2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'dan (OVP) derlediği bilgiye göre yıl sonuna kadar yaşanacak gelişmelerin dezenflasyon sürecine yeniden ivme kazandırması ve enflasyonda düşüş trendine girilmesi bekleniyor.

Haziran 2024'te başlayan dezenflasyon süreci, özellikle geçen yıl uygulanan politikaların da etkisiyle devam ederken enflasyon görünümünde belirgin iyileşme sağlanmıştı.

Sıkı para politikası duruşunun sürdürülmesi, maliye ve gelirler politikalarının desteği, talep koşullarının ılımlı seyretmesi ve enflasyon beklentilerindeki iyileşme bu gelişmede etkili olurken 2024 yaz aylarında yüzde 75 seviyelerindeki yıllık enflasyon bu yıl ağustosta yüzde 31,51 olarak hesaplandı.

Savaş ve küresel ticaretteki belirsizlikler fren etkisi yaptı

Dezenflasyon sürecini yavaşlatan etken ise Türkiye'nin bölgesindeki savaşlar ve küresel ticaretteki belirsizlikler oldu.

Bu yılın ocak-ağustos döneminde enflasyon dinamikleri açısından öne çıkan olumsuz unsur ABD/İsrail-İran Savaşı ve bunun yansımaları olarak öne çıktı.

Jeopolitik gelişmelerin yanı sıra küresel ticaretteki belirsizlikler, tarımsal üretimde arz koşulları ve artan maliyet yönlü gelişmeler enflasyon oranında geçici yataylaşmayı beraberinde getirdi.

Sekiz gelişme "anahtar" olarak görülüyor

Buna karşın özellikle yılın kalan kısmı ile gelecek yıl dezenflasyon sürecinin hızlanması öngörülüyor. OVP'de enflasyonun bu yıl sonu için yüzde 28,4'e, gelecek yıl yüzde 21'e, 2028'te yüzde 13,5'e ve 2029'da yüzde 9'a gerileyeceği tahmin edildi.

Programda, dezenflasyon sürecinin kararlı ve kesintisiz sürmesiyle enflasyondaki ataletin kırılması ve program döneminde enflasyonun tek haneli seviyelere indirilerek fiyat istikrarının sağlanması temel amaç olarak öne çıktı.

Gelecek dönem beklenen 8 gelişme de dezenflasyon sürecinin hızlanmasında anahtar olarak görülüyor.

Enflasyonda hedeflerin tutmasını sağlayacağı belirtilen gelişmeler şöyle:

- Para politikasında kararlı duruşun sürdürülmesi

- Maliye politikasının sürece sağlayacağı güçlü destek

- Yurt içi talepteki dengelenmenin sürmesi

- Türk lirasındaki istikrarlı görünümün korunması

- Enflasyon beklentilerinde son dönemde görülen iyileşmenin devam etmesi

- Hizmet enflasyonundaki ataletin kademeli olarak zayıflaması

- Konut ve gıdaya yönelik arz yönlü tedbirlerin etkisinin güçlenmesi

- Enerji fiyatlarındaki normalleşmenin maliyet baskılarını hafifletmesi.

Dünya genelinde temiz hidrojen yatırımları eylül itibarıyla 130 milyar dolara ulaştı.

Hidrojenin enerji dönüşümündeki rolü, karbonsuzlaşmanın yanı sıra enerji arz güvenliği, sistem dayanıklılığı ve sanayi büyümesi hedefleriyle giderek daha stratejik bir boyut kazanıyor.

Taahhüt edilen yatırımların yüzde 60'tan fazlası, enerji güvenliği, ekonomik büyüme ve karbonsuzlaşma gibi alanlarda yoğunlaşacak.

Rapora göre, bugüne kadar temiz hidrojen alanında taahhüt edilen yatırım miktarı eylül ayı itibarıyla 130 milyar dolara çıktı. Taahhüt edilen toplam kapasite ise yıllık 6,9 milyon ton seviyesine ulaştı. Bu kapasiteye ulaşmak için 570'ten fazla proje üzerinde çalışılıyor. Projelerin yaklaşık yüzde 90'ı inşaat halinde veya işletmede bulunuyor.

Hidrojen teknolojilerinin elektrik sektöründe önemi artacak

Raporda, yerel ölçekte temiz hidrojen ve hidrojen türevi üretimin, enerji ve ham madde ithalatına bağımlı ülkelerin tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesine ve stratejik rezervler oluşturmasına katkı sağlayabileceği ifade ediliyor.

Bu tür çözümlerin, tarım ve sanayi için alternatif tedarik kaynakları oluşturarak tedarik zinciri ve kritik mineral bağımlılıklarını azaltabileceği, aynı zamanda gıda ve yakıt sistemlerini fiyat artışları ve arz sıkıntılarına karşı daha dirençli hale getireceği kaydediliyor.

Dünya elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 34'ünün yenilenebilir kaynaklardan sağlandığına işaret edilen raporda, elektrolizörler ve yakıt hücreleri gibi talep tarafında esneklik sağlayan hidrojen teknolojilerinin, yenilenebilir enerjinin sisteme entegrasyonundaki önemli hale geleceği ifade edildi.

Hidrojenin, elektrik sektöründe yaygınlaşmasıyla maliyet avantajı da sağlayabileceği belirtildi.

Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre, dizelin galon fiyatı bugün itibarıyla ülke genelinde 6,05 dolara ulaştı.

Küresel petrol fiyatları, Orta Doğu'da artan gerilimlerin etkisiyle bugün haftalık bazda yaklaşık yüzde 9 yükseldi. Brent petrolün kasım vadeli varil fiyatı saat 13.08 itibarıyla 104 dolardan işlem görürken, Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varil fiyatı da 99,25 dolar seviyesinde bulunuyor.

Petrol fiyatlarındaki yükseliş, ABD'de rafineri maliyetleri ve nihai ürün fiyatları üzerinden dizel fiyatlarına yansıyor.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının başladığı 28 Şubat'ta ABD'de 3,75 dolar olan dizelin galon fiyatı bugün 6,05 dolara yükseldi.

ABD Başkanı Donald Trump, çarşamba günü, İran'ın nükleer silaha sahip olmaması için bu ülkeyle savaşa girdiklerini savunarak, "Şu anda devam eden İran'la savaşı kazandığımız anda petrol fiyatları düşecek. Bu savaşı kazanacağız." ifadelerini kullandı.

Michigan Üniversitesi, Amerikalı tüketicilerin eğilimleri doğrultusunda hazırladığı tüketici güven endeksinin eylül ayına ilişkin öncü verilerini açıkladı.

Buna göre tüketici güven endeksi, eylülde geçen aya kıyasla 3,9 puan azalarak 47,8 değerine indi.

Piyasa beklentisi tüketici güven endeksinin bu dönemde 51 değerini alması yönündeydi. Tüketici güven endeksi ağustosta 51,7 olarak kaydedilmişti.

Amerikalı tüketicilerin mevcut ekonomik koşullara ilişkin değerlendirmelerini ölçen ekonomik koşullar endeksi, eylülde aylık bazda 1 puan azalarak 50,9'a geriledi.

Tüketicilerin gelecekteki ekonomik koşullara ilişkin öngörülerini yansıtan tüketici beklentileri endeksi de aynı dönemde 5,7 puan azalışla 45,8'e düştü.

Kısa vadeli enflasyon beklentisi yükseldi

Tüketicilerin kısa vadeli enflasyon beklentisi eylülde yüzde 4'ten yüzde 4,6'ya çıktı.

Mevcut seviye, ABD ile İran arasındaki gerilimin başlamasından önce şubat ayında kaydedilen yüzde 3,4'lük seviyenin üzerinde kalmayı sürdürdü.

Uzun vadeli enflasyon beklentisi de yüzde 3,3'ten yüzde 3,4'e yükseldi. Bu oran da 2024'te görülen yüzde 2,8 ile yüzde 3,2 aralığının üzerinde kalmaya devam etti.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Tüketici Anketleri Direktörü Joanne Hsu, tüketici güveninin üst üste ikinci ayda gerilediğine dikkati çekti.

Hem kişisel mali durum hem de genel iş koşullarına ilişkin beklentilerde sert bir düşüş yaşandığına işaret eden Hsu, "Tüketiciler, yakıt fiyatlarındaki yeniden yükseliş ve ticaret gerilimleri nedeniyle bütçeleri üzerinde daha fazla baskı oluşacağını öngörüyor." ifadesini kullandı.

Hsu, tüketici güveninin İran ile gerilimin başlamasından önceki seviyenin yüzde 16, bir yıl önceki seviyenin ise yüzde 13 altında seyrettiğini belirtti.

Avrupa'da doğal gaz fiyatlandırmasında referans kabul edilen Hollanda merkezli TTF'de ekim vadeli kontratlarda doğal gazın megavatsaat fiyatı geçen hafta cuma gününü 71,95 avrodan tamamlamıştı.

Fiyatlar, bugün saat 15.43 itibarıyla geçen haftanın kapanışına göre yüzde 13,2 artarak 81,48 avroya yükseldi.

Doğal gaz fiyatları, Basra Körfezi'nden LNG arzında devam eden kesintilerin etkisiyle Aralık 2022'den bu yana en yüksek seviyelerine yakın seyrini sürdürdü.

Jeopolitik riskler, uluslararası doğal gaz piyasasında fiyatların yönünü belirleyen temel unsurlardan biri olmayı sürdürürken bölgede tırmanan askeri gerilim, küresel LNG akışının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki deniz taşımacılığını da doğrudan tehdit ediyor.

Boğazdan petrol tankerlerinin düşük seviyelerde de olsa geçişlerini sürdürmesine karşılık LNG trafiğindeki kesintiler daha belirgin seyrediyor.

Avrupa'nın gaz depoları tarihsel ortalamanın altında

Avrupa'nın gaz depolarındaki doluluk oranının tarihsel ortalamaların altında kalması da arz endişelerini artırıyor.

Avrupa Gaz Altyapısı (GIE) verilerine göre, Avrupa Birliği ülkelerindeki doğal gaz depolarının doluluk oranı yüzde 67,6 seviyesinde bulunuyor. Geçen yılın aynı döneminde bu oran yüzde 79,9 seviyesindeydi.

Avrupa Komisyonu, mevcut durumda kış dönemine ilişkin acil doğal gaz arz güvenliği riskinin bulunmadığını belirtse de Körfez'deki LNG arzında uzun süreli kesinti yaşanması halinde küresel LNG arzının sıkılaşabileceği ve Avrupa'nın alternatif kargolar için Asya ile daha yoğun rekabete girebileceği değerlendiriliyor.

Asya'daki alıcıların daha yüksek fiyat ödemeye hazır olması, esnek LNG kargolarının Avrupa yerine Asya'ya yönelmesi riskini artırıyor.

Analistler, kış aylarında ısıtma talebinin artması ve LNG rekabetinin kızışmasıyla Avrupa'da doğal gaz fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskının artabileceğini öngörüyor.

Orta Doğu kaynaklı risklerin gölgesinde küresel ekonomiye ilişkin belirsizlikler sürerken, jeopolitik gerilimlere bağlı olarak enerji fiyatlarının yükselmesi dünya genelinde başlıca risk unsuru olarak öne çıkıyor.

Söz konusu risklerin maliyet kanalı, iktisadi faaliyet ve beklentiler üzerinden enflasyon görünümüne etkileri yakından izlenmeye devam edilirken, Türkiye'nin cari işlemler hesabı ise Ekim 2025'ten bu yana ilk kez fazla verdi.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca (TCMB) açıklanan ödemeler dengesi verilerine göre, temmuz ayında 36 milyon dolarlık fazla verildi. Cari işlemler hesabı, en son Ekim 2025 döneminde 477 milyon dolar fazla vermişti.

Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında da temmuzda 4 milyar 972 milyon dolarlık fazla kaydedildi.

Temmuz ayında ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı ise 5 milyar 579 milyon dolar olarak gerçekleşti. Yıllıklandırılmış verilere göre, temmuzda cari açık yaklaşık 40,7 milyar dolar olurken, ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret dengesi de 77,2 milyar dolar açık verdi.

"Taşımacılık gelirlerindeki toparlanma hizmetler dengesini destekledi"

Kuveyt Türk Yatırım Araştırma Direktörü Kutay Gözgör, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, yaz sezonunun etkisiyle hizmet gelirlerindeki güçlü seyir ve dış ticaret açığındaki aylık iyileşmenin cari dengeyi desteklediğini belirtti.

Bununla birlikte, altın ve enerji hariç cari işlemler hesabının (çekirdek cari denge) bir önceki ayki 1,4 milyar dolar fazladan 5 milyar dolar fazlaya yükselmesinin ekonominin temel eğilimindeki görünüm açısından olumlu bir sinyal olarak öne çıktığını dile getiren Gözgör, cari işlemler dengesinin alt kalemleri incelendiğinde, hizmetler dengesinin cari dengeye sağladığı pozitif katkının temmuz ayında da güçlenerek devam ettiğini kaydetti.

Gözgör, "Özellikle turizm sezonunun etkisiyle seyahat gelirlerindeki artışın yanı sıra taşımacılık gelirlerindeki toparlanma hizmetler dengesini destekledi. Buna ek olarak, dış ticaret açığındaki aylık daralma da cari dengenin fazla vermesinde belirleyici oldu." diye konuştu.

Enerji fiyatları ve jeopolitik gelişmelerin cari denge görünümündeki en önemli risk unsurları olmaya devam ettiğini kaydeden Gözgör, şu değerlendirmeleri yaptı:

"Ağustos ayında ithalatın yıllık bazda yüzde 10,5 artmasında enerji fiyatlarındaki yükselişin etkisi öne çıkarken, Orta Doğu kaynaklı jeopolitik risklerin petrol ve doğal gaz fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturması, yılın geri kalanında dış ticaret açığı ve cari açık açısından yukarı yönlü riskleri artırıyor. Ticaret Bakanlığı da ağustos ayındaki ithalat artışında petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki yükselişin etkisine dikkat çekti. Yıl sonu beklentilerimize ilişkin olarak, piyasa tarafında 2026 yıl sonu cari açık beklentisi yaklaşık 51 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Son TCMB Piyasa Katılımcıları Anketi’nde ise 2026 yıl sonu cari açık beklentisi yaklaşık 50,1 milyar dolar seviyesinde yer alıyor. Biz de 84 dolar/varil Brent petrol varsayımımız doğrultusunda yıl sonu cari açık beklentimizi 52,9 milyar dolar seviyesinde koruyoruz."

"Yeşil enerji yatırımları cari denge için önem taşıyor"

Pariterium Danışmanlık şirketinin kurucusu Dr. İsmet Demirkol da, "Turizm gelirleri, Türkiye'nin cari dengesine pozitif katkı sağlaması bakımından şüphesiz büyük önem arz ediyor." dedi.

Orta Doğu'daki ABD/İsrail-İran Savaşı'nın devam etmesi nedeniyle turizm gelirlerinde gerilemenin söz konusu olduğunu ancak son aylardaki toparlanmanın mevsimsel etkilerle beraber turizmde olumlu bir seyir görülmesini sağladığını vurgulayan Demirkol, bunun da cari işlemler dengesini pozitif etkilediğini belirtti.

Bundan sonraki süreçte özellikle üretimde katma değeri yüksek ürünlerin ihracatının cari dengeyi destekleyeceğini ifade eden Demirkol, bu kapsamda teknoloji ihracatının büyük önem taşıdığını vurguladı.

Yeşil enerji yatırımlarının önemine de değinen Demirkol, yeşil enerji yatırımlarının artmasıyla petrol, doğal gaz ve kömür türevlerinin daha az kullanılmasının kalıcı olarak cari fazla verme hedefine büyük katkı sağlayacağını kaydetti.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, NSosyal hesabından yaptığı paylaşımda, "İstanbul'da konuta erişimi kolaylaştıracak kiralık konut projemizle ilgili merak edilenleri yanıtladık. Kimler yararlanabilecek, başvuru nasıl yapılacak, süreç nasıl işleyecek." ifadelerine yer verdi.

Paylaşımda yer alan kampanyanın detaylarına ilişkin 15 soru ve yanıtları şöyle:

1- Kiralık konut projesinde kaç konut yapılacak?

Sosyal Konut Tahsisi Projesi kapsamında, Ekim 2026'da ilk etapta 1071 konutun teslimi yapılacak. Toplamda 15 bin konut kiralanacak.

2 - İlk etapta hangi ilçede kaç konut kiralanacak?

Konutlar 4 grupta tahsis edildi. Başakşehir, Gaziosmanpaşa, Beyoğlu ve Güngören ilçelerinde 360, Maltepe, Tuzla ve Kartal ilçelerinde 330, Ataşehir, Sancaktepe, Ümraniye ve Üsküdar ilçelerinde 291 ve Arnavutköy ilçesinde 90 olmak üzere toplam 1071 konut kiralanacak.

3 - Hangi gruplara hangi büyüklükte evler tahsis edilecek?

Genç evli ailelere, 1+1 veya 2+1 konut, iki veya daha fazla çocuklu ailelere 2+1, 3+1 veya 4+1 konut tahsis edilecek.

4 - Projeye başvuru şartları nelerdir?

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak. Başvuru tarihi itibarıyla 18 yaşını tamamlamış olmak. Evli olmak. En az 1 yıldır İstanbul il sınırları içerisinde kesintisiz ikamet ediyor olmak. Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde tapuda kayıtlı bağımsız bir konutunun bulunmaması, daha önce TOKİ ile konut sözleşmesi imzalanmamış olması, aylık ortalama hane halkı net gelirinin 100 bin lira üst sınırını aşmaması gerekiyor.

5 - İstanbul dışındaki illerden başvuru yapılabilecek mi?

Projeye sadece İstanbul ilinde ikamet eden vatandaşlarımız başvuru yapabilecek.

6 - İsteyen açıklanan ilçelerden herhangi birine başvuru yapabilecek mi? Bu ilçelerde ikamet ediyor olma koşulu var mı?

İstanbul il sınırları içerisinde ikamet edenler istediği ilçe için başvuru yapabilecek.

7 - Üzerinde tapu olanlar başvuru yapabilecek mi?

Üzerinde konut tapusu olanlar başvuru yapamayacak.

8 - Daha önce ev alıp satanlar başvurabilecek mi?

Son 5 yıl içerisinde bağımsız konut niteliğindeki bir taşınmazı satın alan veya satanlar başvuru yapamayacak.

9- Kiralık konut çıkan kişi ev alırsa evden çıkarılacak mı?

Evet, tahsis süresi içerisinde konut alınması durumunda konutun tahliye edilmesi gerekiyor.

10 - Projede kaç tip ev yer alacak?

Proje kapsamında 1+1, 2+1, 3+1 ve 4+1 konut tipleri bulunmaktadır.

11 - Yıllık kira artışı olacak mı?

Konut teslimi için idarece bildirilen tarihten itibaren 12 ay süreyle artırılmayacak. 12 aylık sürenin sona ermesini takip eden ilk ocak ayında, TÜFE oranında artış yapılacak.

12 - Kira ödemeleri ne zaman başlayacak?

Tahsis bedeli, konut teslimini takip eden ayın 20'sinde ödenmeye başlanacak.

13 - Sosyal konut veya İlk Evim Arsa projeleri kapsamında asil veya yedek aktif hak sahipliği bulunanlar başvurabilir mi?

Hayır, başvuru yapamazlar.

14 - Başvurular nasıl, ne zaman yapılacak, başvurunun kabul edilip edilmediği nasıl öğrenilecek?

Başvurular, e-Devlet üzerinden 14-25 Eylül'de alınacak. Yine vatandaşlarımız başvuru durumunu TOKİ hizmetleri arasında yer alan "Konut/İşyeri Başvuru" menüsünde görebilecek.

15 - 3 yıl sonra süreyi uzatabiliyor muyuz?

Hayır, tahsis süresi 3 yıl ile sınırlı olup uzatılmayacak.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), temmuz ayına ilişkin ciro endekslerini açıkladı.

Buna göre, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış toplam ciro endeksi, temmuzda aylık bazda yüzde 1,7 arttı.

Takvim etkisinden arındırılmış sanayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörleri toplam ciro endeksi, aynı ayda yıllık bazda yüzde 30,2 yükseldi.

Sanayi ve inşaat endeksleri

Sanayide takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, temmuzda yıllık bazda yüzde 31,5 arttı. Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi ciro endeksi de bir önceki aya göre yüzde 3 artış kaydetti.

İnşaat sektöründe takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, temmuzda yıllık bazda yüzde 35,8, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış inşaat ciro endeksi de hazirana kıyasla yüzde 9,2 yükseldi.

Ticaret ve hizmet endeksleri

Takvim etkisinden arındırılmış ticaret ciro endeksi, temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 27,7 artarken, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ticaret ciro endeksi de bir önceki ayla aynı kaldı.

Hizmet sektöründe takvim etkisinden arındırılmış ciro endeksi, temmuzda geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 34,5, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış hizmet ciro endeksi bir önceki aya göre yüzde 2,5 arttı.

Yüksek faizlerin ekonomik aktiviteyi ve dolayısıyla petrol talebini yavaşlatabileceği beklentisi fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturuyor.

Ayrıca faiz artışı beklentilerinin ABD dolarını güçlendirmesi, dolar cinsinden fiyatlanan petrolü diğer para birimlerini kullanan alıcılar için daha pahalı hale getirerek talebi sınırlıyor.

Orta Doğu'daki arz riski düşüşü sınırlıyor

Öte yandan, Orta Doğu'da petrol tesisleri ve tankerlerin hedef alınması, petrol arzına ilişkin endişelerin canlı kalmasına neden oluyor.

Yemen'deki İran destekli Husilerin, ülkede Mocha Limanı'nın kontrolünü ele geçirmesi Kızıldeniz'deki deniz taşımacılığına yönelik riskleri artırırken, Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğinde yaşanan kısıtlamalar da devam ediyor.

Yemen'deki İran destekli Husiler, Suudi Arabistan'ın son 24 saat içinde Taiz, Hudeyde, Marib ve Cevf kentlerine 64 hava saldırısı düzenlediğini öne sürdü. Yemen'den Suudi Arabistan'daki enerji tesislerine yönelik saldırıların bölgedeki çatışmayı genişletebileceği endişesi de petrol fiyatlarındaki düşüşü sınırlıyor.

İran'ın Hürmüz Boğazı çevresinde gemilere yönelik saldırıları artırması ve ABD'nin İran'a ait petrol tankerlerini hedef almasının ardından bölgede arz akışlarının daha fazla bozulabileceği endişesi güçleniyor.

Analistler, petrol fiyatlarının bundan sonraki seyrinde jeopolitik gelişmelerin yanı sıra bölgedeki fiziksel petrol akışlarının belirleyici olacağını değerlendiriyor. Çin'in petrol talebi ve küresel arzda yaşanabilecek yeni kesintilerin fiyatların yönü açısından önem taşıdığı belirtiliyor.

ABD'nin ticari ham petrol stoklarının geçen hafta yaklaşık 400 bin varil azalması ve günlük petrol üretiminin 13 milyon 947 bin varile yükselmesi ise piyasadaki arz görünümünün diğer önemli unsurları arasında yer alıyor.

Brent petrolde teknik olarak 108,65 doların direnç, 104,07 doların ise destek bölgesi olarak izlenebileceği belirtiliyor.

Brent petrolün varili 105,84 dolardan işlem görüyor

Brent petrolün varili, uluslararası vadeli piyasalarda 105,84 dolardan işlem görüyor.

Dün 109,68 dolara kadar yükselen Brent petrolün vadeli varil fiyatı, günü 107,63 dolardan tamamladı. Brent petrolün kasım vadeli varil fiyatı, bugün saat 09.16 itibarıyla kapanışa göre yüzde 1,6 azalarak 105,84 dolar oldu.

Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün ekim vadeli varil fiyatı da 100,97 dolar olarak belirlendi.

Türkiye İstatistik Kurumu, temmuz ayına ilişkin ticaret satış hacim endeksi verilerini açıkladı.

Buna göre ticaret satış hacmi, temmuzda bir önceki aya göre yüzde 2,5 azaldı.

Aynı ayda motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı satış hacmi yüzde 0,9, perakende ticaret satış hacmi yüzde 0,2 artış kaydetti. Toptan ticaret satış hacmi ise yüzde 4,5 geriledi.

Ticaret satış hacmi, temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 0,6, motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı satış hacmi yüzde 9,8, toptan ticaret satış hacmi yüzde 4,2 düşerken perakende ticaret satış hacmi ise yüzde 10,4 yükseldi.

Almanya Federal İstatistik Ofisi (Destatis), ağustos ayına ilişkin tüketici fiyat endeksi (TÜFE) nihai verilerini açıkladı.

Buna göre, haziranda yüzde 2,3, temmuzda ise yüzde 2,8 olan yıllık enflasyon, ağustos ayında yüzde 2,9'a tırmandı. Tüketici fiyatları, ağustosta bir önceki aya göre ise yüzde 0,2 artış gösterdi.

Böylece Almanya'da enflasyon, Avrupa Merkez Bankasının (ECB) yüzde 2'lik orta vadeli hedefinin üzerinde kalmayı sürdürürken, Aralık 2023'ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

"Enflasyon Almanya'ya geri döndü"

Destatis Başkanı Ruth Brand, konuya ilişkin değerlendirmesinde, ağustosta yüksek enerji fiyatlarının enflasyonun ana itici gücü olmaya devam ettiğini belirterek, "Özellikle İran'daki savaşın etkisiyle tırmanan enerji maliyetleri, akaryakıt fiyatlarında kendisini çok net bir şekilde hissettirdi." ifadesini kullandı.

ING Küresel Makro Araştırma Başkanı ve Almanya Başekonomisti Carsten Brzeski de "Enflasyon Almanya'ya geri döndü." uyarısında bulunarak, kısa vadede bir rahatlama beklenmediğini vurguladı.

Enerji ürünleri fiyatlarında yıllık yüzde 10,5 artış

Almanya'da enerji ürünleri fiyatları, ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 10,5 artış kaydetti. Böylece enerji enflasyonunda Şubat 2023'ten (yüzde 19,1) bu yana en büyük yıllık artış yaşandı.

Bu dönemde motorlu araç yakıtları yüzde 27,7, konut ısıtmasında kullanılan kalorifer yakıtı ise yüzde 49,6 pahalandı. Buna karşın hükümetin yıl başından bu yana devreye aldığı önlemlerin etkisiyle elektrik fiyatları yüzde 5,5, doğal gaz yüzde 2,9 ve bölgesel ısıtma maliyetleri yüzde 1 geriledi.

Öte yandan, Orta Doğu'daki çatışmaların arz kesintisi oluşturacağı endişesiyle Brent petrolünün varil fiyatı, temmuz ortasından bu yana ilk kez 100 dolar sınırını aştı. Savaş öncesinde petrol fiyatları 70 dolar bandında seyrediyordu.

Gıda fiyatlarında dengeli seyir, çekirdek enflasyon yüzde 2,4

Ülkede gıda fiyatları ağustosta yıllık bazda yüzde 0,1 ile ortalamanın altında bir artış gösterdi. Ancak bazı ürün gruplarındaki sert yükselişler dikkati çekti. Geçen yılın ağustos ayına göre yumurta yüzde 15,2, taze sebze yüzde 5,2, balık ve deniz ürünleri yüzde 4,4 pahalandı. Katı ve sıvı yağlar yüzde 15,3, taze meyve yüzde 5,6 ve süt ürünleri yüzde 5,5 ucuzladı.

