlendirildi.

Bakan Tunç, daha sonra Türkiye'nin Doha Büyükelçiliğini ziyaret ederek, Büyükelçi Mustafa Göksu'dan ülkede yürütülen çalışmalar hakkında bilgi aldı.

Toplumu kim eğitiyor, kim yanıltıyor?

İsrail Başbakanlık Ofisinden, ABD ile yapay ve kritik tekonolojiler alanında varılan stratejik ortaklığa ilişkin açıklama yapıldı.

Açıklamada, stratejik ortaklığın yapay zeka, yüksek bilişim altyapısı, enerji teknolojileri, uzay, yarı iletkenler ve yeni nesil üretim teknolojileri gibi stratejik alanlarda ortak araştırma, yatırım ve ticarileştirme çalışmalarını kapsayacağı bildirildi.

Ortaklığın hassas teknolojilerin ve tedarik zincirlerinin korunmasına yönelik iş birliğini kapsadığı ve bu sayede güvenli ve sürdürülebilir bir yatırım ortamının oluşturulmasının amaçlandığı da ifade edildi.

İsrail'in işgali altındaki Doğu Kudüs’te bulunan Silvan beldesinde gerçekleştirilen ortaklığın duyurulduğu törene İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar ve ABD Büüykelçisi Mike Huckabee katıldı.

İsrail'in ABD için kilit bir müttefik olduğunu vurgulayan konuşmasında Bakan Saar, söz konusu iş birliğinin hem güvenliği hem de bölgesel istikrarı güçlendirdiğini ileri sürdü.

ABD'nin İsrail Büyükelçisi Huckabee ise iki ülke arasındaki işbirliğinin kritik minerallere erişim, tedarik zincirlerinin dayanıklılığı, yapay zeka, kuantum bilişim ve yeni nesil teknolojilerin geliştirilmesi gibi "çağın en önemli ve en zorlu meselelerini" kapsadığını ifade etti.

Washington yönetimi, 12 Aralık'ta kritik mineraller, enerji ve yapay zeka altyapısı gibi alanları kapsayan "silikon tedarik zinciri" oluşturulmasına yönelik "Pax Silica" adlı işbirliği girişimini duyurmuştu.

ABD'nin öncülüğünde kurulan "Pax Silica" girişiminde Japonya, İsrail, Avustralya, Singapur, Hollanda, İngiltere, Güney Kore ve Birleşik Arap Emirlikleri yer alıyor.

Kuantum bilgisayarlar, klasik bilgisayarlardan farklı olarak bilgiyi bitler yerine "kübit"ler üzerinden işleyerek çok daha karmaşık hesaplamaları aynı anda yapabilen ileri düzey bilgi işlem sistemleri olarak öne çıkıyor.

Enerji sektöründe bu teknoloji, yenilenebilir enerji kaynaklarının üretim tahminlerinin daha doğru yapılması, elektrik şebekelerinde arz-talep dengesinin anlık olarak optimize edilmesi, elektrikli araçların şebekeye etkisinin yönetilmesi ve enerji altyapılarının daha verimli planlanması gibi alanlarda önemli avantajlar sağlıyor.

Ayrıca şebeke güvenliği ve siber tehditlere karşı daha güçlü şifreleme yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sunan kuantum teknolojileri, enerji sistemlerinin verimliliğini ve güvenliğini artırma potansiyeli taşıyor.

Bu alanda başta gelişmiş ülkeler olmak üzere birçok ülkede pilot uygulama ve araştırma projeleri yürütülürken, söz konusu teknolojilerin hayata geçirilip yaygınlaşmasıyla enerji altyapılarında yaşanabilecek milyarlarca dolarlık ekonomik kayıpların önüne geçilmesi hedefleniyor.

Kuantum çalışmaları son dönemde hız kazandı

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesinde (TOBB ETÜ) yürütülen Türkiye'nin ilk yerli kuantum bilgisayarı QuanT Projesi'nin Yürütücüsü Prof. Dr. Ali Bozbey, kuantum teknolojilerine yönelik çalışmaları değerlendirdi.

Kuantum bilgisayarının bulunduğu TOBB ETÜ'deki Süperiletken Kuantum Elektroniği Laboratuvarı'nın temellerinin 2008'de atıldığını belirten Bozbey, "Japonya'daki doktora sonrası araştırmalarımdan sonra TOBB ETÜ'de göreve başladım. O dönem TÜBİTAK ve çeşitli Kalkınma Bakanlığı projeleriyle mevcut altyapımızın aslında çekirdeğini oluşturmuştuk. 2022'de ASELSAN ve Savunma Sanayii Başkanlığı desteğiyle yeni altyapılar kazandık. Onlarla beraber de aslında kuantum elektroniği alanındaki çalışmalarımızı ilerletmiş olduk. Böylelikle geçen yıl Türkiye'nin ilk kuantum bilgisayarını ilan ettik." diye konuştu.

Bozbey, özellikle son dönemde kuantum çalışmalarının hızlandığını ve yatırımların arttığını anlattı.

Özellikle malzeme, ilaç, enerji ve savunma sektörlerinde yoğun olarak kuantum hesaplama alanında çalışmalar yapıldığına dikkati çeken Bozbey, "Dünya genelinde kuantum hesaplama alanında yapılan araştırma ve özel sektör yatırımları 50 milyar dolara ulaştı. Kendi kuantum bilgisayarını yapan ülke sayısı şu anda 10-15 civarında. Bu sayı artmaya devam ediyor. Biz de o ülkeler arasına girdik." ifadelerini kullandı.

Sistem tahmini, güvenlik ve verimlilikte kuantum çalışmaları öne çıkıyor

Dünya genelinde yenilenebilir enerji sistemlerinin şebeke entegrasyonunun hızlandığını, bunun da belirli zorlukları beraberinde getirdiğini belirten Bozbey, şöyle devam etti:

"Güneş ya da rüzgar olduğunda elektrik üretiliyor. Kömür ya da doğal gaz santralleri gibi tahmin edilebilir üretim sistemi yok. Ayrıca elektrikli araçlardan gelen şebekeye dengesiz yük binme durumu var. Kuantum bilgisayarların gelişmesiyle beraber şifrelerin kırılması durumu da ortaya çıkıyor. Bu da aslında şebekelerde siber güvenlik sorunlarını ortaya çıkarıyor. Kuantum hesaplama teknolojileri bu 3 soruna çözüm bulabilecek potansiyelde. Yenilenebilirden gelen dengesizliğin tahminlenmesi, optimizasyonu, nerelere kurulması gerekir, nasıl kurulması gerekir gibi karmaşık problemlerin çözümlerinde kuantum bilgisayarlar önemli potansiyel teşkil ediyor ve bununla ilgili de gelişmiş ülkelerde çok sayıda proje yürütülüyor, pilot çalışmalar yapılıyor."

Elektrik şebekelerinin büyümesiyle klasik bilgisayarların süreci yönetemeyeceği durumların ortaya çıktığına işaret eden Bozbey, "İklim, o günkü hava şartları, ihtiyaçlar gibi çok karmaşık girdilerle beraber üretim ve şebeke planlamasının yapılabilmesi gerekiyor. Problemler, şebeke boyutları büyüdüğü zaman klasik bilgisayarların hatta klasik süper bilgisayarların çözemeyeceği ölçüye geliyor. Ancak kuantum bilgisayarlarının doğası gereği bu karmaşık problemler çok hızlı şekilde çözülebilir hale gelecek." ifadelerini kullandı.

Bozbey, günlük hayatta kullanılan şifreleme yöntemlerinin klasik bilgisayarlara dayanıklılığı olduğunu ancak kuantum bilgisayarlarının gelişmesiyle enerji sektörü dahil birçok sektörde güvenlik açığı olabileceğini anlattı.

Klasik bilgisayarlarla binlerce yılda çözülebilecek şifreleme yöntemleri kullanıldığını vurgulayan Bozbey, "Kuantum bilgisayarlar bu anahtarları çözebilecek duruma geldiği zaman sadece elektrik şebekesi değil, finans sektörü, milli güvenlik açısından da kriptolu haberleşme, kuantuma dayanıklı kriptolu haberleşmeye geçilmesi gerekecek. Burada şebeke tarafında özellikle 2 türlü kriptolama yöntemi var. Birincisi kuantum anahtar dağıtım dediğimiz donanıma dayalı. Diğeri de kuantuma dayanıklı algoritmalar dediğimiz yazılıma dayalı. Bunların her ikisinin de elektrik şebekelerinde ve dağıtım sistemlerinde uygulamaları olacaktır." diye konuştu.

Bozbey, kuantum hesaplamalı bilgisayarların uygulama alanlarının oldukça geniş olduğunu belirterek, gübre üretimine yönelik örnek bir çalışma da paylaştı.

Dünyadaki gübre üretimi sektörünün, doğal gazın yüzde 3'ünü harcadığı bilgisini paylaşan Bozbey, sözlerini şöyle tamamladı:

"Gübre üretimi yüksek enerji gerektiren bir sektör. Ancak doğal ortamda bakteriler gübreyi oda şartlarında çok da enerji harcamadan üretebiliyor. Araştırmacılar da bunu taklit eden, bu yöntemi kullanan teknikler geliştirmeye çalışıyorlar ama oradaki enzimin molekül yapısı henüz klasik bilgisayarlarda çözülemeyecek kadar karmaşık olduğu için önemli bir aşama kaydedilemedi. Bu noktada kuantum bilgisayarlar o molekülü çözebilecek kapasiteye geldiği zaman gübre üretiminde bile çok enerji verimli çıktılar, elde edilebilecek. Benzer şekilde fotovoltaik, güneş enerjisi hücrelerinde ve batarya teknolojilerinde de malzeme araştırmaları konusunda kuantum bilgisayarların önemli katkıları olacak."

Kasımda şarj istasyonlarının elektrik tüketimi 50 milyon 280 bin 931 kilovatsaat oldu. Bunun yüzde 61,7'sine denk gelen 31 milyon 34 bin 943 kilovatsaatlik kısmı yeşil şarj istasyonlarından karşılanırken geri kalan 19 milyon 245 bin 988 kilovatsaatlik tüketim de diğer istasyonlardan sağlandı.

Yeşil şarj istasyonları, kullanılan enerjinin yenilenebilir kaynaklardan üretildiğini belgeleyen Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Sertifikası'na (YEK-G) sahip istasyonlar olarak tanımlanıyor. Bu istasyonlar, elektrikli araçların karbon ayak izini azaltmada ve temiz enerji kullanımını teşvik etmede kritik rol oynuyor.

Tüketimde ilk sıra İstanbul'un

Tüketimde ilk sırayı 14 bin 816 megavatsaatle İstanbul aldı. Bunu 7 bin 716 megavatsaatle Ankara ve 2 bin 600 megavatsaatle İzmir izledi.

Söz konusu dönemde toplam soket sayısı önceki aya göre yaklaşık yüzde 3,3 artarak 37 bin 473'ye çıktı. Soket sayısı, ekimde 36 bin 280 olarak kayıtlara geçmişti.

Kasımda AC şarj soket sayısı yüzde 3,6 artışla 21 bin 422'ye, DC şarj soket sayısı da yüzde 2,9 artarak 16 bin 51'e yükseldi. Önceki ay AC şarj soket sayısı 20 bin 677, DC şarj soket sayısı ise 15 bin 603 olarak kaydedilmişti.

Öte yandan, ekimde 334 bin 768 olan elektrikli araç sayısı kasımda yüzde 5,1 artışla 351 bin 836'ya ulaştı.

Bilaloğlu, Türkiye otomotiv pazarının 2025'te güçlü ve istikrarlı bir büyüme sergileyerek yılı yüksek bir performansla kapatmaya hazırlandığını söyledi.

Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneği (ODMD) verilerine göre 2025 Ocak-Kasım döneminde toplam otomobil ve hafif ticari araç pazarının, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 10'un üzerinde artarak 1 milyon 176 bin adedi aştığını aktaran Bilaloğlu, aynı dönemde otomobil pazarının yüzde 10,96 artışla 938 bin adede, hafif ticari araç pazarının ise yüzde 7,13 artışla 238 bin adede ulaştığını bildirdi.

Bilaloğlu, kasım ayında pazarın ivmesini koruyarak geçen yılın aynı ayına göre yüzde 9,82 büyüdüğünü, bu performansın son 10 yılın kasım ayı ortalamalarının oldukça üzerinde gerçekleştiğini ifade etti.

"Skoda hariç olmak üzere 150 bin adedin üzerinde bir satışla yılı kapatmaya hazırlanıyoruz"

Bilaloğlu, 2025'in makroekonomik belirsizliklere ve regülasyon etkilerine rağmen talebin canlı kaldığı, tüketici güveninin kademeli olarak toparlandığı, döviz kurundaki görece istikrarın fiyat baskılarını azalttığı, elektrikli ve hibrit araçların pazarda daha görünür hale geldiği bir yıl olduğunu belirtti.

Doğuş Otomotiv olarak gelişmeleri doğru okuduklarını ve sektördeki bu büyümeyi yansıtan dengeli ve sürdürülebilir bir performans ortaya koyduklarını kaydeden Bilaloğlu, şöyle devam etti:

"Yıl içinde yürüttüğümüz ürün stratejilerimiz, stok planlamamız, müşteri memnuniyeti odaklı perakende yaklaşımımız, hızlı adaptasyon kabiliyetimiz, hız kazanan dijitalleşme projelerimiz, çok markalı yapımızın sağladığı esneklik ve genişleyen mobilite stratejimizle yılı hedeflerimize paralel sonuçlarla kapattığımızı söyleyebiliriz. Skoda hariç olmak üzere 150 bin adedin üzerinde bir satışla yılı kapatmaya hazırlanıyoruz. Yılbaşında belirlediğimiz hedeflerin tamamına yakınında öngördüğümüz performansı yakaladığımızı, hatta ileri taşıdığımızı memnuniyetle ifade edebilirim.

Artan elektrikli araç ürün gamımıza paralel olarak artan araç parkının ihtiyaçlarını karşılamak adına, 2025'te 4 yeni yüksek voltaj batarya onarım merkezini daha hizmete sunduk ve toplam onarım merkezi sayısını böylece 7'ye çıkardık. D-Charge ile yıl sonuna kadar 48 ilde, 620 soket sayısıyla seneyi kapatmayı hedefliyoruz. Yıl içerisinde Doğuş Marine markamız hem ticari hem operasyonel olarak bu yıl hızlı büyüyen yapılarımızdan oldu. Dijital dönüşüm, inovasyon ve girişimcilik yetkinliklerimizi sürekli geliştirdik. Girişim Sermayesi Yatırım Fonu'nu kurarak girişim sermayesi alanındaki ilk adımımızı attık.”

"2026'da pazarın 2025'e benzer ama elektrikli araçlar odaklı oluşmasını bekliyoruz"

Ali Bilaloğlu, 2026'da merkez bankalarının daha öngörülebilir bir politika çerçevesine yönelmesi ve kur tarafındaki istikrarın güçlenmesi halinde, tüketici güveninin korunacağını ve otomotiv talebinin daha sağlıklı bir zemine oturmasını beklediklerini dile getirdi.

Bilaloğlu, genel çerçevede 2026'da pazarın 2025'e benzer ancak daha çok elektrikli araçlar odaklı bir yapıda oluşmasını beklediklerini vurgulayarak, "Doğuş Otomotiv olarak güçlü yapımız, dönüşüm sürecinde teknoloji ve veri odaklı yol haritamız, hizmet ve mobilite alanındaki yatırımlarımız ve Türkiye geneline yayılan yetkili satıcı-servis ağımızla 2026'da da sürdürülebilir büyüme stratejimizi kararlılıkla yürüteceğiz. Amacımız, temsil ettiğimiz markaların gücünü korumanın yanı sıra Türkiye'de mobilitenin geleceğini şekillendiren şirketlerden biri olmak ve Türkiye otomotiv ekosisteminin güçlü oyuncularından biri olarak yolumuza devam etmek." diye konuştu.

Otomotiv sektörü açısından bakıldığında dönüşümün henüz tamamlanmadığını kaydeden Bilaloğlu, elektrifikasyonun, bağlantılı araçların, dijital servis modellerinin ve yeni mobilite çözümlerinin sektörün geleceğini yeniden şekillendirmeye devam ettiğini söyledi.

Bilaloğlu, "Doğuş Otomotiv ise bu dönüşümü yalnızca takip eden değil, bizzat yöneten bir şirket olarak konumlanıyor ve mobilite ekosistemindeki çok boyutlu varlığını güçlendiriyor. Bugün kendimizi sadece bir otomotiv distribütörü olarak değil, mobilite sağlayıcısı bir şirket olarak tanımlıyoruz." dedi.

Dijitalleşmeye de değinen Bilaloğlu, online satış kanallarının güçlenmesinin, ikinci el araç ticaretinin dijital platformlara kaymasının ve müşteri deneyiminde kişiselleştirilmiş hizmetlerin önem kazanmasının sektörün tüm oyuncularını yeni iş modelleri geliştirmeye yönelttiğini belirtti.

Bilaloğlu, Doğuş Otomotiv'in hem kendi geliştirdiği teknolojiler hem de çok markalı yapısının sağladığı esneklikle güçlü bir rekabet avantajı elde ettiğinin altını çizdi.

"Türkiye ve dünya genelinde tüketici tercihleri değişiyor, elektrikli araçlara yönelik talep artıyor"

Bilaloğlu, Türkiye ve dünya genelinde tüketici tercihlerinin değiştiğine dikkati çekerek, elektrikli araçlara yönelik talep artarken tüketicilerin menzil, batarya ömrü, şarj hızı ve altyapı erişimi gibi konularda daha gerçekçi ve fonksiyonel beklentilere sahip olduğunu vurguladı.

Tüketici davranışını belirleyen unsurlar arasında çevresel duyarlılığın ve ekonomik rasyonalitenin öne çıktığını aktaran Bilaloğlu, "Elektrikli araçların ikinci el değerlemesi ise hala gelişmekte olan bir alan. Standartların oturması, batarya teknolojilerindeki ilerleme ve şarj altyapısının güçlenmesiyle birlikte ikinci el elektrikli araç pazarının orta vadede daha sağlıklı bir yapıya kavuşmasını bekliyoruz. Türkiye'de araç başına şarj noktası sayısı Avrupa ortalamasının üzerine çıkmış durumda. Hızlı şarj kapasitesinin artmasıyla birlikte elektrikli araç pazar payının yüzde 30 seviyelerine yükselmesi muhtemel görünüyor." şeklinde konuştu.

Bilaloğlu, 2026'ya yönelik olarak Doğuş Otomotiv'in temsil ettiği tüm markalarda önemli ürün yenilikleri ve elektrikli modellerde hızlı bir büyüme öngördüklerini belirtti.

Audi Türkiye markasının 2026'daki model atağının, birinci çeyrekte pazara sunulması planlanan A6 Sedan modelinin e-hybrid versiyonuyla başlayacağını söyleyen Bilaloğlu, "İkinci çeyrekte RS5 modelinin hem Avant hem de Sedan kasa tipi plug-in hybrid versiyonları müşterilerimizle buluşacak. Yılın üçüncü çeyreğinde A6 allroad ile birlikte iki yenilenmiş model, A3 model ailesinin ve tamamen elektrikli Q4 e-tron model ailesinin makyajlı versiyonları pazara sunulacak. Üçüncü çeyrekte Q7 modelimizin yeni versiyonu, son çeyrekte ise Audi'nin CUV segmentinde yer alacak ve tamamen elektrikli olan yeni bir modeli satışa sunulacak. 2026'da ayrıca çok kısıtlı sayıda Audi Q9 modelinin de satışı öngörülüyor.” ifadelerini kullandı.

Doğuş Otomotiv, 2026'da birçok markasının yeni modellerini tanıtacak

Ali Bilaloğlu, Volkswagen Ticari Araç markalarının mayıs ayında Transporter modelinin Çift Kabin Pick-Up versiyonunu, aralık ayında ise Caddy ve Multivan modellerinin makyajlı versiyonlarını pazara sunacağını bildirdi.

Bilaloğlu, konuşmasını şöyle tamamladı:

"Volkswagen Binek Araç markamız 2026'nın ilk çeyreği itibarıyla Avrupa'da en çok satan modellerden biri olan T-Roc'un yeni neslini, yenilenen iç ve dış tasarımı, gelişmiş motor ve sürüş teknolojileri ile yeni sürüş asistan sistemleriyle pazara sunacak. Porsche markamızın 2026'da pazara sunacağı model ise Porsche Studio İstanbul'da ilk kez sergilenen, Porsche'nin tamamen elektrikli yeni nesil SUV modeli Cayenne Electric olacak. Yeni Cayenne Electric mayıs ayı içerisinde iki farklı güç seviyesiyle tüketicilerimizle buluşacak. CUPRA markamızın yeniliği, yılın ikinci yarısında satışa sunulacak tamamen elektrikli CUPRA Born modelinin makyajlı versiyonu olurken, SEAT markamız ise ilk çeyrek itibarıyla yeni SEAT Ibiza ve Arona modellerini müşterilerimizle buluşturacak."

Ücretli çalışanlar sektör bazlı incelendiğinde, bilgi ve iletişim alanında çalışanların sayısındaki artış dikkati çekti.

Türkiye ekonomisi yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 3,7 büyürken, bilgi ve iletişim faaliyetleri yüzde 10,1 ile çift haneli büyüme göstermiş ve son 7 çeyrektir kesintisiz büyüme kaydetmişti.

Bu büyüme, sektördeki çalışan sayısına da yansıdı.

Son yıllarda yazılım teknolojilerindeki gelişmeler, 5G teknolojisi, yapay zeka, siber güvenlik, bulut bilişim ve büyük veri analitiği gibi kavramların öne çıkmasıyla Türkiye'de bilgi ve iletişim sektöründe istihdam edilenlerin sayısı ekim itibarıyla 300 bine yaklaştı.

Kovid 19 salgınının yaşandığı Haziran 2020'de 206 bin olarak kayıtlara geçen sektördeki ücretli çalışan sayısı, ekimde 299 bin 363 ile rekor kırdı.

Böylece, Türkiye ekonomisi için stratejik öneme sahip bilgi ve iletişim sektörünün çalışan sayısı kesintisiz 65 ay artış gösterdi.

En fazla çalışan bilgisayar programlama, danışmanlık ve ilgili faaliyetlerde

Sektördeki çalışan sayısının en büyük kısmını, "bilgisayar programlama, danışmanlık ve ilgili faaliyetler" kategorisinde istihdam edilenler oluşturdu.

Bu kategoride çalışan sayısı, söz konusu 65 ayda 103 bin 937'den 188 bin 957'ye yükseldi.

Ayrıca, "bilgisayar programlama, danışmanlık ve ilgili faaliyetler" kategorisinde istihdam edilenlerin sayısı, verilerin toplanmaya başlandığı Ocak 2010'dan bu yana 190 aydır büyüme kaydetti.

Dünyada ve Türkiye'de her alanda kullanımı artan yapay zeka teknolojileri, son dönemde kira getirisi, değer artış potansiyeli ve arz-talep dengesini öğrenmek için hem gayrimenkulde proje geliştiren firmaların maliyetini düşürmeye, hem de yatırımcıların uzun vadeli beklentilerine detaylı analizlerle cevap vermeye katkı sağlıyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının da gelecek yıl gayrimenkul sektörü için devreye almayı planladığı, "Değer Bilgi Merkezi" uygulaması ile ülke genelindeki taşınmazlara ait piyasa değerlerine ilişkin verilerin toplandığı, analiz edildiği ve kamuyla paylaşıldığı dijital bir sistemin oluşturulması bekleniyor.

Gayrimenkul yatırım danışmanı ve yazılım mühendisi Burak Ustaoğlu, yapay zeka teknolojilerinin bu alanda kullanımına yönelik yürüttükleri çalışmalara ilişkin açıklamalarda bulundu.

Halihazırda Dubai'de geliştirdikleri projelerde, yapay zeka destekli gayrimenkul değerleme sisteminden yararlandıklarını ve Türkiye'deki projelerde de bunu devreye almaya başladıklarını anlatan Ustaoğlu, Türkiye'de yapay zeka destekli gayrimenkul değerleme sisteminin yaygınlaşmasına yönelik çalışmalara özel sektör olarak destek vermeyi amaçladıklarını söyledi.

Ustaoğlu, aynı zamanda geliştirdikleri sanal asistan ile birçok dilde vatandaşların gayrimenkul alımlarında merak ettiği soruların cevaplanmasına katkı sunduklarını aktardı.

"Yapay zeka, ürüne yüzde 20-30 daha uygun erişimi sağlıyor"

Yapay zeka teknolojilerinin gayrimenkul sektöründe yeni bir dönem başlattığına ve hızla büyümeye devam ettiğine işaret eden Ustaoğlu, hem inşaat firmalarınca maliyeti düşürmek hem de vatandaşların doğru projeye, doğru yatırımı yapmalarını sağlamak adına yapay zekanın önemli avantajlar sunduğuna dikkati çekti.

Ustaoğlu, Morgan Stanley Research'ün (Amerikan yatırım bankasının araştırma departmanı) verilerine dikkati çekerek, "Firmalar, sadece yapay zeka teknolojilerini kullanarak, bugün yüzde 37 tasarruf sağlayabiliyorlar. Bunu da üretim aşamasında doğru lokasyon, proje ve konsept seçiminde yapay zekayı kullanarak sağlayabiliyor." dedi.

Dubai'nin gayrimenkul sektöründe konuşulan marka projelerinde, yapay zeka teknolojisinin ciddi katkısı olduğuna değinen Ustaoğlu, Türkiye'de ise bunun yeni yeni geliştiğini dile getirdi. Yapay zekanın bu alanda kullanımının, inşaat sektöründe ciddi bir maliyet düşüşünü beraberinde getirdiğinin altını çizen Ustaoğlu, "Bu da vatandaşımızın ürüne yüzde 20-30 daha uygun erişebilmesini sağlıyor. Yapay zeka teknolojilerinin inşaat geliştiricileri tarafından daha yoğun şekilde kullanılması, vatandaşlarımızın daha uygun fiyatlara dairelere sahip olmalarını sağlayabilecek." ifadelerini kullandı.

"Sanal asistan 80 dilde gayrimenkul soruları cevaplıyor"

Ustaoğlu, geliştirdikleri bir sanal asistan sistemiyle de yatırımcıların gayrimenkul alımlarında yapay zekadan aktif şekilde yararlanabildiğini belirterek, "Müşterilerimiz, firmamızı aradığında sanal asistanlarımızla görüşüyorlar ve birçok projeye dair bölgeler arasındaki karşılaştırmadan bütçelerine uygun proje bulabilmeye kadar akıllarındaki birçok soruyu yapay zekayla cevaplandırabiliyorlar. Bu da vatandaşımızın doğru ürüne, doğru bütçeyle erişebilmesi noktasında büyük bir fırsat." diye konuştu.

Sanal asistanın hem Türk hem de yabancı yatırımcılara 80 dilde hizmet verebildiğine dikkati çeken Ustaoğlu, sanal asistana en çok sorulan sorunun ise yatırım yapılan gayrimenkulün gelecekteki değerlemesi olduğunu söyledi.

"Türkiye'de yapay zeka teknolojilerini kullanarak proje tasarladık"

Ustaoğlu, Türkiye'de yapay zekanın gayrimenkul değerlemesinde kullanımını yaygınlaştırmaya yönelik yaptıkları çalışmalarda, öncelikli hedefin inşaat maliyetlerini düşürmek olduğunu vurgulayarak, "İnşaat maliyetini düşürme sürecinde en önemli fırsat yapay zeka teknolojilerini kullanmak, inşaat geliştirici firmalarımız bunun içerisinde olmalı. Vatandaşlar içinse doğru projeye, doğru yatırıma erişebilmeleri noktasında yapay zeka bulunmaz bir nimet sunuyor, önümüzdeki yıllarda bu teknolojinin imkanları ve altyapısındaki fırsatlar artacak." şeklinde konuştu.

Ayrıca internetteki arama motorlarında, resmi kaynaklarda yer alan bilgiler ile sosyal medya kullanıcılarının eğilimlerinin taranmasıyla oluşturulan geniş bir veri toplama havuzuyla Türkiye'de bir proje de tasarladıklarını anlatan Ustaoğlu, şunları kaydetti:

"Yapay zekaya dedik ki 'Biz, Körfez ülkelerindeki yatırımcı gruplarımız için proje önermek istiyoruz, bize doğru lokasyonu verir misin?' Bu konuda Sapanca bölgesinin çok yüksek talep aldığını ve bu bölgede geliştirilen projelerin fırsat olabileceğini önerdi ve bölgedeki ilanlara kadar sundu. Hemen arkasından bize İtalya Toskana konseptini önerdi." 

EKONOMİM 12 YAŞINDA

“EKONOMİM” markasıyla Türkiye’de basılı ve dijital yayıncılık faaliyeti yürüten tek resmî kuruluş tarafımızdır.

www.ekonomim.net ve www.ekonomimtv.com internet adresleri, 2014 yılından bu yana EKONOMİM Gazetesi / Dergisi’nin dijital mecraları olarak; ekonomi, iş dünyası, piyasa, yatırım, şirketler ve borsa alanlarında kesintisiz yayın yapmaktadır.

Markamız adı altında veya benzeri ibarelerle yapılan her türlü yayın, kullanım, tescil girişimi ve haber içeriği, tarafımızla doğrudan veya dolaylı hiçbir bağlantı taşımamaktadır.

EKONOMİM markasının izinsiz ve hukuka aykırı kullanımına ilişkin olarak, ilgili kişi, kurum ve şirketler hakkında gerekli hukuki ve adlî süreçler başlatılmış olup, süreç titizlikle ve kararlılıkla takip edilmektedir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

"İnsan 5.0-İnsanlık İçin Gelecek" temasıyla İstanbul Kongre Merkezi’nde düzenlenen Halkbank Gençİz'25 Zirvesi’nde konuşan Burak Dağlıoğlu, pandemi sonrasındaki dört yılda Türkiye'de teknoloji girişimlerine erken aşamada 5 milyar doların üzerinde yatırım yapıldığını söyledi.

Dağlıoğlu, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi olarak yıl boyunca dünyanın farklı etkinliklerine katıldıklarını vurgulayarak, girişimcilerin yatırıma erişimini kolaylaştırmak, ürün ve hizmetlerini potansiyel müşterilere sunmalarını sağlamak ve küresel rakiplerin ne yaptığını görmelerine imkan tanımak amacıyla girişimcileri uluslararası etkinliklere taşıdıklarını dile getirdi.

Burak Dağlıoğlu, gençlere, girişim fikirleri olması durumunda Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi ile iletişime geçmeleri çağrısında bulundu.

Genç girişimcilerin sermayeye ulaşımını kolaylaştırmak amacıyla bir web platformu oluşturduklarını belirten Dağlıoğlu, "Yüzlerce fon yöneticisi var. Hangi fonun hangi alana yatırım yaptığını, odaklarının ne olduğunu, ölçeklerini ve tercih ettikleri şirket tiplerini daha anlaşılır hale getirmek için detaylı bir çalışma yaptık. Bunu güncel tutmaya devam ediyoruz. 'startinturkiye.gov.tr' adresinden bu bilgilere ulaşabilirsiniz. Bu platformla sizleri doğru yönlendirmeyi amaçladık." diye konuştu.

Dağlıoğlu, platform üzerinden Türkiye'deki toplam fon büyüklükleri ve yatırım stratejilerinin de görülebileceğini aktararak, "Eğer bu alana ilginiz varsa bu kaynaktan istifade etmenizi öneriyoruz." dedi.

Türkiye'de teknoparkta kurulan şirketlerin vergi avantajlarına vurgu yapan Dağlıoğlu, şunları kaydetti:

"Gelir vergisi de dahil hiçbir vergi ödemiyorsunuz. Şirketiniz ileride satılırsa ya da yatırımcı alırsa sermaye değer artış vergisi de bulunmuyor. Bu yönüyle Türkiye, teknoloji girişimciliğini en fazla teşvik eden ülkeler arasında. Sizleri, girişiminizin büyüklüğüne göre kuluçka merkezlerinde, hızlandırıcılarda, teknoparklarda veya teknoloji merkezlerinde girişimlerinizi kurmaya davet ediyoruz."

Dağlıoğlu, yakın dönemde odaklandıkları alanlardan birinin fintech ekosistemi olduğunu belirterek, özellikle fintech yatırımcılarını Türkiye'de büyütmek amacıyla yeni bir teknopark girişimi başlattıklarını söyledi.

"2026 yılındaki teknoloji etkinliklerine ilişkin bilgi almak ve bu etkinlik heyetlerinde yer almak isteyenleri Ofis’in sosyal medya hesaplarını takip etmeye çağıran Dağlıoğlu, "Hepinizin gerçekleştirmek istediği kariyer hedefleri olduğuna inanıyorum. Unutmayın ki ekonominin dinamosu girişimcilerdir, yeni bir fikri ortaya koyan, geliştiren, ticarileştiren ve gelir getirici bir modele dönüştüren girişimcilerdir." ifadelerini kullandı.

Dağlıoğlu, girişimcilerin her dönemde ve her aşamada desteklenmesi gerektiğini aktararak, sözlerini şöyle tamamladı:

"Özellikle erken aşamalarda finansman en önemli konulardan biri. Biz de bu alanda aktif şekilde sizin hayatınızı kolaylaştırmak için çalışıyoruz. Bu etkinliğin sahibi Halkbank da girişimcimizin her zaman yanında olan, gurur duyduğumuz bir banka."  

EKONOMİM 12 YAŞINDA

“EKONOMİM” markasıyla Türkiye’de basılı ve dijital yayıncılık faaliyeti yürüten tek resmî kuruluş tarafımızdır.

www.ekonomim.net ve www.ekonomimtv.com internet adresleri, 2014 yılından bu yana EKONOMİM Gazetesi / Dergisi’nin dijital mecraları olarak; ekonomi, iş dünyası, piyasa, yatırım, şirketler ve borsa alanlarında kesintisiz yayın yapmaktadır.

Markamız adı altında veya benzeri ibarelerle yapılan her türlü yayın, kullanım, tescil girişimi ve haber içeriği, tarafımızla doğrudan veya dolaylı hiçbir bağlantı taşımamaktadır.

EKONOMİM markasının izinsiz ve hukuka aykırı kullanımına ilişkin olarak, ilgili kişi, kurum ve şirketler hakkında gerekli hukuki ve adlî süreçler başlatılmış olup, süreç titizlikle ve kararlılıkla takip edilmektedir.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) raporlarına göre, yapay zeka teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla veri merkezlerinin küresel enerji talebinde ciddi artış yaşanıyor. Küresel ölçekte veri merkezlerinin elektrik tüketimi 2017'den bu yana yılda ortalama yüzde 12 arttı. Veri merkezi yatırımları ise 2024'te yarım trilyon dolara ulaştı.

Bu yatırım patlaması, hızla artan elektrik talebine de yansıdı. Geçen yıl veri merkezlerinin elektrik tüketimi 415 teravatsaate ulaşarak, dünya elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 1,5'ini oluşturdu. Küresel veri merkezleri tüketiminde en büyük payı yüzde 45'le ABD alırken, bunu yüzde 25'le Çin ve yüzde 15'le Avrupa ülkeleri takip ediyor. Veri merkezlerinin elektrik tüketiminin 2030'a kadar 2 kattan fazla artarak yaklaşık 945 teravatsaate ulaşması bekleniyor. Bu miktar, Japonya'nın bugünkü elektrik tüketimini geçiyor.

Veri merkezlerinde kapasite artışı şebekeyi zorluyor

Enerjide Dijitalleşme Derneği (EDİDER) Genel Sekreteri Gökberk Bilgin, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede yapay zeka ve veri merkezlerinin elektriğin iletim, dağıtım altyapısını yeniden şekillendirdiğini, yükselen enerji talebini karşılamada fosil kaynakların bir süre daha enerji denkleminde kalmasını zorunlu kıldığını söyledi.

Yapay zekadaki ivmenin, artık sadece teknoloji şirketlerinin değil, devletlerin de stratejik önceliklerini şekillendiren bir rekabet alanına dönüştüğüne dikkati çeken Bilgin, şunları kaydetti:

"Daha büyük ve yetenekli modeller geliştirme yarışı, çok yüksek hesaplama gücünü zorunlu kılıyor. Bu da enerji talebini görünür biçimde yukarı çekiyor. Bugün tek büyük modelin eğitimi bile yüzlerce yüksek performanslı GPU'nun aynı anda, tam yükte çalışması anlamına geliyor. Modellerin çıkarım özelliği benzer şekilde kesintisiz enerji ihtiyacı yaratıyor, sohbet botlarından görüntü işleme sistemlerine kadar geniş kullanım alanı veri merkezlerini aktif tutuyor. Hesaplama yoğunluğu arttıkça oluşan ısıyı yönetmek başlı başına yeni yük haline geldi. Geleneksel hava soğutma sistemlerinin yetmediği noktada hızla sıvı soğutmaya geçiliyor. Ancak bu altyapılar toplam tüketimi daha da büyütüyor. Birçok veri merkezinde enerjinin yaklaşık yüzde 30-40'ı yalnızca soğutmaya gidiyor. Bunun üzerine kesintisiz güç kaynakları, gerilim regülasyonu ve yedekleme sistemlerinin yarattığı ek yük eklendiğinde, veri merkezlerinin tüketim profili neredeyse 7 gün 24 saat sabit bir tam kapasite çizgisine dönüşüyor. Sonuç olarak, büyük ölçekli bir yapay zeka tesisi, tek başına orta ölçekli bir sanayi tesisinin yıllık tüketimine yaklaşan enerji ihtiyacı yaratıyor."

Bilgin, ABD'de veri merkezlerinin elektrik talebinin ulusal enerji dengesinde açıkça hissedilen bir yük haline geldiğini, yapay zeka talebinin hızla büyümesinin, birçok ülkede iletim ve dağıtım şebekelerini zorlayan bölgesel riskler yarattığını ifade etti.

Yapay zekanın hızla yükselen elektrik talebinin, yeni enerji üretim projelerinin devreye giriş hızını aştığına belirten Bilgin, doğal gaz santrallerinde gecikme, rüzgar ve güneşte tedarik zinciri sorunları ve nükleerdeki finansman ya da inşaat belirsizliklerinin, kısa vadeli taleple uzun vadeli arz projelerinin uyumsuzluğunu gösterdiğini kaydetti.

Çin ve ABD'nin yaklaşımları

Bilgin, Çin'in yapay zeka yarışındaki en büyük avantajının, enerji maliyetlerini düşük tutabilen ve hızla genişleyebilen üretim altyapısı olduğunu belirterek, şöyle devam etti:

"Bu sayede hem toptan elektrik fiyatları daha düşük seyrediyor hem de veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu yüksek kapasiteli elektrik arzı daha hızlı sağlanabiliyor. Üstelik Çin, bu alanda faaliyet gösteren şirketlere tercihli elektrik tarifeleri sunarak bu maliyet avantajını güçlendiriyor. Bu politikalar, Huawei gibi yerli çip üreticilerinin verimlilik dezavantajını bir nebze telafi ediyor. Çin, yeni veri merkezleri, trafo hatları veya özel enerji bağlantıları gibi büyük ölçekli projeleri Avrupa ve ABD’ye nazaran daha kısa sürede planlayıp devreye alabiliyor. Devletin yapay zekayı ekonomik ve jeopolitik öncelik olarak tanımlaması, enerji politikasıyla teknoloji sektörünü aynı hedefe hizalıyor."

ABD'nin yapay zekanın enerji talebini karşılamada Çin kadar hızlı olmadığını aktaran Bilgin, ülkenin bunun yerine verimliliği artırarak toplam enerji yükünü kontrol altında tutmayı hedeflediğini bildirdi.

Bilgin, Nvidia'nın ileri GPU'ları, hükümet destekli enerji-yoğun tesislere yönelik standartlar, özel soğutma teknolojileri, atık ısı geri kazanımı ve veri merkezlerinin yenilenebilir enerjiyle eşleştirilmesi gibi uygulamaların, ABD'nin işlem başına güç tüketimini azaltma stratejisinin omurgasını oluşturduğuna dikkati çekerek, sözlerini şöyle tamamladı: 

"Sonuç olarak yapay zeka, yenilenebilir enerji sistemlerinin yönetimi, entegrasyonu ve optimizasyonu için vazgeçilmez teknoloji haline gelse de kendi yarattığı enerji talebi, küresel arz yapısını tek başına dönüştürecek kadar büyük. Yüksek yoğunluklu veri merkezleri ve gelişmiş soğutma altyapılarının kısa vadede yalnızca güneş ve rüzgarla karşılanması ek yük oluşturuyor. Bu durum, doğal gazın esnek üretim kapasitesini, kömürün bazı bölgelerdeki sistem güvenliği rolünü ve nükleer enerjinin baz yük sağlayan yapısını bir süre daha enerji denkleminde tutuyor. Başka bir ifadeyle yapay zeka, yenilenebilir enerjiyi hızlandıran bir güç olsa da ölçeklenmesi için gereken enerji talebi, fosil ve nükleer kaynakların önemini yakın vadede tamamen ortadan kaldırmıyor, aksine pek çok ülkede bu kaynaklara duyulan ihtiyacı geçici olarak canlı tutuyor. Bu nedenle hem teknolojik rekabeti hem de enerji dönüşümünü şekillendirecek ülkeler, bugünden bu yeni dönemin gerektirdiği politik, düzenleyici ve finansal hazırlıkları yapan ülkeler olacak gibi görünüyor."

Açıklamada, Yapay Zeka Yasası'nın etkin bir şekilde uygulanmasının toplum, güvenlik ve temel haklar üzerinde olumlu bir etkiye sahip olacağı belirtildi.

Yapay Zeka Yasası'nın sorunsuz biçimde yürürlüğe girmesi için rehberlik ve destek gerektiğine işaret edilen açıklamada, Komisyonun Yapay Zeka Yasası'nın yüksek riskli sistemlere ilişkin kurallarının ertelenmesini teklif ettiği kaydedildi.

Açıklamada, "AB Komisyonu, yüksek riskli yapay zeka sistemlerini düzenleyen kuralların uygulamaya girmesinin destek araçlarının kullanılabilirliğine bağlanmasını öneriyor." ifadesi kullanıldı.

Açıklamada, yapay zekada yüksek riskli kullanıma yönelik kurallar konusundaki zaman çizelgesinin en fazla 16 aya çıkarılmasının teklif edildiği bildirildi.

Teklifin, yürürlüğe girmesi için üye ülkeler ve Avrupa Parlamentosu (AP) onayı gerekiyor.

AB Yapay Zeka Yasası, 1 Ağustos 2024'te yürürlüğe girmişti. Yapay zeka kullanımına aşamalı olarak katı kurallar getiren yasanın çeşitli hükümleri farklı zamanlarda uygulamaya alınıyordu.

Yasaya göre, Ağustos 2026'da yüksek riskli yapay zeka sistemleri konusunda yükümlülüklerin başlaması bekleniyordu. Ancak yapılacak değişiklikle bu tarih ertelenmiş olacak.

Yeni teknoloji, mevcut 4G ağlarına kıyasla 10 ila 20 kat daha yüksek indirme ve yükleme hızları, daha geniş kapsama alanı ve daha istikrarlı bağlantı sunuyor. İlk aşamada büyük şehirlerde aktif hale gelen 5G ağı, ilerleyen dönemde ülke geneline yayılacak.

5G uyumlu akıllı telefonlar, SIM kartlar ve bağlantı cihazları yeni şebekeye otomatik olarak geçiş yapabiliyor. Telekomünikasyon şirketleri bireysel ve kurumsal müşteriler için yeni tarifeler, veri paketleri ve bağlantı çözümleri açıkladı.

Ülkenin üç büyük operatöründen biri olan Maroc Telecom, müşterilerine gönderdiği bilgilendirme mesajlarında 5G hizmetinin resmen faaliyete geçtiğini ve altyapının yeni kullanıcıları karşılamaya hazır olduğunu bildirdi.

Diğer büyük operatörlerden "Orange Maroc" ilk günden itibaren 100'e yakın şehirde 5G kapsamasının sağlandığını duyururken, "Inwi" de hizmetin büyük şehirlerde ek ücret olmadan kullanılabileceğini açıkladı.

Fas'ta 5G teknolojisini kullanan ağların kurulması ve işletilmesine ilişkin üç yönetmelik tasarısı geçen hafta Bakanlar Kurulunda onaylanmıştı.

Fas Hükümet Başkanlığı Dijital Dönüşüm ve İdare Reformundan Sorumlu Devlet Bakanı Amal el-Fallah Seghrouchni de parlamentoda yaptığı konuşmada, ilk aşamada ülke topraklarının yüzde 25'inin 5G kapsama alanına girmesinin, 2030 yılına kadar ise bu oranın yüzde 70'e ulaşmasının hedeflendiğini belirtmişti.

Entek Bilgi Teknolojileri ve Dijital Dönüşüm Direktörü Ömer Yatkın, yaptığı değerlendirmede, projenin temel amacının suyun enerjiye dönüşüm sürecini daha verimli hale getirmek olduğunu belirtti.

Aynı miktardaki suyla daha fazla enerji üretebilmek için su akış tahminlerinde yapay zekadan yararlanarak, üretim planlamasını tamamen bilimsel veriye ve öngörüye dayalı hale getirdiklerini aktaran Yatkın, böylece, kaynak kullanımında sürdürülebilirliği güvence altına alırken üretim süreçlerinin verimliliğini de önemli ölçüde artırdıklarının altını çizdi.

Yatkın, hidroelektrik üretiminin doğa koşullarına son derece duyarlı olduğuna dikkati çekerek, "Yağış, sıcaklık, kar miktarı ve yeraltı su seviyeleri gibi değişkenler üretim planlarını doğrudan etkiliyor. Bu değişkenlerin sayısı ve birbirleriyle etkileşimi o kadar fazla ki, klasik istatistiksel yöntemlerle doğru tahmin yapmak zor. Bu nedenle makine öğrenmesi ve derin öğrenme algoritmalarını devreye aldık." diye konuştu.

Sistemin, karmaşık değişkenleri çok boyutlu analiz ederek geçmiş verilerden öğrendiğini ve su akış tahminlerini daha isabetli hale getirdiğini vurgulayan Yatkın, "Artık üretim kararlarımızı öngörüye değil, güçlü verilere dayandırabiliyoruz." ifadelerini kullandı.

Model 56 farklı parametre analiz ediyor

Yatkın, yapay zeka modelinin 25 yıllık geçmiş veriyi kullanarak öğrendiğini ve şu anda 56 farklı parametreyi analiz ettiğini belirterek şunları kaydetti:

"Model, meteorolojik veriler (yağış, sıcaklık, nem, kar derinliği), hidrolojik veriler (baraj su seviyesi, akış hacmi) ve operasyonel veriler (üretim planı, komşu tesislerin kararları) gibi geniş bir setten besleniyor. Sistem, bu değişkenler arasındaki ilişkileri öğreniyor ve farklı periyotlar için su akış tahminleri üretiyor. Böylece geçmiş eğilimler ve mevcut veriler üzerinden ileriye dönük, yüksek doğrulukta sonuçlar elde ediyoruz."

Projeyle birlikte su akış tahmin doğruluğunun yüzde 90'a yükseldiğini aktaran Yatkın, bunun operasyonel planlamada önemli bir dönüşüm yarattığını ve üretim süreçlerinin güvenilirliğini artırdığını vurguladı.

Yatkın, söz konusu projeyle enerji üretim verimliliğinde yüzde 2,5 seviyesine varan artış sağladıkları bilgisini paylaşarak, "Bu oran ilk bakışta küçük gibi görünse de HES'ler gibi yüksek kapasiteli tesislerde önemli bir maliyette üretim potansiyeline karşılık geliyor. Bu artışı, geçmiş yıllarda yapılan manuel tahmin oranlarıyla yapay zeka modelinin ürettiği sonuçları karşılaştırarak net şekilde gözlemleyebiliyoruz." diye konuştu.

Sistemin, hatalı tahmin riskine karşı çok katmanlı bir kontrol mekanizmasıyla çalıştığını, modelin tahminleri gerçek zamanlı saha verileriyle sürekli karşılaştırarak tolerans dışına çıkan durumlarda otomatik uyarılar gönderdiğini ve düzenli olarak güncellenip yeniden eğitildiğini aktaran Yatkın, "Sistem, kendi doğruluğunu sürekli iyileştiren dinamik bir öğrenme yapısına sahip. Karar vericilere en doğru tabloyu sunarak hızlı ve güvenilir karar almalarını sağlıyor." ifadelerini kullandı.

Yapay zeka sisteminin diğer enerji kaynaklarına da uyarlanması planlanıyor

Yapay zeka destekli tahminlerin yalnızca başlangıç olduğunu belirten Yatkın, "Bu modeli rüzgar ve güneş gibi diğer yenilenebilir enerji kaynaklarına da uyarlayarak üretim tahmin doğruluğunu artırmayı hedefliyoruz. Güneş santrallerinde halihazırda benzer bir tahmin sistemi geliştirme sürecindeyiz." dedi.

Yatkın, orta vadede tüm enerji portföyünü tek bir dijital beyinle yönetmeyi hedeflediklerini ifade ederek, sözlerini şöyle tamamladı:

"Bu dönüşümün, enerji yönetiminde verimlilik kadar sürdürülebilirlik açısından da önemli kazanımlar sağlayacağına inanıyoruz. Uzun vadede bu çözümü, diğer hidroelektrik santral işletmecilerinin de kullanabileceği bir hizmet platformuna dönüştürerek, ülkemizin yenilenebilir enerji üretim stratejisine veri temelli bir katkı sunmayı ve enerji verimliliğinde ulusal ölçekte fark yaratmayı hedefliyoruz."

Türkiye'nin en büyük özel sektör uydusu olan 104 kilogram ağırlığındaki FGN-100-d2, SpaceX'in Bandwagon-4 görevi kapsamında uzaya taşındı. Fırlatmadan yaklaşık 74 dakika sonra, Türkiye saatiyle 09.23'te fırlatma aracından ayrılarak hedef yörüngesine başarıyla yerleşti. Ardından ilk telemetri verilerini ileterek göreve resmen başladı.

Fırlatma süreci Fergani Uzay Üst Yöneticisi (CEO) Selçuk Bayraktar ve ekibi tarafından Özdemir Bayraktar Milli Teknoloji Merkezi'nde bulunan Uzay Gözlem ve Kontrol Merkezi'nden anbean takip edildi.

Fergani Uzay, söz konusu projenin ilk adımını 14 Ocak 2025'te başarıyla gerçekleştirmişti. İlk uydu olan 102 kilogram ağırlığındaki FGN-100-d1, ABD'nin Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü'nden Transporter-12 görevi kapsamında fırlatılmıştı. Fırlatmadan yaklaşık 62 dakika sonra yörüngesine başarıyla yerleşen uydu telemetri verilerini iletmeye başlamıştı.

"Hedef Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi'ni bağımsız bir şekilde hizmete sunmak"

Açıklamada görüşlerine yer verilen Selçuk Bayraktar, Fergani Uzay girişiminin ikinci uydusu FGN-100-d2'nin başarıyla uzaya ulaştığını belirterek, bu uydunun inşa edecekleri Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi'nin 100 kilogram sınıfında bir test uydusu olduğunu ifade etti.

2022 yılında faaliyete geçen Fergani Uzay'ın 135 takım arkadaşıyla yoluna devam ettiğini aktaran Bayraktar, uyduların mühendislik, sistem ve tasarımlarının tümüyle Fergani ekibince öz kaynaklar kullanılarak geliştirdiğini ve görev süresinin yaklaşık 5 ila 7 yıl arasında olmasını beklediklerini kaydetti.

Bayraktar, "Hedefimiz 5 yıl içerisinde 100'den fazla uyduya erişerek, Türkiye ile tüm dost ve kardeş coğrafyalarımıza Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi'mizi bağımsız bir şekilde hizmete kazandırmak ve sunmaktır." ifadesini kullandı.

"Yörünge transfer aracımızı da geliştiriyoruz"

Fergani Uzay'ın çalışmalarına yörünge transfer aracı ile devam edeceğini aktaran Selçuk Bayraktar, şunları kaydetti:

"Bu çalışmaların yanında yörünge transfer aracımızı da geliştiriyoruz. Önümüzdeki günlerde onun da küçük bir test uydusuyla birlikte fırlatması gerçekleştirilecek. Takım arkadaşlarımız bağımsız bir şekilde uzaya çıkma kabiliyeti kazanmak adına fırlatma aracımızın da tasarımına devam ediyorlar. Vatanımıza ve milletimize hayırlı uğurlu olsun."

Fergani Uzay mühendislerinin milli imkanlarla geliştirdiği FGN-100-d2, yaklaşık 510 kilometre yükseklikte alçak dünya yörüngesinde görev yapacak. 7.6 km/s hızla hareket eden uydu, günde yaklaşık 15 kez dünya turu atacak.

Milli uydu, yerli aviyonik ekipmanlar, milli yazılım entegrasyonu, yeşil itki teknolojisine sahip motoru, yapısal tasarımı ve çevresel testleriyle tamamen Fergani mühendislik ekibi tarafından geliştirildi.

FGN-100-D2 yörüngede operasyon, telemetri-telekomut haberleşmesi, konumlandırma ve faydalı yük iletişimi kabiliyetlerini test edecek.

Bu kapsamda şirketin, 6G alanında ülkenin patent alanında ilerlemesi için çalışmalar yaptığını vurgulayan Kömürcü, patentlerin yalnızca tescil edildikleri ülkede geçerli olması nedeniyle ULAK Haberleşmenin, her ülke için ayrı ayrı patent başvurusu gerçekleştirdiğini ifade etti.

Kömürcü, bugüne kadar şirketin 6G alanında yaptığı patent çalışmalarına ilişkin şu bilgiyi verdi:

"Türkiye'nin yerli ve milli haberleşme teknolojileri alanındaki öncü kuruluşu olarak, gelecek nesil iletişim altyapılarında stratejik öneme sahip 6G teknolojileri odağında şimdiye kadar 208 patent başvurusu gerçekleştirerek önemli bir başarıya imza attık. Şirketimiz tarafından 85 patent, Patent İşbirliği Anlaşması kapsamında uluslararası düzeyde, 9'u ABD'ye, 114'ü ise ulusal olarak yapıldı. Bugüne kadar 3 patent ABD Patent ve Marka Ofisi, 54 patent de Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından olmak üzere 57 patent başvurumuz tescillenmiş durumda." dedi.

"208 başvuruluk portföy Türkiye'nin küresel yarışta kararlılığını simgeliyor"

6G'nin yalnızca daha yüksek veri hızı değil, yapay zeka destekli ağlar, ultra düşük gecikme süresi ve milyarlarca cihazın gerçek zamanlı bağlantısıyla hayatın tüm alanlarını dönüştürecek bir paradigma değişimi olduğuna dikkati çeken Kömürcü, ULAK Haberleşme olarak, bu dönüşümün merkezinde yer alma vizyonuyla 6G teknolojilerine yönelik patent çalışmalarını hızlandırdıklarını anlattı.

Kömürcü, 208 başvuruluk bu portföyün, Türkiye'nin bu küresel yarışta sadece izleyici değil, aktif oyuncu ve yön belirleyici olma kararlılığını simgelediğini dile getirdi.

Patent çalışmalarının sadece sayıdan ibaret olmadığını vurgulayan Kömürcü, bu başvuruların içerdiği yüksek teknoloji seviyesi ve özgünlük değeriyle küresel ölçekte rekabet gücüne sahip olduğunu söyledi.

Kömürcü, geliştirdikleri teknolojilerin iletişim altyapısının ötesinde otonom ulaşım, akıllı üretim, sağlık, afet yönetimi, savunma gibi birçok kritik alanda kullanılabilecek potansiyele sahip olduğuna işaret ederek, tüm bu başarının, alanında uzman fikri mülkiyet ekiplerinin stratejik yaklaşımı ve Türk mühendisleri ile akademisyen hocalardan oluşan çekirdek buluşçu kadrolarıyla ortaya koydukları yenilikçi vizyonun bir sonucu olduğunu bildirdi.

ULAK Haberleşmenin geliştirdiği patentlerin, yalnızca teknik başarı değil, aynı zamanda Türkiye'nin teknoloji ihracatçısı bir ülke olma hedefi açısından da somut bir adım niteliği taşıdığını belirten Kömürcü, şunları kaydetti:

"Geliştirilen bu yüksek teknoloji içeren çözümler, Türkiye'nin gelecekte şekillenecek uluslararası 6G standartlarında söz sahibi olma potansiyelini güçlendiriyor. Yerli mühendislik gücümüzle attığımız bu adımlar, sadece geleceğin iletişim altyapısını değil, Türkiye'nin dijital bağımsızlığını ve yüksek katma değerli teknoloji üretimini de doğrudan etkiliyor. ULAK olarak bu vizyon doğrultusunda, teknolojiye yön veren bir Türkiye için çalışmaya kararlılıkla devam edeceğiz."

"BTK Online Tüketici Şikayet Sistemi" üzerinden mobil, internet sağlayıcılığı, uydu, sabit telefon ve Kablo TV gibi hizmetlerde geçen yılın ilk yarısında 81 bin 271 olan şikayet sayısı, bu yıl 102 bin 712'ye çıktı.

Hizmet bazında bu yılın ocak-haziran döneminde en fazla şikayet, 49 bin 240 ile mobil iletişim alanına ilişkin yapıldı.

Geçen yılın ilk 6 ayında en çok şikayetin iletildiği "internet hizmet sağlayıcılığı" kategorisi ise bu yıl 44 bin 707 ile ikinci sırada yer aldı.

BTK'ye ocak-haziran döneminde uydu platform hizmetlerine yönelik 3 bin 699, sabit telefon hizmetlerine yönelik 4 bin 363 ve Kablo TV hizmetleri konusunda 703 şikayet ulaştı.

Mobil iletişim sektöründe en fazla şikayet konusu "taahhütname, cezai şart ve cayma bedeli", internet hizmetlerinde de "bağlantı ve hizmet kalitesi" oldu.

Uydu platform ve sabit telefon hizmetinde en fazla şikayet "abonelik işlemleri", Kablo TV hizmetinde de "bağlantı ve hizmet kalitesi"ne ilişkin yapıldı.

Postada kullanıcı şikayetleri azaldı

BTK'ye yılın ilk 6 ayında CİMER ve bireysel dilekçe yoluyla posta sektörüne ilişkin yapılan şikayetler ise geçen yılın aynı dönemine göre azaldı.

Posta sektörüne ilişkin geçen yılın ilk 6 ayında 4 bin 32 şikayet iletilirken, bu sayı bu yıl 3 bin 730'a geriledi.

Söz konusu sektöre ilişkin ocak-haziran döneminde en fazla şikayet, 1414'le "şube, acente ve personel" konusunda yapıldı.

Kayıp ve çalıntı gönderi şikayetleri de 730'la ikinci sırada yer aldı.

58 Etkinlik, 18 Atölye ile Bilim Dolu Günler

Zengin içerikli programıyla dikkat çeken SÜRBİLFEST’te 18 farklı atölye ve 58 ayrı etkinlik yer alıyor. Çocuklar ve gençlerin yoğun ilgi gösterdiği festivalde, sürdürülebilir enerji kaynakları, geri dönüşüm, çevre dostu teknolojiler, yenilikçi bilim uygulamaları ve doğa bilinci konularında farkındalık artırıcı çalışmalar gerçekleştiriliyor. Atölyelerde genç katılımcılar, yenilenebilir enerji sistemlerinden geri dönüştürülebilir malzemelere kadar birçok alanda uygulamalı deneyimler yaşarken, doğayla uyumlu yaşam pratiklerini de keşfediyor.

Geleceğin Bilim İnsanlarına İlham Veriyor

SÜRBİLFEST, yalnızca bilimsel bilgiyi paylaşmakla kalmıyor; aynı zamanda araştırma ve keşfetme kültürünü de teşvik ediyor. Festivalle birlikte çocukların ve gençlerin bilime olan ilgisinin artırılması, yenilikçi düşünme becerilerinin desteklenmesi ve çevre bilinciyle donatılmış bireylerin yetiştirilmesi hedefleniyor. Katılımcılara hem eğlenceli hem öğretici deneyimler sunan festival, bilimin günlük yaşamda oynadığı rolü görünür kılarak sürdürülebilir bir gelecek için farkındalık oluşturmayı amaçlıyor.

25 Ekim’e Kadar Ziyaret Edilebilecek

Bilim ve çevre tutkunlarını bir araya getiren SÜRBİLFEST, 25 Ekim Cumartesi günü saat 17.00’a kadar Piazza AVM’de ziyaretçilerini ağırlamaya devam edecek.
Festival süresince düzenlenen atölyeler, sergiler ve deneysel etkinlikler hem çocuklara hem yetişkinlere bilimin büyülü dünyasını yakından tanıma fırsatı sunuyor.

Gelecek yıl yörüngeye fırlatılacak yeni nesil Connecta IoT uydular, 5G NB-IoT teknolojisiyle donatılacak. Bu teknoloji, mevcut LoRa tabanlı IoT servislere güç katarak mobil ekosisteme genişleme ve esnek imkanı sağlayacak.

Plan-S böylece 5G NB-IoT ve LoRa teknolojilerini aynı anda sunan dünyadaki ilk ve tek uydu operatörü olacak.

Plan-S Genel Müdürü Özdemir Gümüşay, yaptığı açıklamada, IoT'de çok büyük bir potansiyel olduğunu, sahada milyonlarca, milyarlarca izlenmesi ve yönetilmesi gereken cihaz bulunduğunu söyledi.

Bunları sağlamak için 5G'nin ortaya atıldığını vurgulayan Gümüşay, 5G'deki NB-IoT adı verilen teknolojiyle çok az güç tüketimiyle cihazların verilerinin toplamasının ve cihazları kontrolünün mümkün olduğunu ifade etti.

Bu teknolojiyi uzay katmanında devreye alma yönünde bir plan yaptıklarını anlatan Gümüşay, şöyle konuştu:

"Başından beri yol haritamız LoRa'yla başlamak arkasından NB-IoT adapte etmek şeklindeydi. Uzayda 12 tane uydumuz var. Onlar LoRa üzerinden haberleşebiliyorlar. Bu yıl sonunda bir 4 uydu daha atıyoruz. Orada donanımsal olarak NB-IoT de içeren bir tasarım değişikliği yaptık. 2026'da gerekli yazılım işlerini de tamamlayıp hem LoRa hem NB-IoT üzerinden servis verebileceğiz. Ondan sonraki uydularımızda da ikisi beraber olacak. Bunları ayrı ayrı kullanan uydu şirketleri var. Ama biz bir arada kullanımın ilk ve tek örneği olacağız. İki temel teknolojiyi de kapsayan bir çözümle geliyoruz. Dolayısıyla çok esnek olacağız. Birbirini destekleyen çözümler sunabileceğiz. Müşteri çeşitliliği anlamında iki ekolü de kucaklayan bir çözümle geleceğiz. Bu bizim için ciddi bir avantaj olacak."

İş modeli hakkında da bilgiler veren Gümüşay, NB-IoT tarafından mobil operatörlerle entegre çalışacaklarını, ürün ve hizmetlerin satışını operatörlerin gerçekleştireceğini söyledi.

Yapacakları anlaşmalarla operatörlerin sahadaki cihazlarına uydular üzerinden kapsam genişletici ve tamamlayıcı servisi sağlayacaklarını dile getiren Gümüşay, "Diyelim ki bir NB-IoT cihazları var. Baz istasyonu kapsama alanı içerisindeyken bu cihaz üzerinden verisini gönderecek. Ama bir yakıt tankerinin doluluğunu ölçen sensör olduğunda cihaz Türkiye'yi geziyor. Şehir içindeyken baz istasyonun kapsaması varken şehir dışına, kapsama dışına çıktığında uydularımız üzerinden verisini gönderecek." dedi.

Acil durum haberleşmesi için yeni imkan

NB-IoT teknolojisiyle mobil cihazlar üzerinden acil durum haberleşmesine yönelik çözümler de sunulabileceğine dikkati çeken Gümüşay, "Şu anda standart mobil cihazlar kullanılarak acil durum haberleşmesine yönelik çözümler yapılabiliyor. Buna yönelik çözümlerin de önünü açmış olacağız. Bu kamu güvenliği, deprem, sel durumunda farkındalığı sağlamak, müdahale etmek için ciddi bir fayda sağlayacak." ifadelerini kullandı.

Gümüşay, mobil operatörlerin IoT servislerini tamamlayıcı bir çözüm sunacaklarını, bunu hem Türkiye'de hem de küresel alanda gerçekleştireceklerini ve iş potansiyellerinin birkaç kat artacağını söyledi.

Bu teknolojiyle beraber tek bir ürün çatısı altında hem karasal şebekeyle paylaşabilen hem de uydu üzerinden haberleşebilen bir çözüm sağlanacağını vurgulayan Gümüşay, kullanıcılar için kapsama alanıyla ilgili bir tereddüt yaşanmayacağını aktardı.

"Uzaydan çalışan baz istasyonu"

Bu sayede mobil operatörlerin aldıkları frekanslara ilave altyapı imkanı sağlayacaklarını ifade eden Özdemir Gümüşay, şöyle konuştu:

"Yüksek ücretler ödenerek alınan frekansları kendi temel hizmetlerine ayırabilecekler. Sensörlerin içerisinde karasal baz istasyonları ya da bizim uydularla haberleşen bir chipset olmak zorunda. Bunun için ortak bir chipset olacak, uyduya bağlanmak için yeni bir cihaz almasına, yatırım yapmasına gerek yok. Ufak anteni olan, basit bir NB-IoT cihazı bizim uykular üzerinden çalışabilecek. Bunu sağlamak için uydu tarafını karmaşıklaştırıyoruz. Bir nevi uzayda çalışan bir baz istasyonu yapmış olduk. NB-IoT'ye özelleşmiş bir baz istasyonu bu. Bunu yerli-milli yaptık. Önümüzdeki yıl yazılım ilgili kısımları da sonlandırıp bu servisleri devreye almayı hedefliyoruz. Sonrasında da amacımız küresel mobil operatörlerle işbirlikleri yapmak."

Yaratıcı Yazarlık ve Yapay Zekâ Destekli Sinematik Üretim

Program kapsamında; “Yaratıcı Yazarlık Atölyesi” ve “Yaratıcı Drama Atölyesi” gibi çalışmalarıyla tanınan yazar Mustafa Yoğurtçu, katılımcılara oyun anlatısında karakter, olay örgüsü ve hikâye kurgusu oluşturma üzerine atölye eğitimi verecek. Ayrıca, Veliddin Kutay Koçak tarafından “Yapay Zeka ile Oyunlarda Sinematik Üretim” başlıklı konferans düzenlenecek. Katılımcılar bu oturumda, yapay zekâ teknolojilerinin oyun geliştirme süreçlerine nasıl entegre edildiğini uygulamalı örneklerle öğrenme fırsatı bulacak.

31 Ekim’de Karacasu Kampüsü’nde

31 Ekim Cuma günü düzenlenecek Oyun Tasarım Atölyesi, Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi İletişim Fakültesi Karacasu Kampüsü’nde 09.00 – 17.00 saatleri arasında gerçekleştirilecek. Gün boyu sürecek etkinlikte, katılımcılar farklı disiplinlerden uzmanlarla bir araya gelerek hem teorik hem de uygulamalı çalışmalar gerçekleştirecek. Atölyeye katılmak isteyen gençler, https://kahramanmaras.bel.tr/duyuru/2025/10/22/oyun-tasarimi-atolyesi-basvuru-formu adresi üzerinden çevrimiçi başvuru yapabiliyor.

Çevresel Taahhüt

Konecta, karbonsuzlaşma hedeflerini Bilim Temelli Hedefler girişimi (SBTi) ile uyumlu hale getirerek iklim eylemini çevre stratejisinin merkezine yerleştirdi. 2024 yılında Kapsam 1 ve 2 karbon ayak izinde bir önceki yıla kıyasla %11,18 oranında azalma sağlandı. Yenilenebilir enerji artık şirketin elektrik tüketiminin %25’ini oluştururken, lokasyonlarının %95’i LED aydınlatma ile donatıldı. Bu da elektrik kullanımında 2023’e oranla önemli bir düşüşe katkıda bulundu. Aynı dönemde su tüketimi %9,97 oranında azaldı.

Atık yönetimi de güçlendirildi. Tehlikeli atıkların %77’si ve tehlikesiz atıkların %14’ü geri dönüştürüldü. Ağaçlandırma girişimleriyle birçok ülkede 2.000’den fazla ağaç dikildi. Ayrıca, 2024’te kurulan fotovoltaik (photovoltaic) paneller 233,4 MWh temiz enerji üreterek Konecta’nın düşük karbon ekonomisine geçişini destekledi.

Sosyal Etki

İnsanlığa katkı sağlamak ve kapsayıcılığı teşvik etmek Konecta’nın öncelikleri arasında yer almaya devam ediyor. Kadınlar, iş gücünün %65’inden fazlasını ve yönetim pozisyonlarının yaklaşık %30’unu oluşturuyor. 2024 yılında cinsiyete bağlı ücret farkı 3 puan azalarak yaklaşık %10’a geriledi. Konecta, 2024’te toplam 11,2 milyon eğitim saati düzenledi; bu, çalışan başına ortalama 96 saate karşılık geliyor. Eğitimlerin 670.000 saati sürdürülebilirlik, 46.500 saati ise eşitlik, çeşitlilik ve cinsiyete dayalı şiddet ile tacizin önlenmesi konularına ayrıldı.

Sosyal hedefler doğrultusunda Konecta Vakfı, istihdam yaratmaya, işgücü piyasasında kapsayıcılığı artırmaya ve dezavantajlı grupları desteklemeye yönelik çalışmalar yürüttü. Böylece faaliyet gösterdiği bölgelerde küresel ölçekte olumlu etki sağladı.

Güçlü Yönetim ve Yeni Stratejik Plan

Konecta, paydaş güvenini artırmak için işletmenin tüm alanlarını kapsayan güçlü bir küresel Uyumluluk Programı yürütüyor. Bu programın merkezinde yer alan Etik Kurallar, çalışanların davranışlarını yönlendiren temel ilkeleri oluşturuyor. Etik ve yolsuzlukla mücadele kapsamında verilen sürekli eğitimler toplamda 43.000 saatten fazla oldu.

Siber güvenlik ve kişisel verilerin korunması da öncelikli alanlar arasında. Konecta, 22 ülkede sahip olduğu ISO 27001 sertifikasıyla güvenlik standartlarını güçlendiriyor ve sürekli iyileştirmelerle bu alandaki stratejisini geliştiriyor.

2024, aynı zamanda şirketin yeni stratejik planı Katalyst 2028’in lansmanı ile öne çıktı. Bu plan, Konecta’yı dijital CX çözümlerinde küresel lider olarak konumlandırmayı hedefliyor. Plan kapsamında kurulan Konecta Digital iş birimi, yapay zekâ, dijital çözümler ve danışmanlığa dayalı hizmetlere odaklanıyor. Google Cloud ve Uniphore gibi teknoloji liderleriyle yapılan stratejik ortaklıklar, yapay zekâ destekli müşteri deneyimi çözümlerinin hızla sunulmasına imkân tanıdı.

Konecta, İspanya, İtalya, Kolombiya, Arjantin ve Peru’daki güçlü varlığını pekiştirirken, 2024’ün sonunda Mısır ve Güney Afrika gibi yeni pazarlara açıldı. Şirket, özellikle İngilizce konuşulan bölgelerde konumunu güçlendirdi. Bu süreçte 4.000 çalışan yapay zekâ araçları ve metodolojileri konusunda eğitim aldı, 500 mühendis ise Google Cloud teknolojilerinde sertifikalandırıldı.

Konecta CEO’su Nourdine Bihmane şunları söyledi: “2024, Konecta için derin bir dönüşüm yılı oldu. Bu dönüşümün merkezinde sürdürülebilirliğe ve toplumsal etkiye olan sarsılmaz bağlılığımız yer alıyor. Yapay zekâ, müşteri deneyiminin geleceğini şekillendirirken biz de ESG ilkelerimiz doğrultusunda özgün, dönüştürücü ve sorumlu deneyimler sunmak için teknolojiyi insan uzmanlığıyla birleştiriyoruz.”