Gıda ve enerji kalemi hariç tutularak hesaplanan çekirdek enflasyon ise ağustosta yüzde 2,4 düzeyinde gerçekleşti. Mal fiyatları yıllık bazda yüzde 3 artarken, sigorta ve seyahat gibi hizmet sektörü fiyatlarındaki artış yüzde 2,8 oldu.

Gözler ECB'nin faiz kararında

Avro Bölgesi genelinde de enflasyonun ECB hedefinin üzerinde seyretmesi, bugün Berlin'de toplanacak banka yönetimini faiz kararı açısından kritik bir konumda bırakıyor. ECB'nin, haziran ayındaki artışın ardından bu yıl ikinci kez faiz hamlesi yaparak mevduat faizini 25 baz puan artışla yüzde 2,25'ten yüzde 2,50'ye yükseltmesi bekleniyor. Bu oran, son 1,5 yılın en yüksek seviyesi olacak.

Bankadan yapılan açıklamada, en önemli para politikası göstergesi kabul edilen mevduat faizinin yüzde 2,25'ten yüzde 2,50'ye yükseltildiği bildirildi. Refinansman faizinin yüzde 2,65'e, marjinal fonlama faizinin de yüzde 2,90 seviyesine çıkarıldığı belirtilen açıklamada, yeni faiz oranlarının 16 Eylül 2026 tarihinden itibaren geçerli olacağı ifade edildi.

Faiz patikasında "veri odaklı" duruş sinyali

ECB açıklamasında, enflasyonun yüzde 2'lik orta vadeli hedefe dönmesini sağlamak amacıyla veri odaklı ve toplantı bazlı yaklaşımın süreceği vurgulandı.

Risklerin ve belirsizliklerin altının çizildiği açıklamada, "Enflasyon için yukarı yönlü, ekonomik büyüme içinse aşağı yönlü risklerin bulunması nedeniyle görünüm belirsizliğini korumaktadır." ifadesine yer verildi.

Açıklamada, ECB Yönetim Konseyi'nin para politikasının gelecekteki seyrine ilişkin önceden taahhütte bulunmayacağı yinelenerek, sonraki adımların tamamen ekonomik verilere bağlı olacağını kaydedildi. Varlık Alım Programı (APP) ve Pandemi Acil Varlık Alım Programı (PEPP) portföylerinin de ölçülü ve öngörülebilir bir hızda azaltılmaya devam edileceği bildirilen açıklamada, piyasalardaki düzensiz hareketlere karşı Aktarım Güvence Mekanizması'nın (TPI) hazırda bekletildiği belirtildi.

ABD Çalışma Bakanlığı, ağustos ayına ilişkin ÜFE verilerini açıkladı. Buna göre ÜFE, ağustosta bir önceki aya kıyasla yüzde 0,4 yükseldi.

Ağustosta aylık bazda piyasa beklentilerine paralel artan üretici fiyatları, temmuzda yüzde 0,1 artış göstermişti.

Üretici fiyatlarında yıllık bazdaki artış ise ağustosta yüzde 5,4 oldu. Piyasa beklentisi, üretici enflasyonunun yıllık bazda yüzde 5,3 olması yönündeydi. ÜFE temmuzda yıllık yüzde 4,8 artmıştı.

Çekirdek ÜFE yıllık bazda beklentilere paralel

Değişken gıda ve enerji fiyatlarını içermeyen çekirdek ÜFE, ağustosta aylık bazda yüzde 0,2 ve yıllık bazda yüzde 4,6 arttı.

Yıllık bazda piyasa beklentileri dahilinde gerçekleşen çekirdek enflasyonun aylık bazda yüzde 0,3 olması bekleniyordu.

Çekirdek ÜFE, temmuzda aylık bazda yüzde 0,3, yıllık bazda yüzde 4,3 yükselmişti.

ÜFE, üretimde kullanılan girdilerin fiyatlarını ölçerek nihai ürün fiyatlarına ve manşet enflasyona ilişkin ipuçları veriyor. ABD Merkez Bankası, ÜFE dahil tüm enflasyon göstergelerini takip ediyor.

Uraloğlu, NSosyal hesabından konuya ilişkin paylaşım yaptı. 

Bu yılın ocak-ağustos döneminde limanlarda elleçlenen yük miktarının, geçen yılın aynı dönemini geride bıraktığını belirten Uraloğlu, toplam yük elleçleme miktarının 369 milyon 798 bin 698 ton olduğunu ifade etti. 

Uraloğlu, konteyner elleçleme miktarının 9 milyon 574 bin 562 TEU seviyesine ulaştığına işaret ederek, şunları kaydetti:

"Sıvı dökme yük elleçleme miktarı 112 milyon 660 bin ton oldu. Genel kargo elleçleme miktarı 45 milyon 260 bin ton olarak kaydedildi. Konteyner elleçleme miktarı (ton) 98 milyon 760 bin ton olarak gerçekleşti. Limanlarımızı güçlendirmeye, deniz ticaretimizin kapasitesini artırmaya ve Türkiye'nin üretim ve ihracatına katkı sunmaya devam ediyoruz."

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde, ECB Yönetim Konseyinin eylül toplantısında, piyasa beklentileri doğrultusunda üç temel politika faizini 25'er baz puan artırmasının ardından Berlin’de basın mensuplarına açıklamalarda bulundu.

Konuşmasına para politikası kararlarını açıklayarak başlayan Lagarde, ekonomik büyüme ve Orta Doğu’daki çatışmaların tetiklediği enerji fiyatlarındaki artışın enflasyon eğilimleri üzerindeki etkilerine ilişkin kapsamlı bir sunum yaptıktan sonra gazetecilerin sorularını yanıtladı.

Avro Bölgesi ekonomisinin enerji şoklarına rağmen beklenenden daha dirençli olduğunu belirten Lagarde, buna karşın enerji fiyatlarındaki şoklar ile küresel ticaret gerilimlerinin büyüme üzerinde risk oluşturmaya devam ettiğini kaydetti.

Orta Doğu'daki gerilimin fiyatlar üzerindeki baskısını sürdürdüğünü dile getiren Lagarde, "Orta Doğu'daki çatışmalar enflasyonist baskılar oluşturmaya devam ediyor ve enflasyonun uzun bir süre boyunca hedefin oldukça üzerinde kalması bekleniyor." dedi.

Lagarde, enflasyonda kısa vadeli beklentilerin yüksek seyrettiğini ancak orta vadede istikrar öngördüklerini vurgulayarak, beklentilerinden biraz daha düşük ama daha uzun soluklu bir enflasyon süreci yaşanacağını bildirdi.

ECB Başkanı Lagarde, para politikasını enflasyonu yüzde 2 hedefine ulaştıracak şekilde ayarlamakta kararlı olduklarının altını çizdi.

Yönetim Konseyi olarak bugünkü faiz kararını oy birliğiyle aldıklarını anlatan Lagarde, "Bu karar üzerinde tartışmaya gerek bırakmayacak kadar net bir adımdı. Ekonomik görünüme ilişkin belirsizlikler yüksek seyretmeye devam ediyor. Riskler enflasyon tarafında yukarı yönlü, ekonomik büyüme tarafında ise aşağı yönlü olmayı sürdürüyor. Buna karşın, jeopolitik çatışmaların yarattığı risklere karşı iyi bir pozisyonda bulunuyoruz." diye konuştu.

"Ekonomideki dirençli seyir ve enflasyon verileri sürpriz oluşturdu"

Christine Lagarde, bugünkü toplantıda gelecekteki olası adımları tartışmadıklarını vurgulayarak, "Piyasayı sıkmamak adına sürekli verilere odaklandığımızı söylemiyoruz. Ancak durum o kadar değişken ki çok ileriye bakmanın bir anlamı yok. Bir sonraki adım tahmin edilemez. Tamamen önümüze gelecek verilere odaklanmış durumdayız." ifadelerini kullandı.

ECB Yönetim Konseyinin hem Avro Bölgesi ekonomisinin gösterdiği direnç hem de enflasyon rakamları karşısında şaşkınlık yaşadığını söyleyen Lagarde, gıda fiyatlarında daha fazla baskı beklediklerini aktardı. Bununla birlikte genel enflasyonun yine de başlangıçta tahmin edilenden daha uzun süre yüksek kalmasının muhtemel olduğunu belirten Lagarde, her iki itici etkenin de bankanın tahminlerine dahil edildiğini ifade etti.

"Tahvil piyasasındaki hareketliliği yakından izliyoruz"

Küresel piyasalarda tahvil getirilerinin yükselmesinin yeni bir durum olduğuna ve tüm küresel piyasalarda farklı sebeplerle yaşandığına işaret eden Lagarde, şöyle devam etti:

"En büyük gerekçelerden biri arz ve talep dengesindeki değişimlerdir. Şirketlerin tahvil piyasası üzerinden finansman sağlama ihtiyacının artması etkili oluyor. Ayrıca yapay zeka yatırımları da küresel tahvil piyasaları için önemli bir itici etken haline gelmiştir. ABD tahvil piyasasının büyüklüğünün de bu hareketlilikte rol oynadığını düşünüyoruz. ECB olarak tahvil piyasasındaki durumu, özellikle uzun vadeli faiz oranları açısından çok yakından takip ediyoruz."

Lagarde, devlet tahvillerinde getiri farklarına yönelik bir soruya ise bu farkları izlediklerini ancak bunun kendi sorumluluk alanı dışında kaldığını belirterek yorum yapmaktan kaçındı.

ABD Hazine Bakanlığının döviz müdahalesi ve dijital avro

ABD Hazine Bakanlığının yenin değer kaybını önlemek amacıyla avro rezervi satarak döviz piyasasına yaptığı son müdahale hakkında yöneltilen soruyu yanıtlayan Lagarde, müdahalenin gerçekleştiğini yineledi ancak konuya ilişkin daha fazla yorum yapmayı reddetti.

Lagarde, dijital avro projesine büyük önem atfettiğini vurgulayarak, "Dijital çağda dijital merkez bankası parası bir zorunluluktur. Bu adım ayrıca Avrupa'yı Avro Bölgesi dışındaki aktörlere karşı daha az bağımlı hale getirecektir. Mevcut ödeme altyapıları potansiyel olarak kırılgan ve savunmasız durumda." şeklinde konuştu.

Ortak para birimine destek ve istifa iddiaları

Avro Bölgesi'nde popülist ve aşırı sağcı partilerin yükselişi ile ortak para biriminin geleceğinin tartışmaya açılmasına yönelik soru üzerine Lagarde, ortak para birimi avroya olan halk desteğinin tarihin en yüksek seviyesinde olduğunu savundu.

Lagarde ayrıca gelecek günlerde ECB'nin üç farklı senaryo analizinden elde edilen yeni sonuçları kamuoyuyla paylaşacağını duyurdu.

Görev süresi 2027 sonbaharında dolacak olan Lagarde, erken ayrılacağına yönelik iddialara karşı, "Kişisel geleceğimle ilgili herhangi bir gelişme olsaydı bu hemen duyurulurdu. Şu an için açıklanacak hiçbir şey yok." dedi.

Öte yandan, toplantıda hazır bulunan Almanya Merkez Bankası (Bundesbank) Başkanı Joachim Nagel da popülist ve aşırı sağcı partilerin yükselişinden "endişe duyduğunu" dile getirdi.

ESMA, Avrupa Birliği (AB) finans piyasalarındaki temel risk ve kırılganlıkları değerlendirdiği 2026 yılının ikinci risk izleme raporunu yayımladı.

Raporda, piyasaların şimdiye kadar dirençli kaldığı ancak teknoloji şirketlerinin yüksek değerlemeleri, artan jeopolitik gerilimler, kalıcı enflasyon ve zayıflayan ekonomik büyümenin bu dayanıklılığı sınadığı belirtildi.

Teknoloji ve yapay zeka bağlantılı sektörlerin güçlü performansının yatırımcı iyimserliği ile piyasa değerlemelerindeki hızlı toparlanmayı desteklediğine işaret edilen raporda, bunun finansal kırılganlıkların ortadan kalktığı anlamına gelmediği kaydedildi.

Kötüleşen makrofinansal koşullar ile yüksek piyasa değerlemeleri arasındaki ayrışmanın giderek büyüdüğü ifade edilen raporda, ekonomik risklerin gerçekleşmesi veya yatırımcı güveninin aniden değişmesi halinde sert piyasa düzeltmeleri yaşanabileceği bildirildi.

Raporda, Orta Doğu'daki çatışmaların başlamasının ardından sert biçimde gerileyen hisse senedi piyasalarının daha sonra çatışma öncesindeki seviyelere veya bu seviyelerin üzerine çıktığı anımsatıldı.

Tahvil piyasalarında finansman koşulları ve tahvillerin güvenli liman niteliğine ilişkin kaygıların arttığına dikkat çekilen raporda, devlet tahvili getirileri ile risk primlerinin yükseldiği kaydedildi.

Raporda, kripto varlık piyasalarındaki kırılganlıkların finansal sistemin geneline yayılma riskinin yakından izlenmesi gerektiği ifade edildi.

Piyasa altyapılarının son dönemdeki dalgalanmalara rağmen iyi işlediği belirtilen raporda, ileri yapay zeka teknolojilerinin operasyonel risk ortamını değiştirmesiyle siber tehditlerin önem kazandığı bildirildi.

Raporda, AB'de halka arz faaliyetlerinin sınırlı kaldığı, şirket tahvili ihraçlarının ise güçlü seyrini sürdürdüğü kaydedildi.

Rapora ilişkin değerlendirmelerde bulunan ESMA Başkanı Verena Ross, "Artan jeopolitik gerilimlere ve zayıflayan ekonomik görünüme rağmen yatırımcı iyimserliği yüksek değerlemeleri desteklemeye devam ediyor. Bu makas ne kadar açılırsa ani bir piyasa düzeltmesi riski de o ölçüde artar." ifadesini kullandı.

Bireysel ve kurumsal yatırımcıların ihtiyatlı davranması gerektiğini belirten Ross, yatırımcılara sert piyasa düzeltmelerine dayanabilecek biçimde hazırlıklı olmaları çağrısında bulundu.

TCMB'den faiz oranlarına ilişkin yapılan duyuruda, TCMB Başkanı Fatih Karahan başkanlığında toplanan Kurulun, politika faizinin yüzde 37'de sabit kalmasına karar verdiği bildirildi.

Merkez Bankasının gecelik vadede borç verme faiz oranının yüzde 40'ta, gecelik vadede borçlanma faiz oranının ise yüzde 35,5'te sabit tutulduğu bildirilen duyuruda, "Aylık dalgalanmalara karşın, son dönem enflasyon gerçekleşmeleri ve öncü göstergeler enflasyonun ana eğiliminin gerilediğine işaret etmektedir." denildi.

Duyuruda, iktisadi faaliyete ilişkin verilerin ve arz şoklarının yurt içi fiyatlara yansımasının sınırlı kalmasının iç talepteki zayıf seyri teyit ettiği belirtilerek, diğer taraftan jeopolitik gelişmeler neticesinde yüksek seyreden enerji fiyatlarının enflasyon görünümü üzerinde yukarı yönlü risk oluşturduğu ifade edildi.

Ekonomist Haluk Bürümcekçi, yaptığı değerlendirmede, "TCMB'nin risklere karşı koridor üst sınırı genişliğini asimetrik olarak yüksek tutmaya devam ettiği görülürken, beklentiler paralelinde bir adımla devam etmesi Türk lirası açısından nötr bir gelişme oldu." dedi.

Kurulun ana eğilimde eylülde devam edecek düşüş beklentisini ifade ederek iç talepteki zayıflık nedeniyle arz şoklarının yurt içi fiyatlara yansımasının sınırlı kalmasının dezenflasyonu desteklediği mesajını verdiğini belirten Bürümcekçi, duyuruda enerji fiyatları kaynaklı risklere dikkat çekilerek temkinli duruşun korunduğunu kaydetti.

Bürümcekçi, para politikası duruşuna ilişkin ana mesaj cümlesinin tekrarlanarak bir süre daha mevcut duruşun korunacağı sinyalinin verildiğini söyledi.

Kurulun makroihtiyati çerçeve ve likiditeye yönelik mesajlarının değişmediğine vurgu yapan Bürümcekçi, bu alanlarda temkinli duruşun korunmaya devam edileceğini düşündürdüğünü dile getirdi.

TCMB'nin küresel belirsizlikler nedeniyle bir sonraki toplantıya ilişkin net bir sinyal vermemeyi tercih ettiğinin altını çizen Bürümcekçi, şu değerlendirmeleri yaptı:

"Yılın kalan döneminde küresel enerji fiyatlarında bir iyileşme gözlenmesi durumunda ise TCMB'nin sınırlı bir politika faizi indirim alanı (maksimum 200 baz puan) oluşabileceği söylenebilir. Bu bağlamda 22 Ekim'de gerçekleşecek PPK toplantısına kadar küresel gelişmeler, enflasyon görünümü ve rezerv gelişmeleri, TCMB tarafından yakından takip edilecektir. Son haber ajansları anketlerinde de yıl sonu politika faizi medyan beklentisi yüzde 35'e yükselmiş görünüyordu."

TCMB, dezenflasyondaki ilerlemeye rağmen temkinli duruşunu sürdürüyor

Kuveyt Türk Yatırım Araştırma Direktörü Kutay Gözgör de karar metninin önceki toplantıya kıyasla enflasyon görünümü açısından daha olumlu ancak iç talep tarafında daha temkinli bir dile geçtiğini belirtti.

TCMB'nin dezenflasyondaki ilerlemeye rağmen temkinli duruşunu sürdürdüğünü ifade eden Gözgör, iktisadi faaliyet tarafında iç talepteki zayıf seyrin sürdüğü ve talep koşullarının dezenflasyon sürecine destek vermeye devam ettiğinin görüldüğünü dile getirdi.

Gözgör, bu çerçevenin korunmasını, enflasyon üzerindeki talep kaynaklı baskıların sınırlı kalması açısından para politikası için destekleyici bulduklarını söyledi.

İleriye dönük yönlendirmede değişiklik olmamasının ise temkinli duruşun korunduğuna işaret ettiğini belirten Gözgör, şunları kaydetti:

"Politika faizine ilişkin adımların enflasyon gerçekleşmeleri, ana eğilim ve beklentiler dikkate alınarak ara hedeflerle uyumlu biçimde belirleneceği vurgulanmaya devam ediyor. Enflasyon görünümünde kalıcı bir bozulma olması halinde para politikası duruşunun sıkılaştırılacağı ifadesinin korunması ve yukarı yönlü risklere karşı ihtiyatlı yaklaşımın sürdürülmesi, TCMB'nin faiz indirimi konusunda toplantı bazlı ve veri odaklı hareket edeceğine işaret ediyor. Mevcut enflasyon görünümünün korunması halinde TCMB'nin ekim ve aralık toplantılarında 100'er baz puanlık indirimlerle politika faizini yıl sonunda yüzde 35 seviyesine çekebileceğini değerlendiriyoruz."

ABD'de Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE), ağustosta aylık bazda yüzde 0,4 ile beklentiler dahilinde, yıllık bazda yüzde 5,4 ile tahminlerin üzerinde arttı.

Bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi, 4 Eylül itibarıyla 28,1 trilyon liraya çıktı.

Bankacılık sektöründe toplam mevduat ise bankalar arası dahil, geçen hafta 589 milyar 555 milyon lira azalarak 32 trilyon 446 milyar 981 milyon liradan 31 trilyon 857 milyar 426 milyon liraya indi.

Tüketici kredileri 3 trilyon 459,5 milyar liraya çıktı

Tüketici kredilerinin tutarı, bu dönemde 6 milyar 670 milyon lira artarak 3 trilyon 459 milyar 480 milyon liraya yükseldi.

Bu tutarın 830 milyar 233 milyon lirası konut, 41 milyar 517 milyon lirası taşıt ve 2 trilyon 587 milyar 729 milyon lirası ihtiyaç kredilerinden oluştu.

Bu dönemde taksitli ticari kredilerin tutarı 17 milyar 169 milyon lira artarak 4 trilyon 252 milyar 251 milyon lira oldu. Bankaların bireysel kredi kartı alacakları ise 18 milyar 329 milyon lira artışla 3 trilyon 469 milyar 172 milyon lira düzeyinde gerçekleşti.

Bireysel kredi kartı alacaklarının 1 trilyon 313 milyar 807 milyon lirasını taksitli, 2 trilyon 155 milyar 365 milyon lirasını taksitsiz borçlar oluşturdu.

Yasal öz kaynaklar azaldı

Bankacılık sektöründe takipteki alacaklar, 4 Eylül itibarıyla önceki haftaya göre 17 milyar 244 milyon lira artışla 862 milyar 191 milyon liraya çıktı. Takipteki alacakların 650 milyar 821 milyon lirasına özel karşılık ayrıldı.

Aynı dönemde bankacılık sisteminin yasal öz kaynakları 488 milyon lira azalarak 5 trilyon 986 milyar 122 milyon liraya geriledi.

Merkez Bankasının gecelik vadede borç verme faiz oranının yüzde 40’ta, gecelik vadede borçlanma faiz oranının ise yüzde 35,5’te sabit tutulduğu bildirilen duyuruda, "Aylık dalgalanmalara karşın, son dönem enflasyon gerçekleşmeleri ve öncü göstergeler enflasyonun ana eğiliminin gerilediğine işaret etmektedir." denildi.

Duyuruda, iktisadi faaliyete ilişkin verilerin ve arz şoklarının yurt içi fiyatlara yansımasının sınırlı kalmasının iç talepteki zayıf seyri teyit ettiği belirtilerek, diğer taraftan, jeopolitik gelişmeler neticesinde yüksek seyreden enerji fiyatlarının enflasyon görünümü üzerinde yukarı yönlü risk oluşturduğu ifade edildi.

Jeopolitik gelişmelerin maliyet kanalı, iktisadi faaliyet ve beklenti kanalı üzerinden enflasyon görünümüne etkilerinin yakından takip edildiği vurgulanan duyuruda, şu değerlendirmelere yer verildi:

“Fiyat istikrarı sağlanana kadar sürdürülecek sıkı para politikası duruşu talep, kur ve beklenti kanalları üzerinden dezenflasyon sürecini güçlendirecektir. Kurul politika faizine ilişkin atılacak adımları; enflasyon gerçekleşmelerini, ana eğilimini ve beklentilerini göz önünde bulundurarak ara hedeflerle uyumlu biçimde dezenflasyonun gerektirdiği sıkılığı sağlayacak şekilde belirleyecektir. Para politikası kararları enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı bir yaklaşımla alınmaktadır. Enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır. Kurul enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklere karşı ihtiyatlı duruşunu vurgulamıştır.”

Duyuruda, kredi ve mevduat piyasalarında öngörülenin dışında gelişmeler olması halinde parasal aktarım mekanizmasının ilave makroihtiyati adımlarla destekleneceğinin altı çizildi.

Likidite koşullarının yakından izlenmeye ve likidite yönetimi araçlarının etkili şekilde kullanılmaya devam edileceği belirtilen duyuruda, "Kurul, politika kararlarını enflasyonu orta vadede yüzde 5 hedefine ulaştıracak parasal ve finansal koşulları sağlayacak şekilde belirleyecektir. Kurul, kararlarını öngörülebilir, veri odaklı ve şeffaf bir çerçevede alacaktır." denildi.

Duyuruda, Para Politikası Kurulu Toplantı Özeti'nin beş iş günü içinde yayımlanacağı bilgisi verildi.

2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'dan (OVP) derlediği bilgiye göre iş ve yatırım ortamında yatırımcıların karşılaştıkları sorunların etkin biçimde çözülmesi, bürokratik süreçlerde zaman ve maliyetlerin azaltılması hedefleniyor.

Bu kapsamda oluşturulacak Yatırım Koordinasyon ve Uzlaştırma Kurulu ile yatırımcılar ve kamu idareleri arasındaki idari ve uygulamaya ilişkin sorunların yargı veya tahkim süreci öncesinde ele alınmasına yönelik bir mekanizma oluşturulacak.

İş ve yatırım süreçlerine ilişkin işlemler de kurulacak "tek durak ofis" aracılığıyla en aza indirilecek. Şirketlerin kuruluşundan tasfiyesine kadar karşılaştıkları idari yükler azaltılarak mevzuat sadeleştirilecek, kamu hizmetleri dijital, bütünleşik ve kullanıcı odaklı hale getirilecek.

Piyasa denetiminde kurumsal yapılanma

Program döneminde farklı idareler tarafından yürütülen piyasa gözetim ve denetim faaliyetlerinin toplulaştırılması için Piyasa Gözetim ve Denetim Kurumu kurulacak. Bu yapıyla uygulama birliğinin sağlanması ve mükerrerliklerin önlenmesi amaçlanıyor.

Elektronik ve perakende ticarette haksız ticari uygulamalara ilişkin düzenlemelere uyumun sağlanması için denetimler yaygınlaştırılacak. Elektronik ticaret potansiyelinin geliştirilmesi ve bu alanın daha güvenli hale getirilmesine yönelik mekanizmalar oluşturulacak.

Teknoloji tabanlı girişimlerin kurulmasını teşvik etmek üzere şirket kuruluş kolaylığı ve başlangıç aşaması muafiyetleri sağlayan "Dijital Şirket" uygulaması hayata geçirilecek. Sınai mülkiyet tescil süreçlerinde yapay zekadan yararlanılarak işlemler hızlandırılacak ve karar kalitesi artırılacak.

Konkordato uygulamasındaki aksaklıklar giderilecek

Ticari hayatta konkordato uygulamasından kaynaklanan aksaklıkların giderilmesi ve bu kurumun kötüye kullanılmasının önlenmesine yönelik mevzuat çalışması yürütülecek. İcra ve iflas mevzuatı da günümüz şartları dikkate alınarak güncellenecek.

Uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözümü yaygınlaştırılacak, alternatif çözüm yöntemleri güçlendirilecek. Etki analiziyle belirlenen yeni ihtiyaç alanlarında ihtisas mahkemeleri oluşturulacak.

Dijital çözüm platformları, çevrim içi uyuşmazlık ve elektronik duruşma yöntemleri geliştirilecek, elektronik tebligat uygulaması yaygınlaştırılacak. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü ile uyumlaştırma süreci tamamlanacak.

Teknoloji yatırımları için hedef yatırımcılar belirlenecek

Uluslararası doğrudan yatırımların teknoloji, bilgi transferi, nitelikli istihdam ve ihracata katkısı gözetilerek hedef odaklı yatırım çekme politikaları uygulanacak.

Türkiye Uluslararası Doğrudan Yatırım Stratejisi kapsamında tanımlanan nitelikli yatırım profillerine uygun hedef yatırımcılar belirlenecek.

Veri merkezleri, yapay zeka, yarı iletkenler, batarya teknolojileri, mobilite, biyoteknoloji, yenilenebilir enerji ekipmanları ve ileri imalat yatırımlarının öncelikli alanlar olarak desteklenmesine devam edilecek.

Yatırımcıların yatırım yeri, izin, altyapı ve finansmana erişim süreçleri kolaylaştırılırken yerli tedarikçiler ve AR-GE ekosistemleriyle bağlantıları artırılacak.

Kaynak ülke çeşitliliğinin artırılması amacıyla Avrupa, Kuzey Amerika, Körfez, Asya-Pasifik ve Orta Asya başta olmak üzere farklı coğrafyalardan Türkiye'ye yönelen yatırımlar artırılacak.

Serbest bölgelerde yenilenebilir enerji kullanımını ve yeşil ekonomiye katkıyı artıracak düzenlemeler yapılacak, bilgi teknolojilerinden yararlanılarak iş süreçleri hızlandırılacak.

İFM için sürdürülebilir finans yol haritası

İstanbul Finans Merkezinin (İFM) uluslararası finansal işlemler, bölgesel fon yönetimi, fintek, katılım finans ve sürdürülebilir finans merkezi olarak konumlandırılması hızlandırılacak.

İFM'nin sürdürülebilir finans alanında uluslararası cazibe merkezi olmasına yönelik yol haritası hazırlanacak. Nitelikli uluslararası yatırımcıların Türkiye'deki faaliyetlerini kolaylaştıracak, yatırım ve finansal işlemlere ilişkin hizmetlerin bütünleşik sunulmasını sağlayacak uygulamalar hayata geçirilecek.

İstanbul Finans ve Teknoloji Üssü (FintechZone), Start in Türkiye, Tech Visa ve Girişim Sermayesi Yatırım Fonları gibi mekanizmalarla Türkiye'nin bölgesel girişimcilik ve finansal teknoloji merkezi olması desteklenecek.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerinden derlediği bilgilere göre, Türkiye'nin ihracatı bu yılın ocak-ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4 artarak 177,9 milyar dolardan 185 milyar dolara çıktı.

Bangladeş, Brunei, Çin, Doğu Timor, Endonezya, Filipinler, Güney Kore, Japonya, Kamboçya, Kuzey Kore, Laos, Malezya, Moğolistan, Myanmar, Pakistan, Singapur, Sri Lanka, Tayland, Tayvan ve Vietnam olmak üzere Uzak Doğu ülkelerine ocak-ağustos döneminde 5 milyar 736 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirildi.

Söz konusu dönemde Uzak Doğu ülkelerine ihracat yüzde 18,6 artışla 4 milyar 835 milyon dolardan 5 milyar 736 milyon dolara yükseldi. Böylece Türkiye'nin Uzak Doğu ülkelerine ihracatı söz konusu dönemde yaklaşık 901 milyon 237 bin dolar arttı.

Ocak-ağustos döneminde Uzak Doğu ülkeleri arasında en fazla ihracat 2 milyar 530 milyon 770 bin dolarla Çin'e gerçekleştirildi. Çin'e ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 35,1 arttı.

Çin'i 480 milyon 206 bin dolarla Güney Kore, 423 milyon 784 bin dolarla Japonya, 365 milyon 519 bin dolarla Endonezya ve 361 milyon 643 bin dolarla Pakistan izledi.

Söz konusu dönemde Güney Kore'ye ihracat yüzde 15,8, Japonya'ya yüzde 11,8 ve Endonezya'ya yüzde 15,2 artarken, Pakistan'a dış satım yüzde 2,2 yükseldi.

İhracatın oransal olarak en fazla arttığı ülke Singapur oldu

Uzak Doğu ülkeleri arasında ihracatın oransal olarak en fazla arttığı ülke Singapur oldu. Bu ülkeye ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 154,2 artarak 127 milyon 662 bin dolardan 324 milyon 529 bin dolara çıktı.

Singapur'u yüzde 147,6 artışla Brunei, yüzde 82,7 ile Laos, yüzde 49,1 ile Kamboçya ve yüzde 35,1 ile Çin takip etti.

Ocak-ağustos döneminde Brunei'ye ihracat 3 milyon 62 bin dolara, Laos'a 5 milyon 799 bin dolara ve Kamboçya'ya 22 milyon 186 bin dolara ulaştı.

Uzak Doğu ülkelerinin 14'üne ihracat artarken, 6'sında düşüş oldu

Tutar bazında bakıldığında Çin, Güney Kore, Japonya ve Endonezya, Türkiye'nin Uzak Doğu'daki en büyük ihracat pazarları olarak öne çıktı. Bu 4 ülkeye gerçekleştirilen toplam ihracat, ocak-ağustos döneminde yaklaşık 3,8 milyar dolara ulaştı.

Bu dönemde Uzak Doğu ülkelerinin 14'üne ihracat artarken, 6'sında düşüş kaydedildi.

Söz konusu dönemde Uzak Doğu ülkelerine ihracatta sektörler arasında madencilik ürünleri öne çıktı. Sektörün bölge ülkelerine ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 39,1 artarak 1 milyar 242,2 milyon dolardan 1 milyar 727,3 milyon dolara ulaştı.

Madencilik ürünlerini 983,9 milyon dolarla kimyevi maddeler ve mamulleri, 408,3 milyon dolarla tekstil ve hammaddeleri takip etti.

Uzak Doğu ülkelerine en fazla ihracat 2 milyar 27 milyon dolarla İstanbul'dan gerçekleştirildi

Ocak-ağustos döneminde Türkiye'nin Uzak Doğu ülkelerine ihracatında İstanbul, Ankara, İzmir, Elazığ ve Kocaeli öne çıktı. Bu 5 ilin bölge ülkelerine gerçekleştirdiği toplam ihracat 4 milyar 121 milyon doları aştı.

Yılın 8 ayında Uzak Doğu ülkelerine en fazla ihracat 2 milyar 27 milyon 159 bin dolarla İstanbul'dan gerçekleştirildi.

İstanbul'u 1 milyar 333 milyon 264 bin dolarla Ankara, 366 milyon 129 bin dolarla İzmir, 202 milyon 828 bin dolarla Elazığ ve 192 milyon 29 bin dolarla Kocaeli takip etti.

 2027-2029 dönemini kapsayan OVP'den yaptığı derlemeye göre, ihracatçıların küresel pazarlarda rekabet gücünü artırmak amacıyla finansmana erişim imkanlarının geliştirilmesinden finansman maliyetlerinin azaltılmasına kadar birçok uygulama devreye alınacak.

Özellikle Türkiye'nin uluslararası ticarette rekabet gücünün ve lojistik merkez olma potansiyelinin güçlendirilmesi hedefiyle ticaret ve lojistik altyapısının etkinliği artırılacak. Böylece taşıma, depolama ve dağıtım süreçlerinin hızlandırılması ve maliyetlerin azaltılması sağlanacak, ülkenin bölgesel ticaret ve lojistik bağlantılarındaki konumu güçlendirilecek.

Uluslararası ulaştırma koridorlarının kapasitesi artırılacak

Türkiye'nin stratejik konumu ve gelişmiş ulaştırma altyapısından azami ölçüde yararlanılarak Asya, Avrupa, Orta Doğu ve Afrika arasındaki ticaret akışlarında küresel bir lojistik merkez haline gelmesi sağlanacak. Ayrıca ülkenin transit taşımacılıktaki payı ve lojistik hizmetlerden elde edilen katma değer artırılacak. Özellikle son dönemde bölgede yaşanan savaş ve gerilimler ile ulaşım hatlarında yaşanan krizler, Türkiye'nin stratejik konumunun önemini ortaya koymuştu.

Yapılacak çalışmalar ve devreye alınacak stratejik hatlarla bölgedeki bütün yollar Türkiye'ye çıkacak.

Bu kapsamda, Orta Koridor ve Kalkınma Yolu başta olmak üzere uluslararası ulaştırma koridorlarının kapasitesi, sürekliliği ve rekabet gücü artırılacak, doğu-batı ve kuzey-güney eksenlerinin Türkiye'de bütünleşmesi sağlanarak alternatif ve dirençli ticaret güzergahları geliştirilecek.

Türkiye'yi Azerbaycan, Orta Asya ve Çin'e bağlayan stratejik ulaşım ve ticaret bağlantısını sağlayan Orta Koridor kapsamında Bakü-Tiflis-Kars Demir Yolu Hattı, Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu Demir Yolu Projesi ve Zengezur Koridoru bağlantıları güçlendirilecek. Böylelikle Hazar havzasından Türkiye'ye ve buradan Avrupa'ya uzanan demir yolu güzergahlarının çeşitlendirilmesi ve taşıma kapasitesinin artırılması hedefleniyor.

Hicaz Demir Yolu'nun iyileştirilmesiyle uluslararası ulaştırma koridorlarının Orta Doğu yönündeki devamlılığı ve bölgesel ticaret bağlantıları güçlendirilecek.

İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi ile de Orta Koridor, Kalkınma Yolu ve Körfez bölgesinin Avrupa bağlantısı güçlendirilecek.

Türkiye'nin uluslararası ticaretteki merkezi rolü artırılacak

Asya'dan ve Basra Körfezi'nden gelen yüklerin, Türkiye üzerinden Avrupa'ya kesintisiz ve yüksek kapasiteli demir yolu bağlantısıyla ulaştırılması sağlanacak.

Kalkınma Yolu kapsamında Basra Körfezi'nden gelerek Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan demir ve kara yolu bağlantıları geliştirilerek, "liman-demir yolu-kara yolu" entegrasyonu güçlendirilecek, Türkiye'nin kuzey-güney yönlü uluslararası ticaretteki merkezi rolü artırılacak.

Uluslararası koridorların liman, lojistik merkez, organize sanayi bölgesi, üretim merkezi, havalimanı ve sınır kapılarıyla bağlantısı güçlendirilecek. Böylelikle demir yolunun yük taşımacılığındaki payının ve intermodal taşımacılık kapasitesinin artırılması, yeni yatırım, üretim ve istihdam alanlarının oluşturulması sağlanacak.

Ayrıca "Yurt Dışı Lojistik Dağıtım Ağları"nın (YLDA) tedarik zincirindeki konumu güçlendirilecek. YLDA desteği kapsamında daha fazla firmanın dağıtım ağlarına dahil olması sağlanacak, uçtan uca teslimatların daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle gerçekleştirilmesiyle önemli pazarlarda ihracatın sürdürülebilirliğini destekleyecek altyapı oluşturulacak.

Kritik alanlarda stratejik tedarik mekanizmaları geliştirilecek

Ayrıca ekonominin 3 yıllık yol haritasında kritik girdi, ürün ve teknolojilerde dışa bağımlılığın bütüncül bir yaklaşımla ele alınması önceliklendiriliyor.

Bu doğrultuda jeopolitik gelişmeler ve ticareti kısıtlayıcı uygulamalardan kaynaklanabilecek risklerin erken tespit edilmesi ve yönetilmesi amacıyla izleme ve erken müdahale kapasitesi geliştirilecek.

Yüksek risk taşıyan ülke, sektör ve ürünler için erken müdahale ve alternatif tedarik mekanizmaları geliştirilecek. Öte yandan kritik alanlarda stratejik tedarik mekanizmaları oluşturulacak.

Orta Doğu'da petrol tankerlerinin doğrudan hedef alınmasıyla tırmanan gerilimin ardından çatışmaların daha da şiddetlenebileceğine ilişkin endişelerle piyasalarda risk algısı yükseldi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran'ın ABD savaş gemilerine ateş açmayı sürdürmesi halinde ekonomik bedel ödeyeceği mesajını verdi. Rubio, İran'ın dün gece 4 tankerinin hasar gördüğünü, bir tankerinin ise batırıldığını söyleyerek, "Bunun için bedel ödemeye devam edecekler. Bu sırada biz de onları ekonomik olarak boğmaya devam edeceğiz." dedi.

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD'nin İran'a ait petrol tankerlerine yönelik saldırılarına karşılık olarak ABD donanmasına ait iki savaş gemisini balistik füzelerle hedef aldıklarını duyurmuştu.

Söz konusu gelişmelerle petrol fiyatlarında sert yükselişler görüldü. Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık 2 ayın ardından yeniden 100 doları aştı. Yükselen petrol fiyatları enflasyon endişelerini de beraberinde getirirken, tahvil faizleri de belirgin şekilde yükseldi.

Artan petrol fiyatları ile yükselen tahvil faizlerinin birleşimi yatırımcıların karar verme süreçlerini zorlaştırırken, ABD'de bugün açıklanacak üretici enflasyonu ve yarın açıklanacak tüketici enflasyonu öncesinde piyasalardaki belirsizliği artırıyor.

Analistler, söz konusu verilerin ABD Merkez Bankasının (Fed) gelecek dönemde atacağı politika adımlarına ilişkin net bilgi sağlayacağını kaydederek, enflasyonda olası hızlanma veya yavaşlama emarelerinin Fed'e ilişkin beklentileri değiştirebileceğini söyledi.

Öte yandan geçen ay piyasa likiditesini desteklemek amacıyla uzun vadeli tahviller için yürüttüğü geri alım operasyonlarının büyüklüğünü en az iki katına çıkaracağını duyuran ABD Hazine Bakanlığı, bugün 6 milyar dolara kadar 10 ila 20 yıl vadeli tahvili geri alacağını açıkladı.

Hazinenin bu açıklamasının ardından ABD'nin 10 ve 30 yıllık tahvil faizleri yükseldi. ABD'nin 10 yıl vadeli tahvil faizi yüzde 4,86'ya yaklaşarak Kasım 2023'ten bu yana görülen en yüksek seviyesine çıktı. Ülkenin 30 yıl vadeli Hazine tahvili faizi de yüzde 5,31'e kadar yükseldi.

Analistler, tahvil faizlerindeki yükselişte, Hazine'nin uzun vadeli tahvil piyasasındaki satış baskısını daha güçlü şekilde karşılayacak bir geri alım bekleyen piyasalarda, 6 milyar dolarlık operasyonun beklentileri karşılamamasının etkili olduğunu dile getirdi.

Diğer taraftan, artan jeopolitik riskler ve yükselen enerji maliyetleri, hafta başından bu yana piyasaları destekleyen yapay zeka iyimserliğini törpüledi. Teknoloji hisselerinde genele yayılan olumlu hava yerini, hisse ve şirket bazlı gelişmelerin öne çıktığı fiyatlamalara bıraktı.

Bu gelişmelere ek olarak ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım'da yapılacak Kongre ara seçimleri öncesinde katıldığı Cumhuriyetçi Parti Ulusal Kongresinde kendi seçmen tabanına "birlik olma" çağrısı yaparken, başkanlık döneminde "çok başarılı" olduğunu savundu.

Konuşmasının İran'la ilgili bölümünde, İran'ın nükleer silaha sahip olmaması için bu ülkeyle savaşa girdiklerini savunan Trump, "Bu savaşı kazanıyoruz." dedi. "Şu anda devam eden İran'la savaşı kazandığımız anda petrol fiyatları düşecek. Bu savaşı kazanacağız." diyen Trump, Hürmüz Boğazı'ndaki ticareti kontrol ettiklerini ve boğazın "Trump Boğazı" olarak adlandırılabileceğini söyledi.

Bu gelişmelerin ışığında, enerji arzına yönelik endişelerin güçlenmesiyle dün yüzde 3,4 artışla 101,2 dolara çıkan kasım vadeli Brent petrolün varil fiyatı, yeni günde ise 101,1 dolarda dengelendi. ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi de yüzde 4,85 seviyesinde, yaklaşık son 3 yılın zirvesindeki seyrini sürdürüyor.

ABD'de artan borçluluk ve tahvil faizlerinin yüksek seyri, dolara yönelik güveni baskılarken, avro ve Japon yenindeki değerlenmenin de etkisiyle dolar endeksi, faizlerin uzun süre yüksek kalacağına ilişkin beklentilere karşın düşüş eğilimi gösteriyor. Dolar endeksi, yüzde 0,1 azalışla 98,7 seviyesinde bulunuyor.

Dolar endeksindeki zayıflıktan destek bulan altının ons fiyatı, dün yüzde 1,1 artışla 4 bin 401 dolara çıkmasının ardından yeni işlem gününde de yüzde 0,1 yükselişle 4 bin 407 dolardan alıcı buluyor.

Söz konusu gelişmelerle S&P 500 endeksi yüzde 0,48, Nasdaq endeksi yüzde 0,64 ve Dow Jones endeksi yüzde 0,77 düştü. ABD'de endeks vadeli kontratlar güne karışık başladı.

Avrupa borsaları negatif seyretti

Avrupa borsalarında dün satıcılı bir seyir izlenirken, Orta Doğu'daki son gelişmeler ve ECB'nin bugünkü para politikası kararları yatırımcıların odağında bulunuyor.

Para piyasalarında, ECB'nin bugün 3 temel faiz oranında 25'er baz puan artış yapmasına kesin gözüyle bakılırken, bankanın yıl sonuna kadar ilave bir artış yapabileceği de fiyatlanıyor.

Bu arada Almanya Merkez Bankası (Bundesbank) tarafından Almanya'nın başkenti Berlin'deki Bode Müzesi'nde düzenlenen resmi akşam yemeğinde bir konuşma yapan ECB Başkanı Lagarde, Avrupa ülkelerinin kendi içlerindeki bölünmüşlüğünü ve dışa bağımlılığını eleştirerek, "Her bir Avrupa ülkesinin siyasi ve ekonomik güçleri darmadağınık kalırsa, dünya siyasetinde esamesi okunmaz. 27 farklı ulusal gündeme bölünerek elimizdeki en büyük kozu çöpe atamayız." dedi.

Orta Doğu'da gerilimin artması, petrol tedarikine ilişkin süregelen risklerin artmasına neden olurken, Avrupa ekonomilerinin yaklaşan kış aylarında zorlu bir enerji durumuyla karşılaşabileceğine ilişkin soru işaretleri artıyor.

Avro/dolar paritesi yüzde 0,1 artışla 1,1640 seviyesinde bulunuyor.

Öte yandan Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, yıllık yaklaşık 2,6 trilyon avro büyüklüğündeki kamu ihale pazarında Avrupa şirketleri ve ürünlerine öncelik verilmesini kolaylaştıracak düzenleme teklifini açıkladı.

Söz konusu gelişmelerle İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 1,31, İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,58, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 1,94 ve Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 1,66 düştü. Avrupa'da endeks vadeli kontratlar güne karışık başladı.

Asya tarafı satıcılı seyrediyor

ABD ve Avrupa piyasalarındaki satıcılı seyir yeni günde Asya borsalarına da taşındı. Bölge piyasaları, artan enerji maliyetlerinin enflasyonun kalıcılığına ilişkin endişeleri artırması ve yükselen tahvil faizleri nedeniyle negatif seyrediyor.

Japonya'nın 10 yıllık tahvil faizi yüzde 2,93 seviyesindeki yüksek seyrini korurken, dolar/yen paritesi yüzde 0,1 düşüşle 153,4'te bulunuyor.

Japonya Merkez Bankası (BoJ) üyesi Kazuyuki Masu, faiz artışı mesajı verdi. Masu, petrol ve zayıf yenin enflasyon risklerini artırdığına dikkati çekerek, ülkedeki finansal koşulların hala destekleyici olduğunu belirtti.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 0,4, Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 0,2, Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 1,5 ve Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,4 düştü.

Borsadan rekor işlem hacmi

Dün Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,70 değer kazanarak 14.505,48 puandan tamamlarken, 328,6 milyar lirayla tüm zamanların en yüksek işlem hacmini gerçekleştirdi.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı ekim vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yatay seyretti.

Yurt içinde gözler TCMB'nin faiz kararına çevrildi.

AA Finans'ın beklenti anketine katılan ekonomistler, TCMB'nin politika faizini yüzde 37 seviyesinde sabit tutmasını bekliyor. Ankete katılan ekonomistlerin yıl sonu politika faizi beklentilerinin medyanı da yüzde 35 olarak hesaplandı.

Dolar/TL dünü 48,4820'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın hemen üzerinde 48,4940'tan işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde TCMB faiz kararı, yurt dışında ise ECB faiz kararı ve ABD'de Üretici Fiyat Endeksinin (ÜFE) takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.600 ve 14.700 puanın direnç, 14.400 ve 14.300 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Buna göre, Borsa Repo ve Ters Repo Pazarı'nda merkezi takas hizmeti verilmeyen işlemler, söz konusu işlemlerdeki menkul kıymetlerin Takasbank'ın belirlediği saate kadar bildirilmemesi ve fon adına ilgili hesapta bloke edilmemesi durumunda geçersiz sayılacak.

Söz konusu işlemler, Takasbank’ın bildirimi çerçevesinde Borsa tarafından iptal edilecek.

EIA'nın eylül ayına ilişkin "Kısa Dönem Enerji Görünümü" raporuna göre, uluslararası referans olarak kabul edilen Brent türü ham petrolün ortalama varil fiyatı ağustosta 91 dolara yükseldi. Bu seviye önceki aya göre 7 dolarlık yükselişe işaret ederken yükselişte Orta Doğu'dan petrol ihracatının kısıtlı kalması ve bölgedeki üretim kesintilerinin artması etkili oldu.

Küresel petrol stoklarının bu yıl yaklaşık 400 milyon varil azaldığı, yıl sonuna kadar gerilemeye devam edeceği ve bunun petrol fiyatlarını yüksek seviyelerde tutacağı tahmin ediliyor.

Buna göre, bu yıl Brent petrolün ortalama varil fiyatının 91,01 dolar seviyesinde olması bekleniyor. Bu fiyat önceki raporda 86,81 dolar olarak tahmin edilmişti.

Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün ortalama varil fiyatının ise 84,65 dolar olacağı hesaplanıyor. Geçen ayki raporda, bu fiyat 80,88 dolar olarak belirtilmişti.

EIA, 2027 yılına ilişkin petrol fiyatı tahminlerini de önceki rapora göre yukarı yönlü revize etti.

Brent petrolün ortalama varil fiyatının 2027'de 73,74 dolar, WTI petrolün ortalama varil fiyatının ise 69,74 dolar seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. Geçen ay Brent petrol için 69,39 dolar, WTI için 65,39 dolar öngörülmüştü.

EIA, söz konusu yukarı yönlü revizyonuna rağmen gelecek yıl için petrol fiyatlarındaki düşüş eğilimi beklentisini koruyor.

Buna göre, Orta Doğu'dan petrol ihracatının kademeli olarak artması, üretim kesintilerinin büyük bölümünün 2027'nin ikinci yarısında sona ermesi ve küresel petrol stoklarının yeniden artmaya başlamasıyla Brent petrolün ortalama varil fiyatının yılın ikinci yarısında 67 dolara kadar gerilemesi bekleniyor.

Ancak Hürmüz Boğazı ve alternatif güzergahlardaki petrol akışlarından kaynaklı kısa vadeli fiyat dalgalanmalarının da artabileceği değerlendiriliyor.

ABD'nin ham petrol üretiminde artış beklentisi

Küresel petrol üretiminin bu yıl günlük ortalama 100 milyon 620 bin varil, 2027'de ise 109 milyon 880 bin varil olacağı tahmin ediliyor.

Küresel üretimde gelecek yıl beklenen artışta, Orta Doğu'da üretim kesintilerinin sona ermesinin yanı sıra diğer üretici ülkelerdeki arz artışlarının etkili olması bekleniyor.

ABD'nin günlük ortalama ham petrol üretiminin ise bu yıl 13 milyon 830 bin varil, gelecek yıl ise 14 milyon 260 bin varil seviyesinde gerçekleşeceği öngörülüyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, Türkiye'nin, terörün finansmanı, her türlü yasa dışı finansman faaliyeti, kara para aklama, yaptırımları delme girişim ve yasa dışı ticaretin tüm biçimleriyle mücadele etme konusunda kararlı olduğunu bildirdi.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ve Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde, 2027-2029 dönemine ilişkin "Orta Vadeli Program Uluslararası Medya Buluşması" kapsamında yabancı basın mensuplarıyla bir araya geldi.

Burada gazetecilerin sorularını yanıtlayan Şimşek, ABD'nin bağımsızlığının 250. yıl dönümü dolayısıyla bugün bu ülkenin Ankara Büyükelçiliği'nde düzenlenen kutlamaya katıldığını, özellikle ABD başta olmak üzere ortaklar ve müttefiklerle çok yakın bir işbirliği ve bilgi paylaşımları yaptıklarını anlattı.

Şimşek, ABD ile her düzeydeki diyaloğun yapıcı ve güçlü olduğunu vurgulayarak, şöyle konuştu:

"Önceliğimiz her zaman kendi finansal sistemimizin bütünlüğünü korumak ve bu yolla uluslararası finansal sistemin bütünlüğüne katkı sağlamak olmuştur. Türkiye, terörün finansmanı, her türlü yasa dışı finansal faaliyet, kara para aklama, yaptırımların ihlali ve yasa dışı ticaretin tüm biçimleriyle mücadelede kararlıdır. Bildiğiniz üzere, yıllardır finansal sistemimizin şeffaflığını ve bütünlüğünü güçlendirmek adına büyük yatırımlar yaptık ve bu çabalarımızı sürdürüyoruz. Türkiye'de faaliyet gösteren tüm şirketler, ulusal mevzuatla tam uyum içinde faaliyette bulunmalı ve yaptırımlara konu olabilecek işlemlerden uzak durmalı. İster finans sektörü ister diğer sektörler olsun, yetkili kurumlarımız her türlü açıklamayı ve iddiayı gereken titizlikle ve hukukun üstünlüğü çerçevesinde değerlendirmektedir."

"Doğal gaz ödemelerinde yerleşik ve iyi işleyen bir çerçeve mevcut"

ABD yaptırımları bağlamında geçmişte belirli ülkelerden doğal gaz ithalatı için muafiyet alındığının altını çizen Şimşek, şöyle devam etti:

"İran'dan doğal gaz satın aldığımızda İran'a ödeme yapmıyoruz. Bu size şaşırtıcı gelebilir, 'Nasıl yani, gazı bedava mı alıyorsunuz?' diyebilirsiniz. Ancak elbette hiçbir şey bedava değil. Doğal gaz karşılığında İran'a ödeme yapmıyoruz. Bu konuda da ABD ile bir mutabakatımız var. Para, çok sıkı biçimde düzenlenen bir hesapta tutuluyor ve İran'a bu hesaptan yalnızca gıda, ilaç ve benzeri kalemler için ödeme yapılabiliyor. İran, yaptırım rejimi kapsamında izin verilen belirli ürünleri satın aldığında, bu ayrılmış hesapta biriken para o işlemlere ödeniyor. Dolayısıyla doğal gaz ödemelerinin nasıl yönetileceğine ilişkin yerleşik ve iyi işleyen bir çerçeve mevcut."

Şimşek, tedarik zincirleri bakımından çeşitlendirilmiş bir yapının olduğunu ve İran'ın Türkiye'nin doğal gaz ithalatının görece küçük bir bölümünü oluşturduğunu ifade etti.

Alternatif kaynaklara ve depolama kapasitesine çok ciddi yatırımlar yaptıklarına dikkati çeken Şimşek, ABD'nin Türkiye'nin önde gelen LNG tedarikçilerinden biri konumunda bulunduğunu, müttefiklerle yakın bir işbirliği içinde olunduğunu ve bu tür meseleleri ilerleyen dönemde yönetebileceklerine inandıklarını bildirdi.

"Kur rejimine ilişkin spekülasyonların hiçbir dayanağı yok"

Para Politikası Kurulu (PPK) Toplantısı nedeniyle Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan'ın toplantıya katılamadığını ifade eden Şimşek, kur rejimine yönelik bir soruya şu yanıtı verdi:

"Öncelikle, serbest dalgalı kur rejimine dönmek arzu edilen bir şeydir. Çünkü serbest dalgalı kur bir şok emici işlevi görür. Ancak yönetimli dalgalanma rejimindeyken, serbest dalgalanmaya geri dönebilmeniz için bazı koşulların oluşması gerekir. Burada öncelikle vurgulamak isterim ki mesele, serbest dalgalanmaya dönmekten çekinmek değil, bunun için gerekli koşulların sağlıklı ve doğru biçimde oluşmasını sağlamaktır. Normalde serbest dalgalanmaya geri dönebilmek için ideal olarak görece daha düşük bir enflasyon oranı istersiniz. Dalgalı kur rejimine geçiş için hala görece yüksek bir enflasyon oranımız var. İkincisi, enflasyon beklentileri de istediğimiz düzeyde değil. Üçüncüsü, normal şartlarda döviz piyasasında alıcı ve satıcının (iki yönlü hareketin) bulunması gerekir. Ancak bu yeni program, 2023'ün ortalarında uygulamaya konulduğundan bu yana piyasa, Türk varlıklarına aşırı ilgi gösteriyor ve dolayısıyla hareket tek yönlü oluyor ya da dış şoklar çıkışları tetikliyor. Söylemek istediğim özetle şu: Kur rejimine ilişkin spekülasyonların hiçbir dayanağı yok."