İhalenin Türkiye'nin dijital geleceği açısından tarihi bir dönüm noktası olduğunu vurgulayan Turnacı, bu önemli adımın ülkenin iletişim ve teknoloji sahnesinde yeni bir döneme girişinin simgesi olduğunu söyledi.

Turnacı, gelişen teknolojilere ayak uydurmanın ve bu teknolojilerin hazırlığını yaparak öncü bir ülke konumuna gelmenin stratejik bir gereklilik olduğunu dile getirdi.

5G'nin endüstri ve sanayide devrim niteliğinde bir dönüşüm oluşturacağına işaret eden Turnacı, şöyle konuştu:

"5G ekonomiye hem doğrudan hem de dolaylı birçok katkı sağlayacak. Vatandaşlar 5G ile birlikte 10 kata varan hız artışı yaşayacak, dijital toplum olma yolunda mobiliteyi çok daha etkin kullanabilecek. Bu dönüşümün en somut etkilerinden biri, akıllı telefon ekosisteminde yaşanacak değişim olacak."

"Üretici firmaların gerekli özveriyi göstereceğini öngörüyoruz"

Şu anda Türkiye'de 5G uyumlu olmayan yaklaşık 63 milyon cihaz bulunduğu bilgisini veren Turnacı, 5G teknolojisini deneyimlemek isteyen vatandaşların yeni nesil uyumlu cihazlara yönelmesini beklediklerini ifade etti.

Turnacı, bu durumun cep telefonu satışlarını ciddi oranda etkileyeceğine dikkati çekerek, şunları kaydetti:

"Satış grafiğinde yüzde 100'e varan bir artış ihtimali olabilir. Üretici firmaların da en makul fiyatlarla ürünlerini vatandaşlarla buluşturmak için gerekli özveriyi göstereceğini öngörüyoruz. Özellikle yerli üretimin bu alanda artması, teknolojik dönüşüm açısından büyük önem taşıyor. Yerli markalar 5G ile uyumlu cihazlar geliştirmeli. Bu durum ülkemizin dijital bağımsızlığına ve rekabet gücüne katkı sunacak stratejik bir adım olacaktır."

5G teknolojisinin ultra yüksek hızlar, düşük gecikme süreleri ve aynı anda milyonlarca cihazın bağlantı kurabilme kapasitesiyle hem iş dünyasında hem de günlük yaşamda köklü bir dönüşümün habercisi olduğunu vurgulayan Turnacı, bu teknolojinin mobil oyunlardan bulut tabanlı uygulamalara, yapay zekadan nesnelerin internetine kadar geniş bir yelpazede yenilikleri hayata taşıyacağını anlattı.

"Bu teknoloji, küresel ekonomi içinde önemli bir paya ulaşacak"

Turnacı, özellikle yapay zeka çözümlerinin, 5G'nin sunduğu hız ve düşük gecikme avantajıyla çok daha güçlü hale gelmesini beklediklerine dikkati çekerek, şu değerlendirmede bulundu:

"Sektörel açıdan bakıldığında 5G, akıllı şehirler, otonom araçlar, nesnelerin interneti ve Endüstri 4.0 gibi alanlarda yeni iş modellerinin oluşmasına zemin hazırlıyor. Bu dönüşüm, sağlık, eğitim, lojistik ve üretim gibi kritik sektörlerin büyümesini hızlandıracak, ülke ekonomisine uzun vadeli bir ivme kazandıracaktır. 5G pazarı dünya genelinde hızla büyümeye devam ediyor. Önümüzdeki yıllarda bu teknoloji, küresel ekonomi içinde önemli bir paya ulaşacak. 5G'ye yapılan yatırımlar arttıkça, bu alandaki ürün ve hizmet çeşitliliği de genişleyecek. Türkiye'nin bu büyüme tablosunda güçlü bir yer edinebilmesi, bugün atılan adımların ve yatırımların kararlılıkla sürdürülmesine bağlıdır."

5G'nin yalnızca bir teknoloji yatırımı değil, aynı zamanda bir vizyon meselesi olduğunu belirten Turnacı, Türkiye'nin dijital dönüşüm yolculuğunda güçlü bir itici güç olacak bu yeni dönemin, hem ekonomik kalkınmayı destekleyeceğini hem de toplumsal yaşamın her alanına dokunacağını sözlerine ekledi. AA

5G mobil elektronik haberleşme altyapılarının kurulması, işletilmesi ve hizmetlerin sunulmasına ilişkin yetkilendirme ihalesine yönelik teklif dosyaları, Turkcell İletişim Hizmetleri AŞ, TTMobil İletişim Hizmetleri AŞ (Türk Telekom) ve Vodafone Telekomünikasyon AŞ temsilcileri tarafından İhale Komisyonuna teslim edildi.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nda (BTK) gerçekleştirilen ihale öncesinde Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Ömer Fatih Sayan, BTK ve İhale Komisyonu Başkanı Ömer Abdullah Karagözoğlu, hazırlıklar hakkında komisyon üyelerinden bilgi aldı.

İhaleye katılan Türk Telekom, Turkcell ve Vodafone temsilcileri, İhale Komisyonuna teklif dosyalarını teslim etti.

İhale, iki farklı bantta, her bir frekans paketi için belirlenen asgari değerler üzerinden 11 frekans için gerçekleştirildi.

İhalede öncelikle isteklilerin kapalı teklifleri açıldı ve ihale açık teklif usulü ile devam etti. Bu aşamada isteklilerden sözlü teklifleri istendi.

İhale sonucunda oluşan bedel, BTK tarafından hazırlanacak ihale şartnamesinde belirlenen usulle, ihaleyi kazananlar tarafından 3 eşit taksitte ödenecek.

Taksitlerin vadesinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi halinde, ödeme yapılmayan miktar ve süre için yıllık yüzde 7,93'ün iki katı kadar gecikme faizi uygulanacak. Ödemenin vade tarihinden en fazla 30 gün içinde belirtilen faiz oranı ile yapılmaması halinde ise BTK tarafından ilgili yetkilendirmenin fesih sürecine ilişkin işlemler başlatılacak.

Ayrıca 30 Nisan 2029'da sona erecek mevcut yetkilendirmelerin 5G ihalesi kapsamına dahil edilebilmesi için işletmeciler, her yıl brüt satışlarının yüzde 5’i oranında ödeme yapacak.

Yetkilendirme süresi 31 Aralık 2042'ye kadar devam edecek.

İhalenin ardından tahsis edilecek frekanslardan 1 Nisan 2026'dan itibaren yeni teknolojiyle hizmet sunumuna başlanabilecek.

İhaleye çıkılan frekanslara ilişkin asgari değerler şöyle:

BTK ve İhale Komisyonu Başkanı Karagözoğlu: 5G ile yeni bir devir başlayacak

BTK ve İhale Komisyonu Başkanı Ömer Abdullah Karagözoğlu, açılışta yaptığı konuşmada, tarihi bir ana tanıklık edildiğini söyledi.

Türkiye'nin bu ihaleyle 5G çağına adım attığını bildiren Karagözoğlu, bunun sadece teknolojik bir geçiş değil, ülke için stratejik bir dönüm noktası olduğunu kaydetti.

Karagözoğlu, 5G ile yeni bir devrin başlayacağını belirterek, "Elektronik haberleşme sektörü, makineler arası iletişim, yapay zeka, artırılmış gerçeklik, otonom sistemler ve robot teknolojilerin temel altyapısı haline gelecek. 5G sayesinde M2M, yani makineler arası haberleşme ve IoT, yani nesnelerin interneti uygulamaları her zamankinden daha etkin hale gelecek, kullanıcılar yüksek kaliteli, kesintisiz bir dijital deneyim yaşayacak. 5G'nin etkileri yalnızca iletişim alanıyla sınırlı kalmayacak." dedi.

5G ile ilgili en büyük kıstasın yerli ve milli çalışmalar olduğunu ifade eden Karagözoğlu, 2008'deki 3G ihalelerinde operatörlerimize yatırımlarının bir kısmını Türkiye'de AR-GE merkezi bulunan firmalardan yapma şartı getirdiklerini hatırlattı.

Karagözoğlu, 2015'teki 4,5G ihalelerinde ise bu yaklaşımı güçlendirerek yatırımların yüzde 45'inin yerli malı belgeli ürünlerden sağlanmasını şart koştuklarını vurgulayarak, yerli üreticileri desteklemek ve sektörde kalıcı bir yerli ekosistem oluşturmak için yoğun bir çalışma dönemine girdiklerini dile getirdi.

Bu kapsamda Haberleşme Teknolojileri Kümelenmesi (HTK) üyesi 14 firma ve 3 mobil işletmeciyle "Uçtan Uca Yerli ve Milli 5G Haberleşme Şebekesi Projesi" (UUYM5G) üzerinde çalışıldığını belirten Karagözoğlu, "Bu projeyi, 5G'nin donanım ve yazılım ihtiyaçlarına yerli ve milli imkanlarla cevap verebilmek amacıyla geliştirdik. Bakanlığımızın, BTK'nin ve TÜBİTAK'ın desteğiyle yürütülen bu proje kapsamında, 5G altyapıları için kritik öneme sahip 5G çekirdek şebekeyi, 5G baz istasyonunu, 5G'ye özel yönetim, servis ve operasyon yazılımlarını, 7-13 GHz bandında çalışan radyolink ürünlerinin ilk prototiplerini tamamen yerli imkanlarla geliştirdik." değerlendirmesinde bulundu.

HTK üyesi firmaların ihracat kapasitesini artırmak için Ticaret Bakanlığının HİSER programının devreye alındığını kaydeden Karagözoğlu, bu kapsamda eğitim, danışmanlık, yurt dışı bağlantılar ve alım gibi faaliyetlerin yüzde 70'inin Bakanlık tarafından karşılanmaya başlandığını anlattı.

Karagözoğlu, "Yapılan çalışmalarla 4,5G şebekelerinde yerlilik oranı, hedeflenen yüzde 45'in üzerine çıkarak yüzde 52'ye ulaştı. Yeni ihaleyle bu oranı yüzde 60'a yükseltmeyi amaçlıyoruz. Ayrıca uygun ürün bulunması halinde şebekelerde kullanılan donanımın yüzde 30'unun tamamen milli, yani fikri ve mülkiyet hakları Türkiye'ye ait ürünlerden oluşmasını şart koşuyoruz." ifadelerini kullandı.

Bugün itibarıyla, üç işletmeciye tahsis edilen toplam frekans bandının 549,2 MHz seviyesinde olduğuna işaret eden Karagözoğlu, şunları kaydetti:

"Tamamlanan ihale ile işletmecilerimize tahsis edilen frekans bandı 400 MHz daha artmış olacak. Bu da kapasitemizde yüzde 72,8 oranında bir artış anlamına gelecek. İşletmecilerimiz, yeni yetkilendirmeleri çerçevesinde 1 Nisan 2026 tarihinden itibaren ülke genelinde 5G hizmetini sunmaya başlayacak."

A1, A2 ve A3 paketleri için teklifler

İhalede ilk olarak 700 MHz frekansına yönelik teklifler değerlendirildi.

A1, A2 ve A3 paketleri için Turkcell 429 milyon dolar, Vodafone 426 milyon dolar, Türk Telekom 425 milyon dolar kapalı teklif verdi.

Sözlü teklif kısmına Turkcell, Vodafone ve Türk Telekom katıldı. Ancak üç operatör de kapalı zarfta verdiği tekliflerini yükseltmedi.

Böylece 5G ihalesinde 700 MHz frekansında A1 paketine en yüksek teklifi 429 milyon dolarla Turkcell, A2 paketine 426 milyon dolarla Vodafone ve A3 paketine 425 milyon dolarla Türk Telekom vermiş oldu.

En yüksek teklif veren Turkcell, A1 paketini ve bant içerisinde ilk yer seçme hakkını kazandı. Turkcell, 723-733 MHz ve 778-788 MHz aralığını seçti.

A2 paketini ve ikinci yer seçme hakkını kazanan Vodafone ise 713-723 MHz ve 768-778 MHz aralığını tercih etti.

A3 paketi ve 700 MHz bandında kalan yerler ise 3. en yüksek teklifi vermesi sebebiyle Türk Telekom'a ait oldu. Böylece 703-713 MHz ve 758-768 MHz aralığı Türk Telekom tarafından alınmış oldu.

Böylece A1, A2 ve A3 paketleri için toplam teklif 1 milyar 280 milyon dolar olarak gerçekleşti.

B1, B2 ve B3 paketleri için teklifler

3,5 GHz frekansında 3 ayrı 1x80 Mhz bant genişliği için teklifler alındı.

Bu frekanstaki B1, B2 ve B3 paketleri için Türk Telekom 209 milyon dolar, Vodafone 201 milyon dolar ve Turkcell 200 milyon dolar kapalı teklif verdi.

İhalenin sözlü teklif aşamasına üç şirket de katıldı.

Bu aşamaya, kapalı turun en yüksek teklifi olan 209 milyon dolarla başlandı.

Turkcell, paketler için 214 milyon dolar teklif verirken, Vodafone ve Türk Telekom kapalı zarfta verdiği teklifleri yükseltmedi.

Buna göre, en yüksek teklif 214 milyon dolarla Turkcell'den gelirken, Türk Telekom 209 milyon dolar ve Vodafone 201 milyon dolar teklifte kaldı.

Paketlerin ihale süreci tamamlanırken, teklif büyüklüğüne göre B1 paketine Turkcell, B2 paketine Türk Telekom ve B3 paketine Vodafone hak kazanmış oldu.

Böylece B1, B2 ve B3 paketleri için toplam teklif tutarı 624 milyon dolar olarak belirlendi.

Paketlerin tamamına ilişkin ihale sürecinin tamamlanmasının ardından frekans bandında yer seçimi yapılacak.

İhalede, B4 paketine 187 milyon dolarla, B5'e 186 milyon dolarla ve B6'ya 208 milyon dolarla en yüksek teklifi Turkcell verdi. Türk Telekom B7 paketine 212 milyon dolarla, B8 paketine de 248 milyon dolarla en yüksek teklifi verdi.

En yüksek tekliflerin toplam tutarı 3 milyar 534 milyon dolar oldu

Bu tekliflerle, 2 frekans bandında 11 paket için verilen en yüksek tekliflerin toplam tutarı, KDV dahil 3 milyar 534 milyon dolar oldu.

***

Bugün (16 Ekim 2025) gerçekleştirilen ve teklifleri alınan 5G altyapı ihalesi Türkiye’nin dijital dönüşümünde yalnızca teknik bir gelişme olmanın ötesinde; ekonomik, stratejik ve ulusal güvenlik boyutlarıyla çok yönlü ve belirleyici bir dönüm noktasıdır. 5G, Türkiye'nin mevcut kablosuz haberleşme altyapısını, yüksek kapasiteli ve düşük gecikmeli bir dijital altyapı haline dönüştürerek dijitalleşme sürecini yeni bir seviyeye taşıyacaktır. 

Beşinci Nesil Haberleşme Teknolojisi (5G) iletişim altyapıları, ülkemize telekomünikasyon alanında stratejik bir üstünlük sağlarken; ekonomik kalkınma, sanayi politikaları, afet yönetimi ve ulusal güvenlik stratejilerinin temel yapı taşlarını da güçlendirmektedir. Söz konusu teknolojiler sundukları yüksek kapasite, ultra güvenilir düşük gecikmeli iletişim ve ağ dilimleme kabiliyetleriyle modern endüstriyel alanlarının sürdürülebilirliğini sağlarken, aynı zamanda kriz anlarında hayat kurtarıcı uygulamaların da belirliyi unsuru olmaktadır. Türkiye açısından bu teknolojiler, Milli Teknoloji Hamlesi vizyonunun odağında yer almaktadır. Bu projelerle, ülkemizin sadece teknoloji kullanıcısı değil, aynı zamanda teknoloji üreten, ihraç eden ve küresel ölçekte söz sahibi bir aktör haline gelinmesini hedeflemektedir.

5G ihalesi, teknik bir altyapı ihalesi olmanın çok ötesinde Türkiye’nin dijital geleceğine attığı stratejik bir imzadır. Türkiye bu adımla veriyi ekonomik güç unsuru haline getirerek enerji, ulaşım ve savunmada dijital kontrol kapasitesini artıracak, ulusal güvenlik ve dijital egemenliğini aynı çatı altında birleştirecektir

5G teknolojisi Türkiye'ye ne katacak? 

5G teknolojisinin stratejik katkılarından biri de Nesnelerin İnterneti (IoT) olup milyarlarca cihazın kesintisiz etkileşiminde gerçek zamanlı yapması sayesinde, üretim hatları daha verimli, enerji kullanımı daha akıllı ve hizmet ağları daha etkin hale gelmektedir. Dolayısıyla 5G’ye geçiş, sadece bir network ağ güncellemesi değil, bilginin ekonomik değere dönüştüğü yeni bir sanayi paradigmasının başlangıcı olacaktır. Sanayi 4.0 vizyonu çerçevesinde akıllı fabrikaların hayata geçirilmesi, üretim süreçlerinde milisaniye düzeyinde tepki ve neredeyse hatasız süreklilik gerektirmektedir. Bu bağlamda 5G altyapısı, ağ dilimleme (network slicing), ultra güvenilir düşük gecikmeli iletişim (URLLC) ve girişim kontrolü/ortak iletim teknikleri ile üretim güvenilirliğini ve verimliliğini artırmaktadır. Böylelikle, daha yüksek güvenilirlik için ek yatırımlar yapılarak uzun vadede üretim sürekliliği ve maliyet etkinliği sağlanmaktadır. Fabrika otomasyonunda hareket kontrol hizmetlerinin tam güvenilirlik ve iki milisaniye çevrim süresiyle çalışabilmesi, üretim sürekliliğini garanti altına almakta, artırılmış gerçeklik tabanlı denetim uygulamalarının yüksek bant genişliğiyle kesintisiz şekilde yürütülebilmesi ise sanayi verimliliğini üst seviyeye taşımaktadır. Bu kazanımlar, Türkiye’nin uluslararası rekabet gücünü doğrudan destekleyen stratejik avantajlar sağlamaktadır. 

Bir başka açıdan, Türkiye’nin yüksek deprem riski dikkate alındığında, 5G/6G teknolojilerinin afet yönetimindeki stratejik önemi daha da belirgin hale gelmektedir. İletişim altyapısının sürekliliği afet sonrası kritik ilk 72 saatte doğrudan insan hayatı ile ilişkilendirilmektedir. 5G tabanlı ağ dilimleme sayesinde afet bölgelerinde kapasite, öncelikli olarak arama–kurtarma, sağlık ve koordinasyon birimlerine tahsis edilebilmekte; URLLC sayesinde ise dron ve robotların 1-10 milisaniye seviyelerinde eşgüdüm içinde çalışması sağlanmaktadır. Ayrıca, yapay zeka destekli analizlerle sensör verileri işlenerek enkaz altındaki kişilerin daha hızlı ve doğru tespit edilmesi mümkün olmaktadır.

Türkiye, 5G/6G sürecinde doğru adımları atarak yalnızca teknoloji tüketicisi değil; aynı zamanda teknoloji üreten, ihraç eden ve küresel ölçekte yön veren bir ülke konumuna yükselme potansiyeline sahiptir

Savunma sanayisi alanında ise IoT’nin beşinci nesil haberleşme 5G altyapısıyla birleşmesi, yeni nesil savaş doktrinlerinin şekillenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Özellikle dron sistemleri bu dönüşümün en görünür örneğini oluşturmaktadır. Sensörlerle donatılmış, birbirine bağlı ve merkezi komuta sistemleriyle entegre edilmiş dron filoları beşinci nesil 5G altyapı üzerinden milisaniye düzeyinde koordinasyon kurabilmekte, sınır güvenliğinde devriye görevlerini yerine getirirken anlık görüntüleri yapay zekâ tabanlı analiz sistemlerine aktararak tehditleri önceden tespit edebilmekte, askeri operasyonlarda sürü dron ile koordineli saldırıların yansıra 5G teknolojimiz ile karşı ataklı gelen saldırıları bertaraf edici, elektronik harp ve istihbarat toplama faaliyetlerinde klasik sistemlerin ötesinde bir etkinlik sağlayabilmektedir. Deniz ve hava savunmasında ise IoT tabanlı sensör ağlarının insansız deniz araçları ve hava platformlarıyla entegre edilmesi çok katmanlı caydırıcılığı mümkün kılmakta, ulusal savunmaya yeni bir boyut kazandırmaktadır. Bununla birlikte, lojistik ve ikmal yönetiminde otonom dron filolarının kullanımı, mühimmat, yakıt ve sağlık malzemelerinin cephe hattına hızlı ve güvenli biçimde ulaştırılmasını sağlayarak operasyonel verimliliği artırmaktadır.

5G altyapı çalışmaları dünyada nasıl şekilleniyor? 

Uluslararası alanda teknolojik gelişmeler 5G/6G stratejik önemin altını çizmektedir. Çin, milyonlarca 5G baz istasyonu kurarak küresel ölçekte en geniş ağ yapısı oluşturmuş; Güney Kore 2019'da ticari 5G şebekesini devreye alarak bu alanda öncülük etmiştir. Japonya, 2020 Olimpiyatları’nda 5G tabanlı robotik ve yayıncılık uygulamalarını hayata geçirmiştir. ABD düşük, orta ve yüksek frekans bantlarında 5G’yi yaygınlaştırırken, Avrupa Birliği (AB) ise “5G Action Plan” ile tüm üye devletlerde 2025'e kadar kapsama hedefi belirlemiştir. 

Orta Doğu ülkeleri ise yüksek yatırım kapasitesi sayesinde 5G’yi akıllı şehir projeleriyle bütünleştirmiştir. Türkiye’de süreç, “Uçtan Uca Yerli ve Milli 5G Projesi” ile yerli baz istasyonu, çekirdek şebeke ve yazılım bileşenlerinin geliştirilmesiyle önceliklendirilmektedir. Ayrıca, Türk Telekom, Turkcell ve Vodafone’un üniversitelerle işbirliği içinde yürüttüğü pilot uygulamalar, altyapının gelişimi açısından kritik rol oynamaktadır. Diğer ülkelerin adımlarıyla karşılaştırıldığında Türkiye, ticari yaygınlaşma bakımından yerli teknoloji geliştirme ve stratejik bağımsızlık hedefiyle farklı bir yol haritası izlemektedir. Uluslararası alanda ülkeler hızlı penetrasyona odaklanırken, Türkiye uzun vadeli teknoloji bağımsızlığını stratejik öncelik olarak belirlemiştir.

Türkiye’nin 5G adımı: Dijital bağımsızlığa ve teknolojik liderliğe doğru

Stratejik gelecek planları açısından 5G teknolojilerinin devreye girmesi, askeri ve sivil alanlarda nesnelerin interneti ağ yapısının katkılarını daha da güçlendirecektir. Terahertz haberleşme, yapay zekâ destekli ağ yönetimi ve hibrit kara, hava ve uzay tabanlı iletişim mimarileri, savaş alanında kesintisiz iletişim ve otonom karar alma kapasitesine sahip akıllı sistemlerin gelişimini hızlandıracaktır. Uydu destekli IoT sistemleri, küresel ölçekte operasyonel hâkimiyet sağlayacak, yapay zekâ entegrasyonu sayesinde dronlar yalnızca merkezden komut alan unsurlar olmaktan çıkıp kendi aralarında görev paylaşımı yapabilen akıllı sistemler haline gelecektir. Böylelikle, yalnızca taktik seviyede değil stratejik seviyede de gerçek zamanlı veri ağ yapılarını oluşacak ve karar destek mekanizmaları çok daha hızlı, doğru ve kapsayıcı hale gelmesi beklenmektedir.

Sonuç itibarıyla, bu 5G ihalesi, teknik bir altyapı ihalesi olmanın çok ötesinde Türkiye’nin dijital geleceğine attığı stratejik bir imzadır. Türkiye bu adım ile veriyi ekonomik güç unsuru haline getirerek enerji, ulaşım ve savunmada dijital kontrol kapasitesini artıracak, ulusal güvenlik ve dijital egemenliğini aynı çatı altında birleştirecektir. 

Milli Teknoloji Hamlesi vizyonu çerçevesinde Türkiye’nin hedefi, inovasyon stratejileriyle desteklenen yerli ve milli çözümler üretmek, bağımsız, güvenilir ve sürdürülebilir bir iletişim altyapısını inşa etmektir. Böylelikle, ülkemiz dışa bağımlılığı asgari düzeye indirilecek, uzun vadeli kalkınmayı teminat altına alacaktır. Aynı zamanda sanayi üretiminde kesintisiz verimliliği sağlayacak, afet yönetiminde hızlı ve güvenilir müdahale kapasitesi oluşturacak ve savunma sanayisinde ülkemize stratejik üstünlük kazandıracaktır. 

Türkiye, 5G/6G sürecinde doğru adımları atarak yalnızca teknoloji tüketicisi değil; aynı zamanda teknoloji üreten, ihraç eden ve küresel ölçekte yön veren bir ülke konumuna yükselme potansiyeline sahiptir. Bu sayede ülkemiz, hem bölgesel hem de küresel ölçekte söz sahibi olacak; stratejik bağımsızlığını pekiştirecek ve inovasyon odaklı kalkınma yolunda uluslararası alanda öncü bir rol üstlenecektir. ​​​​​​​

[Prof. Dr. Oğuz Bayat, Yeditepe Üniversitesi Araştırma Geliştirme ve İnovasyondan Sorumlu Rektör Yardımcısıdır.]

*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve EKONOMİM editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Dünya Standartlar Günü'nün standartların insan yaşamına kattığı güveni, kaliteyi ve sürdürülebilir kalkınmadaki önemini hatırlatmak için belirlenmiş özel bir gün olduğunu vurgulayan Şahin, "Bu fikrin doğuşunda Türkiye'nin imzası var. Dönemin TSE Başkanı Faruk Sünter, bu kutlamanın başlatılması için Uluslararası Standartlar Örgütüne (ISO Konseyi ) bir öneri sunuyor. Bu öneri kabul ediliyor ve 1970'ten itibaren dünyada 'Dünya Standartlar Günü' kutlanmaya başlanıyor. Dolayısıyla, bu gün TSE için hem tarihi bir hatırayı hem de uluslararası alandaki öncü rolümüzü temsil ediyor." diye konuştu.

Şahin, bu yılın temasının "dijital güven ve yapay zeka" olduğu bilgisini vererek, dijital dönüşümün artık sadece teknoloji meselesi olmadığını, hayatın tüm alanlarını dönüştüren bir süreç niteliği taşıdığını dile getirdi.

Yapay zeka sistemlerinin artık üretimden ulaştırmaya, sağlıktan kamu yönetimine kadar birçok alanda karar verici rol üstlendiğine dikkati çeken Şahin, şöyle devam etti:

"Bu da beraberinde büyük bir sorumluluk getiriyor. Bu sistemlerin şeffaf, etik, hesap verebilir ve veri güvenliği ilkelerine uygun olması gerekiyor. İşte burada standartlar devreye giriyor. Standartlar, verinin nasıl işleneceğini, algoritmaların nasıl test edileceğini ve yapay zekada önyargıların nasıl önleneceğini belirleyen güvenli bir çerçeve sunuyor. ISO ve Uluslararası Elektroteknik Komisyonu, geliştirdiği 'Smart Standards' yaklaşımıyla standartlar artık dijital, makine tarafından okunabilir hale geliyor yani doğrudan sistemlere uygulanabiliyor. Bu da dijital güven ve yapay zeka konusunu yalnızca teknik bir mesele olmaktan çıkarıp, etik ve toplumsal boyutuyla da ele almamızı sağlıyor."

"Kamu projelerinde TSE onaylı sızma testi sertifikası aranabiliyor"

Şahin, TSE olarak, yapay zeka ve dijital güvenlik alanlarında çok yönlü çalışmalar yürüttüklerine işaret ederek, 2022'de kurdukları Yapay Zeka Ayna Komitesi ile hem Avrupa Birliği (AB) hem de uluslararası alandaki standart taslaklarını yakından takip ettiklerini anlattı.

Bu alanda Türkiye'nin görüşlerini ilgili platformlara ilettiklerini, özellikle AB'nin Yapay Zeka Tüzüğü ile uyumlu bir altyapı oluşturmak için çalıştıklarını vurgulayan Şahin, "Ayrıca, ISO/IEC 42001 Standardı çerçevesinde yapay zeka yönetim sistemi belgelendirmelerini uygulamaya başladık. Bu belge, yapay zeka sistemlerinin etik, güvenilir ve hesap verebilir biçimde çalıştığını kanıtlayan uluslararası bir güven göstergesi niteliğinde. Eğitim ve insan kaynağı yönü de bizim için önemli. Orta Doğu Teknik Üniversitesinde açılan yapay zeka mühendisliği yüksek lisans programı TSE'nin bu alandaki teknik altyapısını destekliyor. Ayrıca, Ankara Kalite Kampüsü Projemiz ile yapay zeka, siber güvenlik ve yazılım testleri için yeni laboratuvar merkezleri kuruyoruz. Siber güvenlik tarafında ise ortak kriterler, veri merkezi belgelendirmesi, bilgi güvenliği denetimleri, sızma testi uzmanı ve beyaz şapkalı hacker eğitimleri gibi uygulamalar yürütüyoruz. Kamu projelerinde TSE onaylı sızma testi sertifikası aranabiliyor. Bu, ülkemizin dijital altyapısının güvenliğini güçlendiren somut bir adım." değerlendirmesinde bulundu.

Şahin, yaptıkları bu çalışmaların Türkiye'ye rekabet gücü, güven ve itibar, risk yönetimi gibi ciddi katkılar sağladığını söyledi.

TSE belgeli ürün ve sistemlerin, uluslararası standartlara uygun hale geldiğini ve bunun da ihracatçı firmalara büyük avantaj kazandırdığını vurgulayan Şahin, şöyle konuştu:

"Dijital güven ve siber güvenlik alanında TSE'den belge alan kurumlar, hem müşterileri hem de iş ortakları nezdinde güven kazanıyor. Standartlara dayalı denetimlerle kurumlar, siber tehditleri erken tespit edebiliyor ve olası zararları en aza indiriyor. Ayrıca, AB'nin yapay zeka ve veri koruma düzenlemelerine uyum kolaylaşıyor. Böylece Türk firmaları küresel pazarda daha rahat yer buluyor. En önemlisi, bu süreç akademi, sanayi ve kamu arasında güçlü bir ekosistem işbirliği oluşturuyor."

"TSE, üreticiyle tüketici arasında güven köprüsü kuruyor"

Şahin, Enstitünün, Türkiye'nin ulusal standardizasyon kuruluşu olduğunu hatırlatarak, ülkedeki tüm sektörlerde standardizasyon, belgelendirme, test, kalibrasyon ve muayene faaliyetleri yürüttüklerini dile getirdi.

Sanayiden tarıma, bilişimden enerjiye kadar çok geniş alanda çalıştıklarını belirten Şahin, "Temel görevimiz, ülkemizin ihtiyaçlarına uygun standartlar hazırlamak, uluslararası standartları Türk sanayisine uyarlamak ve üreticilerimizin küresel ticarette rekabet gücünü artırmak. TSE, üreticiyle tüketici arasında güven köprüsü kuruyor. Bu sayede hem ürünlerin güvenliği hem de Türkiye'nin kalite altyapısı güçleniyor." dedi.

Şahin, Ankara Kalite Kampüsü'nün, TSE'nin geleceğe dönük en önemli yatırımlarından biri olduğunu bildirdi.

Proje tamamlandığında test, muayene, kalibrasyon ve belgelendirme hizmetlerinin tamamının tek bir kampüste toplanacağını vurgulayan Şahin, şunları kaydetti:

"Yüksek teknolojili laboratuvarlar kurulacak. Özellikle savunma, enerji, otomotiv, yazılım, yapay zeka ve dijital güvenlik gibi stratejik sektörlere hizmet vereceğiz. Kampüs aynı zamanda bir eğitim ve AR-GE merkezi olacak. Nitelikli mühendisler, araştırmacılar ve uzmanlar burada yetişecek. Bu yatırım, sadece TSE'nin kapasitesini artırmakla kalmayacak, Türkiye'nin kalite altyapısını da küresel ölçekte rekabetçi hale getirecek. Kampüs tamamlandığında Türkiye'nin ihracatında 'güven ve kalite' vurgusu daha güçlü hissedilecek."

Pasifik Teknoloji'nin Ocak 2025'te yüzde 51'ini satın alarak ortak olduğu Proline Bilişim, kimlik doğrulama alanında geliştirdiği yeni ürünü BioGATE Pass'ı Uluslararası ISAF 2025 Fuarı'nda görücüye çıkardı.

Pasifik Teknoloji'nin ISAF 2025 kapsamında düzenlediği basın toplantısında konuşan Pasifik Teknoloji Genel Müdürü Ahmet Aslanpınar, kamunun ve özel sektörün ihtiyaçlarını çok iyi analiz ederek, entegre çözümler sunduklarını söyledi. 

Yüzde 100 yerli ve milli teknoloji hedefiyle dijital dönüşümde öncü olduklarını belirten Aslanpınar, kapsamlı AR-GE faaliyetleri ve mühendislik altyapısıyla savunma sanayisinden siber güvenliğe, biyometrik kimlik çözümlerinden seyahat teknolojilerine ve finansal sistemlere kadar geniş bir yelpazede entegre çözümler sunduklarını ifade etti. 

Sahtecilik riskini en aza indiriyor 

BioGATE Pass ile ilgili bilgi veren Aslanpınar, Proline'nın, akıllı ve güvenli şehirler, güvenli ve nitelikli belgeler, kimlik yönetimi ve biyometri alanında uzman bir şirket olduğunu belirterek şunları söyledi:

"BioGATE Pass, Türkiye'de biyometrik doğrulama alanında bir ilk olarak sahteciliği ve dolandırıcılığı önleyen yapısıyla öne çıkıyor. Bu yeni nesil kimlik doğrulama çözümü TC kimlik kartı ile entegre bir şekilde çalışabiliyor. BioGATE Pass, kimlik kartlarının MRZ (Machine Readable Zone) alanını okuyarak temassız çipe erişiyor ve biyometrik fotoğrafı alarak yüz tanıma cihazlarına entegre edebiliyor. BioGATE Pass, geleneksel yöntemlerden daha güvenilir bir alternatif sunuyor. Doğrudan devlet tarafından verilen çipten alınan biyometrik verilerle işlem yapıldığı için sahtecilik riski en aza indiriliyor. Optimizasyonlar sayesinde doğrulama birkaç saniye içinde tamamlanıyor ve kullanıcıdan ekstra bir işlem talep edilmiyor. Böylece hem güvenlik hem de hız aynı anda sağlanırken kullanıcı deneyimi de basitleşiyor." 

"Güvenlik standartlarını yükseltiyoruz"

Yeni ürünün yalnızca güvenlik standartlarını yükseltmekle sınırlı kalmadığını, aynı zamanda kurumların işleyiş süreçlerini de önemli ölçüde iyileştirdiğini ifade eden Aslanpınar, "Kimlik kontrolünü otomatize ederek görevli personelin iş yükünü azaltıyor ve hata payını minimuma indiriyor. Kimlik üzerinde yazan bilgiler ile çipteki veriler anlık karşılaştırılıyor. Bu sayede veri bütünlüğü korunuyor. Ayrıca mevcut yüz tanıma sistemlerine doğrudan entegre olabilmesi, ürünün kullanımını pratik hale getiriyor. ICAO (International Civil Aviation Organization) standartlarına uygun olması da BioGATE Pass'in uluslararası düzeyde de geçerlilik kazanmasını sağlayacaktır." diye konuştu.

Aslanpınar, BioGATE Pass'ın güvenlikten finans sektörüne, kamu hizmetlerinden sağlığa kadar pek çok alanda kullanılabilecek kapsamlı bir çözüm sağladığına işaret ederek, "Havalimanları ve sınır kapılarında geçişleri hızlandırırken güvenliği artıracak, bankalar ve finans kurumlarında hesap açma ve yüksek tutarlı işlemlerde sahteciliğin önüne geçecektir. Kamu kurumlarında vatandaşlık işlemleri, tapu, noter ve belediye hizmetlerinde güvenilir doğrulama sağlarken, kurumsal giriş sistemlerinde yalnızca yetkili kişilerin erişimini mümkün kılan bu ürün, sağlık alanında ise hasta kabulü ve elektronik kayıt süreçlerinde yanlış kimlik kullanımını engelleyerek hem kurumlara hem de vatandaşlara güvenli bir deneyim sunacaktır." dedi.