Şimşek, bu sorunun esasen TCMB'ye yönetilmesi gerektiğini çünkü günlük döviz kuru politikasının Banka tarafından yürütüldüğünü hatırlatarak, OVP'yi hazırlarken kendilerinin de her zaman nötr bir reel döviz kuru varsaydıklarını ve dolayısıyla döviz kuru üzerine bahis yapan bir kurum olmadıklarını vurguladı.

⁠"Fiyat istikrarına olan bağlılığımız tamdır"

Enflasyon hedeflerinin kural olarak hükümet ve Merkez Bankasınca ortaklaşa belirlendiğini ancak modellemelerin büyük ölçüde Merkez Bankasına dayandığını vurgulayan Şimşek, 2027 enflasyon tahmininin para politikasını gevşetmek amacıyla yukarı yönlü revize edildiğine ilişkin iddiaların gerçeği yansıtmadığına dikkati çekerek, şu ifadeleri kullandı:

"Bizim böyle bir gündemimiz asla olmamıştır. Bu tür söylemlerin hiçbir geçerliliği yoktur. Fiyat istikrarına olan bağlılığımız tamdır ve çok güçlü şekilde sürmektedir. Programları hazırlarken elimizde sihirli bir küre yok, küresel dinamikleri de tek başımıza kontrol edemiyoruz. Son birkaç aydır gerek enerji gerekse tarımsal ve endüstriyel emtia fiyatlarının ne denli yükseldiği ortadadır. Çünkü dünyanın şu an karşı karşıya olduğu arz şoku, tarihin en şiddetli şoklarından biridir. Dolayısıyla programımız küresel ve jeopolitik düzeydeki bu zorlu koşulları da yansıtmaktadır."

Yüksek enflasyon ortamlarında enflasyon katılığının oldukça etkili olduğunu belirten Şimşek, enflasyonun önemli bir kısmının geçmişe dayalı olduğunu, geçmiş enflasyonun yakın dönem enflasyonunu beslediğini dile getirdi.

"Arz yönlü adımlar çok somut sonuçlar vermektedir"

Şimşek, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde enflasyon ataletinin yaklaşık yüzde 40 civarında bir pay tuttuğunu belirterek, "Bugün enflasyonunuz yüzde 10 ise, diğer her şey kusursuz işlese dahi bunun örneğin yüzde 4’ü doğrudan bir sonraki yıla devreder.” değerlendirmesinde bulundu.

Söz konusu hedef ve tahminlerin siyasi saiklerle belirlenmediğini, tamamen sahadaki gerçekliklerin birer sonucu olduğunu vurgulayan Şimşek, Türkiye'nin küresel ve bölgesel koşullar açısından son birkaç yılda şanslı olmadığını ancak buna rağmen önemli ilerleme kaydedildiğini söyledi.

Şimşek, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde hükümetin, depremde tahrip olan konut stokunu hızla telafi etmek adına deprem bölgesinin yeniden inşasına öncelik verdiğini belirterek, şunları kaydetti:

“Deprem bölgesine şu ana kadar 104 milyar dolar tutarında devasa bir kaynak aktardık. Deprem bölgesinde 621 bin konut teslim edildi veya teslim aşamasındadır. Deprem bölgesindeki illerde kira enflasyonu yaklaşık yüzde 20 seviyesine gerilemişken, ülkenin geri kalanında son verilere göre hala yüzde 40-50 bandında seyretmektedir. Görüldüğü gibi arz yönlü adımlar çok somut sonuçlar vermektedir. 500 bin yeni sosyal konut projesini başlattık. Önceden açıklanan 250 bin konutla birlikte önümüzdeki birkaç yılda devlet destekli toplam 750 bin sosyal konut inşa edilecek. Burada amacımız, geçim maliyetinin neredeyse yüzde 40'ını oluşturan konut ve kira baskısını hafifletmektir.”

“Hayat pahalılığı baskısını son derece ciddiye alıyoruz”

Burada gazetecilerin sorularını yanıtlayan Şimşek, özellikle imalat sanayisine yönelik selektif kredi politikasını kararlılıkla uyguladıklarını söyledi. Yürürlükteki inisiyatifleri, genişletmeye devam edeceklerini anlatan Şimşek, sanayi dönüşümü, değer zincirinde yukarı çıkma, dijital dönüşüm ve yeşil dönüşümün yanı sıra, emek yoğun geleneksel sektörlerin de hem mali desteklerle, hem de seçici kredi programlarıyla desteklendiğine işaret etti.

Şimşek, finansmana erişim, aktif iş gücü politikaları ve diğer teşviklerin birleşimiyle, mevcut istihdamı korumayı ve kayda değer miktarda yeni istihdam oluşturmayı hedeflediklerini vurguladı.

Gini katsayısına bakıldığında, gelir dağılımında anlamlı bir iyileşme olduğuna dikkati çeken Şimşek, "Katsayı hala yüksek, yanlış anlaşılmasın 'işimiz bitti' demiyorum. Ancak dezenflasyon programı başladığından bu yana, Türkiye'de gelir dağılımında belirgin bir iyileşme kaydedildi. Yolculuğumuzun henüz başlarındayız ama ilerleme var. İş gücünün GSYH'den aldığı paya bakarsanız, son 3 yılda ciddi bir artış olduğunu görürsünüz. Muhalefetin belirli çevrelerince üretilen anlatılanlara rağmen, ücretlerin milli gelir içindeki payı belirgin şekilde artmış ve şu anda uzun dönem ortalamalarının oldukça üzerine çıkmıştır. Hayat pahalılığı baskısını son derece ciddiye alıyoruz, Sayın Cumhurbaşkanımız bu konuda bizi görevlendirdi. Kararlılığımız tamdır ve bu yolda tavizsiz devam edeceğiz. Hiçbir ekonomi programı sabit değildir, program yaşayan bir organizmadır. Çünkü dış koşulları biz belirlemiyoruz, belirleyemiyoruz. Sürekli değişen dış koşullara göre de güncelleme ihtiyacı doğuyor. Bize yöneltilebilecek tek makul eleştiri, hedeflerimizde 'fazla iddialı' davrandığımız olabilir. Evet, iddialıydık ve bunun getirdiği maliyetler oldu, fakat programa bağlılığımız tamdır, programı kararlılıkla sürdüreceğiz ve dezenflasyonu tesis edeceğiz. Asıl önemli olan gittiğimiz yöndür ve yönümüz son derece nettir. Sınırlı bir ilerleme bile hiç ilerleme olmamasından çok daha iyidir." ifadelerini kullandı.

⁠"Asyalı ortaklarımızla ilk fırsatta temas kurmak istiyoruz"

Şimşek, "İkinci Çin Şoku"na ilişkin soruya verdiği yanıtta, Çin'in kümülatif ihracatının Afrika'ya yüzde 27'nin üzerinde, Asya'ya yaklaşık yüzde 16, AB'ye yüzde 14 ve Türkiye'ye yüzde 11 arttığını, ABD'ye ise yaklaşık yüzde 19 gerilediğini bildirdi.

Küresel ticarette ciddi bir kayma ve dengesizlik yaşandığının altını çizen Şimşek, Türkiye ile Çin arasındaki ticaret hacmine ilişkin, "Bu yıl Çin'e olan ihracatımız yıllıklandırılmış bazda 4 milyar doların hemen altındayken, ithalatımız 52 milyar dolar civarında. Dolayısıyla görebileceğiniz üzere, ortada oldukça büyük bir açık var. Bunu karşılıklı fayda sağlayacak şekilde nasıl daha sürdürülebilir kılabileceğimizi Çinli dostlarımızla görüşüyoruz." diye konuştu.

Asya'nın muazzam bir potansiyele sahip olduğunu dile getiren Şimşek, "Asya'ya inanıyoruz. Asya, Türkiye'nin ne yazık ki geçmişte yeterince güçlü odaklanamadığı bir bölge. Dolayısıyla buraya yönelik yenilenmiş bir odaklanmamız var ve Asyalı ortaklarımızla ilk fırsatta temas kurmak istiyoruz." dedi.

Nihai hedef sürdürülebilir yüksek büyüme ve adil gelir dağılımı

Şimşek, programın nihai amacının Türk halkının refahını artırmak olduğuna işaret ederek, şöyle devam etti:

“Programın nihai hedefi, sürdürülebilir yüksek büyüme oranı ve daha adil bir gelir dağılımıdır. Yani temelde Türk halkı için daha iyi yaşam standartlarıdır. Bu süreç pek çok konuya odaklanıyor ve bunların birçoğunda sonuç aldık. Dezenflasyon süreci ilerledikçe büyüme ile diğer politika öncelikleri arasında daha dengeli bir yapı oluşacaktır. 1990'larda enflasyon ortalama yüzde 70 civarında, reel GSYH büyüme oranı yüzde 3'e yakındı. 2002'den 2013'e kadar enflasyon tek hanelere gerilerken ortalama reel büyüme oranı neredeyse iki katına çıktı. Temel hedefimiz elbette sürdürülebilir yüksek bir büyüme oranı yakalamaktır, fakat bunun için enflasyonu daha da aşağı çekmemiz gerekiyor.”

“Asıl önemli olan gidilen istikamettir ve biz rotamızı koruyacağız”

Bakan Şimşek, sıkı para politikası etkisinin kaçınılmaz olarak hissedildiği bu dönemde, orta ve yüksek teknoloji alanları için yatırımcılara kredi imkanları sunduklarına değinerek, çiftçilere ve küçük işletmelere sübvansiyonlu krediler yoluyla destek sağladıklarını ve imalatçıların krediye erişimini kolaylaştırdıklarını anlattı.

İşsizlik konusunda hedeflerini gerçekleştirdiklerini bildiren Şimşek, Kur Korumalı Mevduat'tan (KKM) çıkış ve rezervlerin yeniden güçlendirilmesi gibi diğer önceliklerden de önemli sonuçlar aldıklarını kaydetti.

Şimşek, bu programın pek çok hedefi başardığının altını çizerek, sözlerini şöyle tamamladı:

“Elbette sonuç almanın daha zorlu olduğu bir alan da var. Enflasyon noktasında petrol fiyatları dahil olmak üzere, yaşanan birçok gelişme dezenflasyon sürecini olumsuz etkiledi. Hepimizin vurguladığı gibi asıl önemli olan gidilen istikamettir ve biz rotamızı koruyacağız. Bizim duruşumuz budur.”

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, "2026 yılı sonunda milli gelirimizin 1,8 trilyon doları aşacağını ve kişi başına düşen milli gelirin ilk kez 20 bin ABD doları seviyesine yaklaşacağını öngörüyoruz." dedi.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ve Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde, 2027-2029 dönemine ilişkin "Orta Vadeli Program Uluslararası Medya Buluşması" kapsamında yabancı basın mensuplarıyla bir araya geldi.

Programda, gazetecilere Orta Vadeli Program'a (OVP) ilişkin bilgi veren Yılmaz, OVP'nin kalkınma planlarıyla uyumlu olarak her yıl güncellenen, makroekonomik, mali ve yapısal politikalara yön veren temel çerçeve olduğunu belirtti.

Yılmaz, OVP'nin makroekonomik öngörüleri ve politika değişkenleri ortaya koymanın yanı sıra kamu gelirleri, harcamaları ve borçlanmasına ilişkin çerçeveyi de belirlediğini ifade etti.

OVP'nin yıllık bütçenin hazırlanmasına dayanak oluşturduğunu ve ilgili dönem için reform gündemini de tanımladığını anlatan Yılmaz, ilgili paydaşlarla istişare sürecine özel önem verdiklerini dile getirdi.

Yılmaz, Türkiye'nin küresel ekonominin bir parçası olduğunu anımsatarak, küresel düzeyde yaşanan gelişmelerin ekonomik öngörüleri ve politikaları da etkilediğini söyledi.

Küresel düzeydeki koşulların oldukça zorlu bir seyir izlediğine işaret eden Yılmaz, şunları kaydetti:

"Dünya genelindeki üretime bakıldığında, gerçekleşmesi beklenen seviyenin bir yıl öncesindeki tahminlerin altında kalacağı öngörülüyor. Özellikle kırsal bölgelerdeki ve sanayi sektöründeki büyüme Türkiye için kritik öneme sahip, zira ihracatımızın önemli bir kısmını bu alanlar oluşturuyor ve dolayısıyla dış talep ihracatımız açısından büyük önem taşıyor. Ticaret ortaklarımızı ele aldığımızda, geçen yıl Orta Vadeli Program'ı hazırlarken, ticaret ortaklarımızın büyüme oranına ilişkin uluslararası öngörü yüzde 2,4 seviyesindeyken, bugün bu oran yüzde 1,6'ya gerilemiş durumda."

"Savaş, küresel ekonomiyi etkiledi"

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, sanayi üretimindeki yavaşlamanın oldukça dikkati çekici olduğunu belirterek, "Geçen yıl, bu yıl için yüzde 3,4'lük bir büyüme öngörülürken, bugün yapılan tahminler yüzde 0,5'lik bir daralmaya işaret ediyor. Yani bölgede bir gerileme söz konusu. Bu durum, küresel ticaret koşullarının pek de elverişli olmadığını gösteriyor." diye konuştu.

Bunun temel nedeninin bölgedeki savaş olduğunu, bunun tüm küresel ekonomiyi, özellikle de Avrupa bölgesini etkilediğini ifade eden Yılmaz, bu etkinin yansımalarının Türkiye'nin ticaret performansında da görüldüğünü kaydetti.

Yılmaz, geçen yıl hazırlanan kapsamlı programda, bu yıl için Brent petrol fiyatlarının varil başına 64,3 dolar olmasının öngörüldüğünü hatırlatarak, Ancak bugün yapılan hesaplamalarda ortalama fiyatın 89,3 dolar seviyesinde olduğu görülüyor. Yani fiyatlarda ciddi bir artış söz konusu." dedi.

Aynı durumun enerji dışı emtia fiyatları için de geçerli olduğunu dile getiren Yılmaz, enerji dışı emtia fiyatlarının da yükseldiğine, küresel enflasyonun da yukarı yönlü bir seyir izlediğine işaret etti.

Yılmaz, bu durumun, OVP'deki öngörülerine de yansıdığını belirterek, şunları kaydetti:

"Büyüme oranımızın yüzde 3,8 olması öngörülüyordu ancak bu öngörüde bir revizyona gittik. Şu anda yüzde 3,3'lük bir büyüme oranı öngörüyoruz. Sanayi üretimi beklentisi de revize edildi, geçen yılki öngörülerle kıyaslandığında farklı bir seviyede seyrediyor. Yıl sonu tüketici fiyat endeksi (TÜFE) tahmini yüzde 16 seviyesindeydi ancak bunu yüzde 28,4'e revize ettik. Aslında Merkez Bankası bu tahmini farklı zamanlarda güncelledi ancak OVP yıllık olarak revize edildiği için biz de bu güncellemeyi yıllık bazda gerçekleştirdik.

Bu nedenle söz konusu revizyon, diğer dönemlerdeki revizyonlardan daha büyük önem taşıyor. Aslında bu planı hazırlarken Merkez Bankası ile istişarelerde bulunuyoruz. Dolayısıyla bu, çeşitli ekonomik kurumların öngörülerinin bir araya gelmesi ve mevcut koşullara dair ortak değerlendirmeler yapılması sonucunda ortaya çıkan bir tablodur."

"Değişiklikler cari işlemler dengelerini de etkiledi"

Öngörülerin, dış ticaret açığı gibi kalemler üzerinde de benzer etkiler yarattığına işaret eden Yılmaz, "Örneğin, daha önce 96 milyar dolar olarak öngörülen bir kalem... Bugün bu rakam 105 milyar dolar seviyesinde, yani geçen yıla kıyasla yaklaşık 9-10 milyar dolarlık bir fark söz konusu. Bunun temel nedeni, 63 milyar dolar olarak öngörülen ancak şu anda 71 milyar dolar olması beklenen enerji faturamızdaki artıştır." diye konuştu.

Turizm gelirleri beklentisinde de 3 milyar dolarlık bir düşüş yaşandığını aktaran Yılmaz, burada 68 milyar dolarlık bir gelir öngörülürken, şu anda 65 milyar dolar beklendiğini, bu değişikliklerin cari işlemler dengelerini de etkilediğini dile getirdi.

Yılmaz, büyüme öngörülerine bakıldığında 2025 yılı için küresel ticaretin yüzde 5, küresel büyümenin ise yüzde 3,5 oranında gerçekleşmesinin beklendiğini söyledi.

Dünya ekonomisinin bu yıl yüzde 3, dünya ticaretinin ise yüzde 3,5 oranında büyümesinin beklendiğini belirten Yılmaz, "Ancak iyi haber şu ki 2027 yılına ilişkin uluslararası beklentilerin tamamı olumlu yönde. Küresel düzeyde büyümenin yüzde 3,4 olacağı tahmin ediliyor ve ticaretin, yani küresel ticaretin önümüzdeki yıl yüzde 4,3 artacağı öngörülüyor. Bu, elbette Türkiye gibi ihracatçı ülkeler için özellikle iyi bir haber." dedi.

Emtia fiyatları üzerindeki arz kaynaklı yukarı yönlü baskıya bakıldığında, özellikle savaşın etkisiyle, enerji fiyatlarında olduğu kadar enerji dışı emtialarda da çok önemli bir artış görüldüğüne dikkati çeken Yılmaz, bununla birlikte bir yavaşlama ve gerilemenin de bulunduğunu ancak fiyatların geçmişteki seviyelerinden çok daha yüksek olduğunu kaydetti.

"Türk lirasına duyulan güven arttı"

Verilere bakıldığında, Türkiye'deki toplam yatırımın toplam tüketimden daha hızlı büyüdüğünün görüldüğünü belirten Yılmaz, şunları ifade etti:

"Bu, Türkiye'deki büyümenin kalitesi açısından özellikle önemlidir. Bu verilere göre büyüme daha dengeli, daha verimli ve daha sürdürülebilir bir nitelik taşıyor. Bu da makul bir büyüme seviyesiyle enflasyonla mücadele etmemize yardımcı oluyor. Yani, bazı gözlemciler ve basın mensupları bu konuyu soruyorlar. Yani, büyüme ile enflasyonla mücadele programı arasındaki tutarlılık nedir? Bu anlamda doğru yönde ilerlediğimiz ve büyüdüğümüz açık. Ancak bu büyüme, enflasyonla mücadele programımıza aykırı değildir. Daha dengelidir ve hem üretim kapasitemizi hem de verimliliğimizi artırmaktadır. Bu da çeşitli sektörlerdeki enflasyonist sorunların üstesinden gelmemize ve aynı zamanda enflasyon düşürme programımızı uygulamamıza yardımcı olmaktadır. Türk lirasına duyulan güvenin arttığı da bu grafikten çok net bir şekilde anlaşılmaktadır."

Yılmaz, üç yıl öncesinde döviz mevduatlarının çok yüksek olduğunu, Türk lirası mevduatlarının ise oldukça düşük seviyede bulunduğunu hatırlatarak, ancak bugün Türk lirası mevduatların neredeyse iki katına çıktığını, döviz mevduatlarının ise yüzde 40'ın altına düştüğünü gördüklerini aktardı. Yılmaz, "Türk ekonomisi için çok önemli bir koşullu yükümlülük olan döviz korumalı mevduatlar ise artık sıfır seviyesinde. Yani tamamen ortadan kaldırıldı ve bunu, finansal piyasalara veya finansal istikrara zarar vermeden, aslında sorunsuz bir süreçle başardık." dedi.

Yılmaz, bu üç yıllık dönemde elde edilen en önemli başarılardan birinin, bu koşullu yükümlülüğün ortadan kaldırılması ve Türk lirasının konumunun güçlendirilmesi olduğuna vurgulayarak, "Bu güçlü artışa baktığımızda, aslında rezervlerimizde bir başka çok önemli gelişme görüyoruz. 2023 yılının Mayıs ayında, toplam rezervler, yani brüt rezervler 98,5 milyar ABD dolarıydı. Bugün, 28 Ağustos 2026 itibarıyla, rezervlerimiz 188,2 milyar dolara yükseldi, yani rezervlerimizde neredeyse 90 milyar dolarlık bir artış oldu." ifadelerini kullandı.

Yılmaz, bunun oldukça önemli bir gelişme olduğuna ve son aylarda altın fiyatlarındaki bu düşüşe rağmen gerçekleştiğine dikkati çekti.

"Şirket borçlarının GSYİH'ye oranı oldukça makul"

Rezervlerde oldukça önemli bir artış olduğunu vurgulayan Yılmaz, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Risk göstergesi olarak CDS'ye baktığımızda, Mayıs 2023'te 700 puanın üzerindeyken şu anda 220'nin altında. Yani risk primlerimizde büyük bir düşüş söz konusu ve bu durum hem kamu sektörü hem de özel sektör için, özellikle de döviz cinsinden krediler söz konusu olduğunda, borçlanma maliyetleri açısından da çok önemli. Yani, kamu borcumuzun Gayri Safi Yurt İçi Hasılaya (GSYİH) oranı yaklaşık yüzde 20 civarında. Kesin rakam yüzde 23,9, GSYİH'mizin yüzde 24'üne yakın, oysa bu oran gelişmekte olan ekonomilerde neredeyse yüzde 80, gelişmiş ekonomilerde ise yüzde 100'ün üzerindedir. Türkiye'de bu oran yaklaşık yüzde 10, gelişmekte olan piyasalarda yaklaşık yüzde 46 ve gelişmiş ekonomilerde ise neredeyse yüzde 68'dir.

Türkiye'de şirket borçlarının GSYİH'ye oranı da oldukça makul seviyededir. Türkiye'de bu oran yüzde 38,9, gelişmekte olan piyasalarda yüzde 52,4 ve gelişmiş ekonomilerde ise neredeyse yüzde 90'dır. Bu çok önemli bir konu, zira salgınların ardından birçok ülke borç biriktirmiş durumda ve bu durum, belirli politikaları uygulamaları açısından çok önemli bir kısıtlama oluşturuyor. Türkiye, borç göstergelerimiz göz önüne alındığında, bu küresel koşullarda önemli bir avantaja sahip olacak. Bunlar 2025 yılına ait rakamlardır."

Cari işlemler dengesi

Yılmaz, 2024 ve 2025 yılları göz önüne alındığında, cari işlemler açığının yüzde 2'nin altında olduğunu belirtti.

Cari işlemler dengesi ile Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın (GSYİH) oranı açısından tarihsel ortalamaların altında olunduğuna işaret eden Yılmaz, "Son verilere göre, bu yıl cari açığımızda geçici bir artış gözlemleniyor. Bu rakam yüzde 2,3'lük bir eksi değer. Ancak bu artışın büyük bir kısmı, bölgemizdeki savaşın etkisinden kaynaklanıyor. Dolayısıyla bu, cari işlemler açığındaki geçici bir artış olup, yapısal bir bozulma değildir. Cari işlemler açığımız tarihsel ortalamalarımızın oldukça altında ve bunun böyle devam edeceğine inanıyoruz." diye konuştu.

Genel enflasyona bakıldığında, programın temel önceliği olan enflasyonla mücadelede önemli ilerleme kaydettiklerini dile getiren Yılmaz, Mayıs 2024'te yüzde 75,5'e yükselen enflasyonun uygulanan politikalar sonucunda belirgin bir düşüş eğilimine girdiğini söyledi.

Arz tarafındaki baskılar nedeniyle bu güçlü düşüş eğiliminin geçici olarak durduğunu, Ağustos 2026 itibarıyla yüzde 31,5 seviyesinde seyrettiğini aktaran Yılmaz, "Enflasyonun 2026 yılının son çeyreğinde yeniden düşüş eğilimine girmesini ve yıl sonunda yüzde 28,4 seviyesinde kalmasını bekliyoruz." dedi.

“Düşüş eğiliminin yeniden belirginleşmesini bekliyoruz”

Gıda, yakıt, doğal gaz ve ulaşım hizmetlerinden oluşturulan endeksin, dünya genelindeki gelişmelerin etkisiyle belirgin bir artış gösterdiğini gözlemlediklerini ifade eden Yılmaz, bu kalemlerin Tüketici Fiyat Endeksi sepetinin toplamının yüzde 34,5'ini oluşturduğunu, enerji ve emtia fiyatlarındaki artışın, nakliye maliyetleri ve gıda fiyatları üzerindeki baskılarla birleşerek bu gruptaki fiyat hareketlerini hızlandırdığını dile getirdi.

Savaştan doğrudan etkilenen bu kalemler hariç tutulduğunda, enflasyonun temel eğilimindeki düşüşün devam ettiğini aktaran Yılmaz, "Dolayısıyla mevcut veriler, genel enflasyondaki düşüşün son dönemde gözlenen yavaşlamasının, programın temel dinamiklerinden değil, savaştan doğrudan etkilenen ve TÜFE sepetinde önemli bir ağırlığa sahip kalemlerden kaynaklanan ek fiyat baskılarından kaynaklandığını göstermektedir." ifadelerini kullandı.

Arz şoklarının etkisi azaldıkça, sıkı ve koordineli bir politika çerçevesinin desteğiyle enflasyondaki düşüş eğiliminin yeniden belirginleşmesini beklediklerini dile getiren Yılmaz, bütçe açıklarına bakıldığında, deprem ve depremle ilgili geçici harcamalara rağmen, bütçe açığının GSYH'ye oranının oldukça makul seviyelerde kaldığını söyledi.

“Milli gelirimizin 1,8 trilyon doları aşacağını öngörüyoruz”

Depremle ilgili harcamaların bütçe açıklarında önemli bir rol oynadığını, ancak zaman içinde bütçedeki deprem harcamalarının payının azaldığını anlatan Yılmaz, azalma eğilimi olsa da bu ilave harcamaların mali yükünün bir süre daha gündemlerinde kalmaya devam edeceğini kaydetti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın vizyonu ve güçlü siyasi liderliği doğrultusunda, programı kararlılıkla ve bütüncül bir yaklaşımla yürüttüklerinin altını çizen Yılmaz, şöyle konuştu:

"Bu süreçte, istikrarı koruyup dengeli bir büyüme sağlarken, enflasyonda belirgin bir düşüş elde etme, dış dengeyi güçlendirme, rezervleri artırma ve finansal dayanıklılığı pekiştirme konularında önemli ilerlemeler kaydettik. Nitekim, 2026 yılı sonunda milli gelirimizin 1,8 trilyon doları aşacağını ve kişi başına düşen milli gelirin ilk kez 20 bin ABD doları seviyesine yaklaşacağını öngörüyoruz. Önümüzdeki iki yıl boyunca da bu eşiğin üzerinde kalınması beklenmektedir.

Temel hedefimiz, enflasyonu tek haneli seviyelere indirerek fiyat istikrarını kalıcı hale getirmek ve mali disiplinimizi tavizsiz bir şekilde sürdürmektir. Mali disiplini halihazırda sağladığımıza inanıyoruz. Ancak bu konudaki çalışmaları sürdürmeli ve disiplini daha da güçlendirmeliyiz. Büyümenin toplumun tüm kesimlerine daha güçlü bir şekilde yansımasını sağlamak amacıyla, üzerimizdeki yükleri hafifletecek ve iş gücü üzerindeki baskıları azaltacak politikaları hayata geçireceğiz. Özellikle küresel koşulları göz önünde bulundurarak, kritik girdilerin arz güvenliğini güçlendirmeye yönelik politikalarımızı sürdüreceğiz."

Yılmaz, her şeyden önce, üretim birimlerinin dayanıklılığı artırılarak yapısal reformların etkisinin güçlendirilmesi, böylece verimliliğin ve rekabet gücünün yükseltilmesi gerektiğini vurguladı.

“Ekonomimizle ilgili risk algısında çok net bir düşüş var”

Ülke riski primindeki belirgin düşüşe de değinen Yılmaz, "Ekonomimizle ilgili risk algısında çok net bir düşüş var. Brüt uluslararası rezervler artmıştır. Genel enflasyon düşmüştür, ancak kaydedilen ilerlemeyi göz önünde bulundurduğunuzda, önemli bir ilerleme olduğu görülmektedir. Yine de, tek haneli rakamlara ulaşmak için önümüzdeki dönemde enflasyonla mücadele etmemiz gerekmektedir." değerlendirmesinde bulundu.

Risk algısının azaldığını, dış tamponların geçmişe kıyasla daha güçlü olduğunu vurgulayan Yılmaz, enflasyonun üç yıl öncesine göre çok daha düşük seviyede olduğunu, koşullu yükümlülüklerin azaltılmasıyla finansal istikrarın güçlendirildiğini ifade etti.

“OVP'yi geçmişteki kazanımlarımız üzerine inşa ettik”

Yılmaz, yeni OVP'ye ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

"Şimdi ise bu programla ana hedefimiz, bu makroekonomik istikrarı temel alarak, bu istikrarı sürdürülebilir büyüme ve verimliliğe dönüştürmektir. Ana çerçevemiz budur. Büyüme rakamlarına baktığınızda, 2026-2029 Orta Vadeli Programımızı geçmişteki kazanımlarımız üzerine inşa ettiğimizi vurgulamak isterim. 2026'da yüzde 3,3 olarak gerçekleşmesini beklediğimiz büyümenin kademeli olarak güçlenerek 2027'de yüzde 4,2'ye, 2028'de yüzde 4,6'ya ve nihayet programın sonunda yüzde 5'e ulaşacağını öngörüyoruz.

Yeni program döneminde, makroekonomik istikrarla uyumlu, üretim kapasitesini ve verimliliği artıran ve enflasyonun bastırılmasına yol açmayan bir sürdürülebilir büyüme anlayışını benimsiyoruz. Büyümenin niteliğini dönüştürmek için, tarımda teknoloji ve verimlilikte artış, sanayide üretim kapasitesi ve teknolojik yoğunlukta yükseliş ve hizmet sektöründe bilgi ve teknolojiye dayalı yüksek katma değerli faaliyetlerin daha fazla ön plana çıkmasını sağlayarak toplam faktör verimliliğini kalıcı bir şekilde artıracağız."

Son üç yıl boyunca toplam faktör verimliliğinin katkısının arttığına da dikkati çeken Yılmaz, 2026 yılı için, toplam faktör verimliliğinin büyüme oranına yaklaşık 1,2 puan katkı sağlayacağını öngördüklerini bildirdi.

Büyümenin üçte birinden fazlasının verimlilikten kaynaklandığını belirten Yılmaz, bu durumun program dönemi boyunca da devam edeceğini, her yıl toplam faktör verimliliğinden 1,1 puanlık bir katkı beklediklerini dile getirdi.

“2,1 milyon ilave istihdam sağlanmasını bekliyoruz”

Önemli olanın, makul bir seviyede büyümeye devam etmek olduğunu vurgulayan Yılmaz, "Bu seviye aslında tarihsel ortalamalarımızın altındadır. Büyüme oranları açısından tarihsel ortalamamız yüzde 4,8'dir. Dolayısıyla, enflasyonun düşürülmesi meselemizle, büyümeyle ve ek politika önlemleriyle çelişmeyen bir büyüme kaydetmeye devam edeceğiz." diye konuştu.

Öte yandan Yılmaz, ek tedbirlerle işsizlik oranının yüzde 8'in altına düşmesini beklediklerini, halihazırda tek haneli seviyelerde olunduğunu aktardı.

Bunun Türk ekonomisi için alışılagelmiş bir durum olmadığına dikkati çeken Yılmaz, şunları kaydetti:

“Geçmişte oran yüzde 10 civarındaydı. Oysa şimdi, tarihsel ortalamalarımız da dikkate alındığında oldukça makul bir seviyedeyiz ve oranın yüzde 8'in altına inmesini öngörüyoruz. Bu program kapsamında 2,1 milyon ilave istihdam sağlanmasını bekliyoruz. Bu, yıllık yaklaşık 700 bin ilave istihdam anlamına geliyor ki bu da tarihsel ortalamalarımızla uyumlu bir rakam. Tarihsel verilere baktığımızda Türk ekonomisinin yılda yaklaşık 700 bin kişilik istihdam yarattığını görüyoruz. Bu istihdam elbette büyüme yoluyla sağlanacak ancak sadece büyüme ile sınırlı kalmayıp, aynı zamanda iş gücü piyasası reformlarını ve aktif iş gücü piyasası politikalarını da hayata geçiriyoruz.”

Genç nüfusun istihdama katılımı için elverişli bir ortam hazırladıklarını anlatan Yılmaz, iş gücüne katılımı ve istihdamı desteklediklerini mesleki eğitime ve beceri kazandırmaya daha fazla ağırlık verdiklerini söyledi.

“Enflasyonun tek haneli seviyelere inmesini öngörüyoruz”

Bu sürecin büyüme ve istihdam politikalarının bir bileşimi niteliğinde olduğunu, eğitim sisteminin de daha iyi işlediğini ifade eden Yılmaz, "Yakın zamanda açıklanan PISA sonuçlarında, Türkiye'nin performansının birçok açıdan yükseldiğini görmekten memnuniyet duyuyoruz." dedi.

Yılmaz, iş gücü kalitesindeki bu iyileşmenin, iş gücü piyasası politikalarına da katkı sağlayacağını dile getirdi.

Programın merkezinde fiyat istikrarına yönelik güçlü bir kararlılık yer aldığını belirten Yılmaz, şunları kaydetti:

"Enflasyonun bu yıl yüzde 28 civarında gerçekleşmesini, ancak gelecek yıl yüzde 21'e, onu takip eden yılda ise yüzde 13,5'e düşmesini bekliyoruz. Programın sonunda enflasyonun yeniden tek haneli seviyelere inmesini öngörüyoruz, zira enflasyonu düşürmenin sürdürülebilir büyüme ve sosyal politikalarımız açısından yararlı olduğuna inanıyoruz.

Daha düşük enflasyon ve daha güçlü bir fiyat istikrarı, yüksek ve sürdürülebilir büyüme hedefimizi güçlendireceği gibi, sosyal adalet ve gelir dağılımı hedeflerimize de katkı sağlayacaktır. Şunu da tekrar vurgulamalıyım ki, tüm bu bakış açısı, başardıklarımız ve hedeflediklerimiz, özellikle güçlü liderliği ve vizyonuyla Cumhurbaşkanımızdan gelen kuvvetli bir siyasi desteğe sahiptir."

“Türkiye, iklim hedeflerini kalkınma hedefleriyle birleştirerek ilerletebilen şanslı ülkelerden biri”

Programın ardından basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Yılmaz, Türkiye'nin bu yıl COP31'e ev sahipliği yapacağını, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının, Türkiye için büyük önem taşıyan bu zirveyi hazırladığını belirtti.

Türkiye'nin uzun vadeli karbonsuz ekonomi hedefleri doğrultusunda çalışmalarını sürdürdüğünü aktaran Yılmaz, fosil yakıt ithalatçısı bir ülke olarak iklim gündeminin makroekonomik politikalarla da uyumlu olduğuna inandıklarını ifade etti.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Yeşil ekonomide ilerleme kaydedersek bu sadece iklim hedeflerimize katkıda bulunmakla kalmayacak aynı zamanda cari açığı azaltarak ve iç kapasitemizi artırarak makroekonomik istikrarımızı da güçlendirecektir. Dolayısıyla Türkiye'nin, iklim hedeflerini kalkınma hedefleriyle birleştirerek ilerletebilen şanslı ülkelerden biri olduğunu düşünüyorum. Bu nedenle gelişmekte olan ülke olarak iklim hedeflerine büyük önem veriyoruz ve bu yeşil gündemin kalkınma hedeflerimize aykırı bir şey olmadığını, aksine bizim için bir güçlendirici faktör olduğuna inanıyoruz. Kalkınma Stratejimizin ve 12. Kalkınma Programımızın omurgasına baktığımızda, bu programın temelini yeşil ve dijital dönüşüm oluşturmaktadır. Türkiye'nin kalkınma stratejisi, iklim hedefleriyle açıkça uyumludur.”

Uluslararası kuruluşların gerçeklere göre hedeflerini ve amaçlarını revize ettiklerini anlatan Yılmaz, dünyadaki dönüşümlere bakıldığında ticaret ve gümrük vergisi savaşları, sahadaki çatışmalar ile Avrupa, ABD ve diğer bölgelerde görülen yeni korumacı gündemin programın kontrolü dışındaki faktörler olduğunu söyledi.

Uzun vadede önemli olanın dış faktörlerden ziyade programın kendisi olduğunu belirten Yılmaz, dış faktörlerin zaman çizelgesi ve tahminler üzerinde belirli etkiler yaratabileceğini ancak programın ana yönünü değiştirmeyeceğini dile getirdi.

Makroekonomik tahminlerini revize eden tek ülkenin Türkiye olmadığını vurgulayan Yılmaz, "Sahadaki gerçeklere göre kendini uyarlayan gerçekçi bir program yerine durağan bir program izleseydik eleştirilmemiz gerekirdi ancak hedeflerimiz, temel yönelimimiz ve ana çerçevemiz değişmiyor. Bunlar, fiyat istikrarı, sürdürülebilir büyüme ve sosyal refahtır, bu doğrultuda çabalarımızı sürdüreceğiz." diye konuştu.

“Yeni ekonominin gerçeklerinin de farkındayız”

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, Asya'nın küresel ekonomide yükselişte olduğunun farkında olduklarını, bir süredir Asya ile ticareti artırdıklarını ve buna devam edeceklerini söyledi.

Türkiye'nin ticari ilişkilerini çeşitlendirmesi gerektiğine inandıklarını dile getiren Yılmaz, "Bunu enerji piyasaları ve daha pek çok alanda yaptık, bu durum ekonomimize yönelik riskleri de azaltıyor. Pazar çeşitlendirmesi, ticaret politikamızdaki stratejilerden biridir. Özellikle Japonya çok dostane bir ülkedir ve kendileriyle çok iyi ilişkiler geliştiriyoruz." dedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Japonya Başbakanı Takaiçi Sanae arasında son derece verimli ve yapıcı görüşmeler ve temasların gerçekleştiğini aktaran Yılmaz, pek çok alanda Japonya ile işbirliğini sürdüreceklerini belirtti.

Asya ve Çin'in, dünya ekonomisinde giderek daha fazla yükseldiğine dikkati çeken Yılmaz, şunları kaydetti:

"Bu gerçeklerin farkındayız ve kendimizi bu gerçeklere göre uyarlıyoruz. Öte yandan, kurallara dayalı bir uluslararası ticaret sistemine de bağlıyız ve bunun tüm dünya için yararlı olduğuna inanıyoruz, bu sistemi destekliyoruz. Ancak aynı zamanda yeni ekonominin gerçeklerinin de farkındayız. Farklı ihtiyaçları beraberinde getiren yükselen bir korumacılık eğilimi söz konusu ve Türkiye elbette politikalarını bu yeni gerçeklikler çerçevesinde şekillendirecektir. Uluslararası kurallara dayalı sisteme bağlılığımız sürmekle birlikte hiçbir ortağımızın iç piyasalarımızı istikrarsızlaştırmak amacıyla başka yöntemlere başvurmasına da izin vermeyeceğiz.

Ortaklarımızla karşılıklı faydaya dayalı ilişkiler yürüteceğiz, temel politikamız aslında budur. Karşılıklı fayda esasına dayalı ilişkiler sürdürülebilir nitelikte olacaktır. Aksi takdirde yalnızca tek bir tarafın kazançlı çıktığı bir ilişki, uzun vadede sürdürülebilir olamaz. Bu nedenle, karşılıklı faydayı artırmaya her zaman kararlıyız ve bu bağlamda mesele sadece mal ticaretiyle sınırlı değil, hizmetler sektörünü de göz önünde bulundurmalıyız. Yani sadece mallara değil, hizmetlere de dayalı dengeli bir ilişki hedeflemeliyiz. Finansal ilişkiler de önem taşıyor. Büyük ticaret açığı verdiğimiz bazı ülkeler Türkiye'ye milyonlarca turist gönderiyor ya da Türkiye'de finansal yatırımları veya doğrudan yabancı yatırımları bulunuyor. Dolayısıyla, ülkeler arasındaki bu dengeli veya karşılıklı faydaya dayalı ilişkileri değerlendirirken genel ekonomik ilişkilere bakmalıyız, sürdürülebilir bir ilişkinin yolunun buradan geçtiğine inanıyoruz."

Geçen ay piyasa likiditesini desteklemek amacıyla uzun vadeli tahviller için yürüttüğü geri alım operasyonlarının büyüklüğünü en az iki katına çıkaracağını duyuran ABD Hazine Bakanlığı, geri alım operasyonlarına ilişkin taslak takvimini yayımladı.

Takvimde, ABD Hazinesinin 10 Eylül'de 6 milyar dolara kadar 10 ila 20 yıl vadeli tahvili geri alacağı aktarıldı.

Daha ileri tarihlerde yapılacak 10 ila 20 yıl ve 20 ila 30 yıl vadeli tahvillere yönelik geri alım operasyonlarının limitinin de en az 4 milyar dolar olacağı kaydedildi.

ABD Hazine Bakanlığı, 19 Ağustos'ta yaptığı açıklamada, uzun vadeli nominal kuponlu menkul kıymetleri kapsayan likidite destekli geri alım operasyonlarında limit artışına gideceğini duyurmuştu.

Açıklamada, mevcut durumda operasyon başına en fazla 2 milyar dolar olan tutarın, en az 4 milyar dolara çıkarılacağı kaydedilmişti.

Söz konusu değişikliğin 9 Eylül itibarıyla yürürlüğe gireceği ve mevcut borçlanma döneminin sonu olan 4 Kasım'a kadar geçerli olacağı aktarılmıştı.

DTÖ, Küresel Mal Ticaret Barometresi Eylül Raporu'nu yayımladı. Buna göre, haziranda 101,7 olan Mal Ticareti Barometresi, eylülde 102,0 seviyesine yükseldi.

Raporda, küresel mal ticaretinin genel eğilimin üzerinde seyrettiği ve büyüme ivmesini koruduğu belirtildi. Barometre değerlerinde 100'ün üzerindeki rakamlar eğilim üstü ticaret hacmine işaret ederken, 100'ün altındaki seviyeler ise ticaretin genel eğilimin altına gerilediğini ortaya koyuyor.

Raporda, "Orta Doğu'daki çatışmaların ticaret üzerindeki olumsuz etkileri, yapay zeka yatırımlarıyla bağlantılı elektronik bileşenler ve diğer mallara yönelik güçlü talep sayesinde kısmen dengelenmeye devam ediyor." ifadesine yer verildi.

DTÖ'nün raporunda, ticaret politikalarındaki yüksek belirsizliklere ve devam eden jeopolitik gerilimlere rağmen mal ticareti büyümesinin dirençli kalmayı başardığı vurgulandı.

AB Komisyonu, AB içindeki kamu ihalelerinde kuralları sadeleştirmek, yerli üretimi desteklemek ve üçüncü ülkelere bağımlılığı azaltmak amacıyla hazırlanan yeni "Kamu İhale Yasası" teklifini kamuoyuyla paylaştı.

Teklife göre, mevcut üç ayrı kamu ihale direktifi ile farklı sektörlere yayılan hükümler, üye ülkelerde doğrudan uygulanacak tek bir düzenlemede birleştirilecek.

Halihazırda beş olan kamu ihale usulü sayısı üçe indirilecek. Kamu kurumlarına, ihale sürecinde şirketlerle müzakere edebilme konusunda daha fazla esneklik sağlanacak.

Ortak kamu ihale pazarı

AB genelindeki ulusal ve yerel elektronik ihale sistemleri birbirine bağlanarak ortak bir dijital kamu ihale pazarı kurulacak.

Şirketler, kayıtlı bilgi ve belgelerini tekrar sunmadan bağlantılı platformlar üzerinden AB genelindeki ihalelere katılabilecek. Kamu kurumları da şirketlerin ihaleye katılım şartlarını otomatik olarak kontrol edebilecek.

İhalede en düşük fiyat dönemi bitiyor

İhalelerde yalnızca en düşük fiyatın esas alınması yerine, "en iyi fiyat-kalite oranı" standart değerlendirme yöntemi haline getirilecek.

Kalite ölçütlerinin toplam değerlendirmedeki ağırlığı en az yüzde 30 olacak. İş gücü yoğun sözleşmelerde ise bu oran en az yüzde 50 olarak uygulanacak.

Kamu kurumları, çevre, sosyal koşullar, yenilikçilik, güvenlik, dayanıklılık ve "made in EU" olarak bilinen "Avrupa tercihi" gibi ölçütleri ihale değerlendirmelerine dahil edebilecek.

Teklif kapsamında, kritik altyapı ve teknolojilere ilişkin ihalelerde siber saldırı, casusluk, yabancı müdahale ve üçüncü ülke tedarikçilerine aşırı bağımlılık gibi risklerin dikkate alınması gerekecek.

Düzenlemeyle, AB'nin uluslararası hukuki yükümlülüklerine uygun olarak kamu alımları için "yatay" bir Avrupa tercihi çerçevesi getirilecek.

Bu kapsamda, Birliğin uluslararası ihale taahhütlerinin hangi işletmeleri ve ürünleri kapsadığı netleştirilerek bu konunun kontrol edilmesi kolaylaştırılacak.

Üçüncü ülke şirketleri ve ürünleri dışlanabilecek

AB Komisyonu, üçüncü bir ülkenin Birlik işletmelerine adil pazar erişimi sağlamaması durumunda, arz güvenliği bağımlılıklarını önlemek veya ekonomik güvenlik çıkarlarını korumak için kısıtlamaların gerekli olması halinde bu kapsamı daraltabilecek.

Böylece üçüncü ülke şirketlerinin ve ürünlerinin ihalelerden dışlanabilmesine imkan sağlanacak.

AB Komisyonu, Avrupalı şirketlere kendi kamu ihalelerinde adil erişim sağlamayan ülkeler söz konusu olduğunda, tedarik güvenliği açısından risk oluşturan sektörlerde veya ekonomik güvenlik çıkarlarını korumak amacıyla "Avrupa tercihi"ni zorunlu hale getirebilecek.

AB Komisyonunun teklife ilişkin ayrıntıları içeren açıklamasında, "Avrupa tercihi AB ve üçüncü ülkeler açısından ne anlama geliyor?" başlıklı bir bölüm yer aldı.

Açıklamada, yeni düzenlemeyle kamu harcamalarının AB'nin güvenliğini, dayanıklılığını ve adil rekabeti desteklemesinin amaçlandığı belirtildi.

Bu kapsamda zararlı dışa bağımlılıkların azaltılacağı, adil olmayan ticari uygulamalarla mücadele edileceği ve Avrupa'nın sanayi kapasitesinin güçlendirileceği kaydedildi.

Düzenlemenin, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Kamu Alımları Anlaşması veya serbest ticaret anlaşmaları kapsamında AB kamu ihalelerine tam erişim hakkına sahip üçüncü ülke şirketleri ve ürünleri ile bu kapsamda bulunmayanları açık biçimde ayıracağı bildirildi.

AB'nin kamu ihaleleri konusunda uluslararası taahhüdünün bulunmadığı üçüncü ülkelerden gelen tekliflerin ihale dışında bırakılabileceğine işaret edilen açıklamada, tedarikçi ve ürünlerin menşeinin belirlenmesi için kamu kurumlarına çevrim içi bir araç sunulacağı aktarıldı.

Açıklamada, ekonomik güvenlik veya tedarik güvenliği açısından tehdit oluşması ya da bir ticaret ortağının hukuki taahhütlerine rağmen AB şirketlerine kamu ihalelerinde adil erişim sağlamaması halinde, AB Komisyonunun "Avrupa tercihi" şartlarını zorunlu hale getirebileceği belirtildi.

Türkiye açısından etkileri

Teklifte, AB ile gümrük birliği anlaşması bulunan üçüncü ülkelerdeki şirket ve ürünlerin de belirli şartlarla "kapsama alınmış" sayılabileceği belirtildi. Bunun için ilgili gümrük birliği anlaşmasının kamu alımlarına karşılıklı erişim taahhüdü içermesi ve söz konusu ihalenin bu taahhüdün kapsamına girmesi gerekecek.

Türkiye ile AB arasında Gümrük Birliği bulunmasına rağmen mevcut anlaşma kamu ihale pazarlarına karşılıklı ve eşit erişim hakkı sağlamıyor. Türkiye ayrıca Dünya Ticaret Örgütü Kamu Alımları Anlaşması'na (GPA) taraf değil.

Bu nedenle teklifin mevcut haliyle kabul edilmesi durumunda Türk şirketleri, yalnızca Gümrük Birliği gerekçesiyle AB kamu ihalelerinde "kapsama alınmış ekonomik işletmeci" statüsünden otomatik olarak yararlanamayacak.

AB'deki kamu kurumları, Avrupa tercihi uyguladıkları ihalelerde Türk şirketlerinin katılımını sınırlandırabilecek veya tekliflerini reddedebilecek.

AB, üçüncü ülkelerin kamu ihalelerine erişiminde mütekabiliyet şartı arayacak

AB Komisyonu Başkan Yardımcısı Stephane Sejourne, Brüksel'de AB Kamu İhale Yasası teklifine ilişkin düzenlenen basın toplantısında, üçüncü ülke şirketlerinin AB kamu ihalelerine erişiminde mütekabiliyet ilkesinin esas alınacağını söyledi.

AB'nin bazı üçüncü ülkelerle kamu ihalelerini de kapsayan anlaşmalar yaptığını belirten Sejourne, bu ülkelere verilen erişim hakkının karşılıklı olarak uygulanıp uygulanmadığının kontrol edileceğini ifade etti.

Sejourne, "Bazı üçüncü ülkelere yönelik belirli taahhütlerde bulunduk ve bu taahhütleri yerine getireceğiz. Ancak yerine getirdiğimiz taahhütlerin Avrupa'ya karşı da uygulanmasını sağlamak istiyoruz." dedi.

Liste değişebilecek

AB kamu ihale pazarına tam erişim sağlayabilecek ülkelerin listesinin zaman içinde değişeceğini aktaran Sejourne, bir ülkenin siyasi kararlar veya yönetim değişikliği sonucunda daha önce yerine getirdiği yükümlülükleri uygulamaktan vazgeçebileceğine dikkati çekti.

Sejourne, AB'nin çeşitli ülkelerle kamu ihalelerini de kapsayan 40'tan fazla ticaret anlaşması bulunduğunu, bunların yaklaşık 20'sinin karşılıklılık esasına dayandığını bildirdi.

Ülkelere uygulanacak ölçütler ve erişim şartlarına ilişkin çalışmaların sürdüğünü kaydeden Sejourne, AB Komisyonunun bu konudaki yöntemlerin yetki devrine dayalı düzenlemeyle belirleneceğini söyledi.

Yeni kuralların kamu kurumları ve şirketlerin idari yükünü azaltarak yıllık yaklaşık 650 milyon avro tasarruf sağlaması bekleniyor.

AB'de kamu kurumları, her yıl Birlik ekonomisinin yaklaşık yüzde 15'ine karşılık gelen 2,6 trilyon avroluk mal ve hizmet alımı gerçekleştiriyor.

Teklifin yürürlüğe girebilmesi için Avrupa Parlamentosu (AP) ve AB Konseyi tarafından onaylanması gerekiyor.

Teklife göre, ulusal, bölgesel ve yerel yönetimler, belirli bir bölgeyi "konut baskısı altında" ilan ederek kısa süreli konaklama kiralamalarına veya birincil ikamet amacı dışında kullanılan konutlara yönelik tedbirler uygulayabilecek.

Bir bölgenin konut baskısı altında sayılabilmesi için ortalama büyüklükteki bir konutun fiyatının çok yüksek olması gerekecek. Yerel yönetimler değerlendirmelerinde nüfus hareketleri, konut arzı ve talebi ile bölgesel piyasa koşullarını dikkate alacak.

Düzenleme, yerel yönetimlerin kısa süreli kiralamaların bölgedeki konut fiyatları veya arzı üzerinde en az 3 yıldır olumsuz etki yarattığını kanıtlamaları halinde bu faaliyetlere sınırlama getirmelerine imkan sağlayacak.

Tedbirler, özellikle uzun süreli kiralama piyasasındaki konut stokunu azaltan faaliyetlere yönelik olacak. Ev sahibinin sürekli ikamet ettiği konutta sunduğu kısa süreli kiralamalar ise bu kapsamda değerlendirilmeyecek.

Yetkili makamların, alınan önlemlerin gerekli, orantılı ve belirli bir bölgeyle sınırlı olmasını sağlaması gerekecek. Teklif, yerel yönetimlerin ikinci konutlar ile uzun süre boş bırakılan evlere ilişkin tedbirler almasına da ortak bir hukuki çerçeve sağlayacak.

AB Komisyonu Başkan Yardımcısı Teresa Ribera, teklife ilişkin Brüksel'de düzenlenen basın toplantısında, "Bugün Uygun Fiyatlı Konut Yasası teklifini kabul ettik." dedi.

Düzenlemenin, konut sorunuyla mücadele eden AB genelindeki yerel yöneticilere hukuki güvence sağlayacak bir Avrupa çerçevesi oluşturduğunu belirten Ribera, ortak kriterler sayesinde tek pazar genelinde benzer uygulamaların hayata geçirilmesinin amaçlandığını söyledi.

Ribera, konut sorununun, mevcut AB Komisyonunun öncelikli konuları arasında yer aldığına işaret ederek, krizin ulaştığı boyutun acil müdahaleyi gerektirdiğini ifade etti.

AB Komisyonunun Enerji ve Konuttan Sorumlu Üyesi Dan Jorgensen, "Bir konut kriziyle karşı karşıyayız. Konut konusunda harekete geçmemiz gerekiyor." diye konuştu. Teklifle üye ülkelere ve yerel yönetimlere konut sorunlarının bir bölümünün çözümünde kullanabilecekleri yeni araçlar sağlandığını kaydeden Jorgensen, kısa süreli kiralamaların birçok kentte sorunun bir parçası haline geldiğini ifade etti.

Jorgensen, kısa süreli kiralamalara bütünüyle karşı olmadıklarını vurgulayarak, bu uygulamanın bazı kişilere daha fazla ülkeyi ziyaret etme imkanı sunduğunu, ev sahipleri için de ek gelir kaynağı oluşturduğunu anlattı.

Bazı kentlerde kısa süreli kiralamalardaki artışın yerel halkın yaşadığı bölgelerden uzaklaşmasına ve konut fiyatlarının çok yüksek düzeylere çıkmasına yol açtığına dikkati çeken Jorgensen, fiyatlardaki gelişmelerin endişe verici olduğunu dile getirdi. Jorgensen, son 10 yılda kiraların Berlin’de yüzde 59, Madrid’de yüzde 75 ve Lizbon’da yüzde 103 arttığını belirterek, "Bu durum, hemşirelerin, öğretmenlerin ve polislerin çoğu zaman çalıştıkları kentlerde yaşamalarını imkansız hale getiriyor." dedi.