Orman yangınları için İHA'lı çözümler tanıtıldı

Aslanpınar, ISAF 2025'te tanıtılan Pasifik Teknoloji'nin savunma sektöründeki iştiraki TİTRA tarafından geliştirilen ALPİN 2, DUMRUL ve MERKÜT insansız hava sistemlerinin orman ve çevre yangınlarına yönelik geliştirilen itfaiye konseptlerine ilişkin de bilgi verdi. 

Artan sıcaklıklar ve kontrolsüz orman yangınlarının iklim değişikliğinin etkilerini görünür kıldığına işaret eden Aslanpınar, doğayı korumak ve insan yaşamını güvence altına almak için ALPİN 2, DUMRUL ve MERKÜT'ü itfaiye konseptiyle geliştirdiklerini söyledi. 

ALPİN 2'nin, yüksek taşıma kapasitesi sayesinde yangın bombası, baz istasyonu veya acil yardım malzemesi taşıyabilen dönüştürülebilir bir insansız helikopter olduğunu anlatan Aslanpınar, "DUMRUL ise yangın bölgelerinde yangın hortumu taşıma/serme, keşif, gözetleme ve analiz görevleri için optimize edilmiş mini bir İHA. MERKÜT ise FPV teknolojisi sayesinde kritik alanlarda hızlı bilgilendirme ve soğutma işlem kontrollerinin ivedilikle yapabilme imkanı sunuyor. Bu insansız hava araçları, yalnızca yangınlarda değil, tüm afet durumlarında da değiştirilebilir aksesuar seçenekleri sayesinde acil müdahalelerin daha hızlı, etkili ve güvenli biçimde gerçekleştirilmesini sağlıyor." diye konuştu.

TİTRA'nın bu çalışmalarla insansız hava araçlarını askeri kullanımın ötesinde sivil afet müdahalelerinde de kullanılabilir hale getirdiğini söyleyen Aslanpınar, Türkiye'ye doğrudan katma değer sağlayacak bu adımların çok önemli olduğunu dile getirdi. Ahmet Aslanpınar, Pasifik Teknoloji olarak, güvenlik ve bilişimde inovatif çözümlerle Türkiye'nin teknoloji vizyonuna katkı sağlamaktan gurur duyduklarını ifade etti.

Türkiye'nin dijital altyapısını 5G ile daha güçlü, daha hızlı ve daha verimli hale getirmek için önemli bir süreç başlattıklarını vurgulayan Uraloğlu, 5G teknolojisinin sadece bireysel kullanıcılar için değil, aynı zamanda sanayi, sağlık, ulaşım ve tarım gibi tüm stratejik sektörler için yepyeni bir dönemin başlangıcı olacağını bildirdi.

Uraloğlu, 5G teknolojisinin çok daha düşük gecikme süreleri ve çok daha yüksek bağlantı kapasiteleri ile sadece günlük hayatı değil, iş yapış biçimlerini de değiştireceğine dikkati çekerek, şu değerlendirmelerde bulundu:

“2G, 3G ve 4,5G hizmetlerini başarıyla sürdüren işletmecilerimizle yoğun teknik çalışmalar yürüttük. Yeni dönemle birlikte mobil internet hızlarında, 4,5G'ye kıyasla 10 kata varan artış deneyimlenebilecek. Bu açıdan bakıldığında 5G teknolojisi sahip olduğu çok düşük gecikmeli mobil iletişim ve yoğun makine tipi haberleşme özellikleriyle birçok sektörde iş süreçlerinde önemli değişikliklere yol açacak. Örneğin tam otonom sürüş, uzaktan ameliyat, akıllı tarım, akıllı fabrikalar gibi alanlarda 5G'nin sunduğu imkanlardan faydalanılacak."

Yerlilik ve millilik teşvik ediliyor

Bu teknolojiyle birlikte akıllı şehir uygulamalarının daha fazla gelişeceğine işaret eden Uraloğlu, "Akıllı yol uygulamaları, nesnelerin hızlarının tespit edilmesi ve birbirleriyle paylaşılması sayesinde yol güvenliğinin artırılması, nesnelerin internetine yönelik uygulamalarla birlikte otoparkların ve enerji yönetiminin daha etkin bir şekilde kullanılabilmesi mümkün olacak." ifadelerini kullandı.

Uraloğlu, 5G altyapısında yerlilik ve milliliğin teşvik edildiğini belirterek, "Yüzde 60'a varan oranda yerli ürün, yüzde 30'a kadar milli haberleşme ürünü kullanma zorunluluğu olacak. Böylece hem teknolojide dışa bağımlılığı azaltacak hem de yerli üretimi teşvik edeceğiz." değerlendirmesini yaptı.

Bakan Uraloğlu, 5G ihalesini 16 Ekim'de gerçekleştireceklerini ve 1 Nisan 2026 itibarıyla mobil işletmecilerin 5G hizmeti sunmaya başlayacağını kaydetti.

Son dönemlerde yapılan analizler, havacılık operasyonlarında verimlilik, hız ve güvenlik açısından çarpıcı sonuçlar ortaya koydu.

Quavis, havalimanlarında yaşanan operasyonel güçlükleri hem işletmeci hem de yolcu açısından ortadan kaldırmayı hedefliyor.

Bu kapsamda, self servis check-in sistemleri, yapılan analizlere göre hava yolu operasyonlarını yüzde 50'ye kadar hızlandırıyor.

Geliştirilen self servis check-in, bagaj teslim ve biyometrik doğrulama sistemleri, hava yolu süreçlerinde yüzde 25-40 oranında zaman tasarrufu sağlıyor.

Self servis teknolojileri terminal check-in alanlarında yüzde 30-50 arasında verimlilik artışı oluştururken işlemini hızlı tamamlayan yolcuların check-in alanında vakit kaybetmemesi sayesinde trafik ve tıkanıklık hızla çözülüyor. Bu durum, özellikle yoğun saatlerde yaklaşık yüzde 20-30 kapasite artışı anlamına geliyor.

Yatırım 1 yıldan önce amorti ediliyor

Maliyet açısından da self servis teknolojilerinin etkin yönü dikkati çekiyor. Bu sistemler, yapılan yatırımı 1 yıldan önce amorti edebilirken kullanılan cihaz sayısı ve yazılıma eklenen fonksiyonlar bu süreyi daha da kısaltabiliyor.

Ayrıca, sistemlerin sunduğu hız ve otomasyon, hava yollarına ek yan gelir kapısı açıyor. 200 yolculu bir uçuşta, yan gelirler hariç, yolcu başına 2,5 ila 5 dolar arasında maliyet avantajı sağlanabiliyor.

Bu avantajların dışında, olası gecikmelerin önlenmesiyle hava yolu şirketleri ağır yaptırımların da önüne geçiyor.

Şirket tarafından yapılan analizlere göre, Y ve Z kuşağı yolcularının yüzde 80'inden fazlası self servis sistemlerinden memnuniyet duyuyor.

Teknolojiye dayalı çözümler aynı zamanda dayanıklılığı ve uzun ömürlü kullanımıyla sürdürülebilirlik hedeflerini de destekliyor. Bu sayede hem Türkiye'de, hem de dünya genelinde sürdürülebilirlik standartlarını yakalamaya ve yolcu konforunu artırmaya çalışan işletmecilere güçlü bir alternatif oluşturuluyor.

Ürünlerin yazılımından endüstriyel tasarımına kadar tüm süreçleri özgün biçimde yürüten mühendislik ekibi, bu sayede işletmelerin ihtiyaçlarına birebir yanıt veren özgün çözümler sunabiliyor.

Tatbikatın önemli bir ayağını, Nurol Makina'nın yerel paydaşlarla iş birliğiyle Macaristan ordusuna kazandırdığı Gidran 4x4 zırhlı araçların kullanımı oluşturdu.

Macaristan'ın savunma kapasitesini taktik seviyede test etmek, katılımcı unsurlar arasında birlikte çalışabilirliği artırmak ve tüm ordu bileşenlerini entegre etmek amacıyla düzenlenen tatbikatta, envantere ilk olarak 2020 yılında katılan ve Ejder Yalçın aracının Macaristan ordusuna özelleşmiş versiyonu olan Gidran araçları aktif rol aldı.

Gidran araçları, Macaristan'ın modernizasyon çabalarının somut bir göstergesi olarak sahada yerini aldı ve tatbikat senaryolarında, hızlı konuşlanma ve kuvvet koruma yetenekleriyle dikkati çekti.

Araçlar, tatbikatın özellikle intikal, lojistik destek ve keşif görevleri gibi mobilite gerektiren safhalarında kullanılarak, zorlu arazi koşullarında dahi personelin yüksek düzeyde korunmasını ve görev etkinliğini sağladı. Türkiye'nin de Mekanize Piyade Bölüğü ile katılım sağladığı tatbikatta, Türk askeri ile Macar ve diğer müttefik kuvvetlerin, Nurol Makina'nın yüksek koruma ve hareket kabiliyetine sahip bu platformlarıyla beraber çalışması, NATO standartlarındaki uyumu pekiştirdi.

Yerel üretim için geri sayım

Nurol Makina tarafından Macaristan Ordusundan ve Savunma Bakanlığına bağlı firmalardan uzmanların katılımı ile tasarımı özelleştirilen ve Türkiye'de üretilen Gidran araçlarının sayısı 100'ü geçti.

Şirket, Macaristan'da yerel katkıyla yapılacak üretime yönelik olarak Nurol Makina Hungary şirketini kurdu, sonrasında da Raba Otomotiv ile bir ortak girişim hayata geçirildi.

Macaristan üretiminin tedarik zincirinin oluşturulması için firmalarla yoğun bir görüşme trafiği yürütülüyor. Gelecek yıl yerel üretim çalışmalarına başlanması hedefleniyor. Macaristan'da Nurol Makina ve Raba ortaklığı ile 400'ün üzerinde araç üretilmesi planlanıyor. Böylece ülkedeki Gidran 4x4 sayısı 5'e katlanacak.

Adaptive Hussars 2025 Tatbikatı kapsamında ihtiyaç duyulan bakım-onarım, lojistik destek çalışmaları için de Macar ürün destek partneri ile birlikte Nurol Makina Hungary ekipleri tarafından yoğun destek sağlandı.

Türkiye Sigorta Birliği (TSB) tarafından 14. Sigortacılık Haftası kapsamında düzenlenen "4. Uluslararası Sigorta Zirvesi" ikinci gününde sunumlar ve oturumlarla devam ediyor.

Guy Carpenter Global İlişkiler Başkanı Charles Whitmore, zirvenin ana tema konuşmasında, Türkiye pazarında uzun yıllardır faaliyet gösterdiklerini, Türk sigorta sektörüne hizmet etmeyi sürdürerek Türkiye’nin dünyanın ilk 10 pazarı arasına girmesini desteklemeyi hedeflediklerini söyledi.

Reasürans piyasasını değerlendirirken kayıpları dikkate almanın önemli olduğunu belirten Whitmore, “Piyasayı kayıplar şekillendirir. Piyasa kayıplara tepki verir, performans kayıplar tarafından belirlenir, fiyatlamayı da kayıplar yönlendirir.” diye konuştu.

"Önümüzdeki dönemde, talepteki görece sınırlı artışa karşın reasürans kapasitesinde fazlalık bekliyoruz"

Whitmore, reasürans piyasasının sağlığını ölçmek için risk sermayesi seviyelerinin bir barometre olarak görülebileceğini kaydederek, “Eğer bu yaklaşım doğruysa, reasürans piyasası son derece sağlıklı bir noktada.” değerlendirmesinde bulundu.

Gelecek tahminlerinden bahseden Whitmore, "Önümüzdeki dönemde, talepteki görece sınırlı artışa karşın reasürans kapasitesinde fazlalık bekliyoruz. Sermaye piyasası yatırımcılarının artan ilgisi, alternatif sermaye araçlarının farklı türlerde riske daha açık hale gelmesini sağlayacaktır. Ayrıca reasürörlerin fiyat üzerinden işlem yapmaya daha istekli olacaklarını öngörüyoruz." dedi.

Zirvenin ikinci gününde gerçekleştirilen ilk oturum ise Sigorta Sektöründe Dijital Dönüşüm: Yeni Teknolojilerin Etkileri, Üretken Yapay Zeka ve Sigortacıların Karşılaştığı Zorluklar" temasıyla gerçekleştirildi.

"Başvurular, ödemeler ve reasürans konusunda da yapay zeka kullanılırsa avantaj sağlanabilir"

AM Best MENA (Orta Doğu Kuzey Afrika), Güney ve Orta Asya Genel Müdürü Vasilis Katsipis moderatörlüğünde gerçekleştirilen oturumda konuşan Swiss Re Yangın ve Mühendislik Sigortaları underwriterı (riski ya da potansiyeli değerlendiren kişi) Türkiye Yangın ve Mühendislik Branşları Yöneticisi Arnaud R. Kopp sektörde yapay zekayla altyapısı olan şirketlerin çok daha iyi performans yakalayabildiklerini kaydetti.

Yapay zekayla sigortacıların hem yakın zamandaki verileri hem de sektörün pik yaptığı dönemdeki verileri karşılaştırabildiklerini ifade eden Kopp, "Tüm kontratları alarak yapılandırılmış dosyaya yükleyerek sadece analitik olarak değil yıldan yıla müşterilerin de nasıl hareket ettiğini görürseniz çok daha başarılı bir iş yapılmış olur. Başvurular, ödemeler ve reasürans konusunda da yapay zeka kullanılırsa avantaj sağlanabilir." dedi.

"Toplumları ve insanları koruyoruz, bu büyük sorumlulukları da beraberinde getiriyor"

SCOR SE Yönetim Kurulu Üyesi ve Güney Akdeniz, Kuzey Afrika ve Fransızcanın ortak resmi dil olarak kullanıldığı Afrika Pazar Müdürü Marc M. Büker de underwriterların toplumları ve insanları koruduklarını belirterek, bunun büyük sorumlulukları da beraberinde getirdiğini kaydetti. 

Büker, gerçekleştirdiği sunumda SCOR SE'nin kullandığı yapay zekanın şirkete sağladığı avantajları aktararak, "Bir teklif vereceksek nasıl bir aktüerya oluşturacaksak bunların bütün dökümleri yapay zekayla karşımızda oluyor. Geniş verileri, tazminat hasar takiplerinin görünmesini sağlayarak müşterilerin ihtiyacına göre özelleştirme yapıyor. Müşteri desteğinden başlayarak veri merkezinde çağrı merkezinde bir robotla konuşarak poliçelerin karşılaştırılması da mümkün." diye konuştu.

Bu yapay zekayla, gayrimenkul risklerinden medikal konulara kadar birçok farklı konunun analiz edilebildiğini aktaran Büker, yapay zekanın tevafukları yazamadığını ve bu durumun underwriterların rolünün ne kadar önemli olduğunu gösterdiğini belirtti.

Munich Re Parametric NatCat EMEA (Avrupa, Orta Doğu ve Afrika ülkeleri) Bölge Direktörü Kristian Mangold ise şirketinin kullandığı yapay zekayı gerçekleştirdiği sunumla katılımcılara gösterdi.

Mangold, şirketlerin bu modelleme yöntemi ile reasürans riskleri, iklim krizi kaynaklı sorunlar ve sigorta sektörünün maliyetlerini de düşürebileceğini söyledi.

Avrupa Hasar Tespit Uzmanları Federasyonu Başkan Yardımcısı Stavros Dimopoulos da dijital teknolojiler sayesinde hasar tespit ve tazminat süreçlerinin daha hızlı ve etkin yönetilebildiğini kaydetti.

Tazminat süreçlerinde en yetkin hasar tespit uzmanları ile sertifikalı risk yöneticilerinin görevlendirilmesinin kritik önem taşıdığını vurgulayan Dimopoulos, teknolojinin sunduğu imkanlarla sektöre hizmet ettiklerini ve bu alanda kendilerini stratejik ortak olarak gördüklerini ifade etti.

"(Siber saldırılar) diğer maliyetleri telafi edebilirsiniz ama kayıp müşterileri tekrar kazanmak kolay değil"

Neova Sigorta Üst Yöneticisi (CEO) Neslihan Neciboğlu ise siber ataklar ile sık karşılaşıldığını ve gerçekleşen saldırılarının çoğunun başarılı olmadığını belirterek, "Siber saldırılar ne kadar başarısız olursa olsun bizim de kendi savunma sistemlerimizi güçlendirmemiz gerekiyor." dedi.

Firmaların teknolojiye yatırım yapmaya devam etmesi gerektiğini vurgulayan Neciboğlu, sigorta firmalarının özellikle siber riskleri azaltmak için bu alana yatırım yapmaları gerektiğini aktardı.

Siber saldırıya uğrayan şirketlerin yüzde 43'ünün müşterilerini kaybettiğini belirten Neciboğlu şu değerlendirmelerde bulundu:

"Siber saldırılar sonucunda belki diğer maliyetleri telafi edebilirsiniz ama kayıp müşterileri tekrar kazanmak kolay değil. Sigorta risk transferiydi ama bu paradigma artık değişiyor. Risk transferinden risk yönetimine, müşteriyle risk ortaklığına dönüşüyor. Global prim büyüklüğüne baktığımızda bunun arttığını görüyoruz. Türkiye’de de biz birtakım çalışmalar yapmaya başladık ve Mart 2025'te bir siber güvenlik yasası çıktı."

Türkiye'nin ilk ve tek "yakın dünya yörüngesi" (LEO) takım uydularını üreten ve bugüne kadar 17 uydusunu yörüngeye gönderen Plan-S'in iştiraki Connecta, Türkiye'de uydu haberleşme hizmetleri sunmak üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından yetkilendirildi. Bu yetkilendirme Türkiye’de bir LEO uydu operatörüne verilen ilk izin olma özelliği taşıyor.

Tasarım, üretim, test ve entegrasyon süreçlerinin tamamı Plan-S tarafından gerçekleştirilen Connecta IoT Network takım uydusu ile Türkiye’de uydu tabanlı IoT haberleşme hizmetleri sunuluyor. Halihazırda 12 uydudan oluşan sistem, önümüzdeki dönemde yapılacak fırlatmalarla 200 uyduluk geniş bir takım uyduya dönüşecek. Küresel kapsama sağlayacak bu altyapı, yeni uyduların devreye girmesiyle birlikte hizmet kapasitesini ve kaliteyi artıracak.

Söz konusu yetkilendirmeyle birlikte tarım, enerji, lojistik, madencilik, su kaynakları izleme, afet yönetimi ve savunma gibi birçok sektörde, haberleşme altyapısının bulunmadığı ya da yetersiz olduğu bölgeleri de kapsayacak şekilde hizmet sunulacak. Çok düşük güç tüketimiyle sensör verilerinin uydular üzerinden erişilmesini sağlayan bu teknoloji sayesinde, karasal ağlardan bağımsız olarak denizde, kırsalda, uzak alanlarda, sabit ya da mobil tüm uygulamalarda IoT verileri güvenli ve güvenilir biçimde kullanıcılara iletilebilecek.

Şirket, daha önce Avustralya’da aldığı yetkilendirmelerle küresel pazarlara erişim stratejisinde önemli bir adım atmıştı. Türkiye’den elde edilen yeni yetkilendirme Plan-S’in uluslararası pazarlarda hizmet sunma yolunda bir sıçrama tahtası işlevi görerek şirketin küresel bir oyuncu olma iddiasını güçlendirecek.

"Teknoloji ve uzay alanındaki bağımsızlıkta stratejik bir adım"

Plan-S Üst Yöneticisi (CEO) Özdemir Gümüşay, Türkiye'nin ilk LEO uydu operatörü olarak yetkilendirme almanın, yalnızca şirketleri için değil, ülkenin uzay ve uydu iletişimi ekosistemi için de tarihi bir dönüm noktası olduğunu söyledi.

Dünyada uydu iletişimi konusunda çok büyük bir dönüşüm yaşandığına dikkati çeken Gümüşay, "Ülkelerin stratejilerini gözden geçirdiği bu dönemde ülkemizin bu konuda önemli bir adım attığını düşünüyorum. Bu yetkilendirme, yalnızca mevcut IoT hizmetlerimizi ülkemizde sunmamıza imkan vermeyecek, aynı zamanda uluslararası pazarlarda yeni ve çok daha stratejik uydu iletişimi teknolojilerine yapacağımız yatırımlara büyük bir hız katacak. Bu, ülkemizin teknoloji ve uzay alanındaki bağımsızlık yolunda attığı çok önemli stratejik adımdır.”

2021 yılında faaliyetlerine başlayan Plan-S, kısa sürede geliştirdiği yenilikçi uydu teknolojileriyle öne çıktı. Şirket, Connecta IoT Network ile uydu tabanlı IoT çözümleri sunarken, Observa takım uyduları aracılığıyla da yüksek çözünürlüklü yeryüzü gözlemi ve ileri veri analitiği hizmetleri sağlamayı hedefliyor. Plan-S, 2030 yılına kadar 200'ün üzerinde uydudan oluşan bir takım uydu ile küresel ölçekte kapsamlı ve bağımsız bir uzay altyapısı kurmayı amaçlıyor.

Türkiye'nin, nükleer enerji teknolojilerinde kendi yolunu açtığını, bağımsızlığını ve gücünü perçinlediğini vurgulayan Kacır, "Başlattığımız 'Yerli Nükleer Reaktör Geliştirilmesi Çağrısı' ile enerji güvenliğimizi pekiştirecek, dışa bağımlılığı azaltacak, net sıfır emisyon hedefimize katkı sunacak yüksek teknoloji reaktörleri Türk sanayisinin yerli üretim yetkinlikleriyle, TENMAK ve TÜBİTAK enstitüleri ile üniversitelerimizin de katkısıyla, ülkemize kazandırmayı hedefliyoruz." ifadelerini kullandı.

Çağrıya başvurular, 31 Aralık 2025 tarihine kadar "http://rip.sanayi.gov.tr" adresi üzerinden yapılabilecek.

"Tomorrow:Now (Yarın:Şimdi)" temasıyla Haliç Kongre Merkezi'nde düzenlenecek etkinliğin, her yıl olduğu gibi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katılımıyla gerçekleşmesi bekleniyor.

Etkinlikte, yapay zekanın üretimden hukuka, savunma sanayinden eğitime kadar hayatın her alanını dönüştürdüğü yeni bir çağda, TIW bu dönüşümü çok katmanlı biçimde ele alacak. İnsan, kültür ve iş modellerinin yeniden şekillendiği bu dönemde etkinlik, teknoloji liderlerini, girişimcileri, akademisyenleri, öğrencileri ve kamu temsilcilerini ortak bir vizyonda buluşturacak.

Açıklamada etkinlik hakkındaki değerlendirmelerine yer verilen TİM Başkanı Mustafa Gültepe, Türkiye'yi ihracatta ilk 10 ülke arasına taşıma hedefi doğrultusunda inovasyonun artık bir tercih değil, zorunluluk olduğunu belirtti.

Gültepe, "Üretim kabiliyetimizi ileri teknoloji ve yapay zeka ile buluşturmazsak, küresel rekabette geri kalırız. Bu nedenle TİM olarak inovasyonu yalnızca teknoloji geliştirme değil, bir düşünme biçimi, bir kültür olarak görüyoruz. Türkiye Innovation Week 2025 bu anlayışın en güçlü platformudur." ifadelerini kullandı.

"WINGS" gibi programlarla inovatif iş fikirleri ve yaratıcı girişimlerin önünün açılması hedefleniyor

Açıklamada yer alan bilgilere göre, TİM, inovasyonu bir proje olarak değil, bütüncül bir ekosistem anlayışıyla ele alıyor. İnovaLİG ile kurumsal inovasyonu teşvik ederken, İnoSuit programıyla üniversite-sanayi iş birliklerini güçlendiriyor. Gençlere yönelik İnovaTİM ağıyla geleceğin inovasyon liderlerini yetiştiriyor, TİM-TEB Girişim Evleri aracılığıyla girişimcilik kültürünü tabana yayıyor. 

Bu yıl TIW kapsamında hayata geçirilecek "WINGS" gibi programlarla da inovatif iş fikirlerinin ve yaratıcı girişimlerin önünü açmayı hedefliyor. Geliştirilen çözümler yalnızca fikir olarak kalmıyor, Türkiye'nin ihracatında somut rekabet avantajına dönüştürülmesi hedefleniyor. Bu çabaların sonucu olarak Türkiye, Küresel İnovasyon Endeksi'nde son yıllarda dikkat çekici bir yükseliş kaydetti. Bu yükseliş, Türkiye'nin uluslararası inovasyon kapasitesinin tanındığını ve TIW'in stratejik hedeflerine ulaşma yolunda ciddi bir mesafe alındığını ortaya koyuyor.

Etkinlik boyunca çok sayıda konuşmacının yer aldığı paneller, masterclass'lar, inovatif sergiler, deneyim alanları ve atölye çalışmalarıyla ziyaretçilere çok yönlü bir deneyim sunulacak. Yapay zekanın dönüştürücü etkisi, üretimden savunma sanayine, eğitimden hukuka kadar pek çok alanda örnek vakalarla tartışılacak. TIW, teknolojinin ötesine geçen, kültürü, insanı ve yeni iş yapma biçimlerini merkeze alan bir vizyon sunacak.

Bu yıl TIW sadece üç günlük bir etkinlikle sınırlı kalmıyor. Etkinlik sonrasında yıl boyunca sürecek bir dijital etkileşim ağı da oluşturulacak. LinkedIn üzerinden yapılacak anketler, katılımcı içerik paylaşımları ve sürpriz ödüllerle TIW, etki alanını dijital mecralarda da sürdürecek. Etkinlik, dünyada ve Türkiye'de fark yaratan inovasyon liderlerini, sektör öncülerini, girişimcileri ve öğrencileri aynı çatı altında buluşturacak.

Başarı, küresel ödüllerle taçlandı

Verilen bilgiye göre, TIW, bu yıl aldığı prestijli ödüllerle de dikkati çekiyor.

"The Stevie Awards 2025"te TIW, başvurduğu tüm kategorilerde ödüle layık görüldü. TIW'e "GOLD-Conferences & Meetings (Convention)", "GOLD-Corporate & Community (B2C Event)" ve "BRONZE-Corporate & Community (Community Engagement)" ödülleri verildi.

Ayrıca, Eventex ödüllerinde de ikisi altın bir bronz olmak üzere üç ödül aldı. Bu kapsamda, TIW, "Public Event Gold", "Conference Gold" ve "Community Engagement Event Bronze" ödüllerine layık görüldü. Bu ödüllerle birlikte TIW, bugüne kadar toplam 17 ödül kazanmış oldu. Bu başarı, etkinliğin her yıl daha da büyüdüğünü ve inovasyon dünyasındaki önemini pekiştiriyor.

Öte yandan katılımın ücretsiz olduğu etkinliğe "turkiyeinnovationweek.com" adresinden ön kayıt yaptırılması zorunlu olacak.

Okulların açılma dönemiyle birlikte siber dolandırıcılık yöntemlerinde de hareketlilik başlıyor. Her yöntemi deneyen dolandırıcılar küçük ekran boyutu, telefon kullanımının kolaylığı nedeniyle akıllı telefonlara odaklanıyorlar. Akıllı telefonlara yönelik dolandırıcılık yöntemleri siber suçluların   kimlik avı saldırılarında  dört kat daha başarılı olmasını sağlıyor. Bu nedenle  öğrenciler ve ebeveynleri için bu durum, dolandırıcıların kullandığı yeni hileleri anlamanın ve herhangi bir veri veya mali kayıp yaşanmadan saldırıları erken aşamada durdurabilecek güvenilir bir siber güvenlik korumasına sahip olmanın önemini vurguluyor.

Dolandırıcıların sevdiği okula dönüş kampanyaları

Oltalama – Okul, bilgilerinize acilen ihtiyaç duyuyor!

Saldırganlar, çoğunlukla güvenilir bir kurum veya kişiden gelmiş gibi görünen mesajlar yoluyla hedefledikleri kurbanları acil bir durum varmış gibi hissettirerek ve hızlıca harekete geçmeye zorlayarak onları kötü amaçlı yazılım indirmelerine veya hassas bilgilerini açıklamalarına ikna etmeye çalışır.

Teslimat dolandırıcılığı – Teslimatınız ulaşmadı!

Çevrimiçi alışveriş faaliyetlerinin artmasını bekleyen dolandırıcılar, meşru teslimat hizmeti sağlayıcıları gibi davranarak sahte mesajlar gönderebilir. Genellikle, teslimatın başarısız olduğunu ve kişisel veya finansal bilgilerinizin veya küçük bir ücretin ödenmesi gerektiğini iddia ederler. Teslimat dolandırıcılığı mesajları, aslında kötü amaçlı yazılım olan bir paket takip uygulamasını indirmek için bir bağlantı da içerebilir.

Çevrimiçi alışveriş dolandırıcılığı – Daha iyi fiyat bulamazsınız!

Dolandırıcılar, ziyaretçileri giysi, elektronik eşya veya okul malzemeleri gibi var olmayan veya sahte ürünleri satın almaya ikna etmek için genellikle tamamen sahte ancak inandırıcı çevrimiçi mağazalar veya meşru çevrimiçi pazarların kopyalarını oluşturur. Bu mağazalar potansiyel kurbanları cezbetmek için gerekli olan büyük indirimleri ve gerçek olamayacak kadar iyi teklifleri sunar.  ESET araştırmacıları, siber suçluların hem destek hizmetleri hem de otomatik botlar sunarak acemi suçluların insanları kolaylıkla toplu olarak dolandırmasına olanak tanıyan bu dolandırıcılığın gelişmiş varyasyonlarını belgelemiştir.

Gelişmiş ücret dolandırıcılığı – Avantajlardan yararlanabilirsiniz ancak küçük bir ücret ödemeniz gerekiyor!

Gelişmiş ücret dolandırıcılığı, dolandırıcıların burs, öğrenci kredisi affı veya okula dönüş kuponları gibi bir avantaj sunup vaat etmelerini ve bunun karşılığında ön ödeme talep etmelerini içerir.

Öğrenci katkı payı -öğrenim ücreti dolandırıcılığı – Öğrenci katkı payı borcunuz var; ödeyin yoksa sonuçlarına katlanın!

Üniversiteye giden öğrenciler veya ebeveynleri, yetkili gibi davranan dolandırıcıların, ödenmesi gereken bir öğrenci katkı payı veya öğrenim ücreti olduğunu iddia eden sahte mesajlarla karşılaşabilir. Ancak iddia edilen ödeme gerçek değildir; bu bir dolandırıcılık girişimidir.

Güvenliğinizi nasıl sağlayabilirsiniz?

Öğrenciler ve ebeveynler, okulların açılma döneminin dolandırıcılar için cazip bir zaman olduğunu bilmelidir. Paylaşılan örneklere benzer mesajları dikkatlice okuyun ve gönderenin e-posta adresini, mesajın içeriğini, ekli bağlantıları vb. kontrol edin. Aceleci kararlar almayın.  Dolandırıcılık yöntemleri giderek daha sofistike hâle ve akıllı telefon kullanıcıları da daha savunmasız hâle geliyor. Bu nedenle, öğrenciler ve veliler dolandırıcılık girişimlerini tespit etme becerilerine güvenmemelidir. Önleme odaklı bir yaklaşıma dayalı güvenilir bir akıllı telefon korumasına sahip olmak çok önemlidir.   ESET Mobile Security for Android, kötü amaçlı yazılımlar, kimlik avı bağlantıları ve fiziksel hırsızlık dâhil olmak üzere çok çeşitli mobil tehditlere karşı kullanıcıları koruyabilir.

7/24 tarama özelliğine sahip Android antivirüs – Kullanıcılar, kötü amaçlı uygulama yüklemelerine ve diğer kötü amaçlı yazılımlara karşı korunur. Antivirüs, USB on the Go bağlantıları üzerinden erişilebilen tüm dosyaları ve cihaz klasörlerini de kontrol edebilir.

Kimlik Avı koruması – En popüler Android tarayıcılarda kullanıcı adları, parolalar, banka bilgileri veya kredi kartı bilgileri gibi hassas bilgilerinizi ele geçirmeye çalışan kötü amaçlı web sitelerine karşı koruma sağlar. Ayrıca ESET Link Scanner, oyun içi mesajlar gibi uygulamalardan gelen kimlik avı bağlantılarını tanıyabilir.

Ödeme Koruması – Bu özellik, Google Pay veya mobil bankacılık uygulamanız gibi uygulamalara ekstra bir güvenlik katmanı ekler. Etkin olduğunda Ödeme Koruması, kötü amaçlı uygulamaların korumalı uygulamalarınızın içeriğini okumasını, değiştirmesini veya üzerine yazmasını engeller ve kimlik avı girişimlerini ve veri sızıntılarını önlemeye yardımcı olur.

Anti-Theft – Bu özellik, telefonu veya ekranı kilidini açmaya yönelik tüm yetkisiz girişimleri ve SIM kart değişikliklerini kaydeder. Ardından kullanıcı e-posta yoluyla bilgilendirilir. Anti-Theft özelliği ayrıca kayıp cihazları da izler.

Erişim sorunu yaşayan ülkeler arasında Türkiye, Bulgaristan, Yunanistan, Gürcistan, Hırvatistan, Sırbistan, Romanya, Ermenistan, Hollanda ve Almanya da bulunuyor. 

Özellikle Doğu Avrupa ülkelerindeki kullanıcılardan Google servisleriyle ilgili erişim sorunu bildirimi yapıldı. Google arama motorunun yanı sıra YouTube, Gmail, Gemini gibi şirketin diğer servislerine de ilgili ülkelerden erişilemiyor.

Google, Android ve bağlı servislerinde, Türkiye ve Avrupa bölgesini kapsayan kesinti yaşandığını bildiren Sayan, şunları ifade etti:

"Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi'miz, Google'dan kesinti sebebiyle teknik rapor talep etti. Süreci yakından takip ediyoruz. Yaşanan bu kesintiler, yerli ve milli ürün ve yazılımların ne denli önemli olduğunu gösteriyor. Bu sebeple 5G'nin hem yazılım hem de donanım kısmında yerlilik oranını artırmak için çok fazla çalıştık. Şu anda yüzde 60 olan yerlilik oranımızı daha da artıracağız."

BTK'nin Mobil Cihaz Kayıt Sistemi'ne (MCKS), ithalat yoluyla yurt dışından getirilen ve imalatı gerçekleştirilen her telefon IMEI'siyle kaydedilirken, yurt dışından getirilen telefonlar için 120 gün içinde kayıt için başvuruda bulunulması zorunluluğu bulunuyor.

IMEI kaydı için kişiye ait pasaportun, son 3 yıl içinde herhangi bir cihaz kayıt işleminde bulunmamış olması da gerekirken, kullanıcılar e-Devlet üzerinden başvurularını gerçekleştirebiliyor.

Akıllı telefonlar ilk sırada

Akıllı telefon, tablet, IOT ve modem gibi IMEI'si bulunan ve kaydı yapılan cihaz sayısı, bu yılın ilk çeyreğinde 3 milyon 963 bin olarak kayıtlara geçti.

Geçen yılın ilk çeyreğinde ise bu değer, 3 milyon 976 bin olarak hesaplanmıştı. Böylece yılın ilk çeyreğinde kaydı yapılan cihaz sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre 13 bin azaldı.

Kaydı yapılan mobil cihazların büyük bir bölümünü ise akıllı telefonlar oluşturdu.

Yılın ilk çeyreğinde, toplam 2 milyon 784 bin akıllı telefon IMEI ile sisteme işlenirken, kaydı yapılan diğer cihazların toplamı 1 milyon 179 bin oldu.

Akıllı telefonların en çok kaydının yapıldığı ay ise 1 milyon 47 bin ile ocak olarak tespit edildi. Şubatta 885 bin, martta ise 852 bin akıllı telefon, BTK kayıtlarına işlendi.

Apple, Samsung ve Redmi öne çıktı

Kaydı yapılan mobil cihazlar markalara göre incelendiğinde ise Apple, Samsung ve Redmi ürünlerinin öne çıktığı görüldü.

Buna göre, yılın ilk çeyreğinde 912 bin Apple, 829 bin Samsung ve 452 bin Redmi cihaz IMEI üzerinden sisteme kaydedildi.