Konutun öncelikle piyasada alınıp satılan bir mal olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Jorgensen, "Bir eve sahip olmak insan hakkıdır. Ev, insanların hayatına güvenlik, huzur ve onur kazandırır." değerlendirmesinde bulundu.

AB Komisyonunun verilerine göre, Avrupalıların yüzde 40’ı uygun fiyatlı konuta erişimi yaşadıkları bölgede acil bir sorun olarak görüyor. Bu oran şehirlerde yaşayanlar arasında yüzde 51'e yükseliyor.

AB’de büyük çevrim içi platformlar üzerinden gerçekleştirilen kısa süreli kiralama faaliyetleri 2018-2024 döneminde yüzde 93 arttı. Madrid’in merkezinde uzun süreli kiraya sunulan her 100 konuta karşılık yaklaşık 40 kısa süreli kiralık konut bulunuyor.

Teklifin yasalaşması için Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi onayı gerekiyor.

ABD ile İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik başlattığı saldırılar, küresel petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndan petrol ve petrol ürünleri sevkiyatına ilişkin endişeleri artırdı. Arz güvenliğine yönelik kaygıların güçlenmesiyle ham petrol ve petrol ürünleri fiyatları yükseldi.

Petrol ürünleri fiyatlarındaki yükseliş, rafinerilerin ham petrolü işleyerek elde ettiği benzin, motorin ve jet yakıtı gibi ürünlerin değeri ile ham petrol maliyeti arasındaki farkı gösteren rafineri marjlarını etkiledi.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarından bir gün önce 27 Şubat'ta Akdeniz havzasında varil başına yaklaşık 27 dolar seviyesinde bulunan rafineri marjı, çatışmaların ardından mart ayında 47,5 dolara yükseldi.

Sonraki dönemde küresel petrol ürünleri piyasasında yeni arz kayıplarının ortaya çıkması, ürün fiyatlarını destekleyerek rafineri marjlarının yüksek seviyelerde kalmasına neden oldu. Ukrayna'nın Rusya'daki rafinerilere yönelik saldırıları nedeniyle ülkenin rafinaj kapasitesinde yaşanan kayıplara, Moskova'nın akaryakıt ihracatına yönelik kısıtlamaları da eklenince petrol ürünleri arzına ilişkin endişeler daha da arttı.

Bu gelişmelerin etkisiyle Akdeniz havzasındaki rafineri marjı 8 Eylül'de varil başına 78,5 dolara yükseldi. Rafineri marjı, eylül ayında gün içi işlemlerde 81 dolar seviyesini test etmişti.

Dünya genelinde marjlar rekor seviyeye çıktı

Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) temmuz ayına ilişkin son petrol piyasası raporuna göre, mevsimsel olarak artan talep, arz açıkları ve düşük stokların etkisiyle dizel, jet yakıtı ve benzin ürün fiyat farklarının yükselmesi, Atlantik Havzası'ndaki rafineri marjlarını temmuzda tüm zamanların en yüksek seviyelerine taşıdı.

Rapora göre, küresel rafinerilerin günlük ham petrol işleme miktarı temmuzda önceki aya göre 1,8 milyon varil artmasına rağmen, geçen yılın aynı ayına göre yaklaşık 5 milyon varil daha düşük kaldı.

Sistem genelindeki diğer rafinerilerin kapasiteleri petrol ürünlerindeki arz darboğazlarını telafi edemezken, deniz yoluyla yapılan petrol ürünü ticareti ise geçen yıla göre günlük 3,8 milyon varil azaldı.

Özellikle Rusya, Orta Doğu ve Asya'dan günlük motorin ihracatı yıllık bazda 1,3 milyon varil gerilerken, bu düşüş küresel deniz yoluyla yapılan motorin ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sine karşılık geldi.

Küresel ölçekte petrol ürünleri piyasasında yaşanan sıkışıklık, Avrupa ve ABD'deki rafineri marjlarına da yansıdı.

Eylül başında uluslararası basında yer alan haberlere göre, Avrupa'da motorin rafineri marjı varil başına 78,91 dolara çıkarak rekor kırdı. Dünyanın en büyük petrol üreticisi ABD'de ise motorin rafineri marjı ilk kez varil başına 100 dolar seviyesini aşarken, gün içi işlemlerde 108,02 dolarla rekor seviyeye ulaştı.

Küresel baskı Türkiye'ye de yansıyor

Küresel piyasalardaki hareketliliğin yol açtığı rafineri marjlarındaki bu artış, Türkiye'deki akaryakıt fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

Türkiye'de akaryakıt fiyatları serbest piyasa koşullarında belirlenirken, fiyatlamada uluslararası piyasalardaki petrol ürünleri fiyatları önemli rol oynuyor. Türkiye'deki benzin ve motorin fiyatlarının hesaplanmasında Akdeniz piyasasındaki ürün fiyatları referans alınıyor.

Benzin ihtiyacının tamamına yakınını yerli rafinerilerden karşılayan Türkiye, motorin ihtiyacının yaklaşık yüzde 53'ünü yurt içi üretimden, yüzde 47'sini ise ithalat yoluyla sağlıyor.

Türkiye, küresel piyasalardaki olağanüstü fiyat hareketlerinin tüketiciye yansımasını sınırlamak amacıyla 5 Mart'ta Eşel Mobil sistemini devreye almıştı. Sistem, uluslararası petrol fiyatlarındaki değişimin pompa fiyatlarına etkisini vergiler üzerinden dengeleyerek akaryakıt fiyatlarındaki artışı sınırlamayı amaçlayan bir mekanizma olarak uygulanıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarafından hazırlanan "Türkiye Enerji Politikaları İncelemesi Raporu"ndan yaptığı derlemeye göre, çatı tipi güneş enerjisinin yaygınlaştırılması, elektrik üretiminin daha fazla noktaya dağıtılmasını sağlayarak enerji sisteminin merkezi yapısının azaltılmasına ve güneş enerjisinin elektrik üretimindeki payının artırılmasına imkan sunuyor.

Bu model, aynı zamanda enerji üretiminde sübvansiyonlara bağımlılığın azaltılması ve tüketicilerin kendi elektriğini daha uygun maliyetlerle üretmesi açısından da önemli bir seçenek olarak değerlendiriliyor.

Türkiye'nin en yüksek çatı tipi güneş enerjisi potansiyeline sahip 3 ili ise nüfus bakımından ülkenin en büyük şehirleri olan İzmir, İstanbul ve Ankara olarak öne çıkıyor.

Rapora göre, çatı tipi güneş enerjisi sistemlerinin yaygınlaştırılması yalnızca yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması açısından değil, enerji güvenliğinin güçlendirilmesi bakımından da önem taşıyor.

Özellikle deprem gibi doğal afetler sonrasında merkezi enerji sistemlerinde meydana gelebilecek kesintilere karşı çatı tipi güneş enerjisi sistemleri, elektrik arzının belirli ölçüde devamlılığını sağlayarak daha dayanıklı ve dağıtık bir enerji yapısına katkıda bulunabiliyor.

Büyük ölçekli güneş enerjisi santrallerine kıyasla önemli avantajlar sunan çatı tipi güneş PV sistemlerinin yaygınlaşmasının önünde ise düzenleyici ve uygulamaya ilişkin çeşitli engeller bulunuyor.

Türkiye, 2019'da aylık mahsuplaşmaya dayalı net ölçüm (net metering) sistemini uygulamaya koyarak konut tipi güneş enerjisi kullanıcılarının ihtiyaç fazlası elektriği tüketici tarifeleri üzerinden satmasına imkan sağladı.

Ancak çatı tipi güneş enerjisinde kurulum süreçlerinin uzunluğu, yatırımların yaygınlaşmasını sınırlayan unsurlar arasında yer alıyor. Başvurudan kuruluma kadar birden fazla kurumun onayını gerektiren süreç 27 haftaya kadar uzayabiliyor.

Rüzgar ve güneşte izin süreçleri kısalıyor

Türkiye, 2035'e yönelik rüzgar ve güneş enerjisi hedeflerine ulaşmak amacıyla çeşitli reform ve yatırımları hayata geçiriyor.

24 Temmuz 2025'te yapılan yasal değişikliklerle rüzgar ve güneş enerjisi santrallerinin izin süreçlerinin yaklaşık 48 aydan 18 aya indirilmesinin önü açıldı.

Başvuru süreçlerinin daha da iyileştirilmesi ve yeni yapılacak binalar ile kamu binalarında çatı tipi güneş enerjisi sistemlerinin zorunlu hale getirilmesi, Türkiye'nin enerji hedeflerine ve enerji alanında kendi kendine yeterlilik hedeflerine katkı sağlayabilecek adımlar arasında gösteriliyor.

Türkiye'de güneş fotovoltaik teknolojisi, lisanssız elektrik üretimi rejiminden en fazla yararlanan kaynak oldu. Lisanssız üretim uygulaması, özellikle konut ve tarım sektörlerinde çatı tipi güneş enerjisi kurulumlarının hızla artmasına katkı sağladı.

Güneş enerjisi lisanssız elektrik üretiminin yüzde 97'sini oluşturdu

Fotovoltaik güneş, 2025 sonu itibarıyla Türkiye'nin lisanssız elektrik üretim kapasitesinin yüzde 97'sini, yaklaşık 23 gigavatını oluşturdu.

Rapora göre, bu kapasitenin artırılması için dağıtık enerji altyapısının güçlendirilmesi önem taşırken, akıllı sayaçların küçük ölçekli ve dağıtık yenilenebilir enerji altyapısının gelişimini desteklemesi bekleniyor.

Bu kapsamda hazırlanan yol haritasının temel hedeflerinden biri, elektrik sistemine 35 gigavatlık esnek kaynak kazandırmak.

Söz konusu kapasitenin 10 gigavatını depolama sistemleriyle birlikte çatı tipi güneş enerjisi, 10 gigavatını büyük ölçekli enerji depolama, 5 gigavatını şebeke yönetimi ve 10 gigavatını talep tarafı yönetimi oluşturacak.

Dağıtık üretimin yaygınlaştırılması, akıllı sayaçların devreye alınması ve enerji depolama kapasitesinin artırılmasıyla çatı tipi güneş enerjisinin, Türkiye'nin elektrik sisteminde hem yenilenebilir enerji payının artırılmasında hem de enerji arz güvenliğinin güçlendirilmesinde daha fazla rol üstlenmesi bekleniyor.

"Çatı tipi güneş santrallerinin yaygınlaşması için düzenlemelere ihtiyaç var"

Güneş Enerjisi Sanayicileri ve Endüstrisi Derneği (GENSED) Genel Sekreteri Hakan Erkan, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, söz konusu verilerin uzaydan görüntülerle çekildiğini ve Türkiye'nin 120 gigavatlık çatı güneş santrali hedefine rahatlıkla ulaşabileceğini ifade etti.

Çatı güneş santrali için belirlenen 120 gigavatlık potansiyelin değerlendirilmesi için mutlaka altyapı yatırımlarına ihtiyaç duyulduğunu belirten Erkan, "Altyapı yanında mevzuatta düzenlemeler ve finansman olanaklarının olması gerekiyor. Söz konusu düzenlemelerin paket halinde gerçekleştirilmesi de gerekli. Mevcut durumda çatılarda herhangi bir işlem yapılabilmesi için 8 ayla 1 yıl arası izin süreçlerine ihtiyaç var çünkü mevcut durumda kapasite ile ilgili sorunlar bulunuyor. Bu süre ise bu yatırımlar için çok uzun." diye konuştu.

Erkan, meskenler için 25 kilovat altı çatı kurulumlarında, çanak anteni ya da doğal gaz tesisatı kurar gibi sistemin basitleştirilmesi gerektiğini vurgulayarak, "Sorumluluk yatırımcıda ya da uygulayıcı firmada gibi çözümler olması lazım ki çatılarda belirlenen bu hedeflere ulaşalım. Orta ve büyük ölçekli çatı GES yatırımları için de kapasite sorununun çözülmesi yanında depolama sistemi gibi unsurlarla kendi kendine yeten sistemler kurulması gerekiyor. Bakanlığa öz tüketim amaçlı elektrik üretimi gibi modeller sunduk, bunlara izin verilmesi halinde çatı hedefleri kolaylıkla yakalanabilir." değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye'de farklı güneşlenme süreleri olduğunu ve bölgelerin farklı talepleri bulunduğunun altını çizen Erkan, "Mevzuatlar düzenlenir, bölgelere uygun standartlar belirlenirse çatı tipi güneş santrallerinin yaygınlaşmaması için bir engel bulunmuyor." ifadesini kullandı.

Tarımsal üretimde maliyet baskılarını azaltacak yapısal dönüşüm adımlarının hızlandırılmasıyla gıda fiyatlarındaki oynaklığın azaltılması, böylece gıdaya makul fiyatlarla erişimin sağlanması hedefleniyor.

2027-2029 yıllarına ilişkin OVP'den derlediği bilgilere göre, son dönemde değişim gösteren gıda fiyatlarının hedeflerle uyumlu bir şekilde seyrinin sağlanması için çalışmalar yürütülecek.

Bu kapsamda, gıda arz güvenliğinin güçlendirilmesi, tarımsal verimliliğin ve katma değerin artırılması ile kaliteli gıdaya makul fiyatlarla erişimin sağlanması öncelikler arasında yer alırken söz konusu öncelikler doğrultusunda, dış ticaret ve destekleme politikaları bütüncül bir çerçevede uygulanacak.

Tarımsal üretim süreçlerinde maliyet baskılarını hafifletecek yapısal dönüşüm adımları hızlandırılarak gıda fiyatlarındaki oynaklık azaltılacak.

Düşük gelirli kesimlerin refahı desteklenecek

Fiyat istikrarına katkının güçlendirilmesi sağlanarak gıda harcamalarının hanehalkı bütçesi üzerindeki yükünün hafifletilmesi ve özellikle düşük gelirli kesimlerin refahının desteklenmesi hedeflenecek.

Gıda ve tarımsal ürünlerdeki kısa ve uzun dönemli arz-talep ve ihracat-ithalat değişimleriyle, dağıtım zincirindeki gelişmelerin fiyatlara olası etkileri, erken uyarı yaklaşımıyla izlenerek değerlendirilecek.

Fiyat istikrarının desteklenmesi kapsamında, ilgili kurumlarla eş güdüm içinde maliye ve dış ticaret politikaları uygulanmaya devam edecek.

Gıda arz güvenliğinin güçlendirilmesi amacıyla stratejik tarım ürünlerinin üretiminde arz ve talep dengesi, yeterlilik düzeyleri, su kısıtı ve bölgesel üretim potansiyelleri dikkate alınarak, uygulamada üretim planlaması sürdürülecek.

Tarımsal girdilerde yerli üretim kapasitesi artırılacak

Gıda arz güvenliğinin ve tarımsal dayanıklılığın güçlendirilmesi hedefiyle veri altyapısı, üretim planlaması ve stratejik tarımsal girdilerde, yerli kapasite geliştirilecek. Verimlilik, kaynak etkinliği ve iklim değişikliğine uyumu destekleyen yenilikçi üretim modelleriyle, tarımsal üretim altyapısı güçlendirilecek.

Genel Tarım Sayımı sonuçları esas alınarak, tarım envanterinin güncellenmesi sağlanacak, tarımsal veri ve istatistik altyapısı için veri toplama ve yönetim standartları geliştirilecek. Tarımsal AR-GE ve yenilik ekosistemi güçlendirilerek, yerli genetik kaynakların korunması, ıslahı ve geliştirilmesi sağlanacak.

İklim değişikliğine dayanıklı, yüksek verimli ve uluslararası rekabet gücüne sahip bitki çeşitleri ile hayvan genetik materyallerinin geliştirilmesi desteklenecek.

Gübre, bitki koruma ürünleri, aşı ve benzeri temel tarımsal girdilerde, arz güvenliğini sağlama amacıyla yerli üretim kapasitesi artırılacak.

Sözleşmeli üretim modelleri yaygınlaştırılacak

Tarımsal üretimde verimlilik, kalite ve kaynak kullanım etkinliğinin artırılması hedefiyle dijitalleşme, yapay zeka ve hassas tarım uygulamaları yaygınlaştırılacak, üretimin izlenmesi, verim tahmini ile hastalık ve zararlıların erken tespitine yönelik karar destek ve izleme sistemleri geliştirilecek.

Öte yandan tarıma dayalı sanayinin ham madde ihtiyacının öngörülebilir ve sürdürülebilir şekilde karşılanmasına yönelik sözleşmeli üretim modelleri artırılacak.

Tarımsal üretimde verimlilik ve rekabet gücünün yükselmesi için üretim, işleme ve lojistik altyapısının bütünleşik olarak planlandığı organize tarım bölgeleri yaygınlaştırılacak. Söz konusu bölgelerde, jeotermal ve yenilenebilir enerji kaynaklarının etkin kullanımıyla, kaynak ve enerji verimliliği desteklenecek.

Ayrıca, tarımsal üretimde iklim değişikliğine uyumun güçlendirilmesi ve doğal kaynaklar üzerindeki baskının azaltılması amacıyla da toprak sağlığını, su kullanım etkinliğini ve karbon tutumunu artıran onarıcı ve düşük karbonlu üretim modellerinin kullanımına ağırlık verilecek.

Sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli mali sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi amacıyla bazı adımlar atılacak.

Prim tabanının genişletilmesi, tahsilatın artırılması ve yeni çalışma biçimlerine uyum sağlanması hedefleniyor. Bu kapsamda demografik gelişmelerin sosyal güvenlik dengesine etkileri de dikkate alınacak.

Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 2025 yılı verilerine göre, ülkede 65 ve daha yukarı yaştaki nüfus 5 yılda yüzde 20,5 artarak 9 milyon 583 bin 59 kişiye ulaştı. Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki oranı da yüzde 11,1'e çıktı. Ülkedeki yaşlı nüfus 2020 yılında 7 milyon 953 bin 555 kişi iken toplam nüfus içindeki oranı yüzde 9,5'ti.

Geçen yıl sonu itibarıyla yaşlı nüfusun yüzde 62,9'u 65-74 yaş grubunda, yüzde 27,9'u 75-84 yaş kategorisinde yer alıyor. 85 ve daha üzeri yaş grubundaki nüfus yüzde 7,8'lik kesimi oluşturuyor. Türkiye'de 100 yaş ve üzerinde 8 bini aşkın insan yaşıyor.

Uzun dönemli bakım sigortası için altyapı oluşturulacak

Devlet bu göstergeleri ve doğurganlıktaki düşüş eğilimini de dikkate alarak sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğini sağlayacak adımlar atılmasını kararlaştırdı. Bu kapsamda, "uzun dönemli bakım sigortası", 2027-2029 dönemi Orta Vadeli Program'a (OVP) konuldu. İlgili bakanlıkların ortak çalışmasıyla uygulamaya dönük altyapı oluşturulacak. Yaşlılık ve kronik rahatsızlıklar nedeniyle günlük yaşam aktivitelerini tek başına gerçekleştiremeyen kişilere evde ya da kurumlarda sağlanan bakım desteğinin daha da güçlendirilmesi hedefleniyor. Evde sağlık ve palyatif bakım hizmetleri, süreklilik arz eden hizmetler haline getirilecek. Uzaktan sağlık hizmetleriyle bütünleşik bir yapı hedefleniyor.

Böylece, artan yaşlı bağımlılık oranı ve aileler üzerindeki bakım yükü hafifletilmiş olacak.

Bakım ekonomisinin güçlendirilmesi hedefi, sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğine yönelik politikalar arasında yer alıyor. Program döneminde sağlık hizmetlerine erişim kısıtlanmadan finansal sürdürülebilirliğin sağlanmasına yönelik adımlar atılacak. Sağlık hizmetlerinin geri ödemesinde risk analizini ve hizmet sunucularının davranışlarını dikkate alan denetim modelleri geliştirilecek.

Veri analizi yoluyla geri ödeme kriterleri incelenecek, değer bazlı geri ödeme yöntemleri yaygınlaştırılacak. Hızlı artış gösteren gruplarda harcamaların etkinleştirilmesi sağlanacak. Yeni yılın ilk çeyreğinde bu konuda somut çıktıların üretilmesi öngörüldü.

Ayrıca, Sağlık Market uygulaması daha fazla ilaç ve medikal malzemeyi kapsayacak şekilde genişletilerek tedarik zinciri güçlendirilecek. Üniversite hastanelerinin yönetim modeli de eğitim, araştırma ve hizmet fonksiyonları bakımından etkin ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulacak. Bu adımların sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğine katkı sağlaması hedefleniyor.

"İstihdamda daha uzun süre kalma" hedefi

Yeni OVP kapsamında, kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemelerin de hayata geçirilmesi planlanıyor.

Sosyal güvenlik sisteminin fiili ve yasal kapsamının genişletilmesi, kapsamda yer almayan grupların sisteme girişlerinin sağlanması için farklı meslek ve gelir gruplarına yönelik uygulamalar geliştirilecek.

İlgili mevzuat, değişen iş gücü piyasası koşullarına ve yeni nesil esnek çalışma biçimlerine daha uyumlu hale getirilecek. Prim borçlarının takip ve tahsilat süreçleri etkinleştirilecek.

Kurumların bilişim sistemleri güçlendirilerek veri paylaşımı artırılacak ve uzun dönemli mali sürdürülebilirliğe ilişkin göstergeler düzenli olarak izlenecek.

Çin Ulusal İstatistik Bürosunun (UİB) açıkladığı fiyat verilerine göre, ağustosta Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) yıllık bazda yüzde 3,8 arttı.

Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı küresel enerji ve ham madde fiyatlarındaki artışın üretici fiyatları üzerindeki etkisi ağustosta da sürdü.

İmalat ürünlerinin fabrika çıkış fiyatları dikkate alınarak hesaplanan ÜFE, bu yıl ocakta yüzde 1,4, şubatta yüzde 0,9 geriledikten sonra Orta Doğu'daki savaşın etkilerinin hissedilmeye başlamasıyla martta yüzde 0,5, nisanda yüzde 2,8, mayısta yüzde 3,9, haziranda yüzde 4,1 ve temmuzda yüzde 3,5 artış kaydetmişti.

Çin'de ÜFE'de 2022'nin son çeyreğinde başlayan düşüş sonraki 3 yıl boyunca devam etmişti. Endeks, 2023'te yüzde 3, 2024'te yüzde 2,2 ve 2025'te yüzde 2,6 gerilemişti.

Tüketici fiyatlarında artış sürüyor

Öte yandan enflasyonun temel göstergesi kabul edilen TÜFE, ağustosta geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 0,8 arttı.

Enerji fiyatlarındaki artışın, 3 yıldır durgun seyreden tüketici fiyatlarında da yükselişe yol açtığı gözlendi. TÜFE, ocakta yüzde 0,2 arttıktan sonra şubatta yüzde 1,3 artışla son 3 yılın en yüksek seviyesine ulaşmıştı. Endeks, martta yüzde 1, nisanda yüzde 1,2, mayısta yüzde 1,2, haziranda yüzde 1 ve temmuzda yüzde 0,5 artmıştı.

Çin'de tüketici fiyatları 2023'ten itibaren durgun seyretmeye başlamıştı. Ülkede enflasyon 2023 ve 2024'te yalnızca yüzde 0,2 artarken, 2025'te ise sabit kalmıştı.

Hürmüz Boğazı'ndaki kesinti

ABD ve İsrail'in İran'a saldırıları ve İran'ın misillemeleriyle Basra Körfezi'nde tırmanan gerilim nedeniyle, küresel mal ve enerji ticareti açısından kritik bir geçiş hattı olan Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiği büyük ölçüde kesilmişti.

Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt, Katar, Irak ve İran'ı dünya pazarlarına bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25'inin, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin ve gübre ticaretinin yüzde 30'a yakınının ana güzergahı konumunda bulunuyor.

Çin'in ithal ettiği petrolün yaklaşık yüzde 45'i, LNG'nin yüzde 30'u Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'ndan geçerek ülkeye ulaşıyor. Boğazdaki tanker trafiğinde yaşanan kesintiler, küresel petrol tedarikinde aksamalara ve buna bağlı fiyat artışlarına yol açıyor.

Dün 99,46 dolara kadar yükselen Brent petrolün vadeli varil fiyatı, günü 97,92 dolardan tamamladı. Brent petrolün kasım vadeli varil fiyatı, bugün saat 10.15 itibarıyla kapanışa göre yüzde 2,31 yükselerek 100,19 dolar oldu. Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün ekim vadeli varil fiyatı da 94,85 dolar olarak belirlendi.

Orta Doğu'daki çatışmaların uzaması, enerji altyapısı ve deniz taşımacılığının hedef alınması, küresel petrol arzında daha büyük kesintiler yaşanabileceği endişelerini güçlendirerek fiyatları 100 doların üzerine taşıyor.

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD'nin İran'a ait petrol tankerlerine yönelik saldırılarına karşılık olarak ABD donanmasına ait USS Delbert D. Black (DDG-119) ve USS John Paul Jones (DDG-53) adlı iki savaş gemisinin balistik füzelerle hedef alındığını duyurdu.

İran ordusu, ABD'nin 5 İran tankerini hedef almasına karşılık Hürmüz Boğazı'nda 2 ABD gemisi, 8 tanker ve 10 farklı geminin hedef alındığını bildirmişti.

Ürdün ordusu ise ülke topraklarının İran kaynaklı balistik füze saldırısına maruz kaldığını, hava savunma sistemlerinin 18 füzeyi imha ettiğini ve 2 füzenin boş alanlara düştüğünü açıkladı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran'ın ABD donanmasına ait gemileri hedef almaya devam etmesi halinde "tankerlerini kaybedeceğini" söyledi.

Öte yandan, İran'ın Basra Körfezi'nin kuzeyinde yer alan petrol ihraç terminalinin bulunduğu Hark Adası ile Hürmüzgan Eyaleti’ne bağlı Cask kenti yakınlarında patlama seslerinin duyulduğu bildirildi.

Bölgede gerilimin tırmanması, İran destekli Husilerin salı günü Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarının ardından gerçekleşti. Yemen'deki İran destekli Husiler, sabah saatlerinde Suudi Arabistan'ın güneyindeki Aramco tesislerine ve Kral Halid Hava Üssü'ne füze ve insansız hava araçlarıyla (İHA) saldırılar düzenlediklerini açıkladı.

Husilerin Askeri Sözcüsü Yahya Seri, yaptığı görüntülü açıklamada, Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon güçlerinin Yemen'e yönelik son günlerde artan hava saldırılarına karşılık Suudi Arabistan'ın iç kesimlerindeki stratejik tesisleri ve askeri üsleri hedef aldıklarını söyledi.

Analistler, ABD-İran geriliminin petrol arzı ve sevkiyatında daha büyük kesintilere yol açabileceği endişesiyle piyasada yüksek bir risk priminin devam etmesini bekliyor.

Brent petrolde teknik olarak 100,73 doların direnç, 95,37 doların ise destek bölgesi olarak izlenebileceği belirtiliyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), temmuz dönemine ilişkin inşaat maliyet endeksi verilerini açıkladı.

Buna göre endeks, temmuzda bir önceki aya kıyasla yüzde 1,15, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 28,33 yükseldi.

Aylık bazda malzeme endeksi yüzde 1,28, işçilik endeksi yüzde 0,92 arttı.

Yıllık bazda malzeme endeksi yüzde 27,13, işçilik endeksi yüzde 30,51 artış gösterdi.

Bina inşaatı maliyet endeksi, temmuzda bir önceki aya göre yüzde 1,08, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 28,37 artış kaydetti.

Bir önceki aya göre malzeme endeksi yüzde 1,21, işçilik endeksi yüzde 0,86 yükseldi. Geçen yılın aynı ayına göre malzeme endeksi yüzde 27,34, işçilik endeksi yüzde 30,19 arttı.

Bina dışı yapılar için inşaat maliyet endeksi, temmuzda bir önceki aya göre yüzde 1,38, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 28,19 arttı.

Söz konusu yapılarda bir önceki aya göre malzeme endeksi yüzde 1,49, işçilik endeksi yüzde 1,15 arttı. Malzeme endeksi, temmuzda yıllık bazda yüzde 26,5, işçilik endeksi yüzde 31,65 yükseldi.

TCMB'nin TRPOS Ödeme Kuruluşu AŞ’nin faaliyet izninin iptal edilmesine dair tebliği Resmi Gazete'de yayımlandı.

Buna göre, TRPOS Ödeme Kuruluşu AŞ’nin 20 Haziran 2013 tarihli ve 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun kapsamında 29 Eylül 2023 tarih ve 11506/21105 sayılı TCMB kararıyla verilen ödeme kuruluşu olarak faaliyette bulunma izni, Kanun'un 16'ncı maddesinin birinci fıkrasının (ç) uyarınca iptal edildi.

SPK, fiili dolaşım oranı ve pay sahipliğine ilişkin kararlarını açıkladı.

Buna göre, 11 Eylül 2026 gün sonundan itibaren kurul, borsada işlem gören ihraççıların sermayesindeki pay sahipliği bildirim yükümlülük sınırının yüzde 3 olmasına karar verdi.

Diğer taraftan doğrudan yüzde 3 ve üzeri paya sahip gerçek ve tüzel kişileri gösteren tablo ile serbest fonlar dahil dolaylı yoldan yüzde 10 ve üzeri paya sahip olan gerçek ve tüzel kişileri gösteren tablo, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından anlık güncellenecek.

MKK tarafından açıklanan dolaylı pay sahipliği verileri pay alım teklifi yükümlülüğü gibi dolaylı pay sahipliğinin değerlendirildiği düzenlemeler açısından doğrudan esas alınabilecek nitelik arz etmeyecek.

Söz konusu veriler, malvarlıksal hakların oranına ilişkin bilgi sunma amaçlı olarak verilecek.

Fiili dolaşımdaki pay kavramı "halka açıklık oranını gösteren kavram" olarak tanımlanacak ve fiili dolaşımdaki pay oranı MKK tarafından izlenebilen paylar üzerinden hesaplanan fiili dolaşımdaki pay adedinin MKK’nin izleyebildiği toplam pay adedine bölünmesi suretiyle hesaplanacak.

Kamu tüzel kişiliğinin mülkiyetindeki paylar ile şirketin, şirket kurucularının ve konsolidasyona tabi ilişkili kuruluşların sahip olduğu paylar hesaba dahil edilmeyecek.

Geri Alınan Paylar Tebliği ve pay geri alımlarına ilişkin SPK ilke kararları kapsamında gerçekleştirilen geri alım işlemleriyle alınan paylar da fiili dolaşım dışında tutulacak. Şirket sermayesinin yüzde 10 veya daha fazlasına sahip ortakların ellerindeki paylar da aynı kapsamda değerlendirilecek.

Şirketin yönetim kurulu ve denetim kurulu üyeleri, genel müdür veya yetki ve görevleri itibarıyla genel müdüre denk ya da daha üst konumlarda görev yapanların sahip olduğu paylar da fiili dolaşım hesabına dahil edilmeyecek. Genel müdüre veya genel müdüre denk kişilere doğrudan bağlı olarak çalışan genel müdür yardımcısı ve benzeri unvanlara sahip üst düzey yöneticilerin payları da kapsam dışında tutulacak.

Şirketlerin sandık ve vakıflarının mülkiyetindeki paylar da hesaplamaya dahil edilmeyecek. Sermaye piyasası mevzuatı kapsamında özkaynak olarak verilenler, kredili işlemle alınarak teminata konu edilenler veya İstanbul Takas ve Saklama Bankası AŞ piyasaları için teminata konu edilenler dışında teminat olarak verilen paylar da fiili dolaşım dışında tutulacak.

Hukuken kısıtlı ve alım satıma konu edilemeyen payların yanı sıra yasaklı ve hacizli paylar da fiili dolaşımdaki pay tanımına dahil edilmeyecek.

Yurt dışı piyasalarda işlem gören paylar fiili dolaşımdaki pay tanımının dışında tutulacak

Fiili dolaşım hesabına dahil edilmeyen paylara sahip kişilerin, serbest veya serbest özel fon katılma payları ile Borsa İstanbul'da işlem gören halka açık şirketlerdeki payları nedeniyle sahip oldukları ihraççı paylarının ilgili fon veya halka açık şirketteki sahiplik oranına isabet eden kısmı da fiili dolaşım dışında tutulacak.

Şirket sermayesinin yüzde 10 veya daha fazlasına sahip ortakların belirlenmesinde de bu kişilerin serbest veya serbest özel fon katılma payları ile Borsa İstanbul'da işlem gören halka açık şirketler üzerinden sahip oldukları paylar dikkate alınacak. Söz konusu paylar, ilgili fon veya halka açık şirketteki sahiplik oranları nispetinde hesaplamaya dahil edilecek.

Yurt dışı piyasalarda işlem gören paylar da fiili dolaşımdaki pay tanımının dışında tutulacak.

Fiili dolaşımdaki pay adedi ve fiili dolaşımdaki pay oranı verileri, 11 Eylül 2026 tarihinden itibaren MKK tarafından günlük olarak hesaplanacak ve kamuya duyurulacak.

Borsa İstanbul'da payları işlem gören tüm şirketler de fiili dolaşımdaki pay kriterleri kapsamına giren gerçek ve tüzel kişilerin kimlik ve unvan bilgilerini her ayın ilk iş gününde MKK'ye bildirecek. Bu konuda MKK görevlendirilecek.

“Kazanan şirket, denemiş olan şirkettir”

“Bir pazaryerine ürün koymak ya da web sitesini İngilizceye çevirmek e-ihracat yapmak anlamına gelmiyor” diyen Çiğdemli, şirketlere önce hedef pazara uygun iş modelini kurmalarını, ardından teknolojiyi seçmelerini önerdi. Çiğdemli’nin büyümek isteyen şirketlere bir diğer mesajı ise “Kazanan şirket, denemiş olan şirkettir” oldu.

Toplam 6,1 trilyon dolarlık ticaret hacmini yöneten dünyanın önde gelen e-ticaret pazaryerleri, 3-5 Eylül tarihlerinde Haliç Kongre Merkezi’nde düzenlenen İstanbul Küresel E-İhracat Zirvesi’nde (IGEXX 2026) buluştu. Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda, Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) ve Elektronik Ticaret İşletmecileri Derneği (ETİD) iş birliğiyle gerçekleştirilen zirve; Amazon, Alibaba, Walmart Marketplace, eBay, TikTok Shop, SHEIN, Tmall ve JD.com’un da aralarında bulunduğu 50’ye yakın küresel e-ticaret platformunu İstanbul’da bir araya getirdi. Zirve kapsamında düzenlenen panelde konuşan TOBB E-ticaret Meclis Üyesi ve Ticimax Kurucu CEO’su Cenk Çiğdemli, Türkiye’den dünyaya açılmak isteyen şirketlerin yaptığı hataları ve sürdürülebilir büyümenin kritik noktalarını anlattı.

“Web sitesini İngilizce yapmak e-ihracat için yeterli değil”

Ticimax olarak sahada yüzlerce şirketle çalıştıklarını ve binlerce şirketin ihtiyaçlarını dinlediklerini belirten Çiğdemli, e-ihracatta karşılaştığı en büyük yanılgının teknolojiyle işe başlamak olduğunu söyledi. “Benim gördüğüm en büyük hata, bir işletmenin iş modelinden önce teknolojiyi seçmesi” diyen Çiğdemli, Türkiye’de başarıyla çalışan bir e-ticaret modelinin aynı şekilde başka bir ülkeye taşınmasının sonuç vermeyebileceğine dikkat çekti.

Çiğdemli, “Bir işletme yurt dışındaki bir pazaryerine ürünlerini koyduğunda ‘Ben e-ihracat yapıyorum’ zannediyor. Veya kendi web sitesini açıp dilini İngilizce yaptığında, döviz kurunu eklediğinde tamamen e-ihracata hazır olduğunu düşünüyor. Oysa Almanya’daki kullanıcının beklediği teslim süresi ve iade koşullarıyla Körfez ülkelerindeki tüketicinin alışkanlıkları ve ödeme yöntemleri birbirinden farklı” dedi.

E-ihracata başlamadan önce bu 5 soruya cevap verin

Şirketlerin teknoloji yatırımından önce hedef pazarın dinamiklerini çözmesi gerektiğini vurgulayan Çiğdemli’ye göre e-ihracata çıkmadan önce beş temel sorunun yanıtlanması gerekiyor: Hangi ülkeye satış yapacağım? Kime satacağım? Hangi ödeme yöntemiyle satacağım? Ürünü kaç günde teslim edeceğim? İade sürecini kaç günde tamamlayacağım?

Bu soruların cevaplarının kullanılacak teknolojiyi de büyük ölçüde belirleyeceğini ifade eden Çiğdemli, “Eğer bu soruların cevabını verebiliyorsak, cevaplar zaten hangi teknolojiyi kullanmamız gerektiğini söylüyor. Veremiyorsak sorun teknoloji değil, iş modelinin henüz belirlenmemiş olmasıdır” diye konuştu.

“Yarın olmak istediğiniz şirket hangi altyapıyı kullanıyor?”

E-ticaret şirketlerinin teknoloji altyapısını yalnızca bugünkü ihtiyaçlarına göre seçmemesi gerektiğini belirten Çiğdemli, şirketlere üç-beş yıl sonrasını düşünerek hareket etmelerini önerdi. “Ben üç yıl sonra olmak istediğim yerde bulunan, benden beş kat büyük bir şirketi kendime örnek alıyorsam, ‘O şirket hangi altyapıyı kullanıyor?’ diye bakmam lazım” diyen Çiğdemli, teknoloji sağlayıcılarının sunduğu uzun özellik listelerinden çok, bu özelliklerin gerçek şirketler tarafından nasıl kullanıldığına bakılması gerektiğini söyledi. Yaklaşık 21 yıldır e-ticaret teknolojileri geliştirdiklerini belirten Çiğdemli, “Size yüzlerce özellik gösterebilirim. Broşürlerde veya web sitesinde ‘Bizde şu özellikler var’ diyebilirsiniz. Ama asıl soru şu; Müşteri bunları gerçekten kullanıyor mu ve o altyapıyla hedeflediği büyüklüğe ulaşabiliyor mu? Bence en iyi kriterlerden biri bu” dedi.

İkinci ülkeyle birlikte e-ihracat “mühendislik işine” dönüşüyor

Tek bir ülkeye satış yapmanın görece daha kolay olduğunu ifade eden Çiğdemli’ye göre asıl sınav ikinci ve üçüncü pazara açılırken başlıyor. “Birinci ülke pazarlama, ikincisi artık mühendislik işi” diyen Çiğdemli, her yeni pazarın farklı sipariş, ödeme, lojistik, depo ve iade sistemleri anlamına geldiğine dikkat çekti. Çiğdemli, “Amerika’ya satış yapacağım, Amazon depolarını kullanacağım. Bunlara entegre olabiliyor muyum? Fransa’ya gireceğim; oranın kültürüne ve farklı ödeme sistemlerine uyum sağlayabiliyor muyum? Bunların hepsini sorgulamak gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Büyüme sürecinde gözden kaçırılan konulardan birinin teknoloji maliyetleri olduğunu söyleyen Çiğdemli, şirket hacmi büyüdükçe toplam teknoloji maliyetinin artmasının doğal olduğunu ancak birim maliyetin düşmesi gerektiğini vurguladı. Çiğdemli, “Bu altyapıda büyüdükçe, satışım arttıkça maliyetim ne olacak? İşletmenin hacmi büyüdükçe birim fiyatının düşmesi lazım. Toplam maliyet elbette artacaktır ama birim fiyatları düşerek artmalı” dedi.

Altyapınızı değiştirmeniz gerektiğini gösteren 3 sinyal

Çiğdemli’ye göre şirketlerin mevcut e-ticaret altyapılarının büyümelerine artık yetişemediğini gösteren üç temel sinyal bulunuyor: Operasyonu yönetebilmek için sürekli daha fazla insana ihtiyaç duyulması, ihtiyaç duyulan özelleştirmelerin yapılamaması ve dönüşüm oranlarının yükselmemesi. “Belirli bir hacme geldiniz ve kendinizi artık bir kalıbın içinde hissediyorsunuz. Bazı özelleştirmelere ihtiyacınız var ve altyapı sağlayıcınız ‘Ben bu kadarım’ diyorsa artık değiştirmeniz gerekiyor” diyen Çiğdemli, buna karşılık şirketin büyüme hızına ayak uydurabilen ve yeni ihtiyaçlara çözüm geliştirebilen altyapıların değiştirilmesine gerek olmadığını söyledi.

“Kazanan şirket, denemiş olan şirkettir”

E-ihracatta teknolojinin ve doğru iş modelinin yanında üçüncü bir unsurun daha kritik olduğuna dikkat çeken Çiğdemli, bunu “cesaret” olarak tanımladı. Ancak cesaretin kontrolsüz yatırım anlamına gelmediğinin altını çizen Çiğdemli, “Hiçbir fizibilite yapmadan, pazarı araştırmadan, ürün gerçekten uygun fiyata satılabilecek hale gelmeden para yakmaya başlarsanız çok sayıda başarısız işletme örneği görürsünüz. Fizibilitenin düzgün yapıldığı ve ürünlerin gerçekten kârlı biçimde satılabildiği noktada ise cesaretle gelen çok büyük başarılar gördük” dedi. Türkiye’de şirketlerin artık e-ticarete girme konusunda önemli bir çekince yaşamadığını ancak aynı cesaretin e-ihracatta henüz oluşmadığını söyleyen Çiğdemli, şirketlere küçük ölçekli denemelerle yeni pazarlara açılma çağrısında bulundu:

“Kazanan şirket, denemiş olan şirkettir. Çok fazla para yakmadan deneyin, test edin, farklı stratejiler uygulayın. Olmuyorsa geri dönersiniz. Ucuza geri dönmek başka bir şeydir; hiç cesaret etmemek başka bir şey. E-ihracatta başlamak, cesaret etmek ve ilerlemek değerli.”

Buna göre, ağustosta aylık en yüksek reel getiri, yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) ile indirgendiğinde yüzde 7,17, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ile indirgendiğinde ise yüzde 7,93 oranlarıyla külçe altında görüldü.

Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde, yatırım araçlarından devlet iç borçlanma senetleri (DİBS) yüzde 0,66, avro yüzde 0,61 ve mevduat faizi yüzde 0,33 ile yatırımcısına reel getiri sağlarken, dolar yüzde 0,86 ve BIST 100 endeksi yüzde 1,83 oranlarında yatırımcısına kaybettirdi.

TÜFE ile indirgendiğinde ise devlet iç borçlanma senetleri (DİBS) yüzde 1,38, avro yüzde 1,34 ve mevduat faizi yüzde 1,05 ile yatırımcısına reel getiri sağlarken, dolar yüzde 0,15, BIST 100 endeksi yüzde 1,13 oranlarında yatırımcısının kaybetmesine yol açtı.

DİBS üç aylık değerlendirmede, Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 3,46, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 4,77 ile yatırımcısına en yüksek reel getiri sağlayan yatırım aracı olarak hesaplandı.

Aynı dönemde BİST 100 ekdeksi, Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 7,15, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 5,98 ile yatırımcısına en çok kaybettiren yatırım aracı oldu.

Altı aylık değerlendirmeye göre mevduat faizi (brüt), Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 1,19, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 2,87 ile yatırımcısına en yüksek reel getiri sağlayan yatırım aracı olarak öne çıktı.

Külçe altın ise Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 19,35, TÜFE ile indirgendiğinde de yüzde 18,01 oranlarında yatırımcısına en çok kaybettiren yatırım aracı olarak görüldü.

Yıllıkta en yüksek reel getiri külçe altında

Finansal yatırım araçları yıllık olarak değerlendirildiğinde, külçe altın Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 19,73, TÜFE ile indirgendiğinde yüzde 16,49 oranlarında yatırımcısına en yüksek reel getiri sağlayan yatırım aracı oldu.

Yıllık değerlendirmede, Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yatırım araçlarından DİBS yüzde 4,21, mevduat faizi (brüt) yüzde 3,35 oranlarında yatırımcısına reel getiri sağlarken, BIST 100 endeksi 0,20, dolar yüzde 8,36, avro yüzde 8,68 oranlarında yatırımcısına kaybettirdi.

TÜFE ile indirgendiğinde ise DİBS yüzde 1,39 ve mevduat faizi (brüt) 0,56 oranlarında yatırımcısına reel getiri sağlarken, BIST 100 endeksi 2,9, dolar 10,84 ve avro 11,16 oranlarında yatırımcısının kayba uğramasına yol açtı.

2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'dan (OVP) derlediği bilgilere göre, küresel belirsizlik ve jeopolitik risklere bağlı olarak uluslararası finans piyasalarında aşırı oynaklıkların görüldüğü 2026 yılında, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından dezenflasyon sürecinde politika faizini destekleyici bir araç olarak kullanılan makroihtiyati politika adımlarıyla Türk lirasına geçiş teşvik edildi ve kredi büyümesinin enflasyonla uyumlu seviyelerde seyretmesi sağlandı.

Bu çerçevede, ocak ayında yabancı para (YP) kredilere ilişkin büyüme sınırı sıkılaştırılırken tüketici kredili mevduat hesaplarının (KMH) limitleri için de büyüme sınırı getirildi.

Martta, kredi büyümesine dayalı zorunlu karşılık uygulamasında istisna edilen kredilerin kapsamı daraltıldı. Mayıs sonunda ise tüketicilere kullandırılan ihtiyaç ve taşıt kredileri ile KMH limitleri ve Türk lirası ticari krediler için kredi büyüme sınırları düşürüldü. YP kredilere ilişkin büyüme sınırının düşürülmesinin etkisiyle kur etkisinden arındırılmış yıllıklandırılmış YP ticari kredi artışı 28 Ağustos itibarıyla yüzde 11,2 seviyesine geriledi. Ayrıca ocakta TL cinsi yurt dışı repo işlemlerinden sağlanan fonlar ve yurt dışından kullanılan krediler için zorunlu karşılık oranları artırıldı.

Program döneminde kredi faizleri, TCMB'nin politika adımlarıyla uyumlu hareket etti. Fonlama maliyetlerindeki artış hem ticari hem de bireysel kredi faiz oranlarına yansıdı. Ticari kredi kompozisyonu, YP kredi büyümesindeki kısıtların etkisiyle Türk lirası lehine gelişti. Sıkı finansal koşulların etkisiyle reel sektörün borçluluğu ve finansal kaldıraç oranı tarihi ortalamalarının altında kalırken YP krediler büyük ölçekli firmalarda yoğunlaştı.

Makroihtiyati düzenlemeler hanehalkı borçluluğunu da dengelerken bireysel kredi kartı ve KMH büyümesi yavaşladı. Hanehalkı varlıklarında TL mevduat tercihi öne çıkarken değerli metal fiyatlarındaki hızlı yükseliş, YP mevduat kompozisyonunda kıymetli maden hesaplarının payının artmasına neden oldu.

Bankacılık sektörünün takibe dönüşüm oranı, Temmuz 2026 itibarıyla geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,2'den yüzde 2,9'a yükseldi ancak tarihi ortalamasının altında seyretmeye devam etti. Söz konusu yükselişte küçük ve orta büyüklükteki işletme (KOBİ) kredileri, tüketici kredileri ve bireysel kredi kartlarının alacak bakiyesindeki artış etkili oldu.

Ocak 2026 itibarıyla kredi kartları ve ihtiyaç kredilerine yeniden yapılandırma imkanı getirildi. Takipteki alacaklar için ayrılan yüksek karşılık oranları ve bankaların güçlü sermaye yapısı, finansal istikrara yönelik riskleri sınırlandırdı.

Bankacılık sektörünün istikrarlı karlılık yapısı, sermaye yeterliliğini destekleyen en önemli unsur olmaya devam ederken Sermaye Yeterliliği Rasyosu (SYR) hesaplamasında kullanılan geçici esneklikler 2026 yılı itibarıyla sonlandırıldı.

Aralık 2025 itibarıyla yüzde 19,7 seviyesinde bulunan sektör SYR'si, söz konusu düzenlemelerin de etkisiyle Ocak 2026 itibarıyla yüzde 16,8'e geriledi ve Temmuz 2026 itibarıyla yüzde 16,6 seviyesinde gerçekleşti. Söz konusu rasyo, Basel kriterlerine göre belirlenen yüzde 8'lik yasal alt sınırın ve BDDK'nin yüzde 12 olarak belirlediği hedef oranın üzerinde seyretmeye devam ediyor.

Kur Korumalı Mevduat (KKM) uygulamasından çıkış stratejisi çerçevesinde, 23 Ağustos 2025 itibarıyla gerçek kişiler için hesap açma ve yenileme işlemleri sonlandırıldı. Karar sonrası 9,6 milyar dolar seviyesinde bulunan gerçek kişi KKM bakiyesi, Ağustos 2026'da tamamen sıfırlandı.

Tüzel kişiler için 15 Şubat 2025 itibarıyla hesap açma ve yenileme işlemleri sonlandırıldı ve tüzel kişi KKM bakiyesi, 2025 yılı ağustos ayındaki 200 milyon dolar seviyesinden Aralık 2025 itibarıyla sıfıra indi.

Bu kapsamda, Ağustos 2023'te toplam mevduat içinde yüzde 26,2 paya ulaşan KKM bakiyesi tasfiye edilirken KKM'nin Türk lirasını teşvik edici rolü çerçevesinde TL cinsi mevduatın toplam mevduat içindeki payı 28 Ağustos 2026 itibarıyla yüzde 61,5'e yükseldi.

Türk lirası cinsinden yatırım araçları teşvik edilecek

OVP'ye göre, Türk lirası cinsinden yatırım araçları teşvik edilecek, kredi büyümesine yönelik para politikasıyla uyumlu politikalar sürdürülecek, yatırım ve ihracata yönelik faaliyetlerde finansman koşulları iyileştirilecek.

Yabancı para mevduatın cazibesinin azaltılması, Türk lirası mevduatın payının artırılması ve vadesinin uzatılmasına yönelik politikalar uygulanmaya devam edilecek. Cari işlemler dengesini ve sürdürülebilir büyümeyi desteklemek amacıyla yatırım ve ihracata yönelik faaliyetlerde finansmana erişim koşulları iyileştirilmeye devam edilecek.

İç talebi dengelemek, enflasyon beklentilerini çıpalamak ve cari işlemler açığını azaltmak amacıyla bireysel krediler ve hedefli olmayan ticari kredilerde para politikası duruşunu destekleyici politikalar uygulanmaya devam edilecek.

Finansal sektör düzenlemeleri, uluslararası standartlara uyum ile sektörde yaşanan yeni gelişmeler gözetilerek geliştirilecek. Basel III Final (Basel IV) düzenlemesine uyum sağlanması amacıyla, AB mevzuatı da göz önünde bulundurularak bankaların kamuya açıklama yükümlülükleri ile ilgili mevzuatta gerekli değişiklikler yapılacak ve uygulamaya geçirilecek.

Tasarruf finansman şirketlerinin faaliyetlerine ilişkin süreçlerin sağlıklı sürdürülmesi, dengeli bir şekilde büyümelerinin sağlanması ve müşterilerin menfaatlerinin korunması amacıyla düzenlemeler yapılmaya devam edilecek.

Düzenlemelerin sadeleştirilmesi çalışmalarına devam edilerek finansal sektörün aracılık faaliyetlerini etkin bir şekilde sürdürmesi sağlanacak. Uluslararası iyi uygulamalara uyum sağlanması amacıyla bankaların kurumsal yönetim ilkeleri ile iç sistemleri ve içsel sermaye değerlendirme süreçlerine ilişkin ilgili mevzuatta değişiklikler yapılacak.

Kalkınma bankacılığının yeniden yapılandırılması ve etkinliğinin artırılması için mevzuat altyapısı ve organizasyon yapısı güçlendirilecek.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, NSosyal hesabından, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın duyurduğu Yarısı Bizden Kampanyası'nın 1 yıl daha uzatılmasına ilişkin paylaşımda bulundu.

Bakan Kurum, "Siz istediniz, Yarısı Bizden'i 1 yıl daha uzattık. Yeni süre, 31 Aralık 2027. Evini dönüştürmek isteyen vatandaşlarımızın yanında olmaya devam edeceğiz." açıklamasını yaptı.

Kampanya kapsamında bugüne kadar İstanbul'da 435 bin 683 bağımsız bölümün dönüşüm kapsamına alındığı bilgisini paylaşan Kurum, 108 bin 881 bağımsız bölümün ise dönüşümünün tamamlandığını bildirdi.

Kurum, bu yıl sonuna kadar 500 binden fazla konutun ise kampanya kapsamına alınmasının hedeflendiğini kaydetti.

Yarısı Bizden Kampanyası

İstanbul'da kentsel dönüşümü hızlandırmak için 22 Şubat 2024'te Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yürürlüğe giren Yarısı Bizden Kampanyası kapsamında vatandaşlara evlerini yeniden inşa ettirmeleri için 875 bin lira hibe, 875 bin lira kredi ve 125 bin lira da tahliye desteği olmak üzere 1 milyon 875 bin lira destek veriliyor.

Aynı koşullarda hak sahibinin bir dükkanı veya iş yeri için 437 bin 500 lira hibe ve 437 bin 500 lira kredi, 125 bin lira taşınma desteği sağlanırken, hak sahibinin diğer her bir dükkanı için 875 bin lira da kredi imkanı sunuluyor.

Alan bazlı site benzeri büyük dönüşümlerde ise TOKİ veya Emlak Konut inşaatları üstleniyor. Bu modelde her bir hak sahibi için 875 bin liralık hibe desteği ve 125 bin liralık taşınma desteği sağlanıyor. Hibe tutarı bina maliyetinden düşürülüyor, arta kalan borç ise yine uzun vadeli uygun ödeme koşullarıyla taksitlendiriliyor.

Bakanlık, ağustos ayı ve yılın 8 ayına ilişkin faaliyet illerine göre ihracat verilerini açıkladı.

Buna göre İstanbul, geçen ay 5 milyar 503 milyon dolarla en fazla ihracat yapan il oldu. Kentin ihracatı, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 13 arttı. İstanbul'u, 3 milyar 122 milyon dolar ve yüzde 16,6 yükselişle Kocaeli ile 1 milyar 842 milyon dolar ve yüzde 1,2 azalışla İzmir takip etti.

Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar faslı, 1 milyar 585 milyon 465 bin dolarla İstanbul'un ihracatında ilk sırada yer aldı. Bu faslı, 444 milyon 940 bin dolarla örme giyim eşyası ve aksesuarları, 420 milyon 309 bin dolarla kazanlar-makineler izledi.

Kocaeli'de, motorlu kara taşıtları 1 milyar 16 milyon 136 bin dolarla en fazla dış satım yapılan sektör oldu. Bu faslı, 335 milyon 903 bin dolarla elektrikli makine ve cihazlar, 296 milyon 975 bin dolarla mineral yakıtlar ve yağlar takip etti.