Böylece kaydı yapılan cihazlar içinde bu 3 firmanın ürünlerinin oranı, yaklaşık yüzde 75 oldu.

Bu 3 firmayı sırasıyla 144 bin ile Tecno, 122 bin ile Realme, 102 bin ile OPPO, 69 bin ile TCL ve 47 bin ile Vivo izledi.

Söz konusu dönemde Türkiye otomobil pazarında 304 bin 618 benzinli otomobil, 172 bin 366 hibrit otomobil satıldı. Dizel otomobil satış sayısı 52 bin 253, otogazlı otomobil satış sayısı ise 4 bin 319 oldu. Sadece elektrikle çalışan tam elektrikli otomobil satışları ise 119 bin 640 olarak kayıtlara geçti.

Benzinli bir jeneratörün bataryayı şarj ettiği ve sürüşün elektrik motoruyla sağlandığı "uzatılmış menzil" sistemlere sahip araçlar da dahil edildiğinde yılın 8 ayında elektrikli otomobil satış sayısı yüzde 18,5'lik pazar payıyla 120 bin 857'ye yükseldi.

Bu arada, uzatılmış menzil otomobiller de Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu olarak "elektrikli" sınıfında yer alıyor.

Benzin, dizel ve otogazlı otomobil satışlarında düşüş

Yılın 8 ayında benzinli otomobil satışlarında yüzde 21,5, dizellerde yüzde 21,7, otogazlı otomobillerde yüzde 0,5'lik düşüş gerçekleşti. Bu dönemde hibrit otomobil satışları yüzde 80,9, tam elektrikli otomobil satışları ise yüzde 154,4 arttı.

Dizel otomobil satışlarındaki azalışın ana nedeninin global üreticilerin dizel otomobil üretimini sonlandırma sürecinin devam etmesi, dolayısıyla pazara yeni dizel otomobil sunulmaması olduğu belirtiliyor.

Tam elektrikli otomobillerin pazar payı yüzde 18,3'e çıktı

Benzinli otomobillerin satışlarda geçen yılın ocak-ağustos döneminde yüzde 64,1 olan payı, bu senenin aynı döneminde yüzde 46,5'e geriledi. Söz konusu dönemde dizel otomobillerin payı yüzde 11'den yüzde 8'e düşerken, otogazlı otomobillerin payı ise yüzde 0,7 ile aynı kaldı.

Aynı dönemde toplam satışlardan alınan pay, tam elektrikli otomobillerde yüzde 7,8'den yüzde 18,3'e, hibritlerde yüzde 15,7'den yüzde 26,3'e yükseldi.

Otomobiller tam elektrikli, uzatılmış menzil elektrikli ve hibrit olarak ele alındığında, toplam pazarın yüzde 44,4'ünü oluşturduğu, içinde elektrikli motor bulunan araçlardan oluştuğu ve toplam satışlarının 293 bin 223'e ulaştığı görüldü. Böylelikle Türkiye'de satılan her 10 otomobilden 4'ü elektrikli ya da hibrit araçlardan oluştu.

Aynı dönemde hibrit araçlar içerisinde plug-in hibrit 31 bin 975'lik satışa ulaşarak yüzde 4,9 paya sahip oldu. Geçen yılın aynı dönemine göre artış yüzde 1266,5 olarak gerçekleşti.

Ağustos ayında ise toplam 17 bin 480 "tam elektrikli" otomobil satıldı. Bu otomobillerin ağustos ayındaki pazar payı yüzde 21,3 olarak hesaplandı. Aynı ayda 19 bin 2 hibrit otomobil satışı gerçekleştirilirken, bu araçların pazar payı yüzde 23,1 olarak kayıtlara geçti.

Fransız Le Figaro gazetesi, Türkiye'nin yeni Milli Uçak Gemisi projesiyle Fransız uçak gemisi Charles de Gaulle'ü de geride bırakarak, en büyük savaş gemisi inşa eden Akdeniz ülkesi olacağını belirtti.

Gazetenin, "Türkiye, Charles de Gaulle uçak gemisini de geride bırakarak en büyük savaş gemisi inşa eden Akdeniz ülkesi olacak" başlıklı haberinde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın geçen hafta TEKNOFEST Mavi Vatan'da Milli Uçak Gemisi hakkındaki "devasa projenin" resmi startını verdiği vurgulandı.

Haberde, "Alışılmışın dışındaki proje olan MUGEM (Milli Uçak Gemisi) adlı dev, 2030 ufkunda hizmet vermeye başlayacak. Savaş uçakları ve görünmez insansız hava araçları taşıyabilecek." ifadeleri kullanılırken, Milli Uçak Gemisi'nin Türkiye'de tasarlanan ve inşa edilecek ilk uçak gemisi olduğuna değinildi.

"Milli Uçak Gemisi, Fransız uçak gemisi Charles de Gaulle'ü net bir şekilde geçecek"

"285 metre uzunluğu, 72 metre genişliği ve 60 bin tondan fazla deplasmana sahip olacak olan Milli Uçak Gemisi, şimdiye kadar Akdeniz’in amiral gemisi olan Fransız uçak gemisi Charles de Gaulle'ü (261 metre uzunluk, 42 bin 500 ton) net bir şekilde geçecek." değerlendirmesine yer verilen Le Figaro haberinde, Türkiye'nin bu yeni projesiyle denizcilik camiasında güçlü bir etki yaratmak istediği belirtildi.

Haberde, Mühendis Üsteğmen Aykut Demirezen'in yerel basına Milli Uçak Gemisi'nin yakıt ikmali yapmadan Türkiye'den ABD'nin New York eyaletine kadar gidip gelebileceğini açıkladığı aktarılırken, hidrodinamik hesaplamalara göre tasarlanan geminin pruvasının yakıt tüketiminde tahmini yüzde 1,5'lik bir azalma sağladığına dikkati çekildi.

2027-2028 yıllarında denize indirilmesi ve 2030'da hizmete başlaması öngörülen Milli Uçak Gemisi'nin yaklaşık 50 araç taşımasının beklendiği kaydedilen haberde, Batılı uçak gemilerinin aksine bu geminin başından itibaren KIZILELMA ve ANKA 3 gibi son nesil silahlı insansız hava araçları (SİHA) için tasarlanacağının altı çizildi.

"Türkiye, bu boydaki bir uçak gemisini tasarlayabilen sınırlı sayıdaki ülkelerin kulübüne dahil olacak"

Haberde, geminin ayrıca HÜRJET uçağını da taşıyabileceği ifade edilerek Türkiye'nin, Milli Uçak Gemisi'nin parçalarının yüzde 80'den fazlasının yerli üretim olacağı garantisi verdiği vurgulandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın İstanbul'da yaptığı konuşmada, TCG Anadolu'dan daha büyük bir uçak gemisi inşa edeceklerini duyurduğu, ordunun tarih yazdığını ve Filistin, Somali gibi mazlum halklara ilham olduğunu dile getirdiği aktarılan haberde, "Takvime uyulursa, Türkiye, ABD, Rusya, Fransa ve Çin gibi bu boydaki bir uçak gemisini tasarlayabilen sınırlı sayıdaki ülkelerin kulübüne dahil olacak." denildi.

Haberde ayrıca, 75 bin tonluk Fransız Yeni Nesil Uçak Gemisi'nin (PANG) on yıl içinde Akdeniz'in "yeni büyük devi haline geleceği" yorumuna yer verildi.

Türk şirketleri arasında Defense News Top 100'ün en üstünde 43. sırada 3 milyar 541 milyon 261 bin 567 dolar savunma geliriyle ASELSAN yer aldı. TUSAŞ 47, Roketsan 71, ASFAT 78 ve Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) 80. sırada kendisine yer buldu.

Geçen yıl 42. sıradaki ASELSAN 43. basamakta yer aldı, 50. sıradaki TUSAŞ 47. sıraya çıktı. 71. sıradaki Roketsan yerini korudu, 94. sıradaki ASFAT ise 78. sıraya yükseldi. Listede 84. sıradaki MKE de 80. sıraya çıktı.

ASFAT, listede 16 basamak birden yükselerek önemli bir gelişim gösterdi.

İlk 10 şirketin 6'sı ABD'li

Listenin ilk 10 sırasında ABD'den 6 şirket, Çin'den 2 şirket, Birleşik Krallık ve Fransa'dan birer şirket yer aldı.

Lockheed Martin, 68 milyar 390 milyon dolar savunma geliriyle zirvedeki yerini korurken, bu şirketi RTX ve China Aerospace Science and Industry Corporation izledi.

Northrop Grumman'ın 4, General Dynamics'in 5. olduğu listede, BAE Systems 6. sırada yer buldu.

Boeing 7, China State Shipbuilding Corporation Limited 8, L3Harris Technologies 9 ve Thales 10. sırada yer aldı.

Listede ABD'den 48, Birleşik Krallık'tan 6, Türkiye, Fransa ve Çin'den 5, Almanya'dan 4, Güney Kore ve İsrail'den 3'er şirket yer buldu.

ABD'nin, Çin'i sadece üreten değil, teknolojilere sahip bir ülke olarak gördüğünü ve bunu tehlike algıladığını dile getiren Baran, şöyle konuştu:

"Bu tabii ABD'nin düşüncesi ve bu noktada da bütün dünyayı bir regülasyondan geçirmek istiyor. Çip şöyle tanımlanırdı bundan 40-50 yıl önce, 'Çip, Silikon Vadisi'nde tasarlanır, Uzak Doğu'da üretilir.' Evet, eskiden tasarımı çok kritikti, hala çok kritik. Üretimi biraz daha kritik olmayan, tanımlanmış ve insan gücü gerektiren, çok da esasında değer görülmeyen bir konuydu. Fakat yaşadığımız son 20-30 yıllık sürece bakacak olursak artık üretimin de ne kadar önemli olduğunu gördük. Pandemide büyük bir çip kriziyle karşı karşıya kaldık. Bu çip krizi, bazı ihtiyaçların topluca sipariş edilmesiyle ortaya çıkan talebin karşılanamaması nedeniyle yaşandı. Çünkü bugün çip dünyasındaki üretim altyapısının yüzde 100'e yakını kullanılıyor zaten. Bunun üzerine hızlı talep oluştuğu zaman cevap verebilme şansınız yok."

ABD'nin Nvidia, Qualcomm, Broadcom, Apple gibi şirketlerin çip üretim ihtiyaçlarını ülke içinden karşılamakla ilgili bir strateji uygulandığını ifade eden Baran, bu tam olarak sağlandığında "çip savaşının" farklı bir evreye geçebileceğini vurguladı.

Petrolün rolü çipe geçiyor

"Çiplerin 21. yüzyılın belirleyici kaynağı olarak petrolün yerini alacağı" değerlendirmelerine katıldığını anlatan Ali Baran, şunları kaydetti:

"Yapay zeka bunun tam sahnelendiği alan olacak. Yapay zekadaki sıkıntı donanımdan, çipten kaynaklanacak. Sizin çok iyi yazılımlarınız var ama çipiniz yok, ulaşamıyorsunuz, koşturamıyorsunuz. O zaman ne yapacaksınız? (Donald) Trump başkan olduktan sonra yapay zeka çiplerini 3 kategoriye böldüler. Biz ikinci kategorideyiz. İlk kategori ABD ve çok gelişmiş ülkeleri içeriyor. Bunların ABD ile birlikte ulaşacağını söylüyorlar. İkinci kategori bizim olduğumuz biraz daha geriden gelecek. Üçüncü kategori bayağı ulaşamayacakları noktada olacak. Bu oyunu kırabilecek esasında Çin ve Orta Doğu'daki şirketler. Bunu kıramazlarsa ülkelerin gelişmişlik seviyesi, ticari rekabeti de sıralanmış olacak. Gelişmiş yapay zeka çiplerine daha önce ulaşan ülkeler diğer ülkelerin önüne geçecek. Bu 100 yılın, en azından önümüzdeki 50 yılın kesinlikle en önemli savaş noktalarından bir tanesi çip olacak. Çip teknolojilerine sahip olan ülkeler öbürlerinin önüne geçecekler ve diğer ülkeleri pazar olarak kullanacaklar."

"Çip yatırımları değerlendiriliyor"

Türkiye'deki çalışmalara değinen Baran, Beko ile beyaz eşyada kullanılacak çiplerle yönelik yürüttükleri çalışmanın HIT-30 Programı kapsamına alındığını anımsattı.

Aynı zamanda yurt dışında teknolojiye sahip şirketlerin gelip, Türkiye'de çip üretim altyapısı kurması durumunda yaklaşık 5 milyar dolarlık bir destek paketi olduğunu belirten Baran, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bence hatırı sayılır bir paket. Biz de gittiğimiz her yerde, ayrıca devletimiz, bakanlığımız, Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, Ticaret Bakanlığı bu konuyla ilgili firmalara, ülkelere sürekli bunları hatırlatıyoruz. Bu kapsamda da birtakım görüşmeler ve çalışmalar var.

Avrupa'nın en yüksek sayıda televizyon üreten firmaları ülkemizde. Beko, beyaz eşya üreticisi olarak dünyanın en büyük ikinci firması sayı olarak. Bütün bunları düşündüğümüzde ülkemizin çok ciddi potansiyeli var. Bu potansiyel doğru yönetilebilirse yakın zamanda önemli gelişmeler olacağını düşünüyorum.

Bu konuda doğrudan yatırım olabilir. Bunu değerlendiriyorlar. Ben şansımız olduğunu düşünüyorum. Çok uzun sürmeden bile birtakım gelişmeler olabilir."

"Beyaz eşya ve otomotivden başlamak anlamlı"

Türkiye'nin çiple ilgili neredeyse tümüyle dışa bağımlı olduğuna işaret eden Baran, birtakım sensör üretimleri yapıldığını ancak bunların sınırlı kaldığını ve ticari olmadığını söyledi.

Bu durumun tedarik zinciri açısından bir güvenlik sıkıntısı getirdiğini vurgulayan Baran, yaptıkları anlaşmada Beko'nun motivasyonlarından birinin de bu olduğunu belirtti. Baran, projeye ilişkin şu bilgileri verdi:

"Evet, biz bir çip fabrikası kuracağız. Dünyada yüzlerce var. Bütün ülkedeki çip ihtiyaçlarını mı karşılayacağız? Hayır, bu doğru değil. Bunu yapamayız. Bu gerçekçi de değil, rekabetçi de değil. Biz ülkemizde çok kullanılan çiplerden bir kısmını üretebilecek bir yatırım yapılmasını ve bu teknolojinin ülkemizde olmasını istiyoruz. Sonra bunu dünyanın konjektürüne göre, çip sektöründe yaşanabilecek sıkıntılara ya da gelişmelere göre büyütebiliriz veya böyle tutabiliriz. Bu teknolojinin bizde olması gerekiyor. Bu olduğu zaman daha rahat hareket edeceğiz. Savunma sanayisinde birtakım sıkıntılar yaşandı. Firmanın birisi bize ambargo koydu. Ambargo koyduktan sonra bazı şeylere ulaşamadık. Ondan sonra dedik ki biz İHA'larımızı nasıl uçuracağız? Askeri bilgisayarlarımıza nasıl çalıştıracağız? Bunu düşünmeye çalıştık. Allah'tan çok uzun bir yere gitmedi, çözüldü. ama siz bunu yapabilecek durumda olduğunuz zaman bunlar artık sıkıntı olmaktan çıkacak."

Yapay zeka tarafındaki 7 nanometre, 5 nanometre çiplerin konuşulduğuna işaret eden Baran, "Bizim görebildiğimiz 28, 22 veya 40 nanometre bile olabilir. İlk hedefi beyaz eşya sektörü olan bir yatırımla başlamak. Beyaz eşya sektöründe ürettiğimiz 40 nanometre çip şu anda kullanılıyor ve oldukça ihtiyaçları karşılayabilir durumda. Veya biraz daha yeni 28 nanometre, otomotiv tarafının da ihtiyaçlarını karşılayabilecek 22 nanometre gibi konular da adlandırılabilir. Görebildiğimiz buralarda yapılabilecek bir yatırım çok daha anlamlı olur. Hem maliyet etkin olur hem de sektöre doğru noktadan girmiş oluruz." diye konuştu.

"Kimseye muhtaç olmak istemiyoruz"

Ali Baran, fabrikada kullanılacak makinelerin hızlı temin edilebildiği durumlarda bile çip üretim bandının kurulması, çalışması ve ticari ürün üretilmesinin 2-3 yıl sürebildiğini, bunun yanında yetişmiş insan kaynağına ihtiyaç olduğunu bildirdi.

TÜBİTAK ve ASELSAN'ın çip konusundaki çalışmalarının da önemini vurgulayan Baran, bu büyüklükteki kuruluşlardan tasarımın ötesindeki alanlarda daha fazla katkı beklediklerini söyledi.

Türkiye'de haberleşme marketinin büyüklüğüne dikkati çeken Baran, Haberleşme Teknoloji Kümelenmesi bünyesinde sektörün ihtiyaçlarına yönelik yürüttükleri çalışmaları anlattı. Baran, şu bilgileri verdi:

"Burada esasında daha çok Çin tabanlı firmaların marketi haline geldik. Bunun devam etmesini istemiyoruz. Evet, mutlaka yabancı firmalarla işbirliği yapabiliriz, birlikte çalışabiliriz ama orta ve uzun vadede bu know-howların ülkemizde olması lazım. Bugün bütün dünyada bu konuyla ilgili rahatsızlıklar var Çin firmalarına karşı. Avrupa'da birtakım düzenlemeler, kısıtlamalar getiriliyor. Kümelenmesi olarak şunu söylüyoruz: 'Yerli ve milli yapabileceğimiz ürünleri gelin burada yapalım.' Sonrasında da bunları rekabetçi bir hale getirmemiz gerekiyor. Rekabetçi hale getirmenin yöntemi de bunun çip haline getirmek. Çip haline getirebilirseniz, bütün dünyayı satabilirsiniz. Böyle bir vizyonumuz, yol haritamız var. İnşallah bununla ilgili yakın bir zamanda daha önemli, somut gelişmeler olacaktır."

Savunma sanayisinin geldiği aşamaya dikkati çeken ve açıkta kalan konuların birinin çip olduğunu kaydeden Baran, "FPGA, savunma sanayisinde çok kullanılan bir ürün ve FPGA tarafıyla ilgili olası bir kısıtlamanın savunma sanayimizi çok derinden etkileyeceğini düşünüyoruz. Bu tedarik güvenliğini nasıl sağlayabilirizi değerlendiriyoruz. Yongatek olarak kendi FPGA'imizi oluşturmakla ilgili yurt dışı tabanlı birtakım firmalarla çalışmalarımız devam ediyor. Beko'yla birlikte devam eden, MCU konusu da savunma sanayisinin çok temeli bir ihtiyacı. MCU bugün esasında mikro denetleyici, akıllı olan her şeyin içerisinde var olan bir ürün. Her yapı taşı içerisinde, IoT, beyaz eşya, savunma tarafında. Sadece burada FPGA çipi değil mikro denetleyici kısmını oluşturup, savunma sanayisinin ihtiyacına sunmak istiyoruz. Artık kimseye, muhannete muhtaç olmayacak duruma gelmek istiyoruz." dedi.

Milli mikro denetleyiciler için geri sayım

Beko ile yürüttükleri projenin AR-GE seviyesinin önemli ölçüde tamamlandığını bildiren Baran, proje takvimine ilişkin şunları söyledi:

"Bu senenin sonunda ilk prototipler üretime gidecek ve önümüzdeki sene için seri üretime geçilmesiyle ilgili planlar yapılacak. Tayvan'da rekabetçi bir şekilde testi, üretimi, paketlemesiyle ilgili neler yapabilirize yönelik birtakım görüşmeler yaptık. Sadece Beko'ya çip vermeyeceğiz. Onun yanında ülkemizde IoT alanında, robotik alanında, savunma alanında da çok fazla ihtiyaç var, ülke dışında da öyle. Artık buralarda da bu ürünleri satabilir duruma geleceğiz. Bu Türkiye'de bir ilk olacak. İnşallah bu kapsamda bunun hazırlıkları ve planlamaları yapılıyor. Sadece Beko tarafının yıllık kullanım adetleri 30 milyon olacak. Savunma, robotik, IoT alanında da markete sunduğumuz zaman 40-50 milyon bandına çıkarabilecek bir potansiyelimiz var. Bunlar çok büyük rakamlar."

Bunun yanında iddialı bir adım atarak yapay zeka çipi yaptıklarını anlatan Baran, şöyle konuştu:

"Akıllı kameralar, akıllı şehir uygulamaları için kullanılacak kameranın arkasındaki çipi yapıyoruz. Yani güvenlik kameraları, otomotiv tarafındaki kameralar, aklımıza gelecek her kameranın arkasındaki çip. Bu çok yoğun şekilde devam ediyor. Geçtiğimiz yıl başladı. Yurt içi ve dışı müşterilerimiz de var. Oldukça da büyük bir proje. Çok yoğun bir şekilde gidiyor. TSMC 12 nanometrede. Ve inşallah bunu yakın bir zamanda da bununla ilgili üretim planlamalarını da yapacağız. Bunu da hem ülkemizin hem bütün dünyanın hizmetine sunacağız. Yapay zeka tarafıyla ilgili bir kısıtlama olduğu noktada tam olarak hazırlanmış müthiş bir çözüm olacak ve birçok uygulamayı karşılayabilecek.

2026 içerisinde mikro denetleyici tarafında seri üretim. 2027 ve 2028 noktasında da bu yapay zeka çipinin seri üretimle ilgili planlamaları yapıyoruz. Bir diğer konumuz da FPGA tarafı, FPGA tarafı savunma tarafının bir konusu. Kendi FPGA çipimizi geliştiriyoruz. Burada Avrupa Birliği tarafında bir konsorsiyuma dahil olduk. Avrupa Birliği de çok önemli şeyler söylüyor. Avrupa Birliği'nde devam eden 3 projemiz var. Buralarda da önemli işbirlikleri sağlıyoruz. Buradaki hedefimiz de Xilinx firmasının daha önce kullanmış olduğu orta seviyeli 1-2 FPGA'yi üretebilecek bir altyapıya sahip olmak istiyoruz. Bu bir PoC olarak tamamlanacak. Burada biraz market ihtiyaçlarını gördükten sonra bir takım güncellemelerle seri üretim için planlamalar yapmak istiyoruz. Şu anda Yongatek olarak çalıştığımız 3 şey bunlar. Haberleşme tarafında, başka konular üzerinde birtakım çalışmalarımız var. İnanıyorum ki Yongatek olarak çip konusunda önemli bir çözüm merkezi haline geleceğiz."

Sırada uydu haberleşmesi var

Uydu haberleşmesiyle ilgili birtakım çözümleri de gündeme aldıklarını aktaran Baran, uydu haberleşmesiyle 5G teknolojisinin yakın bir zamanda birleşeceğine işaret etti. Baran, çalışmaya ilişkin şu bilgileri paylaştı:

"Esasında bu G uydular değil de L uydularla ilgili. Burada hem IoT ile hem 5G NTN dediğimiz Non Terrestrial Network kapsamında yakın bir zamanda markete yeni ürünler sunulacak. Biz de bu kapsamda bir çip oluşturmayı hedefliyoruz. Bunu ilk defa sizin yayınınızda söylüyorum. Bunun çalışmaları devam ediyor. Buradaki market hedefimiz hem IoT alanı olacak, hem de uydu haberleşmesi kısmı olacak. Bunun akıllı şehirlerde uygulamaları var, IoT tarafındaki çözümleri var. IoT dediğimiz zaman tarımı, ulaşımı, akıllı şehirleri, birçok yeri etkileyecek bir konu. Bu teknolojiyi elde ettikten sonra alıp bunları çipe koyduğunuz zaman hem bunların güvenliğini sağlayabiliyorsunuz hem de dünyayla rekabet edebilecek bir hale geliyorsunuz. Onun için bu konu hakkında da yakın bir zamanda bir projemiz başlayacak."

Çip üretim modeli

Türkiye'nin çip konusunda dışa bağımlığını sonlandırması için "tasarım evi" konumundaki yapıların sayısının artırılıp projelerle desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Baran, yurt dışında bu alanda çalışan Türklerin dönmesiyle de bu sürecin hızlanabileceğini belirtti.

Baran, bu alandaki doğru iş modelini ise şöyle tarif etti:

"Evet, biz dünyaya entegre olmuş bir ülkeyiz. Güçlü bir ülkeyiz. Marketimiz var, potansiyelimiz var, her şeyimiz var. Rekabetçi bir ülkeyiz. Birçok problemimizi artık çözdük, çözülüyor da. Gelin yabancılar, yatırımcılar, biz de size ortak olalım, destek olalım. Bizim ülkemizde bir çip fabrikası kurun. Ben bunun çok doğru bir yöntem olduğunu düşünüyorum. Bunu kurduktan sonra bir şeyi de kendimiz yüzde 100 yerli ve milli olarak yapabiliriz belki savunma tarafını, başka yerleri hedefleyerek. Bu da olabilir ama bunun yönteminin bunlarla beraber olması gerekiyor. Bu bir ekosistem."

Üniversitelerin de sanayicilerle güçlerini birleştirmesinin önemine değinen Ali Baran, sektörün yönetsel yapısını için de şu önerilerde bulundu:

"Ben çip sektörünün kesinlikle devlet eliyle desteklenmesi gerektiğini düşünüyorum ama bunun özel sektörün yönetmesi gerektiğinden de hiç şüphem yok. Devlet tarafıyla yönetilecek bir çip sektörünün hiçbir yere varmayacağını düşünüyorum. Bu kadar netim. Onun için de bu konuda bence stratejik, devlet desteği olmadan da olmaz. Çünkü burada büyük yatırımlar gerekiyor. Bunu başka ülkeler nasıl formülize etmiş. Aynı şekilde bizim de formülize ederek, stratejik bir yol haritası belirleyerek bu konu üzerinde bir yere varabileceğimizi inanıyorum.

Birincisi özgüvenimizin sağlam olması gerekiyor. İnsan kalitemiz çok iyi. Bakın gerçekten çok iyi insan kalitemiz var. Üniversiteler olsun, akademik dünya olsun, sorumluluk almakla ilgili olsun. İkincisi de başka birçok ülkede olmayan marketimiz var. Bizim kadar marketi olan dünyada kaç tane ülke olduğuna bakın. Yani markette şunu kastediyorum, son ürün satabilen kaç tane firmamız var? Yani bu firmalarımız evet, üretimlerinin bir kısmını Mısır'da yaptırıyorlar, bir kısmını başka ülkelere taşıyorlar. Olsun, bu şirketler bu ülkenin şirketleri. Biz onlarla doğru bir stratejik yol haritası belirleyebilirsek, eminim ki savunma sanayisinde olduğu gibi belki 20 yıl sonra cip sektöründe oyuncu haline gelmişiz. Buna bütün kalbimle inanıyorum."

Ali Baran, gençlere çip teknolojilerine daha fazla ilgi duymaları çağrısında bulunarak, "Türk gençlerine, teknolojiye ilgi duyan gençlere diyorum ki elektronik mühendisliğine, çip konularına daha fazla ilgi duyun, bu konuları öğrenmeye çalışın. Bu konularla hem TEKNOFEST'te hem de başka yerlerde öğrencilerimize destek veriyoruz. Hatta birtakım eğitim programlarımız da var yeni katılan arkadaşlarımıza. Onlarla insan kaynağımızı artırıyoruz. Burada da inşallah bir seviye geldikten sonra artık kendi çiplerimizi tasarlayacağız ve bütün dünyaya satacağız. Onun için de hiçbir şüphem yok. Özgüvenimiz yüzde 100." ifadelerini kullandı.

Roketsan, deniz platformlarının hava savunma yeteneğini artıran Milli Dikey Atım Lançer Sistemi'ne (MİDLAS) yurt dışındaki ilgiyi ihracat başarısına dönüştürmeye hazırlanıyor.

Anadolu Ajansının (AA) Global İletişim Ortağı olduğu, Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı (T3 Vakfı) yürütücülüğünde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı işbirliğiyle TEKNOFEST Mavi Vatan, İstanbul Tersanesi Komutanlığı'nda gerçekleştiriliyor.

Roketsan Genel Müdürü Murat İkinci, AA muhabirine, TEKNOFEST'in her yıl gücüne güç katarak, katılımcı sayısını artırarak çok hızlı şekilde büyümeye devam ettiğini söyledi.

TEKNOFEST'in dünyada yapılan en büyük teknoloji festivali olduğunu vurgulayan İkinci, etkinliğin bu ününe yakışır şekilde genişlemesini devam ettirdiğini dile getirdi.

TEKNOFEST'in "mavi vatan" konseptiyle bu yıl ilk defa gerçekleştirildiğine işaret eden İkinci, Roketsan'ın roket yarışmalarında en başından beri yarışmacıları desteklediğini, TEKNOFEST Mavi Vatan'da da torpido teknolojileri ve deniz altından atılabilir füze teknolojileri alanında ilk kez Su Altından Atılan Roket Yarışması gerçekleştirdiklerini bildirdi. İkinci, şöyle konuştu:

"Bu yarışmaya da ilgi çok yüksek. Bu sene çocuklarımız ilk defa bu yarışmada kendilerini gösteriyorlar. Şu ana kadar geldiğimiz nokta itibariyle çok güzel sonuçlar alıyoruz. İnşallah her yıl bundan sonra özellikle denizaltı teknolojilerinde çocuklarımızın gelişmeye devam edeceğini düşünüyoruz. Denizaltı niye önemli bizim için? Biliyorsunuz Roketsan'ın en önemli ilgi alanları arasında torpidolar ve deniz altından atılan seyir füzeleri yer alıyor. Bunları başarıyla gerçekleştirmiş bir kurum olarak gelecekte daha da fazla üzerine teknolojik yatırım yapabileceğimiz bir nesil yetiştirmek istiyoruz. Denizaltı gerçekten stratejik olarak önemli bir silah, savunma sistemi. Çocuklarımızın daha öğrenciyken bu konulara adapte olması, bu konularla ilgili gelişim sağlaması, teknolojiye yatırım yapmak bizim açımızdan çok kıymetli. Buradaki ilgiyi görmek de bizim açımızdan, ekibimiz açısından çok farklı, motive edici bir unsur."

Etkinlik kapsamında bir çok platformun ziyarete açıldığına değinen İkinci, bunlardan TCG Anadolu'ya konuşlandırılan Bayraktar TB3 ile Roketsan tarafından geliştirilen füzeler kullanılarak dünyada ilk defa gemiden SİHA operasyonları gerçekleştirilebildiğini söyledi.

"ATMACA, AKYA, AKATA, hava savunma sistemleri, MİDLAS ile baktığınız zaman aslında Deniz Kuvvetlerimizin vurucu gücünün en büyük kısmını Roketsan sağlıyor." diyen İkinci, şöyle kaydetti:

"Buradaki uygulama alanında da bu konulara ilgi sağlayarak, teknolojik olarak yatırım yapmaya devam ediyoruz. Bu bir yarış. Bu füze sistemleri, torpido sistemleri başarıyla sahada bizleri temsil ediyor, silahlı kuvvetlerimizin gücüne güç katıyor ama bunlar için AR-GE faaliyetlerine devam ediyoruz. Kabiliyetlerin artırılması için, dünyanın en iyisi olmaları için var gücümüzle teknolojik olarak AR-GE yatırımlarına devam ediyoruz. Yeni gelecek olan nesil de bu AR-GE faaliyetleri için bizim için çok kıymetli olan insan kaynağını oluşturuyor. O açıdan bu sene ilk defa gerçekleştirilen TEKNOFEST Mavi Vatan, inşallah devletimize, milletimize, gençlerimize, hayırlı sonuçlar vesilesi olur."

- AR-GE, seri üretim, ihracat

Deniz platformlarında kullanılan Roketsan ürünlerine ilişkin sorulara İkinci, şu yanıtı verdi:

"AKYA şu anda seri üretimde. ORKA'nın testleri devam ediyor. AKATA başarılı atışlarını yaptı, seri üretimde. Seri üretimde olan projelerimizle beraber Deniz Kuvvetlerinin envanterindeki eksikliklerini tamamlıyoruz. ORKA ve diğer daha henüz açıklamadığımız birçok proje kapsamında da çalışmalarımız, testlerimiz devam ediyor. İnşallah onlarla da ilgili hayırlı sonuçları çok kısa zamanda sizlerle paylaşırız.

MİDLAS'ın çok yakın zamanda testini yaptık. O testte de başarılı şekilde hava hedefini imha ettik. MİDLAS şu anda platformlara entegre ediyor. İstanbul fırkateyni ilk entegre ettiğimiz platform. Ondan sonra 6, 7, 8. gemilerle devam edecek ve bundan sonra bütün platformlarımızda MİDLAS olacak. Sadece bizim platformlarımızda değil, MİDLAS'ın ihracatı için de çok ciddi çaba içerisindeyiz. Başka ülkelerin de hem füze sistemleri hem de dikey atım sistemleriyle ilgili ciddi talepleri var. MİDLAS da orada çok güçlü şekilde ülkemizi temsil ediyor. Ona da yatırıma devam ediyoruz. Çünkü orada da çok ciddi bir teknoloji geliştirme altyapısı var. MİDLAS bundan sonra rüştünü ispat etmiş ve bütün füzelerimizi atacağımız platform olarak hem ulusal hem uluslararası anlamda başarıyla bizleri temsil edecek."

Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre, yarın Bakan Kacır tarafından açılışı yapılacak etkinlik, Erzurum Konaklı Kayak Merkezi'nde 31 Ağustos'a kadar devam edecek.

Bu yıl 27. kez düzenlenecek Türkiye'nin en büyük gökyüzü gözlem etkinliği, bilim ve gökyüzü meraklılarını buluşturacak.

Etkinliğe, Türkiye'nin 81 ilinden 33 bini aşkın başvuru yapıldı. Böylece başvuru sayısında rekor kırıldı.

Katılımcılar kura yöntemiyle belirlendi ve 1000 kişi etkinliğe davet edildi.

Katılımcılar arasında 7'den 70'e her yaş grubundan gökyüzü meraklıları yer alacak. Böylece etkinliğe geniş yaş aralığında katılım sağlanmış olacak. Başvuruların 782'si "aile" olarak yapıldı.

Öğrencilerin yoğun ilgi gösterdiği etkinlikte kadın katılımcı oranı yüzde 35 oldu.

Etkinliğe yönelik bu ilgi, ülkedeki gökyüzü merakının geldiği noktayı bir kez daha ortaya koydu.

Türkiye'nin astronotları da etkinlikte

Etkinlik boyunca 39 rehber ve 84 astronom ile çok sayıda akademisyen ve araştırmacı görev alacak.

Program, gündüz güneş gözlemiyle başlayacak, gece ise ay, gezegen, yıldız ve bulutsu gözlemleri ile devam edecek.

Program boyunca alanında uzman isimlerle seminerler, paneller, söyleşiler, bilim şovları, atölye çalışmaları ve bilgi yarışmaları gibi etkinlikler yapılacak.

Çocuklar ve gençler için de atölyeler, deneyim alanları ve uzay tüneli gibi aktiviteler organize edildi.

Katılımcılar, TÜBİTAK destekli bilim merkezleri tarafından hazırlanan sergiler ve atölyeler aracılığıyla bilimi doğrudan deneyimleme fırsatı bulacak.

Türkiye'nin astronotları Alper Gezeravcı ve Tuva Cihangir Atasever de düzenlenecek söyleşilerle deneyimlerini paylaşacak.

30 Ağustos Cumartesi "Halk Günü" olacak

Etkinlikte 30 Ağustos Cumartesi, "Halk Günü" olarak gerçekleştirilecek. Bu kapsamda, atölyeler, sergiler ve gökyüzü gözlemleri halka açık olacak. Gökyüzünün büyüsünü merak eden herkes, bu özel günü deneyimleme fırsatı bulacak. 

İlk kez 1998'de yapıldı

Etkinlik, ilk kez 1998 yılında TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi öncülüğünde Antalya Saklıkent'te başladı.

Etkinlik, bu yıl Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının desteği, TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığının koordinasyonu, Erzurum Valiliği, Erzurum Büyükşehir Belediyesi ile Türkiye Ulusal gözlemevlerinin paydaşlığı ile gerçekleştiriliyor.

Projeyle petrol ve doğal gaz arama faaliyetlerinde kuyu sondajı sırasında kayaç numunelerinin görüntüleme teknolojileriyle analiz edilmesi ve formasyonların yüksek doğrulukla belirlenmesini sağlayacak bir yapay zeka modeli geliştirilmesi hedefleniyor.

TPAO Coğrafi Bilgi Sistemleri Müdürü Tünay Öztürk, yaptığı değerlendirmede, HAVELSAN ile yapılan stratejik işbirliği sayesinde 2 kurumun teknoloji ve mühendislik alanlarındaki bilgi birikimleri birleştirilerek güçlü bir sinerji yaratılmasının amaçlandığını söyledi.

Projeyle petrol ve doğal gaz aramada sondajı devam eden bir kuyudaki operasyonun verimliliğinin artırılacağını belirten Öztürk, "Maliyet ve zaman olarak hem şirket hem ülke adına katkı sağlayacak." dedi.

Öztürk, yapay zeka teknolojisinin kuyularda kullanılmasıyla özellikle arama kuyularında jeolojik formasyon bazlı olumsuz şartların önüne geçilmesi ve operasyonel kaynaklı oluşabilecek maliyet artışlarının önlenmesinin hedeflendiğini kaydetti.

Jeotermal enerji ve madencilik için de yol gösterici olacak

Projede pilot uygulamasının devam ettiğini ifade eden Öztürk, "Projemiz POC yani konseptin kanıtlanması aşamasını tamamlamış olup, pilot çalışmada formasyon tahmin modelinin yüksek doğrulukla sonuçlar verdiğini ifade edebiliriz." diye konuştu.

Öztürk, TPAO'da bu ve gelecek yıl açılması planlanan kuyularda saha bazlı entegrasyonun sağlanarak tüm sondaj kuyularında kullanımı yaygınlaştırmayı planladıklarını söyledi.

Yapay zeka destekli formasyon tahminiyle sondaj operasyonları sırasında mevcut yöntemlere göre formasyonların çok daha hızlı ve yüksek doğrulukla belirlendiğini ifade eden Öztürk, "Böylece zaman kaybı önlenmiş ve operasyonel verimlilik artarken yanlış formasyon yorumlama kaynaklı maliyet hatalarının da önüne geçilmiş olacak." değerlendirmesinde bulundu.

Öztürk, TPAO ve HAVELSAN'ın söz konusu işbirliğiyle geliştirilecek teknolojilerin Türkiye'nin enerji bağımsızlığına katkısı olacağının altını çizerek, "Kendi alanlarında dijital dönüşüme devam eden tüm diğer dünya devi şirketler gibi, TPAO'da gerekli uzun vadeli planlamayı ve stratejiyi geliştirerek yer bilimlerine dayalı jeotermal enerji ve madencilik sektörlerine de önderlik edebilecektir." diye konuştu.

Türkiye'nin denizlerdeki gücünü ve bu alandaki ileri teknolojik yetkinliğini gençlerle buluşturmayı amaçlayan TEKNOFEST Mavi Vatan, İstanbul Tersanesi Komutanlığı'nda 31 Ağustos'a kadar sürecek.

Dünyanın en büyük havacılık, uzay ve teknoloji festivali TEKNOFEST, "mavi vatan" temasıyla Türkiye'nin denizlerdeki gücünü ve bu alandaki ileri teknolojik yetkinliğini gençlerle buluşturacak.

Milli Teknoloji Hamlesi vizyonunun denizlerdeki yansıması, "TEKNOFEST 2025 kapsamında düzenlenecek "TEKNOFEST Mavi Vatan" ile bu yıl yeni bir boyut kazanacak.

İstanbul Tersanesi Komutanlığı'nda yarın başlayacak ve 31 Ağustos'a kadar etkinlikler, teknoloji ve savunma sanayisi tutkunlarını denizcilik odağında bir araya getirecek. 30 ve 31 Ağustos'ta halkın katılımına da açılacak etkinlikleri, online kayıt yaptıranlar izleyebilecek. Etkinlikte ziyaretler, 09.00-12.00, 12.00-15.00 ve 15.00-18.00 olmak üzere üç ayrı seans halinde gerçekleştirilecek. Her ziyaretçi yalnızca bir seans için giriş hakkına sahip olacak.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ilk gün etkinliğe katılması ve bir konuşma yapması bekleniyor.

Denizcilik ve su altı teknolojilerine odaklanacak etkinlikte, İnsansız Su Altı Sistemleri Yarışması, Su Altı Roket Yarışması ve İnsansız Deniz Aracı Yarışması yapılacak.

Bunun yanı sıra TCG Anadolu, TCG İstanbul, TCG Burgazada, TCG Oruçreis, TCG Nusret, TCG Sakarya ve TCG Hızırreis gibi Türk donanmasının öne çıkan gemileri sergilenecek. Sanal gerçeklik alanları, SAT ve SAS Komutanlığı'nın özel gösterileri, "Mavi Vatan Zaman Tüneli" ve çeşitli sergilerle ziyaretçilere renkli bir deneyim sunulacak.

Festival kapsamında Milli Savunma Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu, tarihçi yazar Prof. Dr. İlber Ortaylı, Tümamiral Mehmet Emre Sezenler konferans verecek. Milli Uçak Gemisi Forumu gerçekleştirilecek.

Mavi Vatan Makale ve Resim Yarışmaları

Etkinlik kapsamında düzenlenecek Mavi Vatan Makale ve Resim Yarışmaları ise Türkiye'nin deniz yetki alanları, milli güvenlik politikaları ve jeopolitik vizyonunun genç nesiller tarafından anlaşılmasını ve bu konuda bilimsel, eleştirel ve yaratıcı bakış açılarının geliştirilmesini hedefliyor.

Makale yarışması kapsamında lise, lisans ve lisansüstü düzeyindeki katılımcılardan 500 ile 1000 kelime arasında özgün makale hazırlamaları istenecek. Hazırlanan makaleler, sosyal medya platformu NSosyal üzerinden paylaşılacak.

Bu yarışma, lise öğrencilerinde araştırma ve eleştirel düşünme becerilerinin, üniversite düzeyinde ise akademik analiz ve bilimsel yaklaşımın güçlendirilmesini amaçlıyor.

Mavi Vatan Resim Yarışması ise ilkokul ve ortaokul öğrencilerinin hayal gücü ve ifade yetenekleri resimle geliştirmeyi hedefliyor.

Katılımcılardan, "mavi vatan" temalı özgün bir resim çalışması hazırlamaları isteniyor. Hazırlanan eserler, NSosyal üzerinden paylaşılacak.

TEKNOFEST Yönetim Kurulu ve Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı (T3 Vakfı) Mütevelli Heyeti Başkanı Selçuk Bayraktar, NSosyal hesabından yaptığı açıklamada, etkinlik kapsamında dereceye girenler için TCG Sakarya ve TCG Hızırreis denizaltıları ile TCG Savarona gemisine özel gezi düzenleneceğini duyurdu.

"Mavi vatan" muhafızlarından görkemli açılış

TEKNOFEST Mavi Vatan kapsamında, İstanbul Boğazı'nda Türk donanmasının seçkin platformlarının katıldığı görkemli bir geçit töreni gerçekleştirildi.

Cumhurbaşkanlığı himayelerinde ve Milli Savunma Bakanlığı ev sahipliğinde gerçekleştirilen etkinlik, milli teknoloji heyecanını İstanbul Boğazı'ndan tüm Türkiye'ye taşıdı.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün manevi mirası Savarona yatı ve TCG Anadolu başta olmak üzere toplam 9 gemiden oluşan Türk Deniz Kuvvetlerine ait filonun İstanbul Boğazı’ndaki geçiş törenine vatandaşlar yoğun ilgi gösterdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da İstanbul Boğazı'ndan geçiş yapan Türk donanmasının seçkin gemilerini Dolmabahçe'de selamlarken, NSosyal hesabından "Tarihe altın harflerle kazınan Zafer Haftamızda güçlü ve kudretli donanmamızla Mavi Vatan yolculuğu" açıklamasında bulundu.

Türkiye'de bu yıl ihalesi yapılarak gelecek yıl hizmete sunulması planlanan 5G teknolojisi, iletişim süreçlerini hızlandırarak daha yüksek veri hızı, daha düşük gecikme ve daha geniş kapasiteyle birçok yeni imkanın kapısını aralayacak.

Türkiye'de 2G, 3G ve 4,5G ile gelişen mobil haberleşme teknolojileri gelecek yıl 5G ile devrim niteliğinde dönüşüme sahne olacak.

Resmi Gazete'nin 16 Ağustos 2025 tarihli sayısında yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile mobil haberleşme alanında 5G ihalesinin resmi süreci asgari değerlerin belirlenmesiyle başladı.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu da ihale ilanının eylül-ekim döneminde yayımlanabileceğini ve 2026 yılı içinde 5G kullanımının yurt genelinde sunulabileceğini bildirdi.

Türkiye'de şu an 5G teknolojisi, 4 büyük takımın stadyumları, İstanbul Havalimanı ve aralarında Türkiye Büyük Millet Meclisinin de bulunduğu 30 civarındaki tesiste deneyimlenebiliyor.

2026 dönüşüm yılı olacak

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun (BTK) büyük veri ve yapay zekaya ilişkin hazırladığı raporunda yer alan 5G ve ötesi teknolojilere ilişkin tespitler, yaşanacak dönüşümü ortaya koydu.

Rapora göre, dünya genelinde kullanıcı sayısı giderek artan bu teknolojinin sağlayacağı kolaylıklar özetle şöyle:

- 5G, yeni teknolojilerin kullanımına imkan verecek. Son dönemde popüler hale gelen VR uygulamaları, nesnelerin interneti kavramının, otonom araçların ve Metaverse tecrübesinin, 5G teknolojisiyle ivme kazanması bekleniyor. Büyük veri, yapay zeka, bulut bilişim, sanal/artırılmış gerçeklik, nesnelerin interneti gibi teknolojiler son dönemde hızla yaygınlaşmıştı.

- İnternette 5G ile daha yüksek hıza geçilecek. Bu teknolojide geçen yıl laboratuvar ortamında 7,5 Gbit/saniye hıza ulaşıldı. Gerçek şebekelerde ölçülen hız 4,7 Gbit/saniyeyi geçti. Türkiye'de 2026 itibarıyla sunulacak 5G, kullanıcılara yüksek veri hızı, daha düşük gecikme ve daha geniş kapasite imkanı sağlayacak. Veri indirme hızı süresinin 1-10 milisaniyeler seviyesine inmesi bekleniyor.

- Kapasite artacak. Yüksek kapasiteyle çalışabilme özelliğine sahip olacak 5G, 20 milyardan fazla bağlı cihaza 1 gigabayta kadar iletim hızı sunacak. Bu da birçok sektörde önemli değişiklikleri beraberinde getirecek.

- Daha verimli frekans kullanımı ve bant genişlikleri farklı imkanlar ortaya çıkaracak. 5G'nin getireceği ultra hız ve kapasite, minimum gecikme süreleriyle birleşince kullanılan servislerin yetenekleri de tamamen kişiselleştirilebilecek.

- 5G, kullanılan servise göre kapasite planlaması imkanı verecek. "Slicing" adı verilen şebeke kapasitesinin bölümlenerek sunulmasıyla şebeke farklı ihtiyaçlara göre kaynak ayırabilir hale gelecek. Bu özellik sayesinde bir bina içinde farklı katlara veya aynı evin içinde farklı odalara dahi uygun şebeke özellikleri tanımlanabilecek.

- Bu teknolojiyle yüksek hızla hareket halindeyken bile kesintisiz iletişim olacak. Saatte 500 kilometre ve üzeri hızlarda hareket halindeyken dahi akıllı cihazlar iletişimlerine kesintisiz olarak devam edebilecek.

- 5G ile enerji tasarrufu da artacak. Akıllı cihazlar, 5G şebekesi sayesinde daha verimli pil kullanımına sahip olacak. Böylece enerji kullanımında yüzde 90'lara varan tasarruf sağlanacak.

X ve xAI, Apple'ın OpenAI'yi akıllı telefonu iPhone'un işletim sistemine entegre etme kararının "rekabete zarar verdiği ve tüketicilerin seçim hakkını elinden aldığı" gerekçesiyle federal mahkemeye başvurdu.

Texas eyaletinde açılan davada, Apple ve OpenAI'ın tekellerini korumak ve X ve xAI gibi yenilikçi şirketlerin rekabet etmesini engellemek için pazarı kilitlediği iddiasında bulunuldu.

Davada, Apple ve OpenAI'ın "rekabeti engelleyici planlarını durdurmak" ve "milyarlarca dolarlık zararı tazmin etmek" için mahkemeye başvurulduğu belirtildi.

Ayrıca davada, Apple'ın uygulama mağazasında, OpenAI ile yaptığı özel anlaşma dolayısıyla, X uygulaması ile xAI tarafından geliştirilen yapay zeka sohbet robotu Grok'un uygulamasını öne çıkarmaktan kaçındığı iddia edildi.

OpenAI Sözcüsü konuya ilişkin açıklamasında, davanın "Musk'ın devam eden taciz eğilimiyle tutarlı" olduğunu ifade etti.

Apple Sözcüsü de App Store'un "adil ve önyargısız" olacak şekilde tasarlandığını ve "objektif kriterler kullanarak, uzmanlar tarafından seçilen listeler, algoritmik öneriler ve sıralamalar aracılığıyla" uygulamaları sunduğunu savundu.

Musk, bu ay ABD merkezli X şirketinin hesabından, "Apple, OpenAI dışındaki hiçbir yapay zeka şirketinin App Store'da 1 numaraya ulaşmasını imkansız kılan bir davranış sergiliyor ve bu, açıkça antitröst ihlalidir." ifadesini kullanmış, xAI'ın yasal işlem başlatacağını belirtmişti.

Dünyada her geçen gün gelişen tekstil ve moda sektöründeki tedarikçilerin, müşterilerine kısa sürede koleksiyon oluşturma ve numune çıkarma gibi zamanla yarıştığı dönemde yeni teknolojilerin kullanılması önem taşıyor.

Tekstil sektöründeki gelişmelere ilişkin değerlendirmede bulunan TİHCAD Başkanı Ergin Aydın, yapay zeka teknolojilerinin tekstil ve moda sektöründe kullanılmasının en somut kazanımlarından birinin ürün geliştirme ve modelleme sürecinin hızlanması olduğunu söyledi.

Küresel ölçekte tekstilde yapay zeka pazar büyüklüğünün 2026 yılında 4,9 milyar dolara ulaşmasının beklendiğini ifade eden Aydın, "Üretim planlamadan kalite kontrolüne, tasarımdan tedarik zinciri optimizasyonuna kadar pek çok alanda kullanılıyor. Tekstil üreticilerinin yüzde 45’i kalite kontrolü iyileştirmek için bu teknolojilerden faydalanıyor." diye konuştu.

Aydın, yapay zekanın, üretim tarafında bakım ve otomasyon verimliliğini artırırken, perakende tarafında talep tahmini, stok yönetimi ve kişiselleştirilmiş pazarlama amacıyla kullanıldığını dile getirdi.

Geleneksel koleksiyon geliştirme döngüsünün tasarımdan mağazaya ulaşmasının 8-12 ayı bulabildiğini belirten Aydın, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Yapay zeka destekli dijital tasarım bunu ciddi ölçüde kısaltabiliyor. Örneğin, 3D dijital tasarım ve örnekleme, tasarım onay süresini haftalardan saatler mertebesine indirmekte. Fiziksel bir numunenin dikilip müşteriye gönderilmesi haftalar alabilirken, dijital bir prototipin hazırlanıp sunulması neredeyse anlık gerçekleşir. Son beş yılda giyim ürünlerinde teslim süreleri yarı yarıya kısalırken, geleneksel numune hazırlama aynı yavaşlıkta kaldığı için sürecin tıkanma noktası oluyordu."

"Dijital örneklemeler numune başına üretim maliyetlerini dramatik biçimde düşürüyor"

Aydın, tekstil ürün geliştirmede yapay zeka kullanımının tasarım sürelerini ortalamada yüzde 40 hızlandırdığına, koleksiyonların pazara çıkış hızını artırdığına dikkati çekti.

Dijital örneklemelerin, numune başına üretim maliyetlerini dramatik biçimde düşürdüğünü belirten Aydın, "Analizler, dijital numune kullanımı ile geliştirme maliyetlerinde yüzde 60’a varan tasarruf sağlanabildiğini ortaya koyuyor. Dünya genelinde moda ayakkabı sektörü her yıl yaklaşık 14 milyar çift ayakkabı üretirken, her bir model için ortalama 13 numune yapılmaktadır. Bunların büyük bölümü israf olup çevreye yük bindirmektedir. Dijital numune sayesinde bu gereksiz prototiplerin çoğundan kurtulmak mümkün." şeklinde konuştu.

3D teknolojisiyle malzeme israfının önüne geçiliyor

Aydın, hazır giyim sektöründe de üretilen ürünlerin milyonlarca adedinin her yıl çöpe gittiğini ifade ederek, şunları kaydetti:

"Tabloya bakıldığında her yıl bu israfın dörtte biri sadece 1-2 defa görülüp rafa kalkmış numune ürünlerden oluşmakta. Bu çarpıcı veri, fiziki numune odaklı tasarım sürecinin ne kadar büyük bir kaynak israfına yol açtığını gösteriyor. Yapay zeka ve 3D teknolojilerinin devreye girmesiyle, markalar artık koleksiyon onayı için bir 'master' numune ile yetinebiliyor, hatta bazıları hiç fiziksel numune üretmeden tamamen dijital prototiplerle karar alabiliyor.

Örneğin, dijital platformlarda tasarlanan bir giysi, gerçekçi 3D görüntüsüyle kumaş düşüşünden dikiş detayına kadar sunulabildiğinden, pek çok marka üretime geçmeden önce en fazla tek bir fiziksel örnek görüp onay veriyor. Bu yaklaşım, hem malzeme israfını azaltıyor hem de numunelerin kargo ile gönderilmesi, fotoğraf çekimi için çoğaltılması gibi süreçleri elimine ederek zaman ve para tasarrufu sağlıyor. Ayrıca, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Moda İttifakının verilerine göre, dijital bir giysi prototipinin üretimi, fiziksel bir prototipe kıyasla yüzde 97 daha az karbon salımı ile gerçekleşiyor."

"Seyahat, fuar, dağıtım gibi maliyetler de önemli ölçüde azalıyor"

Ergin Aydın, teknolojinin gelişimiyle geleneksel olarak toptancılar ve alıcıların, yeni koleksiyonları görmek için fiziksel showroomlara gitmek yerine dijital showroom konseptini tercih ettiğini ve bunun hızla yayıldığını belirterek, "Coğrafi engeller ortadan kalkıyor. Bir marka İstanbul’daki koleksiyonunu aynı anda Avrupa'daki, Amerika’daki alıcılara gösterebiliyor. Üstelik bu sayede seyahat, fuar, dağıtım gibi maliyetler de önemli ölçüde azalıyor." diye konuştu.

"Tasarım tarafında yapay zekanın etkilerinin tasarımcılar için tehdit mi yoksa avantaj mı?" sorusuna ilişkin Aydın, "Tamamen yaratıcı sürecin yerine geçemeyeceği ancak tasarımcılara güçlü bir destek sunacağı yönünde. Büyük veri setlerinden öğrendiği kalıplarla yeni desenler, renk kombinasyonları veya formlar önerebilir, fakat bu önerilerin moda dünyasında kültürel ve sanatsal açıdan değerlendirmesini yapacak olan yine insandır. Bir başka deyişle, yapay zeka tasarımcıya ilham verebilir, sıra dışı kombinasyonlar deneyebilir." yanıtını verdi.

Türkiye'nin en büyük askeri gemisi TCG Anadolu, TEKNOFEST Mavi Vatan kapsamında İstanbul Boğazı'nda gerçekleştirilecek geçit töreni için Sarayburnu Limanı'ndan ayrıldı.

Milli Savunma Bakanlığı ev sahipliğinde gerçekleştirilecek etkinlik için TCG Anadolu, sabah saat 07.00 sıralarında Sarayburnu Limanı'ndan ayrılarak, Karadeniz açıklarına doğru yol aldı.

Gençlik ve Spor Bakanlığı ile T3 Vakfı tarafından belirlenen 250 öğrenci de geçit töreni için TCG Anadolu'da yer alıyor.

TEKNOFEST Mavi Vatan kapsamında 15.30-18.30 saatleri arasında İstanbul Boğazı'nda gerçekleştirilecek geçit töreni, Yavuz Sultan Selim Köprüsü'nden başlayacak. Boğaz'da seyir yapacak donanma unsurları arasında, onarımı tamamlanan Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün yatı TCG Savarona, TCG Oruçreis, TCG İstanbul, TCG Heybeliada, TCG Kalkan, TCG Alanya, TCG Sancaktar ve TCG Hızırreis denizaltısı da yer alacak.

İnsan ve teknolojiyi birleştirmeyi hedefleyen projelere yapılan yatırımlar her geçen gün artıyor. Financial Times’a göre OpenAI Üst Yöneticisi (CEO) Sam Altman, "Merge Labs" adında bir beyin-bilgisayar arayüzü startup’ı kuruyor.

ABD'li iş insanı Elon Musk'ın sahibi olduğu ve insan beynine çip yerleştiren Neuralink şirketine rakip olması beklenen bu yatırımla transhümanizm ve teknolojik tekillik tartışmalarını yeniden alevlendirdi.

"İnsansız Dünya Transhümanizm" kitabının yazarı Bursa Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Dağ, transhümanizm düşüncesinin pratiklerinden biri olan teknolojinin insan vücuduna yerleştirilmesi (teknolojik tekillik) projesinin, insanın biyolojik sınırlarını aşarak zihinsel, fiziksel ve psikolojik yeteneklerini artırmayı amaçladığını söyledi.

Bu tartışmayı ilk hem teorik hem pratik olarak Musk ve Altman’dan önce Google’ın eski mühendislerinden olan Ray Kurzweil başlattığını anlatan Dağ, "Musk’ın Neuralink girişimiyle (2021) gündeme gelen tekillik, beyin-bilgisayar arayüzleri ve implantlarla bir nevi bilinci makineye aktarmaya çalışıyor. Sam Altman’ın da bu girişimde bulunması, teknolojinin sadece sağlık, eğitim alanlarında değil aynı zamanda küresel düzeyde ekonomik ve toplumsal dönüşümleri meydana getireceğini gösteriyor." diye konuştu.

Dağ, transhümanizmin motivasyonunun insanın kendi sınırlarını sürekli zorlamak ve yeni varoluş biçimleri inşa etme çabası olduğuna işaret ederek, "Daha verimli, yaratıcı ve dayanıklı bir varlık olmak isteği insanın bilişsel ve fiziksel kapasitesini artırma arayışını doğurdu. Olumsuzluk ve sınırlılık olarak görülen hastalık, yaşlanma ve ölüm vb. aşılmak isteniyor. İmplantlar ve biyoteknolojik müdahalelerle, felçli birinin düzelmesi veya Alzheimer, Otizm, Downsendromu gibi engellerin ortadan kaldırılması mümkün. Bilinci makineye aktararak dolaylı da olsa ölümsüzlüğün gerçekleşeceğini düşünüyorlar. İklim değişikliği, salgın hastalıklar veya kıtlık gibi küresel krizlerin çözümünde teknolojinin dönüştürücü rol oynayacağı düşünülüyor. Kısaca bu projeler yeni etik, sosyal ve kültürel tartışmalar doğuracak." değerlendirmesinde bulundu.

"İnsanın bir tür 'teknolojik cihaz' gibi işlev görmesi isteniyor"

Bu vizyonun amacının insanın biyolojik sınırlarını aşarak onu zihinsel ve fiziksel olarak geliştirmek olduğunu aktaran Dağ, "Beyin-bilgisayar arayüzleri, yapay zeka destekli implantlar, genetik müdahaleler ve zihin yükleme projeleriyle insanın bir tür 'teknolojik cihaz' gibi işlev görmesi isteniyor. İnsanın makinelerle entegre edilebilecek bir varlığa dönüşme potansiyeli taşıdığına yönelik tasavvur, insanı 'organik' sürecinden 'mekanik' sürece taşımaya yönelik. Bu projeler kısmen de olsa gerçekleşirse insanın organik varlık olduğu sorgulanarak bilinç, kimlik, irade, özgürlük, eşitlik gibi kavramlar yeniden düşünülecek." şeklinde konuştu.

Dağ, insanlık tarihinin 'kendini aşma' arzusunun yeni bir evresi içinde olduğuna dikkati çekerek, "Prometheus’un ateşi çalması ya da Gılgamış’ın ölümsüzlük yolculuğu, insanın sınırlarını aşma tutkusunu gösterir. Bu tutku, doğa üzerinde egemenlik kurma arzusuyla akılcı ve bilimci 'aydınlanma'yı doğurdu. Sonrasında makineler aracılığıyla insan emeğini ve hayat tarzını dönüştüren Sanayileşme, ardından 20. yüzyılda bilgisayar ve dijitalleşme insan zihnini teknolojik sistemlerle bütünleştirme çabası doğdu. İnsan, yalnızca doğayı değil, kendi biyolojik varlığını da dönüştürme eşiğinde. Dolayısıyla makine-insan birleşimi, tarihin doğal akışında (Batı) insanın teknolojiyle iç içe gelişim sürecinin hızlandırılmış (teknoloji yoluyla) evrimsel sıçrama noktası olarak görebiliriz." dedi.

"Transhümanist projeler, insanı ve hayatı sadece madde planında görüyor"

Transhümanizm tartışmalarının modern çağın en radikal kırılma noktalarından biri olduğunu düşündüğünü aktaran Dağ, biyo-teknoloji, yapay zeka ve sibernetik alanında olan çalışmaların insanı salt bir biyolojiye veya "teknolojik cihaza" indirgeme riskini taşıyabileceğini söyledi.

Dağ, İnsanın yalnızca biyolojik beden (beşer) veya bilişsel bir makine değil aynı zamanda kültürel ve metafizik bir varlık olduğunu belirterek, "Bu tür (transhümanist) projeler, insanı ve hayatı sadece madde planında görüyor. Oysa insan ve hayat çok katmanlı bir yapı. Bu yapı görmezden gelinirse insan işlevsel, optimize edilebilir bir organizma muamelesi görür. Bu da “dehümanizasyon” dediğimiz, insanın hakiki ve asli değerlerini kaybetme tehlikesini beraberinde getirir." ifadelerini kullandı.

Dağ, sözlerini şöyle tamamladı:

"Öte yandan bu teknolojilerin eğitim, sağlık, engellilik, yaşlanma, iktisadi ve küresel krizlerle mücadelede ciddi faydalar sunabileceğini de inkar etmek mümkün değil. Önemli olan, bu ilerlemelerin adalet, etik ilkeler, eşitlik ve insan onuru çerçevesinde yönlendirilmesi ve yönetilmesidir. Eğer bu süreç tamamen piyasa dinamiklerine ve teknolojik güç sahiplerinin çıkarlarına bırakılırsa, insanlık büyük bir risk olur. Teknolojik tekillik gibi teknolojilerin kaçınılmaz bir ihtimal olmaktan daha çok etik çerçevede yönlendirilebilir bir ihtimal olduğunu düşünüyorum. Bu projeler, ya insanı köklü biçimde özgürleştiren ya da onu makineleşmiş bir köleye dönüştüren bir geleceğe de evirilebilir. Bu nedenle asıl mesele, yalnızca teknolojinin erişeceği ufuk değil bu ufkun 'hangi insanlık için, hangi değerler adına mümkün?' olabileceği üzerinde düşünmemiz gerekir."

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı verilerinden yaptığı derlemeye göre, "Türkiye Yüzyılı" hedefleri doğrultusunda, Milli Teknoloji Hamlesi ile sanayi ve üretim altyapısını yüksek teknoloji ve katma değer ekseninde güçlendirmek için çalışmalar devam ederken teknoloji ürünlerinin üretiminde endeks bazında yılın ilk 6 ayında rekor seviyelere ulaşıldı. Türkiye'nin yüksek teknolojili ürünlerin imalatındaki artışı haziranda yüzde 88,2 ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Ülkenin bu başarısında, AR-GE, tasarım ve teknoloji geliştirme bölgelerine yapılan yatırımlar da etkili oldu.

AR-GE merkezi sayısı 1360 oldu

Türkiye'de temmuz itibarıyla faaliyette olan AR-GE merkezi sayısı 1360'a yükseldi. 58 şehirdeki AR-GE merkezleri arasında 432 ile İstanbul, 155 ile Ankara, 140 ile Kocaeli, 138 ile Bursa ve 105 ile İzmir başı çekti.

Otomotivden enerjiye, sağlıktan bankacılığa, iklimlendirmeden mobilyaya, havacılıktan denizciliğe, ambalajdan kozmetiğe 46 sektöre yayılan merkezler arasında, makine ve teçhizat imalatı, otomotiv yan sanayisi, yazılım, bilgisayar iletişim teknolojileri ve elektrik elektronik öne çıktı. Buralarda destek personeli dahil 89 bin 53 kişi görev yapıyor.

Ülke genelindeki AR-GE merkezlerinde yaklaşık 75 bin proje tamamlanırken 14 binden fazla proje devam ediyor. Bu merkezlerin 16 bin 335 patenti tescil edildi, 29 bin 308'i başvuru aşamasında bulunuyor. AR-GE merkezi olan yabancı ortaklı firma sayısı da 249'a ulaştı.

Teknoloji geliştirme bölgelerinde firma sayısı 12 bine yaklaştı

Ülkede 110 alan teknoloji geliştirme bölgesi (TGB) olarak ilan edildi. Bu TGB'lerin 91'i aktif olarak faaliyetini sürdürüyor. Yıl sonuna kadar 4 alanın daha TGB olarak ilanı bekleniyor.

Bu tesislerde yer alan firma sayısı 11 bin 858, istihdam edilenlerin sayısı da 123 bin 554'e ulaştı.

TGB'lerde tamamlanan ve devam eden proje sayısı 84 bin 419 oldu. Patent tescil sayısı 2 bin 180 ve patent başvuru sayısı yaklaşık 5 bin olarak belirlendi.

Söz konusu bölgelerde yabancı ortaklı firma sayısı 515, kuluçka firma sayısı da 3 bin 260 olarak kayıtlara geçti.

Söz konusu bölgelerin toplam satışı 1 trilyon lirayı, ihracatı da 14,6 milyar doları buldu.

Öte yandan 600'den fazla faydalı model ve 500'e yakın endüstriyel tasarım da TGB ürünü olarak tescil edildi.

Tasarım merkezi sayısı 339'a çıktı

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca verilen son tasarım merkezi belgeleriyle faaliyette olan merkez sayısı 339'a ulaştı. Bu dönemde tasarım merkezleri ülke genelinde 29 kente yayıldı.

Faaliyetteki 339 merkezde 8 binden fazla personel görev alırken 15 binin üzerinde projenin tamamlanması sağlandı.

Bu merkezlere ait patentlerin 342'si tescil edildi, 618'i ise başvuru aşamasında yer alıyor. Söz konusu merkezlerde 42 yabancı ortaklı firma faaliyette bulunuyor.

Tasarım merkezlerindeki 32 sektör içinde dağılım en fazla işletme tekstil, mühendislik-mimarlık, imalat sanayisi, otomotiv yan sanayi ile medya ve iletişimde yoğunlaştı.

Şirketin Üst Yöneticisi Mark Zuckerberg'in kişisel olarak devreye girdiği işe alımlar kapsamında, bazı araştırmacılara 100 milyon doları aşan tekliflerde bulunuldu.

Geçen hafta yürürlüğe giren dondurma kararı, bölüm içinde çalışanların farklı ekipler arasında geçiş yapmasını da engelliyor.

Yetkililer, ne kadar süreceği açıklanmayan kararın yalnızca Meta'nın Yapay Zeka Direktörü Alexandr Wang'ın onayıyla istisna tutulabileceğini ifade etti.

Meta'daki yeniden yapılanma kapsamında şirketin yapay zeka çalışmalarının dört ekibe ayrıldığını aktaran yetkililer, yeni işe alınanların çoğunu barındıran ve süper zeka üzerinde çalışan "TBD Lab", yapay zeka ürünlerine odaklanan ikinci ekip, altyapı üzerinde çalışan üçüncü ekip ve daha uzun vadeli projeler ile keşiflere adanmış dördüncü ekip olarak bölündüğünü kaydetti.

Meta sözcüsü ise işe alımların dondurulduğunu onaylayarak kararının "temel organizasyonel planlama" kapsamında alındığını belirtti.

Karbon emisyonunun diğer yakıt türlerine göre daha az olduğu elektrikli araçlar, şarj istasyonlarının sayısının artmasının da katkısıyla, son 10 yılda önemli oranda artış gösterdi. Söz konusu artışta, Türkiye'nin otomobili Togg'un piyasaya girmesi ve kullanıcı tercihlerinin araç seçiminde bu yöne kayması da etkili oldu.

Elektrikli otomobil sayısı ilk kez 280 bini aştı

2015'te yalnızca 565 olan trafiğe kayıtlı elektrikli otomobil sayısı, haziranda 250 bin barajını aştı. Temmuz 2024'te 131 bin 217 olan trafiğe kayıtlı elektrikli otomobil sayısı, Temmuz 2025 itibarıyla yaklaşık yüzde 120,6 artarak 289 bin 457'ye ulaştı.

Temmuz sonu itibarıyla, elektrikli otomobillerin kayıtlı otomobiller içindeki payı, yüzde 1,7 olarak hesaplandı. Geçen yılın sonunda bu oran, yüzde 1,1 olarak kayıtlara geçmişti.

Hibrit otomobillerde de artış dikkat çekiyor

Hibrit türdeki otomobillere ilişkin veriler de ilk kez 2011'de 23 olarak paylaşıldı. Bu sayı 2019'da, 13 bin 877'ye çıktı. Trafiğe kayıtlı hibrit otomobillerin sayısı, 2023 sonu itibarıyla 222 bin 328, 2024'te ise 391 bin 296 olarak hesaplandı.

Bu sayı, Temmuz 2025'te 556 bin 995'e çıktı. Bu türdeki otomobillerin toplam içindeki payı, 2024'ün sonunda yüzde 2,4 iken, geçen ay yüzde 3,3'e yükseldi.

Bu kapsamda oluşturduğu platform ekosistemiyle insansız hava, kara ve deniz araçları üreten HAVELSAN, ortaya koyduğu çözümlerle yurt içinde ve dışında sorumluluklar üstleniyor.

Dikey iniş-kalkış (VTOL) özelliğine sahip sabit kanatlı hava platformları BAHA Otonom Bulut Altı İHA, BOZBEY Otonom Bulut Altı İHA ve BULUT Otonom İHA, gerek bağımsız olarak gerekse farklı hava, kara ve deniz araçlarıyla entegre şekilde görev yapabilecek şekilde operasyonel hale getirildi.

BAHA, BOZBEY ve BULUT, son dönemde gerçekleştirilen başarılı testlerle gemi ve insansız deniz araçlarıyla entegre çalışma yeteneklerini kanıtladı.

Modern askeri birliklerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere tasarlanan bu İHA’lar, pist gerektirmeyen dikey iniş-kalkış yetenekleri, tam otonom görev kabiliyetleri ve modüler mimarileriyle dikkati çekiyor. Gece-gündüz, bulutlu hava koşullarında bile işaretleme, tespit ve istihbarat toplama görevlerini başarıyla yerine getiren bu sistemler, farklı faydalı yüklerin entegrasyonuna olanak tanıyor.

İlk görev Malezya'ya ihraç edilen gemide

HAVELSAN, İHA'ların deniz platformlarında kullanılmasına yönelik DESAN Tersanesi ile sözleşme imzaladı.

Sözleşme kapsamında, Malezya Denizcilik Uygulama Ajansına (MMEA) temin edilecek 99 metrelik Çok Amaçlı Görev Gemisi'nde, BOZBEY İHA sistemi yer alacak. Eğitim ve entegre, lojistik, destek süreçlerini de kapsayacak.

Projeyle, Çok Amaçlı Görev Gemisi'ne uzun menzilli keşif gözetleme yeteneği kazandırılarak geminin istihbari caydırıcılığının artırılması hedefleniyor.

BOZBEY ile İHA'nın gemi pistine hassas iniş-kalkış yapması ve geminin görüşünün açık olmadığı mesafelerde bile nesnelerin görüntüsünü ve koordinat bilgilerini canlı olarak gemideki kontrol istasyonuna aktarması amaçlanıyor.

BAHA, BULUT ve BOZBEY gibi dikey iniş-kalkış kabiliyetli platformlar geliştiren HAVELSAN, böylece sabit kanat İHA sınıfında denizcilik/gemi alanında ilk sözleşmesini imzalamış oldu.

Deniz platformlarının erişimi genişliyor

Farklı ağırlık ve kanat açıklıklarına sahip hava araçlarından BULUT 5 kilogram faydalı yük kapasitesiyle 6 saat, BOZBEY 3 kilogram faydalı yük kapasitesiyle 6 saat, BAHA 2 kilogram faydalı yük kapasitesiyle 2 saat görev yapabiliyor.

Bu araçların gemi ve insansız deniz araçlarıyla entegrasyonu bir dizi operasyonel kazanım sunuyor.

BAHA, BOZBEY ve BULUT, gemilerden kalkış yaparak deniz üzerindeki keşif, gözetleme ve istihbarat toplama görevlerini gerçekleştirebilecek. Bu sayede, deniz platformlarının erişim alanı genişleyecek ve kıyıdan uzak bölgelerde dahi etkin bir durumsal farkındalık sağlanacak.

İHA'ların tam otonom görev kabiliyetleri, gemi mürettebatının yükünü azaltarak karmaşık operasyonlarda hızlı karar alma süreçlerini destekleyecek. Modüler yapıları sayesinde farklı sensör ve faydalı yüklerle donatılabilen bu sistemler, görev ihtiyaçlarına göre uyarlanabilecek.

Denizde stratejik kazanımlar

HAVELSAN'ın geliştirdiği komuta kontrol sistemi, İHA'ların insansız deniz araçlarıyla ve diğer platformlarla eşgüdümlü çalışmasını mümkün kılıyor. Böylece deniz-kara-hava unsurlarının entegre bir şekilde hareket etmesini sağlanarak operasyonel verimlilik artırılacak.

Bulut altı görev yapabilme yetenekleri sayesinde, bu İHA’lar düşük yağmur ve kar gibi olumsuz hava koşullarında da görevlerini sürdürebiliyor. Bu özellik, deniz ortamındaki değişken hava koşullarına karşı önemli bir avantaj sunuyor.

İHA'lar, kıyı ve sınır güvenliği görevlerinde gemilerden bağımsız olarak geniş alanları tarayabiliyor. Doğal afetlerde ulaşımın zor olduğu bölgelerde, gemilerden kalkış yaparak ilk durum değerlendirmesini yapabilen bu İHA'lar, arama-kurtarma operasyonlarında hızlı müdahale imkanı sunuyor.

Elektronik harp ortamlarında karıştırmaya karşı dirençli İHA'lar, denizdeki elektronik tehditlere karşı operasyonel güvenilirliği artırıyor.

İHA'ların bir yer kontrol istasyonundan diğerine devredilebilmesi, denizdeki uzun süreli görevlerde operasyonel süreklilik sağlıyor. Bu özellik, özellikle uzun mesafeli deniz operasyonlarında stratejik önem taşıyor.

Kamuoyunda "5G" olarak bilinen mobil elektronik haberleşme hizmet ve altyapılarına ilişkin yetkilendirme kapsamında ihaleye çıkılacak frekans paketlerinin asgari değerleri kararlaştırıldı.

"Mobil Elektronik Haberleşme Hizmet ve Altyapılarına İlişkin Yetkilendirme Kapsamında İhaleye Çıkılacak Olan Frekanslara Dair Asgari Değerlerin Belirlenmesi Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı" Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Kararla, mobil elektronik haberleşme hizmet ve altyapılarına ilişkin yetkilendirme kapsamında ihaleye çıkılacak frekanslara dair asgari değerler katma değer vergisi hariç olmak üzere belirlendi.

Buna göre, 700 MHz için A1, A2 ve A3 olmak üzere üç paket oluşturulurken, asgari frekans bedeli her bir paket için 425 milyon dolar olacak.

Ayrıca, 3,5 GHz'de B1'den B8'e kadar olacak şekilde 8 paket belirlenirken, bu frekanslarda asgari bedelin bant genişliğine göre 200 milyon dolar ile 50 milyon dolar aralığında tespit edildi.

Böylece, 11 frekans paketi için toplam asgari değer 2 milyar 125 milyon dolar olarak öngörüldü.

Frekans bedeli üç taksitte ödenecek

Asgari değerler üzerinden çıkılacak ihale sonucunda oluşacak bedel, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından hazırlanacak şartnamede belirlenen usulle kazananlar tarafından üç eşit taksitle ödenecek.

İşletmecilerin, 2029 yılı için 30 Nisan 2029 tarihinden 31 Aralık 2029 tarihine kadar, takip eden yıllar için de mevcut yetkilendirmelerinin sona erdiği tarihe kadar her yıl brüt satışlarının yüzde 5'ini (KDV hariç) Kurum tarafından belirlenecek tarihe kadar ödemeleri kaydıyla, mevcut tahsisli frekans, numara ve altyapıları, yetkilendirmelerin sona erme tarihinden itibaren yeni yetkilendirme kapsamına dahil edilecek. Söz konusu bedelin ödenme şartları ihale şartnamesinde belirlenecek.

İşletmeciler, yetkilendirme çerçevesinde vermesi gereken teminata ilave olarak, 2029 yılı brüt satışlarının yüzde 5'inin yüzde 6'sının 14 (2029-2042 yılları için) ile çarpımından elde edilen tutarın karşılığı dolar kadar kesin teminat mektubunu, 2029 yılına ilişkin ödediği ücretle beraber Kuruma verecek.

Taksitlerin süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi halinde ödeme yapılmayan miktar ve süre için yıllık yüzde 7,93'ün iki katı kadar gecikme faizi uygulanacak. Ödemenin vade tarihinden en fazla 30 gün içinde belirlenen faiz oranı ile yapılmaması halinde BTK tarafından ilgili yetkilendirmenin fesih sürecine ilişkin işlemler başlatılacak.

HAVELSAN, yapay zeka konusundaki çalışmaları kapsamında, kurumların kendi verileri ile eğitilebilen, kapalı veri ağında veya internet ağında verimli çalışabilen, özgün dil mimarisiyle oluşturulmuş Kurumsal Yapay Zeka Platformu MAIN'i geliştirdi.

MAIN, veri gizliliği ve güvenliği, rol bazlı erişim ve yetkilendirme, zaman ve maliyet etkin kurumsal çözümler, kullanıcı dostu arayüz tasarımı sunarak kurumsal iş süreçlerinde kolaylık ve verimlilik sağlıyor.

HAVELSAN'ın son dönemde dikkati çeken bu yapay zeka çözümünün yanında Deniz Kuvvetleri Komutanlığının yüzlerce yıllık tecrübe ve bilgi birikimini de barındıran Ağ Destekli Veri Entegre Savaş Yönetim Sistemi ADVENT (ADVENT SYS), yurt içi ve dışındaki başarısıyla öne çıkıyor.

Deniz Kuvvetleri Araştırma Merkezi Komutanlığı ile geliştirilen ve en iyi savaş yönetim sistemleri arasında gösterilen ADVENT, modern deniz harekatının ihtiyaçları doğrultusunda tasarlandı.

Ortak ve çok uluslu görev kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğini esas alan ADVENT SYS, harekat ortamında eş zamanlı karar alma, komuta ve kontrol süreçlerini ileri düzeye taşıyor. Türkiye dahil 9 ülkede aktif olarak kullanılan ADVENT SYS, HAVELSAN'ı küresel ölçekte savunma teknolojileri alanında güvenilir ve etkin bir oyuncu olarak konumlandırıyor.

Daha akıllı, daha etkin

HAVELSAN, bir süredir bu iki yeteneği bir araya getirmek için MAIN'in ADVENT SYS'ye entegrasyonuna yönelik çalışmalar yürütüyor.

MAIN, ADVENT SYS kapsamında Bakım Destek Asistanı olarak konumlandırılıyor. Sistem, bakım adımlarını belirleme, bakım talimatlarını arama/bulma, sistem çapında soru/cevap desteği sunulması özellikleri ile doğal dil destekli etkileşim sağlayarak bakım süreçlerini daha hızlı, güvenli ve doğrulanabilir hale getiriyor.

Bu kapsamda, laboratuvar ortamında Faz-1 çalışmaları tamamlandı, Faz-2 için çalışmalara devam ediliyor. Faz-2 kapsamında, MAIN platformunun entegrasyonuna yönelik faaliyetler çeşitli sistemler üzerinde devam ediyor. MAIN’in, bakım süreçlerine destek sağlamasının yanı sıra operasyonel işleyişe de katkı sunacak şekilde geliştirilmesi hedefleniyor. Yapay zeka desteğiyle süreç yönetimi daha akıllı ve etkin hale getirilecek.

MAIN, operatörlere destek verebilecek, tavsiyelerde bulunabilecek ve karar destek sürecinde yardımcı olabilecek. Karar destek noktasındaki katkısının ilerleyen dönemde daha da artması bekleniyor.

Yapay zekayla gelen kabiliyetler

HAVELSAN, ADVENT platformu aracılığıyla yapay zeka destekli karar mekanizmaları geliştirerek, deniz platformları başta olmak üzere çeşitli harekat ortamlarında bir dizi kabiliyeti ön plana çıkarmayı hedefliyor.

Tanımlama ve sınıflandırma, anomali tespiti, seyir güvenliği, durumsal farkındalık, eğitim faaliyetleri gibi kabiliyetler; büyük veri, makine öğrenimi, görüntü tanıma ve büyük dil modelleri (LLM) gibi ileri teknolojilerle destekleniyor.

Yapay zeka çözümleri, savunma ve güvenlik sektöründe karar alma süreçlerini hızlandırıyor, doğruluğunu artırıyor ve insan-makine etkileşimini daha etkin bir boyuta taşıyor.

Şirket, açık kule ile donatılmış Romanya aracını 17. Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı'nda (IDEF 2025) sergiledi.

Otokar Genel Müdürü İbrahim Aykut Özüner, Romanya'ya yönelik 1059 adetlik COBRA II projesinin hem üretim hem teknoloji transferi açısından şirket tarihinde özel bir önem taşıdığını söyledi. Özüner, "1059 araç, 5 sene dedik. İlk 278 araç burada, gerisi Romanya'da üretilecek. 10 varyant. Üretilecek demek aslında basit oluyor. Sadece üretim de değil, donanımların bir kısmı orada geliştirilecek, test edilecek, kullanıma sunulacak." dedi.

Sözleşmenin imzasından sonraki 1 yıl içinde Türkiye'de üretilecek 278 aracı teslim edeceklerini bildiren Özüner, eylül, ekim aylarında yoğunlaşacak teslimatların kasım ayı sonunda tamamlanacağını söyledi.

Şu ana kadar 170 civarında araç ürettikleri bilgisini veren Özüner, araçların Romanya'da donanım entegrasyon, test ve kabul faaliyetleri yürütüleceğini, bunun da zaman gerektirdiğini dile getirdi.

"En önem verdiğimiz ve en büyük projemiz"

Projenin en önemli döneminin bu yıl olduğunu vurgulayan Özüner, şöyle konuştu:

"Bu yıl 2 önemli işimiz var. Birincisi, seri üretim aracı geliştirip, üretmek. Kasım sonuna kadar da teslim etmek. Birinci iş Arifiye'deki tesisimizde aracı geliştirip, üretip, testlerini yapmak. Normalde birçok projede sadece bunu yapıyoruz. İkincisi, bir yerde de fabrika kuruyoruz. İkisi eş zamanlı yürüyor. Kasımda sözleşme imzası sonrası bir yandan ürünle ilgili yoğun çalışma yürüttük, bir yanda fabrika kurma tuşuna bastık. Bütün makina, ekipman, teçhizat siparişleri verildi. Bütün tesis hemen hemen kuruldu. Bu ay itibarıyla bütün fiziki yatırım bitmiş olacak, lazer kesim, gövde kaynağı, gövde yapımı, montaj gibi üretim faaliyetlerine başlıyoruz. Eylül sonu, ekim başı gibi açılış yapmayı planlıyoruz.

Oradaki üretimden teslimatımızın başlaması seneye ilk çeyreğe gelecek. Aynı ürün bile olsa üretim yeri değiştiği için burada da benzer süreçleri yürütmek gerekeceği için biraz zamana ihtiyaç olacak. Gelecek senenin başından itibaren oradaki üretim araçların satışına başlamayı hedefliyoruz. Bir problem olmadan ilerliyoruz. En önem verdiğimiz ve en büyük projemiz. Burada üretip sattığımız daha küçük ölçekli projeler var ama en önem gündem maddemiz Romanya projesi."

"Artık Avrupa'dayız"

İbrahim Aykut Özüner, proje kapsamında Romanya'da hem kendi şirketlerini hem de bir ortak girişim kurduklarını ve böylece "ayaklarını Avrupa Birliği içerisine attıklarını" söyledi.

Özüner, şunları kaydetti:

"Bu, 'Avrupa'da da bir yerde üretime başlıyayım iyi olur, fırsat yaratır' gibi bir şey değil. Artık oradayız. Özellikle askeri projeler uzun dönemli projeler ama Romanya'da olmak, orada üretim yapabiliyor olmak önemli. Bazı mühendislik faaliyetlerimizi de Romanya'da yapmayı planlıyoruz. Bunun artı avantajları da oluyor. Romanya'da proje gereği orada katma değer üretecek işler yapmamız lazım. Önümüzdeki seneden itibaren Romanya'da düzeni olan bir fabrikamız olacak. Avrupa Birliği içerisinde olası başka projeler çıkarsa bunlara ulaşmak için, Avrupa Birliği fonlarıyla finanse edilecek projelere uygunluk için bir fırsat oluşacak. Romanya projesi çok doğru bir zamanda devreye giriyor. Bütün gücümüz, konsantrasyonumuz bu projeyi ayaklandırmaya yönelik."

"Yeni işlerde daha avantajlı olabileceğimizi değerlendiriyoruz"

Özüner, Romanya ve bölgede konuşulan başka projeler bulunduğunu, piyade muharebe aracı gibi ihtiyaçların gündemde olduğunu söyledi.

Avrupa'ya ayaklarını attıktan sonra olası projeleri ek fırsat olarak gördüklerini dile getiren Özüner, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Romanya projesi zor bir projeydi. Başlangıçta bir tesis yoktu, yeni bir tesis kurmamız gerekti. Bundan sonraki projelerde oradaki üretim açısından daha hızlı tepki verebiliriz. Paletli zırhlı taktik aracımız TULPAR'a karşılık gelen ihtiyaçlar Romanya'da konuşuluyor. Böyle bir ihtiyaç somutlaşırsa yapabilmek için elimizden gelen çabayı harcayacağız. Romanya'da üretim yaptığımız için çıkacak yeni işlere daha hazırlıklı olacağız. Avrupa Birliği'nde bizim takip edebileceğimiz yeni projeler çıkarsa takipçi olacağız. Avrupa'da uzun yıllardır varız ama son dönemde Estonya ve Ukrayna'ya verdiğimiz araçlar oldu. Bundan sonraki işlerde daha avantajlı olabileceğimizi değerlendiriyoruz."

"Cumhuriyet'in ikinci yüzyılı, Samsun’umuzun yüzyılı oluyor." ifadesini kullanan Doğan, şunları kaydetti:

"BAYKAR, Anadolu’daki ilk üretim üssünü 400 dönümlük özel endüstri bölgesi ile Samsun’umuzda kuruyor. Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'a, Sanayi ve Teknoloji Bakanımız Sayın Mehmet Fatih Kacır'a, BAYKAR yöneticileri Haluk ve Selçuk Bayraktar, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı ve Samsun Milletvekili Mehmet Muş ile emeği geçen herkese şükranlarımı sunuyorum. Ülkemize ve gazi şehir Samsun’umuza hayırlı olsun."

"Samsun önemli bir merkez haline gelecek"

AK Parti Samsun Milletvekili ve TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı Mehmet Muş da sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, şu ifadeleri kullandı:

"Türkiye'mizin gururu Baykar, kuzeyin yatırım merkezi Samsun'umuza hayırlı olsun. Çarşamba ilçemizde faaliyete geçme çalışmaları sürdürülen Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) AŞ ile birlikte Baykar'ın da yatırımı gerçekleştiğinde, Samsun'umuz havacılık ve savunma sanayisinde önemli bir merkez haline gelecek. Yeni OSB'ler ve büyük yatırımların Samsun'a kazandırılmasında büyük destek veren Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan ile Sanayi ve Teknoloji Bakanımız Fatih Kacır'a şükranlarımı sunuyorum. Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Sayın Selçuk Bayraktar ile Baykar Genel Müdürü Sayın Haluk Bayraktar'a teşekkür ediyorum."

Yeni üretim üssüyle Karadeniz, savunma ve havacılık sanayisinde öne çıkacak

Şirket, milli sosyal platformu NeXT Sosyal hesabından yaptığı paylaşımda, yeni üretim üssüne ilişkin açıklamada bulundu.

Baykar'ın açıklamasında, "Baykar'ın yeni üretim üssü Milli Mücadele'nin sembol şehri Samsun oluyor. Yapacağımız bu yeni yatırım Samsun'a yüksek teknoloji üretme kabiliyeti ve nitelikli istihdam getirecek. Karadeniz, savunma ve havacılık sanayisi için önemli bir merkez haline gelecek." ifadelerine yer verildi.

Baykar'ın Anadolu'daki ilk üretim üssü, Samsun Tekkeköy'deki 400 dönümlük bölgede faaliyet gösterecek.

Başlangıçtan bugüne tüm projelerini öz kaynaklarıyla yürüten Baykar, 2003 yılındaki İHA AR-GE sürecinin başlangıcından itibaren tüm gelirlerinin yüzde 83'ünü ihracattan elde etti. Baykar, 2023'te 1,8 milyar dolarlık ihracat yaptı. Dünya insansız hava aracı ihracat pazarının en büyük firması Baykar, 2024 yılında da küresel ölçekteki başarısını sürdürdü ve gelirlerinin yüzde 90'ını ihracattan elde ederek 1,8 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi.

2023 ve 2024 yıllarında Türkiye'deki tüm sektörlerde en fazla ihracat yapan ilk 10 firma arasına girerek "İhracatın Şampiyonları Ödülü" alan Baykar, 2021, 2022, 2023 ve 2024'te Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı ve Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre savunma ve havacılık sektörünün ihracat lideri oldu.

2023'te sektör ihracatının üçte birini tek başına yapan Baykar, 2024 yılında da savunma ve havacılık sektörü toplam ihracatının dörtte birini tek başına gerçekleştirerek Türkiye'yi küresel SİHA ihracat pazarında lider konuma taşıdı. Dünyanın en büyük insansız hava aracı şirketi Baykar, Bayraktar TB2 SİHA için 35, Bayraktar AKINCI TİHA için 15 olmak üzere şimdiye kadar toplamda 36 ülkeyle ihracat anlaşması imzaladı.

"Samsun Yüzyılı'na büyük bir ivme kazandıracak"

Samsun Valisi Orhan Tavlı, Baykar'ın Samsun'a kuracağı Anadolu'daki ilk üretim üssünün, kenti savunma ve havacılık sanayisinin önemli bir merkezi yapacağını belirtti.

Tavlı, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Baykar'ın Türk havacılık ve savunma tarihinde ilklere imza attığını belirterek, 400 dönümlük özel endüstri bölgesi ile kentte kuracağı yeni üretim üssünün şehre ve millete hayırlı olmasını diledi.

Yatırımın öneminden bahseden Tavlı, "Bağımsızlığımızı pekiştirecek ve geleceğe daha güçlü yürümemizi sağlayacak olan bu önemli yatırımın, kuzeyin üretim merkezi, kalkınmanın ve yatırımların şehri Samsun'umuzu savunma ve havacılık sanayisinin de önemli bir merkezi yapacağına ve Türkiye Yüzyılı ile birlikte Samsun Yüzyılı'na da büyük bir ivme kazandıracağına canı gönülden inanıyorum." ifadesini kullandı.

Baykar'ın insansız hava araçları alanında dünya çapında en ileri teknolojik sistemleri geliştirdiğine vurgu yapan Tavlı, şunları kaydetti:

"Bu dev yatırımının şehrimize kazandırılmasına vermiş oldukları güçlü destekler için saygıdeğer Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan başta olmak üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanımız Sayın Mehmet Fatih Kacır'a, TBMM Plan Bütçe Komisyonu Başkanımız ve Samsun Milletvekilimiz Sayın Dr. Mehmet Muş'a, Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Sayın Selçuk Bayraktar'a, Baykar Genel Müdürü Sayın Haluk Bayraktar'a ve emeği geçen herkese şahsım ve hemşehrilerim adına şükranlarımı sunuyorum. Samsun'umuza, Karadeniz'e, Kuzey Anadolu'ya ve ülkemize hayırlı olsun."

TÜBİTAK Araştırma 2204-C ve 2204-D Projeleri finalistleri olan üç lise öğrencisi, bu yıl 5'incisi düzenlenen Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi'nde (TASE-V) hava ve iklim, sürdürülebilirlik, sosyal ve beşeri bilimler alanında Arktik Okyanusu'nda çalışmalar gerçekleştirme fırsatı elde etti.

Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı sorumluluğunda, TÜBİTAK MAM Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE) koordinasyonunda düzenlenen seferin ekibine bu sene projeleriyle dahil olan genç bilim insanları, sefer süresince projelerini Kuzey Kutbu'nda test etti.

AA muhabirine değerlendirmede bulunan 5. Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi Koordinatörü Prof. Dr. Burcu Özsoy, Arktik seferine kendi bilimsel projeleriyle gelmeye hak kazanan 3 lise öğrencisinin bulunduğunu bildirdi.

Özsoy, şunları kaydetti:

"Kocaeli'nden, Kastamonu'dan ve Afyon'dan (gelen öğrenciler) kendi projelerini Arktik'te birebir yapabilme ve yaptıkları ölçümleri değerlendirebilme adına bu çalışmaları yerinde gerçekleştirdi. Hem bilim insanları ile bir arada olmak, Arktik bölgeyi görmek ve Arktik bölge için proje geliştirmiş olup bu dereceyi kazanarak yanımızda olmaları tabii bizler için çok kıymetli. Bu anlamda baktığımızda gençlerimizin projelerini yerinde tatbik etmeleri de çok kıymetli."

"Arktik'e gelmiş olmak büyük ihtimalle onların hayatında çok büyük bir rol oynayacak"

Özsoy, genç bilim insanlarının kendi bilimsel projeleriyle Arktik'te bulunmaya hak kazandıklarını ifade ederek, "Bu projeleri hayata geçirecekleri, geçirdikleri ve sonuçları alıp bunları bilimsel yayınlara da çevirecekleri bir süreç onları bekliyor." dedi.

Öğrencilerin Arktik'te bulunarak yaptığı çalışmaların kendisini 2007 yılındaki öğrencilik yıllarına götürdüğünü belirten Özsoy, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Öğrencilerimizden bir tanesi 2007 yılında daha doğmamış bile, yani hakikaten gençlerimizin yıllar sonra Arktik'te olması... Benim 18 yıl önce Arktik'e geldiğim dönemler bunun hayalini kurmuştum. Türk bilim insanlarının, gençlerimizin, genç bilim insanı adaylarımızın burada olacağı hayallerinin 18 sene sonra gerçekleşmiş olduğunu görmek inanılmaz derecede büyük mutluluk benim için. Svalbard'da özellikle benim ders aldığım üniversitenin olduğu alandan gençlerimizle beraber geçmemiz... O dönemlerden bu yana şimdi onlar üniversiteye hazırlanan gençlerimiz üniversiteye girecekler ve kendilerine bir yol çizecekler. Arktik'e gelmiş olmak büyük ihtimalle onların hayatında çok büyük bir rol oynayacak. Şu an Türkiye'nin dört bir yanından 13 lise öğrencisi hem Arktik'te hem Antarktika'da bilimsel çalışmalarını icra etme şansını elde ettiler."

"İklimin doğanın bu denli değişmesi bana oldukça farkındalık kazandırdı"

Bu yıl Arktik bilimsel araştırma seferine katılma hakkı kazanan Dumlupınar Bilim ve Sanat Merkezi öğrencilerinden Rukiye Aslı Kilci, Arktik bölgede bulunduğundan dolayı çok mutlu olduğunu ifade ederek, projesinin detaylarını anlattı.

Kilci, projesinde öncelikle kutup keşiflerinde kutup kaşiflerinin 1811 ve 1927 yılları arasında çizdiği kutup resimlerini, kutupları tanıtımı yönünde attıkları ilk adımları analiz ettiğini belirterek, "Bunları farkındalık çalışması olarak dijital çizgi roman olarak gerçekleştirdim. Ayrıca projemi sadece ulusal alanda da değil, uluslararası alanda da etkin bir hale getirmek için Norveç'te çeşitli saha çalışmaları gerçekleştirdim. Bu noktada edindiğim bilgiler, aldığım deneyimler sonucunda da birincilik ödülü almaya hak kazandım." dedi.

Kaşiflerin kutuplara gelerek gördükleri ve çizdiklerini bir lise öğrencisi olarak kendi gözünden resmettiğini ifade eden Kilci, "Bu şekilde de oldukça büyük bir deneyim ve bu kazanımı ileriki hayatımda da devam ettirmek ve kutupların tanınırlığını özellikle ulusal alanda yaygınlaştırmak, farkındalık oluşturmak için farklı çalışmalarla kendimi geliştirmeye devam edeceğime inancım tam." diye konuştu.

Sefer sırasında deniz buzu üzerinde kutup ayısı ve yavrusunun resmini çizen Kilci, "İklim değişikliği açısından da aslında o dönemde kutupların insan eli değmeden kendi doğal halini resmedilmesiyle bizim oraya varıp kutup ayıları olmadan kutupları resmetmemiz. Yani özellikle buzulların bu yönde azalması ve iklim değişikliğinin sonucu olarak iklimin doğanın bu denli değişmesi bana oldukça farkındalık kazandırdığını söyleyebilirim." şeklinde konuştu.

Öte yandan Kilci, seferde bulunduğu süre boyunca bilim insanlarının, deniz buzlarının ve kuzey kutup canlılarının resimlerini de çizdi.

"Bu yaşlarda gelmek benim için çok büyük bir deneyim oldu"

Arktik bölgede projesini test etme fırsatı bulan TÜBİTAK Fen Lisesi öğrencilerinden Elif Berra Demir ise sürdürülebilirlik ve refah alanında hazırladığı projesiyle sefere katıldığını ifade ederek, şunları kaydetti:

"Ben projemde ülkemize yetişen tarım atıklarından yenilenebilir biyoplastik ürettim. Bu tarım atıkları neler: Biri soğan kabuğu diğeri de fındık zurufu ve denizlerdeki makro algleri kullandım. Bu bahsettiğim ham maddelerden bir biyoplastik elde ettim, bunun sayesinde bakteri oluşumunu önlüyorum hem de PH değerine göre renk değişimi sağlıyorum ve bu biyoplastik doğada çözünüyor, hem suda hem toprakta herhangi bir atık oluşturmuyor."

Kutup sularında projesini deneyebilmenin kendisine büyük bir artı getireceğini dile getiren Demir, "Bu sulardan elde ettiğim verilerle yeni bir proje yapmayı planlıyorum. Benim şu an yaşım çok küçük, bu yaşlarda gelmek benim için çok büyük bir deneyim oldu. Bu yaşlarımda elde ettiğim bu deneyim sayesinde ileriki yıllarda da bunları kullanmayı hedefliyorum." dedi.

Demir, Türkiye'nin düzenlediği bilim seferinde yer alması sayesinde gelecek yıllarda ülkeyi daha iyi yerlere taşımak için yapacağı projelerde isteğinin ve gayretinin artacağını söyledi.

"Çevremizi temiz tutalım ve havayı kirletici olan bütün gazları olabildiğince sıfıra indirelim"

Arktik Bilimsel Araştırma Seferine katılma hakkı kazanan Özlem Burma Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'nden Kaan Yusuf Odacı da projesinin amacının yapay zeka testleri sayesinde kutuplardaki hava kalitesini ölçüp özellikle kutuplar için en büyük tehdit olan küresel iklim değişikliğini en çok etkileyen gaz parametresini bulup tespit etmek olduğunu ifade etti.

Odacı, projesini okuldaki rüzgar türbininden ilham alarak yaptığını belirterek, projesinin temel amacının hem mobil olabilmesiyle insanların istedikleri yerin hava kalitesini ölçüp bu hava kalitesine göre konforlarını artırabilmesi olduğunu aktardı.

Kaan Yusuf Odacı, genç bilim insanları olarak kutuplarda bilimsel araştırma yaptıklarını anımsatarak, "Kutuplardaki özellikle küresel iklim değişikliğinin etkilediği sıcaklıkları önlemek için de olabildiğince çevremizi temiz tutalım ve havayı kirletici olan bütün gazları olabildiğince sıfıra indirelim." dedi.

Böylelikle, 3 lise öğrencisi hava ve iklim, sürdürülebilirlik, sosyal ve beşeri bilimler alanında Arktik Okyanusu'nda çalışmalar gerçekleştirdi.

CAPTCHA (Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart),  “Bilgisayarları ve İnsanları Ayırmak İçin Tamamen Otomatik Genel Turing Testi” web sitelerinde işlem yapan kullanıcıların gerçek birer insan olduğunu doğrulamak için kullanılıyor. Saldırganlar bu güvenlik aracını sahte ekranlarla taklit ederek kullanıcıları kötü amaçlı yazılımları indirip çalıştırmaları için kandırıyor.

Günümüzde internet trafiğinin önemli bir kısmı botlar tarafından oluşturuluyor; üstelik bu botların yaklaşık  yüzde 40'ı kötü amaçlı  faaliyetlerde bulunuyor. CAPTCHA sistemleri bu tür botları engellemek için yaygın olarak kullanılsa da siber suçlular bu savunma mekanizmasını bir saldırı aracına dönüştürmüş durumda.  Web sitelerinin yaygın olarak kullandığı CAPTCHA olarak bilinen uygulama ile karşılaştığımızda çoğumuz talimatları izler ve tıklarız. Bunu dikkate alan siber saldırganlar sahte uygulamalar aracılığıyla kullanıcıları kandırmaya çalışıyorlar.

Sahte CAPTCHA nasıl çalışıyor?

Sahte CAPTCHA sayfaları genellikle kimlik avı e-postaları, sosyal medya mesajları veya kötü amaçlı reklamlardaki bağlantılar aracılığıyla yayılıyor. Bazen de siber saldırganlar meşru görünen web sitelerine zararlı içerikler enjekte ediyor. Kullanıcı sahte bir CAPTCHA kutusu ile karşılaştığında bu kutu oldukça gerçekçi görünebilir. Kullanıcıdan olağan dışı komutları gerçekleştirmesi istenebilir:

İnsan olduğunuzu doğrulamak için tıklamak

"Çalıştır "ı açmak için Windows tuşu + R'ye basmak

Kötü amaçlı yazılım tarafından panoya gizlice kopyalanan bir komutu yapıştırmak için CTRL + V tuşlarına basılması

Yukarıdaki komutu çalıştırmak için ENTER tuşuna basmak

Bu komut genellikle PowerShell veya mshta.exe gibi yasal Windows araçlarını tetikleyerek harici bir sunucudan ek kötü amaçlı yükler indirir. Nihai hedef genellikle cihazınıza infostealer kötü amaçlı yazılım yüklemektir.  Bilgi hırsızları, dark web'de satmak veya kimlik dolandırıcılığı yapmak için kullanmak üzere bilgisayar veya cep telefonunda oturum açma bilgileri, fotoğraflar, kişiler ve diğer hassas verileri aramak için tasarlanmıştır. Bunu yapmak için tarayıcıları, e-posta istemcilerini, kripto cüzdanlarını, uygulamaları ve işletim sistemlerinin kendisini hedef alırlar - ekran görüntüleri alır, tuş kaydı yapar ve başka şekillerde veri toplarlar.

CAPTCHA tehditlerine karşı güvende kalmak için dikkat edilmesi gereken noktalar

Olağan dışı CAPTCHA isteklerine karşı tetikte olun.

Aniden ortaya çıkan CAPTCHA isteklerine karşı dikkatli olun.

Eski sürümlerdeki güvenlik açıklarından yararlanan kötü amaçlı yazılım riskini en aza indirmek için işletim sisteminizi ve tarayıcı yazılımınızı güncel tutun.

Saygın bir güvenlik yazılımı yükleyin ve güncel tutun. Bu, herhangi bir kötü amaçlı yazılımı veya şüpheli etkinliği engellemek için güvenliğinize önemli bir katman ekleyecektir.

Sahte CAPTCHA'lar gönderen türden kötü amaçlı yazılımlar içerebileceğinden korsan yazılım indirmeyin.

Kötü amaçlı bir çevrimiçi reklam aracılığıyla sunulan herhangi bir içeriğe maruz kalmanızı engelleyecek bir reklam engelleyici kullanmayı düşünün.

Sahte bir CAPTCHA 'ya kanarsanız yapmanız gerekenler

Makineye gizlice indirilmiş olabilecek kötü amaçlı yazılımları bulmak ve temizlemeye çalışmak için bir kötü amaçlı yazılım taraması çalıştırın.

İnternet bağlantısını kesin ve önemli fotoğraf veya dosyalarınızı yedekleyin.

Bilgisayarınızı veya cihazınızı fabrika ayarlarına döndürün.

Bir parola yöneticisinde saklanan güçlü, benzersiz kimlik bilgilerini kullanarak tüm parolalarınızı değiştirin.

Tüm hesaplar için çok faktörlü kimlik doğrulamayı (MFA) açın, böylece bir bilgisayar korsanı parolalarınızı çalmış olsa bile hesaplarınıza erişemez.

Önce İnsan  ve çevre odaklı yönetim anlayışıyla oluşturduğu, başta 5 bin çalışanı olmak üzere, tedarikçileri ve tüm iş ortaklarının katılımıyla kalite odaklı, sürdürülebilir üretim bakış açısı ile hareket eden Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye, küresel başarılarını taçlandırmaya devam ediyor.

2024 yılında gerçekleştirdiği 4.6 milyar dolar ihracatla Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından yapılan ‘Türkiye’nin İlk 1000 İhracatçısı Araştırması’nda ikinci sırada yer alan TMMT sektöründeki öncü konumunu güçlendirerek sürdürmeyi hedefliyor.

KORAL’ın yeni versiyonunu da fuarda sergilediklerini aktaran Akyol, "Orada da aslında yine elektromanyetik katmanda daha uzağı duyabilen ve daha uzağı karıştırabilen, düşman hava savunma radarlarına karşı adeta SİHA’larımız ve uçaklarımız için otoyollar açacak bir sistemden bahsediyoruz. Mevcut KORAL’a göre çıkış gücünün ve etkinliğinin yaklaşık iki kat arttığını buradan gururla söylemek isterim" diye konuştu.

"Savunmak kadar caydırıcılık da önemli"

Çelik Kubbe’de tüm fiziki sistemlerin yanında elektromanyetik sistemleri yönetecek yapay zeka destekli bir mimari oluşturduklarını vurgulayan Akyol, "İşte bu mimarinin bütün kubbeyi birbirine bağlayacak askeri 5G olarak tanımladığımız ’Turan Haberleşme’ sistemimizi de bir konsept olarak, bir araç olarak, bir vasıta olarak buraya getirdik. Bununla yapay zeka için gereken bütün o entegrasyonun sağlanması ve Çelik Kubbe’nin tek bir networkte hiç gecikme olmadan yürütülmesi sağlanmış olacak. Bunu da milletimizle burada oluyoruz. Yine Çelik Kubbe kapsamında GÜRZ sistemimizin insansız versiyonunu buraya getirdik. O da aslında GÜRZ’e yeni bir anlayış getirdi. İnsansız kara aracı üzerinde bu faaliyeti, hava savunma faaliyetini fiziki olarak gerçekleştirecek. Son olarak savunmak tabii ki ana görevimiz ama savunmak kadar caydırıcılık da önemli" dedi.

Geleneksel olarak yürütülen güdümlü mühimmat teknolojiyle füze teknolojisini birleştirdikleri DELTA-V şirketi ile de iş birliği yaparak GÖKTAN sistemini oluşturduklarını anlatan Akyol, "Aslında roketin itme gücüyle güdümlü mühimmatın hassas vurma gücünü birleştirdiğimiz daha önceleri uçaktan atılan mühimmatların artık karadan belli bir seviyeye kadar roketle çıkarıldığı ve oradan sonra istediğiniz hedefin gerektiğinde arkasına dolaştırabilecek kadar hassas vuruş kabiliyeti olan GÖKTAN sistemimizi yine 150 kilometreler menzilinde bir hedefe götürecek sistemi de ilk defa burada bir sistem olarak getirmiş olduk. Sistemi bitirdik, atışlarını yaptık. Bunun da sahada ciddi bir oyun değiştiricilik yetkinliği olduğunu söylüyorum. Bu kapsamda Savunma Sanayii Başkanlığımıza ve devletimize verdikleri destek için teşekkür ediyorum. Bizler bu sistemleri geliştirmeye ve bu konseptleri dünyaya çıkarmaya devam edeceğiz. Bu ortaya koyduğumuz Çelik Kubbe vizyonu aslında bize NATO’da, bütün NATO’nun hava savunma mimarisini de ASELSAN’ın üstleneceği bir imkanı da getirdi. Bu kapsamda seçilen 5 ülkeden biri ve firmadan biri olduk. Bu sistemleri geliştirmeye, yenilikçi anlayışları ortaya koymaya devam edeceğiz" şeklinde konuştu.

Çelik Kubbe’yi fiziki olarak da, elektromanyetik olarak da, bilişsel olarak da örmeye devam edeceklerini kaydeden Akyol, "Bugün konuştuğumuz EJDERHA dünyanın yapmaya çalıştığı yeni bir teknoloji, elektronik sinyallerle İHA’ları durdurmayı başarıyoruz. Bunu biz buraya yaptığımızı getirdik. Yine benzer şekilde GÖKTAN füzeyle güdümlü mühimmatı buluşturup, 150 kilometrelerde hassas vuruşu çok maliyet etkin yapabilen, hassas vuruşu istediğimiz açılardan yapabildiğimiz bir sistemi getirdik. KORAL da artık elektronik harbin dünya çapında gerçekten son teknolojisi. Avrupa’nın bugün en büyük elektronik harp fabrikası ASELSAN’da, Türkiye’de. Bu KORAL’la artık SİHA’larımızla, uçaklarımızla bir bütün halinde kullandığımızda gerçekten fark oluşturan teknolojiler. Çelik Kubbe’yi fiziki olarak da, elektromanyetik olarak da, bilişsel olarak da örmeye devam edeceğiz" ifadelerini kullandı.

"Türkiye dünyada önemli bir oyuncu, önemli bir aktör"

Savunma Sanayii Başkanı Görgün ise, fuarın dolu dolu geçtiğini aktardı. Daha önce geliştirilen ve geliştirme çalışmalarının devam ettiği, ASELSAN’daki mühendislerin fedakar ve özveriyle yaptıkları, gece-gündüz çalışmalarla ortaya çıkan yenilikçi yaklaşım ve ürünlerin lansmanını yaptıklarını anlatan Görgün, "Memleketimize hayırlı olsun. Bunun arkasında çok büyük emek var. Emeği geçen herkese canı gönülden teşekkür ediyorum. Biz savunma sanayiinde işte bu projeleri yaparken ana entegratör firmalarımız ve ana entegratör firmalarımızla birlikte çalışan, yüzlerce, binlerce KOBİ’lerimiz, alt yüklenicilerimiz var. Hepsinin ayrı ayrı emekleri var. Bu projelere destek olan tüm şirketlerimize, Savunma Sanayii Başkanlığında uzman arkadaşlarıma, başkan yardımcılarıma, daire başkanlarıma, Milli Savunma Bakanlığımıza, kuvvet komutanlarımıza çok teşekkür ediyoruz. Hayırlı uğurlu olmasını temenni ediyorum" dedi.

Görgün, gazetecilerin sorularını da yanıtlayarak, "Fuarımız 4 gün. İlk gün ASELSAN’ın da ilk saatlerde yeni ürünleri vardı. Sonra ROKETSAN’ımızın tabii çok dikkat çeken ürünleri vardı. 4 gün boyunca bu lansmanlar devam edecek. Buraya gelmeden evvel bir başka KOBİ’mizin farklı bir amaç için geliştirdiği bir lojistik insansız hava aracının lansmanını yaptık. Bu şunu gösteriyor. Türkiye, özgün ürünleriyle gelişmiş mühendislik ve tasarım ve üretim kabiliyetiyle savunma sanayii alanında Sayın Cumhurbaşkanımızın ortaya koyduğu vizyon ve verdiği destekler sonucunda artık dünyada önemli bir oyuncu, önemli bir aktör" ifadelerine yer verdi.

Görgün ve Akyol, daha sonra ASELSAN, GÖKTAN, EJDERHA, KORAL-200, TURAN ve GÜRZ sistemlerini inceledi.

"Tam bağımsız Türkiye için araştırmayı, geliştirmeyi ve üretmeyi sürdüreceğiz"

Roketsan Genel Müdürü Murat İkinci yaptığı açıklamada, "Bugün sizlerle paylaşacağımız ürünler aslında Roketsan’ın hem de ülkemizin savunma sanayiinin gelmiş olduğunu göstermesi nedeniyle çok önemli. Hem bizim silahlı kuvvetlerimize hem dost ve kardeş ülkelerin silahlı kuvvetlerine çok ciddi caydırıcı gücü olan ürünleri bugün sizlerle beraber tanıtacağız. Bunlardan ilki hava hava füzemiz GÖKBORA. Görüş ötesi bir füze. Bu füze özellikle KAAN platformumuzun ve KIZILELMA platformumuzun iç istasyonunundan fırlatılacak. Görüş ötesi özellikleriyle 100 binin üzerindeki hedefi tespit edip imha etme yeteneğine sahip olacak. Eren mühimmatımız özellikle hava hedeflerine ve yer hedeflerine angaje olabilen çoklu özelliklere sahip" dedi.

Roketsan’ın fuarda lansmanını gerçekleştirdiği ürünler büyük beğeni topladı.

Roketsan 6 yeni sistemini ilk kez IDEF 2025’te sergiliyor

AKATA Kapsüllü ATMACA: Türk Silahlı Kuvvetlerinin envanterinde bulunan ATMACA Gemisavar Füzesi’nin denizaltından atılacak versiyonu olan AKATA Kapsüllü ATMACA ile Türkiye, dünyada sayılı ülkenin sahip olduğu su altından güdümlü mermi atış kabiliyetini kazanacak. Üstün teknoloji ile donatılan AKATA, 250 kilometreyi aşan menzili ve yüksek patlayıcılı parçacık etkili harp başlığı ile mavi vatanın savunmasına güç katacak.

Görüş Menzili Ötesi Havadan Havaya Füze: GÖKBORA ise insanlı ve insansız savaş uçağı platformanlarında düşman hedeflere karşı bitirici bir rol alacak. GÖKBORA üstün güdüm yeteneği ve 100 deniz milini aşan menzili ile havadan gelecek her türlü tehdide cevap verebilecek yetenekte bir sistem olarak hava kuvvetlerinin en önemli vurucu güçlerinden biri olacak.

TAYFUN BLOK-4 Hipersonik Füze: Türkiye’nin en uzun menzilli ve milli imkanlarla üretilmiş balistik füzesi ünvanını taşıyan TAYFUN Füzesi’nin BLOK-4 Hipersonik versiyonu da IDEF’25’te ilk kez sergilendi. TAYFUN BLOK-4 ile uzun menzillere ulaşılarak Türk savunma sanayisinde bir rekora daha imza atılıyor. 7 tonun üzerinde bir ağırlığa sahip olacak TAYFUN’un bu yeni versiyonu, çok maksatlı harp başlığı ile hava savunma sistemleri, komuta kontrol merkezleri, askeri hangarlar, kritik askeri tesisler gibi birçok stratejik hedefi kilometrelerce öteden yok edebilecek.

EREN Yüksek Hızlı Çok Amaçlı Dolanan Mühimmat: SİHA, helikopter, kara araçları, yer konuşlu sistemler ve deniz platformlarından atılarak düşük hızda seyreden hava unsurları, zırhlı/zırhsız yer hedefleri ve anti-personel olarak kullanılabilecek EREN, üstün güdüm yeteneği, uzun havada kalış süresi ve 100 kilometrenin üzerinde menziliyle bu alandaki önemli bir ihtiyacı karşılayacak.

300 ER: Jet ve SİHA platformlarına entegre edilerek bırakma irtifa ve hızına göre 500 km’nin üzerinde menzili ile stratejik hedefleri, atıcı platformun düşman hava savunma unsurlarının tehdit alanına girmeden, kısa sürede etki altına alabilen, havadan atılan balistik bir füze sistemidir. 300 ER, hedef tiplerine göre çeşitlendirilebilir güdüm yöntemlerine ve harp başlıklarına sahip olacaktır. Katı yakıtlı itki sistemi sayesinde hedefleri kısa zamanda, yüksek süratle ve yüksek hassasiyetle etki altına alabilecektir.

ŞİMŞEK-2 Uydu Fırlatma Aracı: ŞİMŞEK-1 Uydu Fırlatma Aracı’nın ilk fırlatma testini 2027’de gerçekleştirmeyi planlayan Roketsan, 1.500 kilogram ağırlığındaki uyduları 700+ kilometre irtifadaki güneş eşzamanlı yörüngeye yerleştirmek üzere geliştirdiği ŞİMŞEK-2 Uydu Fırlatma Aracı ile de Türkiye’yi uzay liginde daha da yükseklere taşımayı hedefliyor.

Yazılım çözümleri alanında 40 yıllık deneyimiyle sektörün lider kuruluşu Link Bilgisayar Sistemleri Yazılımı ve Donanımı Sanayi ve Ticaret A.Ş, savunma sanayii alanındaki yatırımlarına hız kesmeden devam ediyor. Şirket, yüksek teknolojili güvenlik çözümleri geliştiren ve Türkiye savunma sanayinin öncü firması Aselsan’ın iştiraki ASELSANNET firması ile stratejik bir iş birliği anlaşmasına imza attı.

Kamuyu Aydınlatma Platformu’na (KAP) yapılan açıklamaya göre, şirket ASELSANNET tarafından yürütülen kritik tesis güvenlik projelerinde kullanılmak üzere 302 milyon 557 bin TL tutarında ürün ve yazılım siparişi aldı. Anlaşma kapsamında teslim edilecek olan ileri güvenlik teknolojileri ürünlerinin, kamu güvenliğini güçlendirmeye yönelik projelerde etkin rol oynaması hedefleniyor.

Savunma ekosisteminde ‘yerli ve milli teknoloji’ vizyonuna katkı sunacak

Link Bilgisayar Genel Müdürü Murat Pekmezyan, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “Bu iş birliği; Türkiye’nin savunma ve güvenlik ekosisteminde ‘yerli ve milli’ vizyonuna güçlü katkılar sunan ASELSANNET’in liderliği ile Link Bilgisayar’ın mühendislik gücü ve yenilikçi çözümlerinin birleşmesini temsil ediyor. Anlaşma kapsamında yıl sonuna kadar teslimatı planlanan ileri güvenlik teknolojik ürünlerimiz, kamu güvenliğinin güçlendirilmesi açısından büyük önem taşıyor. ASELSANNET ile savunma sanayi alanında geçen yıl başlayan iş birliğimiz; bu anlaşma ile birlikte daha da güçlenirken, şirketimizin bu alandaki kabiliyetlerini ve sektörel gelişmesini bir üst seviyeye taşıyacağına inanıyoruz. Link Bilgisayar olarak yazılım çözümleri alanındaki deneyimimizi, savunma ve güvenlik teknolojileri alanındaki uzmanlığımızla birleştirerek, Türkiye’nin savunma teknolojilerinde yerli ve milli projelerde daha etkin bir rol oynamayı hedefliyoruz” diye konuştu.

"Kendi aranızda şifre belirleyin"

Karşı taraftan gelen herhangi bir sesin gerçekten o kişiden gelip gelmediğini sorgulanması gerektiğini ifade eden Darıcı, "Yapay zeka teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte ses klonlamada ciddi bir artış meydana geldi. 3-4 saniyelik bir ses kaydı gerçeğinden ayırt edilemeyecek bir şekilde klonlanabiliyor. Ses klonlama teknolojilerindeki bu artış dolandırıcılık faaliyetlerinin de artmasına neden oluyor. Dolandırıcılık vakalarında ses klonlama teknolojilerinin kullanıldığı ve kişilerin sanki tanıdığı birinden gelen sesli mesajı ile dolandırıldığı vakalarla karşı karşıya kalıyoruz. Çeşitli uygulamalarla birlikte kişinin yüz görüntüsü dahi taklit edilebiliyor. Karşı taraftan gelen herhangi bir sesin gerçekten o kişiden gelip gelmediğini sorgulamamız gerekiyor. Bunu yapmak için ise daha önceden kendi aranızda belirlediğiniz bir şifreyi kullanabilirsiniz. Bu sayede önceden belirlediğiniz bir şifre ses klonlama dolandırıcılığına karşı sizi koruyabilir. Aynı zamanda ses klonlama, ‘deepfake’ teknolojisi ile geliştirilerek ünlü kişilerin sanki bir reklamın içerisinde gerçekten oynamış gibi içerikler ile de karşılaşabiliyoruz. Ünlü kişilerin yüzleri, görüntüleri ve sesleri klonlanarak oluşturulabiliyor. Bu noktada ise dikkatli olmak gerekiyor. Sosyal medya paylaşımlarında kişisel verilerinizi kullanmamaya dikkat edin. Çeşitli sosyal medya platformlarında paylaşmış olduğunuz bilgiler ve ses kayıtlarınız istenmeyen bir şekilde karşılık bulabilir" dedi.

Finansal kimlik avı 

2024 yılında çevrimiçi dolandırıcılar, popüler markaların ve finansal kuruluşların web sitelerini taklit eden oltalama ve dolandırıcılık sayfalarıyla kullanıcıları kandırmaya devam etti. Bankalar, 2024'te en yaygın oltalama tuzağı oldu ve finansal oltalama girişimlerinin %42,6’sını oluşturdu (2023'te bu oran %38,5 idi).

2024 yılında çevrimiçi mağaza kullanıcılarını hedef alan tüm oltalama ve dolandırıcılık sayfalarının %33,2’si Amazon Online Shoppingi taklit etti ve Amazon, dolandırıcıların en çok hedef aldığı çevrimiçi marka oldu. Apple’a yönelik saldırıların oranı geçen yıla kıyasla yaklaşık 3 puan düşerek %15,7’ye gerilerken, Netflixdolandırıcılıkları hafif bir artışla %16’ya yükseldi. Öte yandan, dolandırıcıların Alibaba pazar yerine olan ilgisi arttı ve bu platformun payı 2023'te %3,2 iken 2024'te %8’e çıktı.

2024 yılında Kaspersky ürünleri tarafından tespit edilip engellenen finansal oltalama saldırılarının %19,3’ü ödeme sistemlerini taklit etti (2023’te %19,9). PayPal, en çok hedef alınan marka olmaya devam etse de, bu platforma yönelik saldırıların oranı %54,7’den %37,5’e düştü. Öte yandan, Mastercard’ı hedef alan saldırılar neredeyse iki katına çıkarak %16,6’dan %30,5’e yükseldi. American Express ve Cielo, Visa, Interac ve PayPay’in yerini alarak en çok hedef alınan ilk beş ödeme sistemi arasına girdi.

2024 yılında kripto para ile ilgili oltalama ve dolandırıcılık saldırılarında büyük bir artış yaşandı. Kaspersky'nin oltalama karşıtı teknolojileri, kripto para temalı oltalama bağlantılarına tıklama girişimlerini 10.706.340 kez engelledi. Bu rakam, 2023'teki 5.838.499 saldırıya kıyasla %83,4’lük bir artış anlamına geliyor. Kripto paraların popülaritesi artmaya devam ettikçe, bu tür saldırıların da giderek çoğalması bekleniyor.

Bilgisayarlar için finansal kötü amaçlı yazılımlar

Mobil bankacılık kötü amaçlı yazılımlarıyla karşılaşan kullanıcı sayısı artarken, finansal PC kötü amaçlı yazılımlarından etkilenenlerin oranı 2023’te 312.453 iken 2024’te 199.204’e düştü. Şu anda Kaspersky tarafından tespit edilen finansal PC kötü amaçlı yazılımlarının çoğu çevrimiçi bankacılığı değil, kripto varlıkları hedef alıyor.

2024 yılında en sık tespit edilen bankacılık Truva atları şunlardı: ClipBanker (%62,9), Grandoreiro (%17,1), CliptoShuffler (%9,5) ve BitStealer (%1,3). Grandoreiro, 2024 yılında dünya genelinde 45 ülke ve bölgede 1.700 banka ve 276 kripto cüzdanını hedef alan tam teşekküllü bir bankacılık Truva atıdır.

Mobil finansal tehditler 

2024 yılında mobil bankacılık Truva atlarıyla karşılaşan kullanıcı sayısı, 2023’e kıyasla 3,6 kat arttı: 69.200’den 247.949’a yükseldi ve kötü amaçlı faaliyetler özellikle 2024’ün ikinci yarısında önemli ölçüde arttı. 2024’te en aktif Truva atı bankacılık yazılımı ailesi Mamont (%36,7) oldu. Mamont’un dağıtım yöntemleri, basit dolandırıcılıklardan sahte mağazalar ve teslimat takip uygulamaları içeren karmaşık sosyal mühendislik senaryolarına kadar uzanıyordu.

Kaspersky Kıdemli Web İçerik Analisti Olga Svistunova, "2024 yılında finansal oltalama ve dolandırıcılıklar sayıca arttı ve yeni bir karmaşıklık seviyesine ulaştı, kullanıcılar üzerinde saldırı dalgaları başlattı. Dolandırıcılar, kullanıcı verilerini elde etmek için giderek daha fazla sahte markalar ve hizmetler kullanıyor ve akıllı telefonların finansal işlemler için popülaritesinin artması, bu iştahlarını daha da körüklüyor. İlerleyen zamanlarda, finansal oltalama saldırılarının daha da kişiselleşmesi ve hedeflenmesi, günlük dijital alışkanlıklardaki zayıf noktaları istismar etmeye odaklanması bekleniyor; bu da daha fazla dikkat ve kapsamlı koruma yaklaşımları gerektirecek," diyor. 

Kaspersky, korunmak için aşağıdaki ipuçlarını öneriyor. 

Bireysel kullanıcılar için:

• Şüpheli mesajlardaki bağlantıları takip etmeyin ve kimlik bilgilerinizi veya banka kartı bilgilerinizi girmeden önce web sayfalarını iki kez kontrol edin.
• Çok faktörlü kimlik doğrulama, güçlü benzersiz parolalar kullanın.
• Kaspersky Premium gibi hem kötü amaçlı yazılımları hem de kimlik avı saldırılarını tespit edip durdurabilen güvenilir bir güvenlik çözümü kullanın. 
• Uygulamaları yalnızca resmi uygulama pazarları gibi güvenilir kaynaklardan indirin. Ancak, bu da her zaman risksiz değildir. Kaspersky kısa süre önce App Store'un güvenliğini atlatan ilk ekran görüntüsü çalan kötü amaçlı yazılım olan SparkCat'i keşfetti. Zararlı yazılımın Google Play'de de bulunması ve her iki platformda toplam 20 virüslü uygulamaya rastlanması, bu mağazaların %100 kusursuz olmadığını kanıtlıyor. Her zaman uygulama incelemelerini kontrol edin.  
• Kullandığınız uygulamaların izinlerini kontrol edin ve özellikle Erişilebilirlik Hizmetleri gibi yüksek riskli izinler söz konusu olduğunda bir uygulamaya izin vermeden önce dikkatlice düşünün.

İşletmeler için:

• Yazılımınızı zamanında güncelleyin. Güvenlik yamalarına özellikle dikkat edin.
• Çalışanlarınızın güvenlik farkındalığını düzenli olarak artırın ve uygun hesap koruması gibi güvenli uygulamaları teşvik edin.
• Örneğin Kaspersky Next ürün grubu gibi sağlam izleme ve siber güvenlik çözümleri uygulayın.
• Finansal varlıklara erişimi olan kullanıcılar için varsayılan reddetme politikaları ve ağ segmentasyonu gibi katı güvenlik politikaları uygulayın.
• En son tehditlerden ve siber suç trendlerinden haberdar olmak için güvenilir kaynaklardan alınan tehdit istihbaratı hizmetlerini kullanın.

Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte robotların aile yaşamında “eş” konumuna gelmesi olasılığının hem aile kurumu hem de insanlık için ciddi endişelere yol açtığını vurgulayan Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Bu tür birlikteliklerde insan nüfusunun artış süreci nasıl gerçekleşecek? Yoksa robot çocuklar mı imal edilecek? Demografik, etik ve sosyal açılardan büyük riskler barındıran bu olgu, günümüzde hukuki, dini ve felsefi tartışmaların odağı haline gelmiştir.” dedi.

Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, kadın eş robotların satışa sunulmasının arkasındaki nedenleri değerlendirdi.

Kronik yalnızlık, bireylerin ruh sağlığını olumsuz etkileyen yaygın bir sorun

Günümüzde bireyler arasında giderek artan kronik yalnızlığın teknoloji odaklı yeni çözümleri de beraberinde getirdiğini ifade eden Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Bilimsel literatürde ‘dijiseksüelite’ olarak adlandırılan ve yapay zeka destekli ‘robot-eş’ veya ‘robot-partner’ kavramına olan ilginin artışı, bu durumun en somut göstergelerinden biri. Modern yaşam, bireyleri giderek daha bağımsız hale getirirken aile bağlarının zayıflaması, sanal iletişim uygulamalarının günlük etkileşimi şekillendirmesi ve hızlı yaşam temposunun bireyselleşmeyi teşvik etmesi, sosyal bağlantıların azalmasına yol açıyor. Bunun bir sonucu olarak kronik yalnızlık, bireylerin ruh sağlığını olumsuz etkileyen yaygın bir sorun haline geliyor.” dedi.

Tek başına yaşam cazip hale geldi

Evlilik ve aile kurumuna yönelik toplumsal normlardaki değişim, “solo yaşam” (tek başına yaşam) modelinin daha cazip hale gelmesi ve iletişim sorunlarının, bireylerin evlenmesini zorlaştırdığını anlatan Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, şöyle devam etti:

“Bu faktörler, yalnız yaşayan bireylerin sayısının artmasına ve tek kişilik hanelerin yaygınlaşmasına neden oluyor. Bu durum, insanın doğasında bulunan sosyal bağ kurma ihtiyacını ortadan kaldırmıyor. Aksine, bireyler yalnızlık hissini gidermek için teknoloji şirketlerinin sunduğu yapay zeka destekli robot partnerlere yönelmeye başlıyor. Yapılan araştırmalar ve bu tür birliktelik yaşayan kişilerin deneyimleri, bu eğilimin temel nedeninin yalnızlık duygusundan kurtulma arzusu olduğunu gösteriyor. Teknoloji şirketleri ise bu ilgiye kayıtsız kalmayarak, daha insansı ve gelişmiş yapay zeka tabanlı robotlar üretmeye devam ediyor. Sesli yanıt sistemleri, duygusal etkileşim özellikleri ve fiziksel gerçekçiliğin artırıldığı bu robotlar, giderek daha fazla bireyin ilgisini çekiyor. Bu gelişmeler, insan ilişkilerinin geleceği konusunda tartışmaları da beraberinde getiriyor.”

İnsansı “eş-robot”lar sahibinin her isteğini yerine getiriyor

Teknoloji şirketlerinin sunmuş olduğu rasyonel düşünme süreçlerini taklit eden yapay zeka tabanlı insansı “eş-robot”ların, insanın duygu, değer ve ruh hallerini de taklit etmeye yönelmesi ile kullanıcıların duygusal bağ kurma eğilimini artıran, hatta aşık olma noktasına kadar varan niteliklere sahip olduklarının gözlendiğini kaydeden Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Hatta yapılan araştırmalarda, bireylerin sohbet sırasında daha az duyarlı insanlara kıyasla bu robotlarla daha güçlü bir duygusal bağ hissettiklerini göstermektedir. Öte yandan çok uzun ve yoğun çalışma günleri, yapay bile olsa modern bireyi rahatsız etmeyen, itaatkar ve devamlı aynı yaşta kalan bir ‘eş-partner’ istemesine neden olabilmektedir. ‘Robot-eş’ sizinle tartışmıyor, şarkı söylemek, cinsel ihtiyaçları karşılamak, herhangi bir soruyu cevaplamak, gerektiğinde susmak gibi neredeyse sahibinin her isteğini yerine getirebiliyor. Hiçbir zaman hasta olmuyor ve sorunlarıyla ‘yük’ oluşturmuyor. Yapay zeka ile iletişim, insanlarla iletişimin aksine her zaman kolay, keyifli ve görece daha rahat olabilmektedir.” şeklinde konuştu.

İnsansı robotlar bir ailenin toplum yararına yaptığı şeylerden uzak…

Ancak tüm bu avantaj gibi görünen özelliklerine rağmen “eş-robotlar”ın nörofizyolojik ve sosyo-kültürel etkenlerden dolayı insanların sunabileceği duygusal etkileşimin yerini tutmalarının pek mümkün görünmediğini de dile getiren Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Nörofizyolojik özelliklerden bahsedecek olursak, insan beyninde aile ve diğer insanlarla etkileşimle ilgili temel ihtiyaçlardan sorumlu merkezler bulunmaktadır. Bunlar cinsel davranışlar, annelik içgüdüsü, ebeveyn-çocuk davranışı ve duygusal etkileşimle ilgili ihtiyaçlardır. Yapay zeka temelli insansı robotlar bu davranış programlarına ancak kısmen karşılık verebilir. Sosyo-kültürel özelliklere gelince, yani bir ailenin toplum yararına yaptığı şeyler - çocuk doğurmak, onları eğitmek, onları ahlaki normlara uygun bir şekilde yetiştirmek ve aile içinde birbirlerine destek olmak (hem duygusal hem de ekonomik), bugün insansı robotların birçok yönüyle başa çıkamayacak özelliklerdir.” ifadesinde bulundu.

Şirketlerin hedef kitlesi yalnızlar

Bu robotları tasarlayan şirketlerin hedef kitlesinin tüm yaşlardan olan yalnız bireyler olduğunu belirten Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Fakat orta yaş ve gençlerin bu tür birlikteliklere daha eğilimli olduğunu göz önünde bulunduran teknoloji şirketleri bu yaş gruplarının zevkleri üzerine tasarımlarını geliştiriyorlar.” dedi.

Robotların aile yaşamında “eş” konumuna gelmesi endişe verici

Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte robotların aile yaşamında “eş” konumuna gelmesi olasılığının hem aile kurumu hem de insanlık için ciddi endişelere yol açtığını vurgulayan Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, şunları kaydetti:

“En basitinden bu tür birlikteliklerde insan nüfusunun artış süreci nasıl gerçekleşecek? Yoksa robot çocuklar mı imal edilecek? Demografik, etik ve sosyal açılardan büyük riskler barındıran bu olgu, günümüzde hukuki, dini ve felsefi tartışmaların odağı haline gelmiştir. Bu tartışmaların büyük bir kısmı, robotların insan ilişkilerinde eksik kalacağı yönler üzerine yoğunlaşmaktadır. Ancak bu bile, insanın kendisini üstün ve ayrıcalıklı görme eğiliminin bir göstergesidir. Şu ana kadar yaygın görüş, robot partnerlerin kullanıcıları tarafından kontrol edilen, istismar edilebilen ve her zaman ikincil konumda kalacak varlıklar olduğudur. Oysa tarih, istismar edilenlerin zamanla güçlenerek istismar eden konumuna geçebileceğini göstermektedir.”

İnsanlarda akıllı cihazlar psikolojik bir bağımlılığa dönüştü

Benzer bir dönüşümü, sıradan nesneler olarak hayatımıza giren bilgisayarlar ve akıllı telefonlar üzerinden gözlemlenebileceğine dikkat çeken Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Bugün, bu cihazlar olmadan yaşamak neredeyse imkânsız hale gelmiş, insanlarda akıllı cihazlardan uzak kalma korkusu gelişmiş ve hatta bu durum psikolojik bir bağımlılığa dönüşmüştür. Yakın gelecekte, robotlara zihinsel olarak bağımlı hale gelen bireylerin artması olasılığı göz ardı edilemez. Bunun yanı sıra, robotların kullanımıyla ortaya çıkacak güvenlik ve gizlilik sorunları da ciddi bir kaygı kaynağıdır. Kişisel verilerin korunması, mahremiyetin ihlal edilmemesi ve robotların topladığı bilgilerin kötü amaçlarla kullanılmaması için hangi önlemler alınacaktır? Bu sorular henüz net bir yanıt bulmuş değil.” diye konuştu.

Aile hatta insanlığın geleceği tehdit altında

Aile ve evlilik kurumunun, hatta insanlığın geleceğini tehdit eden bu tür eğilimlere karşı önlem almanın son derece önemli olduğunu kaydeden Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “Bu bağlamda, toplumbilimciler, devlet kurumları ve sivil toplum kuruluşlarının iş birliği yaparak aileyi destekleyici ve koruyucu politikalar geliştirmesi gerekmektedir. Ancak bu sayede, teknolojinin insanlık için bir tehdit değil, fayda sağlayan bir araç olarak kullanılması sağlanabilir.” şeklinde sözlerini tamamladı.

1980’lerin Renault 5 Turbo ve Turbo 2 modellerinin modern ve elektrikli versiyonu olan Renault 5 Turbo 3E, 2027 yılının ilk yarısında yollara çıkacak. Model, sadece 1.980 adet üretilecek ve bunların her biri özel olarak numaralandırılacak.

Teknik özellikler

Renault 5 Turbo 3E, 540 HP güç üreten arkadan itişli çift motorlu bir elektrikli aktarma sistemine sahip. 0-100 km/s hızlanması 3,5 saniyenin altında, maksimum hızı ise 270 km/s. 4.800 Nm torka sahip olan model, 800V mimarisi sayesinde 350 kW DC hızlı şarj desteği ile bataryası sadece 15 dakikada yüzde 15’ten yüzde 80’e dolabiliyor. 70 kWsa bataryası ile 400 km’nin üzerinde bir menzili (WLTP onay aşamasında) bulunan model, karbon üst gövdesi ile yaklaşık 1.450 kg ağırlığa sahip.

Modelin; arkadan itişli, iki bağımsız elektrik motoru, geliştirilmiş drift destek sistemi ve ralli tarzı dikey el freni bulunuyor. Renault 5 Turbo 3E’nin üretiminde; A110 E-ternity, A290 ve A390 ile elektrikli spor otomobiller konusunda uzmanlaşan Alpine mühendisleri, performansa yönelik süreçleri bizzat ele aldılar.

Renault 5 Turbo 3E’nin tasarımı, orijinal R5 Turbo’nun ikonik hatlarını modern aerodinamik unsurlarla harmanlıyor. Kaput üzerindeki hava girişleri, aerodinamik verimliliği artırıyor. Önde ve arkada LED ışık imzaları, klasik R5 Turbo’nun modern bir yorumunu sunuyor. Genişletilmiş çamurluklar, büyük arka spoyler ve sportif difüzör, modelin agresif karakterini vurguluyor. Özel tasarlanmış 20 inç jantlar, üstün yol tutuşu ve performans sağlıyor.

Renault 5 Turbo 3E, sürücü odaklı, sportif ve bağlantılı bir iç mekanla öne çıkıyor. 10,1" dijital gösterge paneli ve 10,25" OpenR dokunmatik ekran, navigasyon, sürüş modları ve eğlence sistemlerini bir arada sunuyor. Google entegre OpenR Link sistemi, sürekli güncellenen harita ve bağlantı hizmetleriyle geliyor. Karbon bileşenler, premium Alcantara döşemeler ve altı noktalı emniyet kemerleri yarış otomobili ruhuna uygun sportif bir yaklaşım ortaya koyuyor. MULTI-SENSE üzerinden Kar, Normal, Spor ve drift-yardım işlevini de içeren Yarış olmak üzere dört sürüş modu bulunuyor.

Renault 5 Turbo 3E, geniş kişiselleştirme seçenekleriyle her kullanıcının kendi tarzını yansıtmasına olanak tanıyor. Renault 5 Turbo 3E, seri üretim modellerdeki "Rouge Grenade" rengi veya "Tour de Corse 1982" ralli modelinin sarı, beyaz ve siyah yarış renkleri gibi Renault 5 Turbo ve Turbo 2 modellerinin tarihi tasarımını hatırlatan farklı dış ve iç renk seçenekleriyle sunulacak. Ayrıca kullanıcılar koltuk döşemelerinden iç konsola kadar geniş bir kişiselleştirme imkânı ile kendi özel Renault 5 Turbo 3E’lerini tasarlayabilecek.

Sınırlı üretim

Renault 5 Turbo 3E, sadece 1.980 adet üretilecek ve her bir otomobil, üretimine özel numaralandırılacak. Bu sayı, orijinal Renault 5 Turbo’nun piyasaya çıktığı yıl olan 1980’e gönderme yapıyor. Model; Avrupa, Orta Doğu, Japonya ve Avustralya gibi önemli pazarlarda satışa sunulacak.

Geçen yıl Hindistan’da aktif YouTube kullanıcısı, 225 milyon civarındayken bu yıl, yaklaşık olarak 265 milyon kullanıcı YouTube platformunda yer aldı. Normal şartlarda da, Samsung gibi akıllı telefon devleri bile, Hindistan piyasasına adeta çıkarma yapmıştı. Şu an için Dünya üzerindeki en hızlı büyüyen ekonomik pazarın Hindistan olduğu düşünülürse, YouTube tarafından açıklanan bu verilerin pek de şaşırtıcı olmadığını söyleyebiliriz.

Mobil YouTube kullanan Hintli kişi sayısı ise, geçen yıla göre %85 oranında arttı. Ayrıca en az bir milyon takipçiye sahip 1200 içerik üreticisi de, YouTube içerisinde yer alıyor. Platformun bu kadar büyük bir başarı elde etmesindeki en önemli etken ise, Hindistan’daki boş zaman değerlendirmesinin teknoloji ile giderilmek istenmesi.

Son olarak YouTube içerisinde aktif olan günlük kullanıcı sayısı, geçen yıla göre %100 oranında artış gösterdi. Muhtemelen ilerleyen dönemlerde YouTube, Hindistan için daha farklı projeler üretecek.

6.18 inç'lik bir ekrana sahip olan ve bu sayede 1440x3040 piksel ekran çözünürlüğüne ulaşan telefon, AMOLED ekran teknolojisini kullanıyor. Ekranı 300 bin kez katlanabilen Sharp'ın bu yeni prototip telefonuyla birlikte esnek ekranlı cihazlar arasındaki savaş daha da kızışacak gibi görünüyor.

1 GB RAM, 16 GB depolama, microSD bellek kartı desteği, 4.5G özelliği, Bluetooth ve GPS gibi özellikleri bulunan telefon, günlük kullanım ihtiyaçlarını karşıladığı gibi, uygun fiyatıyla da dikkat çekiyor. 

Telefonun arka yüzünde bulunan 8 Megapiksel çözünürlüklü Full HD video kayıt özelliği bulunan ana kameraya 0.3 Megapiksel çözünürlüklü ikinci bir kamera eşlik ediyor. Ortam ışığını otomatik olarak en ideal şekilde ayarlama özelliğine sahip olan P13 Lite, 5 Megapiksel çözünürlüklü ön kamerası ile geliyor.

Akıllı telefonda bulunan 2500 mAh pil ile bir gün kullanım rahatlıkla sağlanabiliyor.

Android 8.0 Oreo Go Edition desteği

reeder P13 Lite, Android 8.0 Oreo Go Edition ile yüklü olarak geliyor. Android 8.0 Oreo Go Edition, yüzbinlerce uygulama ve özelliği destekliyor. Ayrıca 4.5G desteği, GPS, Wi-Fi ve Bluetooth 4.2 gibi özelliklere de sahip.

P13 Lite, Vatan Bilgisayar mağazalarında 999 TL tavsiye edilen satış fiyatı ile raflardaki yerini almış durumda.