İzmir'in ihracatında, mineral yakıtlar ve yağlar, 292 milyon 454 bin dolarla ilk sırada yer aldı. Söz konusu faslın ardından, 183 milyon 569 bin dolarla kazanlar-makineler, 180 milyon 198 bin dolarla demir ve çelik geldi.

İlk 3 ilin en fazla ihracat yaptığı ülkeler

İstanbul'un ihracatında, 986 milyon 101 bin dolarla İsviçre ilk sırada yer aldı. Bu ülkeyi, 479 milyon 727 bin dolarla ABD ve 336 milyon 420 bin dolarla Birleşik Arap Emirlikleri izledi.

Kocaeli, en fazla ihracatı 304 milyon 910 bin dolarla İngiltere'ye yaptı. Bu ülkenin ardından, 280 milyon 591 bin dolarla Almanya ve 179 milyon 400 bin dolarla ABD geldi.

İzmir'in en fazla ihracat yaptığı ülke, 177 milyon 652 bin dolarla Almanya oldu. Bu ülkeyi, 169 milyon 126 bin dolarla ABD, 144 milyon 824 bin dolarla İspanya takip etti.

İhracatını tutar bazında en çok artıran iller

Ağustosta, yıllık bazda ihracatını en fazla artıran iller sıralamasında İstanbul 634 milyon dolarlık artışla ilk sırada geldi. İstanbul'u, 467 milyon dolarla Mersin, 444 milyon dolarla Kocaeli izledi.

Böylece ocak-ağustos döneminde 25 il 1 milyar doların üzerinde ihracat yaptı, 56 il de ihracatını artırdı.

2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'dan (OVP) derlediği bilgiye göre küresel şoklar, jeopolitik gerilimler ve rekabet baskılarına karşı ekonomik güvenliğin artırılması amacıyla enerji, tarım, gıda, sağlık, teknoloji ve savunma gibi stratejik alanlarda kaynak güvenliği güçlendirilecek.

Kritik ürün, teknoloji ve hizmetlerde dışa bağımlılığı azaltmak üzere yerli üretim ve yenilik kapasitesi geliştirilecek, tedarik zincirleri çeşitlendirilecek ve stratejik alanlarda güvenilir işbirlikleri derinleştirilecek.

Demografik dönüşüm, afetler, jeopolitik gelişmeler ve küresel arz şoklarına karşı toplumsal ve fiziksel dayanıklılığın güçlendirilmesiyle ekonominin çoklu şoklara karşı direncinin artırılması hedefleniyor.

Yarı iletkenler ve yapay zekada kapasite artırılacak

Teknolojik bağımsızlığın ve ekonomik güvenliğin güçlendirilmesi amacıyla savunma, sağlık, yarı iletkenler ve yapay zeka gibi stratejik sektörlerde yerli AR-GE, üretim ve yenilik kapasitesi artırılacak. Bu alanlarda geliştirilen teknolojilerin ekonomiye ve sivil kullanım alanlarına aktarımı desteklenecek.

Savunma sanayisi teknolojilerinin sivil uygulamalarla etkileşimi artırılırken teknoloji yoğun sivil alımlarda yerli ve milli savunma sanayisinin yeteneklerinden yararlanılması teşvik edilecek. Böylece bu alanlardaki yerlilik oranının yükseltilmesi ve katma değerli ihracatın desteklenmesi sağlanacak.

Çevik üretim yöntemlerinin yaygınlaştırılmasıyla savunma sanayisi ürünlerinin kullanım alanı genişletilecek ve yerli katkı oranı artırılacak.

İmalat sanayisi, enerji, tarım, sağlık ve ulaştırma sektörlerinde arz güvenliğinin güçlendirilmesi için kritik alanlarda teknoloji geliştirilmesini ve yerli üretimi destekleyici eylem planları hazırlanacak. Planlar, Ekonomi Koordinasyon Kurulunun değerlendirme ve kararına sunulmak üzere Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığına iletilecek.

Sağlık teknolojilerinde yerli üretim güçlendirilecek

Savunma sanayisinde kazanılan teknolojik yetkinliklerin aktarılacağı alanların başında sağlık sektörünün gelmesi öngörülüyor.

Ulusal sağlık sisteminin ihtiyaç duyduğu aşı, ilaç, tıbbi cihaz, tanı kiti, biyoteknolojik ürün ve yapay zeka tabanlı sağlık teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik AR-GE ve ÜR-GE faaliyetleri desteklenecek. Bu çalışmalarla sağlık sektöründeki yerli üretim kapasitesi güçlendirilecek.

Ayrıca kimlik, pasaport ve endüstriyel uygulamalarda kullanılan yarı iletken çiplerin Türkiye'de üretilmesini sağlayacak modern tesisler kurulacak. Yarı iletken sektöründe AR-GE, tasarım, üretim ve ticarileştirme kabiliyetleri geliştirilecek.

Kamu kurum ve kuruluşlarındaki verilerin yapay zeka uygulamalarında kullanılabilecek standartlara uygun şekilde hazırlanmasına yönelik süreçler de oluşturulacak.

Dost ülkelerle platformlar kurulacak

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da OVP'yi paylaşırken savunma sanayisinde elde edilen birikimin sivil sektörlere taşınmasının önemine işaret ederek, şu ifadeleri kullandı:

"Savunma sanayisinde elde ettiğimiz teknoloji ve yetkinlikleri sivil endüstrilere de aktarmak istiyoruz. Bunların başında sağlık endüstrileri geliyor. Burada da kamu alımlarının çok önemli role sahip olduğunu biliyoruz. Kendimizi daha güvende hissedeceksek diğer kritik teknolojileri de ülkemize kazandırmamız lazım. Burada sadece Türkiye olarak bakmıyoruz, dost ve kardeş ülkelerle ortak platformlarla üreterek gitmek durumundayız. ABD dünyanın en zengin ülkelerinden, buna rağmen F-35'i üretirken bir platform kurdular. Biz de dahil olmak üzere pek çok ülke burada yer aldı. Biz de önümüzdeki dönem ürün bazlı olarak dost ülkelerle platformlar oluşturmaya hem geliştirme hem pazarlama açısından dikkat edeceğiz."

Bakan Bolat, kadın kooperatiflerinin ticaret hayatında daha güçlü yer alması için çalışmayı sürdüreceklerini belirterek "Kadınlarımızın emeği büyüdükçe Türkiye büyüyecek, kadınlarımızın üretim gücü, Türkiye Yüzyılı'nın ekonomisine güç katacak" dedi.

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, NSosyal hesabından yaptığı paylaşımda, kadın kooperatiflerinin dijital pazarlara erişimini kolaylaştırmak amacıyla Bakanlık ve e-ticaret platformları arasında yapılan işbirliğini değerlendirdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde ortaya konulan "Türkiye Yüzyılı" vizyonuna işaret eden Bolat, bu kapsamda en önemli hedeflerden birinin, milletin her bir ferdinin üretimden ticarete, ekonomiden sosyal hayata kadar her alanda daha güçlü şekilde yer alması olduğunu belirtti.

Bakan Bolat, kadınların emeğini ve üretim gücünü ekonominin daha güçlü bir parçası haline getiren söz konusu işbirliğini son derece önemsediklerini vurguladı.

Bu kapsamda, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş'ın koordinasyonuyla, kadınların ekonomik ve sosyal hayattaki konumunu güçlendirmeye yönelik yapılan kararlı çalışmaların üretime önemli katkılar sunduğuna dikkati çeken Bolat, şunları kaydetti:

"Bakanlık olarak, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığımız başta olmak üzere hükümetimizin tüm kurumlarıyla güçlü koordinasyon ve işbirliği içerisinde, kadın kooperatiflerimizin ve kadın girişimcilerimizin daha fazla üretmesi, daha geniş pazarlara ulaşması ve ticaret hayatında daha güçlü yer alması için çalışmaya devam edeceğiz. Kadınlarımızın emeği büyüdükçe Türkiye büyüyecek, kadınlarımızın üretim gücü, Türkiye Yüzyılı'nın ekonomik gücüne güç katacak."

Dünya Bankası Grubu kuruluşu Uluslararası Finans Kurumu (IFC) ile ortak finanse edilecek proje kapsamında kurulacak tesis, GRT'nin Çin dışındaki ilk üretim üssü olacak.

Enerji tasarruflu cam filmleri, karbondioksit ve uçucu organik bileşiklerin emilimine yönelik malzemeler ile boya koruma filmlerinin üretileceği tesisin, endüstriyel emisyonların azaltılmasına katkı sağlaması ve düşük emisyonlu ileri malzemelerin gelişmekte olan pazarlarda kullanımını desteklemesi hedefleniyor.

Yatırımla yerel üretim kapasitesinin artırılmasının yanı sıra Türkiye'nin Avrupa, Asya ve çevre pazarlarını birbirine bağlayan bölgesel bir üretim merkezi olarak konumunun güçlendirilmesi amaçlanıyor.

"Banka, son 10 yılda tüm üyeleri arasında en büyük ikinci yatırımını Türkiye'de gerçekleştirdi"

Asya Altyapı Yatırım Bankası Başkan Yardımcısı Ajay Bhushan Pandey, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, Türkiye'nin Asya Altyapı Yatırım Bankası'nın çok önemli bir ortağı olduğunu belirterek, Türkiye'nin bankanın kurucu üyelerinden biri olduğunu dile getirdi.

Bankanın son 10 yılda tüm üyeleri arasında en büyük ikinci yatırımını Türkiye'de gerçekleştirdiğini dile getiren Pandey, "Yatırım yaptığımız yaklaşık 40 proje ve 9 milyar dolar tutarında bir hacimden bahsediyoruz. Hazırlık aşamasında olan daha pek çok proje de bulunuyor. Portföyümüzde en büyük yatırımımız Hindistan’da, hemen ardından ikinci sırada Türkiye geliyor. Kişi başına düşen yatırım miktarına baktığınızda Türkiye birinci sırada yer alır." dedi.

Pandey, Türkiye'de kamu, özel sektör ve yerel finans kuruluşları aracılığıyla gerçekleştirilen yatırımların olduğunu aktararak, "Türkiye’deki birçok kalkınma bankasıyla ortaklık kurduk, ayrıca Türk bankalarının ihraç ettiği tahvillere katılım sağladık. Çok çeşitli finansal araçlar kullanıyoruz." ifadelerini kullandı.

"Gelecek yıllarda çok daha fazlasını başarabileceğimizi öngörüyorum"

Ajay Bhushan Pandey, hem kamu sektöründe hem de özel sektörde Türkiye'nin altyapı gelişimine katkı sağlama kararlılığını sürdürdüğünü kaydederek, Türkiye’de daha fazla proje hayata geçirmek ve daha fazla finansman sağlamak için büyük bir potansiyel olduğuna işaret etti.

Projeler için finansmanı doğrudan kendilerinin sağlayabileceği gibi çok taraflı kalkınma bankalarıyla veya Türkiye içindeki kalkınma finansmanı kuruluşlarıyla işbirliği yaparak da organize olabileceklerini ifade eden Pandey, "Gelecek yıllarda geçmişte yaptıklarımızdan çok daha fazlasını başarabileceğimizi öngörüyorum." diye konuştu.

Pandey, bankanın mevcut portföyünün enerji, ulaştırma, atık yönetimi, kentsel gelişim ve iklim direnci alanlarında yoğunlaştığına dikkati çekerek, "Sürdürülebilir şehirler, elektrifikasyon ve sıfır atık alanlarında daha da büyümek istiyoruz. Türkiye için onaylanmış bir jeotermal projemiz de mevcut." açıklamasını yaptı.

Mevcut jeopolitik durum nedeniyle her ülkenin kendi enerji güvenliğini sağlama arayışında olduğunu kaydeden Pandey, "Enerji güvenliğinden bahsettiğinizde yenilenebilir enerji ve elektrifikasyon, bu politikanın ayrılmaz birer parçası haline gelir." ifadelerini kullandı.

"Banka, Türkiye'de gelecek birkaç yıl içinde daha da fazlasını yapmayı hedefliyor"

Ajay Bhushan Pandey, bankanın çok güçlü bir portföye sahip olduğunu belirterek, Türkiye'de gelecek birkaç yıl içinde daha da fazlasını yapmayı hedeflediklerini vurguladı.

Türkiye'deki proje portföylerinin oldukça dinamik olduğuna dikkati çeken Pandey, "Bizim açımızdan 'Türkiye’de yalnızca şu kadar sayıda projeyi finanse ederiz' gibi bir sınırlama ya da üst sınır söz konusu değil. Türkiye hükümetiyle birlikte fizibilitesi yüksek, kaliteli projeler tespit ettiğimiz sürece bunları finanse ederiz. Şayet 10 iyi proje belirlersek, önümüzdeki birkaç yıl içinde bu 10 projenin tamamını finanse etmeye çalışırız." ifadelerini kullandı.

Pandey, altyapı geliştirirken aynı zamanda iklim sorununa da çözüm üretmek zorunda olunduğuna işaret ederek, "Dolayısıyla yeşil altyapı ve altyapı finansmanı hayati önem taşır. Önümüzdeki yıllarda Asya altyapısının ihtiyaç duyacağı kaynak ile mevcut sermaye arasında devasa bir finansman açığı bulunuyor." dedi.

Çok taraflı kalkınma bankalarının (MDB) rolünün son derece kritik olduğuna dikkati çeken Pandey, şu değerlendirmelerde bulundu:

"MDB'ler, gerek kendi bilançoları üzerinden gerekse çeşitli finansal enstrümanlar aracılığıyla özel sermayeyi harekete geçirerek bu açığın kapatılmasına yardımcı olabilir. MDB'ler, projelerin tespit edilip finanse edilebilir nitelikte yapılandırılmasına katkı sunar. Böylece projelerin çok taraflı kalkınma bankalarından, özel sermayeden veya kredi iyileştirme ve garanti mekanizmaları gibi farklı enstrümanlardan finansman temin etmesi mümkün hale gelir."

Uluslararası Enerji Ajansı'nın Dünya Enerji Görünümü 2025 raporu ve uluslararası sektör raporlarından derlediği bilgilere göre, teknoloji ve endüstrinin geleceğini şekillendiren ve tedarik riski yüksek olan "kritik mineraller" ve 17 özel elementten oluşan "nadir toprak elementleri" ABD başta olmak üzere birçok ülkenin ajandasında ön sıralarda yer alıyor.

Bakır, lityum ve grafit gibi enerji dönüşümü, savunma sanayisi ve yapay zeka teknolojileri açısından önem taşıyan kritik minerallerin işlenmesi ve rafinajının büyük ölçüde yurt dışında gerçekleştirilmesi, ABD'nin tedarik zincirlerindeki dışa bağımlılığını artırıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, kritik mineralleri ekonomik bir ham madde meselesinin ötesinde, ülkenin ulusal güvenliği, savunma sanayisi ve Çin'e olan stratejik bağımlılığının azaltılması açısından kritik bir alan olarak değerlendiriyor.

Bu süreçte özellikle Çin'in kritik minerallerin küresel tedarik zincirlerindeki güçlü konumu, ABD'de kritik malzemelerin tedarik güvenliğinin güçlendirilmesine yönelik iki partili girişimleri hızlandırıyor.

Trump, geçen yıl göreve başlarken ilan ettiği Ulusal Enerji Acil Durumu'nda, ABD'nin enerji ve kritik mineraller alanındaki üretim, işleme, rafinaj ve altyapısının ülkenin ihtiyaçlarını karşılama konusunda "fazlasıyla yetersiz" olduğunu söylemiş ve kritik mineralleri enerji güvenliği, imalat, ulaşım, tarım ve savunmayla ilişkilendirmişti.

ABD yönetimi, kritik minerallerin madenciliğinden işlenmesine ve geri dönüşümüne kadar uzanan tedarik zincirlerini ülke içinde yeniden yapılandırmayı ve böylece savunma sanayisinden yapay zeka teknolojilerine kadar stratejik sektörlerin ihtiyaç duyduğu malzemelerin güvenliğini sağlamayı amaçlıyor.

Trump, nadir toprak elementleri için stratejik ortaklık peşinde

Trump yönetimi, nadir toprak elementleri ve kritik mineraller konusunda Çin'in küresel tekelini kırmak amacıyla birçok ülke ile aktif şekilde hem stratejik ortaklıklar kuruyor hem de derin işbirlikleri yürütüyor.

ABD'nin Ukrayna'ya mali desteğinin karşılığında Trump, Kiev'in nadir toprak elementlerine ve diğer minerallerine erişim sağlayacak anlaşma yapılmasını istediğini söylemiş ve "Onların nadir topraklarını ve diğer şeyleri" istediğini belirtmişti.

Ukrayna minerallerine ilgisinin arkasındaki önemli nedenlerden biri, kritik mineraller ve nadir topraklarda Çin'in hakimiyetine karşı alternatif tedarik kaynakları oluşturmak olarak ortaya çıktı.

ABD ile Ukrayna arasında imzalanan anlaşma, iki ülkenin gelecekteki doğal kaynak projelerinde ekonomik pay ve stratejik erişim sağladı. Ancak anlaşma yalnızca nadir toprakları değil, geniş bir yelpazede yer altı kaynaklarını da kapsadı.

ABD, kritik mineral ve nadir toprak elementleri için altyapı tazeliyor

Trump yönetimi, Alaska'daki Ambler Road projesini yeniden canlandırarak kritik mineral yataklarına erişimin önünü açtı. Yönetim bunu ulusal güvenlik, ekonomik büyüme ve yabancı kaynaklara bağımlılığın azaltılmasıyla ilişkilendirdi.

Trump, Avustralya ile kritik mineraller ve nadir topraklar konusunda yapılan anlaşmayı "fırsatları bir üst seviyeye taşımak" ve "bu fırsatları değerlendirmek" şeklinde niteledi.

Bu süreçte uluslararası kamuoyunu şaşırtan açıklamalar yapan Trump, ABD'nin Grönland'a sahip olması gerektiğini belirtti.

Burada dikkat çekici nokta, Trump'ın gerekçeyi özellikle kritik mineraller değil, ulusal güvenlik olarak sunmasıydı. ABD, Grönland'a "ulusal güvenlik nedeniyle" ihtiyacı olduğunu söyledi.

Trump, bu yıl şubatta Oval Ofis'te ABD'nin ilk Stratejik Kritik Mineraller Rezervi'nin oluşturulduğunu açıkladı. Rezervi acil durumlarda sivil kullanım için kritik minerallerin stoklanması olarak tanımladı.

Trump, federal kurumların kritik mineraller ve diğer stratejik malzemelerde ABD kaynaklı tedarike yönelmesini istedi ve Truth Social hesabından "Tüm Federal Kurumlar Amerikan Malı Satın Almalı-Bahane yok!" paylaşımında bulundu.

Tüm bunlara ek olarak, Trump Çin'in fiyatlama ve arz üzerindeki hakimiyetine karşı batılı ülkeler arasında kritik mineral ticaret bloğu oluşturma fikrini ilerletti. Planın odağında lityum, kobalt, nadir topraklar, antimon, grafit ve tungsten gibi mineraller bulunuyor.

Geniş kapsamlı ortaklıklar artıyor

Trump, kritik mineraller ve geri kazanılabilir kritik malzemelerin ABD ulusal savunması için gerekli olduğunu belirten başkanlık kararını imzaladı. Ticaret Bakanlığına gerektiğinde bu malzemelerin ihracatını kısıtlama yetkisi verildi. Trump yönetimi kritik mineraller ve batarya projelerine 3 milyar dolarlık yatırım açıkladı.

Trump'ın yaklaşımı, özellikle Çin'e bağımlılığı azaltmak ve savunma sanayisinin ihtiyaç duyduğu malzemelerin ABD'de üretilmesini sağlamak üzerine kuruldu.

Çin'in küresel kritik mineral ve nadir toprak elementleri tekelini kırmayı hedefleyen ABD Başkanı Donald Trump, uluslararası sahneyi yeniden şekillendirecek çok uluslu tedarik ortaklıkları için düğmeye bastı.

Avustralya, Japonya, Güney Kore, Singapur ve İsrail gibi müttefiklerin katılımıyla "Pax Silica" koalisyonunu hayata geçirdi.

"Önce Amerika" doktrinini ham madde diplomasisine uyarlayan Beyaz Saray, finansman gücünü kullanarak kritik mineral arzını garantiye alacak bir dizi ikili anlaşmaya da imza attı. Bu kapsamda Güneydoğu Asya ülkelerinden Suudi Arabistan'a, maden işletmesinden mıknatıs üretimine uzanan geniş kapsamlı tedarik zinciri ortaklıkları kuruldu.

Ukrayna ile yapılan ve ülkenin stratejik yer altı kaynaklarına ABD'ye öncelikli erişim tanıyan pakt ise Washington'ın jeopolitik hamlelerini pekiştirdi.

Trump, sadece ABD'nin yerli üretimini artırmakla kalmayıp, ülkenin finansman gücünü (EXIM ve DFC bankaları vasıtasıyla) kullanarak kapsamı ve coğrafyası geniş mineral ortaklığı ağı inşa ediyor.

Hayvancılık ile bitkisel üretimde temel destek ve planlı üretim desteği tutarlarının artırılmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararları, Resmi Gazete'de yayımlandı.

Tarım ve Orman Bakanlığından konuya ilişkin yapılan açıklamada, bitkisel üretimden hayvancılığa, arıcılıktan su ürünleri yetiştiriciliğine kadar birçok alanda desteklerin arttıldığı bildirildi.

Bitkisel üretimde destek katsayısı artırıldı

Söz konusu karar kapsamında, bu yılın üretim uygulamaları için dekar başına 310 lira olan destek katsayı değerinin 367 liraya yükseltildiği belirtilen açıklamada, 2025 üretim yılında 244 lira olan dekar başına destek katsayı değerinin yüzde 50,4 artmış olduğu vurgulandı.

Açıklamada, 2027 üretim yılı desteklemeleri için destek katsayı değerinin 442 liraya çıkarıldığı aktarılarak, şunlar kaydedildi:

"Ürün bazında en yüksek artış ise mercimek ve nohut desteklerinde gerçekleşti. Planlama kapsamında yer alan mercimek ve nohut ürünlerinde planlı üretim desteği yüzde 141 artırılarak dekara 884 liraya yükseltildi. Mercimek ve nohut üreten üretici temel ve planlı üretim desteği olarak 2026 üretim yılı için dekara 734 lira destek alırken, 2027 üretim yılı için dekara 1326 lira destek alacak. Üretim planlaması kapsamına giren ürünlerden buğday, arpa ve mısırda, temel destek ve planlı üretim desteği toplamı 2026 üretim yılı için 806 lira olarak belirlenmişken, bu rakam 954 lira olarak güncellendi. 2027 üretim yılı içinse bu tutar 1149 liraya yükseltildi."

Açıklamada, ayçiçeği, fasulye, soya ve kanolada bu yıl için 930 lira olan temel destek ve planlama desteğinin 1101 lira olarak güncellendiği, 2027 üretim yılında ise bu tutarın 1326 liraya yükseldiği bildirildi.

Pamukta 1395 lira olan destek tutarının 1652 lira olarak güncellendiği ve 2027 için bu tutarın 1989 lira olduğu belirtilen açıklamada, "Patates, soğan ve aspirde ise 620 lira olan temel destek ve planlama desteği toplamı 734 lira olarak güncellendi, 2027 içinse 884 lira olarak belirlendi." bilgisi paylaşıldı.

Açıklamada, sertifikalı tohum kullanım desteğinde de önemli artışlar yapıldığına işaret edilerek, "2027 üretim yılında sertifikalı tohum kullanımında dekar başına destek, soya ve yer fıstığında yüzde 101 artışla 442 liraya, nohut ve yem bezelyesinde yüzde 201 artışla 442 liraya, mercimekte yüzde 141 artışla 353,6 liraya çıktı. Tarımsal yayım ve danışmanlık desteği de bir önceki yıla göre yüzde 40 artırılarak 345 bin 450 liradan 483 bin 630 liraya yükseltildi." ifadesi kullanıldı.

Hayvancılık desteklerinde yüzde 43'e varan artış

Söz konusu karar kapsamında büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık desteklerinin de arttıldığı vurgulanan açıklamada, şu bilgilere yer verildi:

"Büyükbaş hayvancılıkta hayvan başına buzağı temel desteği 1400 liradan 2 bin liraya, malak desteği ise 2 bin 800 liradan 4 bin liraya çıkarıldı. Bu desteklerdeki artış oranı yüzde 43 oldu. Küçükbaş hayvancılıkta ise hayvan başına kuzu ve oğlak temel desteği yüzde 43 artırılarak 300 liradan 430 liraya yükseltildi. Çoban desteği de yüzde 43 artırılarak 81 bin liradan 116 bin 100 liraya çıkarıldı."

Karar kapsamında, arıcılık desteğinde, üretici ve yetiştirici örgütlerine üye üreticilere arılı kovan başına verilen temel desteğin 140 liradan 250 liraya yükseltildiği kaydedilen açıklamada, örgüt üyesi olmayan üreticiler için temel destek tutarının kovan başına 100 liradan 200 liraya çıkarıldığı aktarıldı.

Açıklamada, ipek böceği temel desteğinin yüzde 36 artırılarak kilogram başına 1100 liradan 1500 liraya, tiftik üretimi temel desteğinin ise yüzde 38 artırılarak kilogram başına 160 liradan 220 liraya çıkarıldığı bildirildi.

Üreticilere ilave destekler

Atık desteğinin kapsamının genişletildiği ve verilen desteklerde yüzde 100 artış yapıldığına işaret edilen açıklamada, "Gebe hayvanlarda, Bakanlık tarafından uygulanan programlı aşılar nedeniyle meydana gelen yavru kayıpları için ödenen desteğin kapsamına, bulaşıcı hastalıklar nedeniyle meydana gelen yavru kayıpları da dahil edildi. Buzağı/malak başına verilen destek 20 bin liraya, kuzu/oğlak başına verilen destek ise 4 bin liraya çıkarıldı." bilgisi paylaşıldı.

Yeni düzenleme kapsamında bazı üretim alanlarında ilave desteklerin de sağlanacağı bildirilen açıklamada, Güçlü Besi Güçlü Üretim Projesi kapsamındaki hayvanlarda, etçi ırk sperma ile yapılan tohumlama sonucunda doğan buzağılar için ilave bin lira destek verileceği, göçer sevk kontrol noktasında doğan kuzu ve oğlaklar için ilave 215 lira/baş, ari işletmelerde doğan dişi kuzu ve oğlaklar için ise ilave 860 lira/baş destek sağlanacağı aktarıldı.

Tam izole bölgelerde koruma altına alınan arı gen kaynaklarını tampon koruma bölgesinde muhafaza eden yetiştirici örgütlerine üye üreticilere arılı kovan başına ilave 75 lira, üye olmayanlara ise ilave 60 lira desteğin verileceği belirtilen açıklamada, şu ifadeler kullanıldı:

"Çiğ süt desteği kapsamında ise ürettikleri sütü, mesleki yeterlilik belgesine sahip çiğ süt toplama veya depolama sorumluları aracılığıyla işleme tesislerine satan üreticilere temel desteğe ilave destek sağlanacak. Su ürünleri yetiştiriciliği yapan işletmelere, ürettikleri türler ve üretim şekillerine göre verilen temel destek oranlarında yüzde 30 ile yüzde 100 arasında değişen artışlar yapıldı. Hayvan gen kaynakları için verilen birim destek tutarları da bir önceki yıla göre yüzde 60 artırıldı."

"Çiftçilerimizi her koşulda desteklemeye devam edeceğiz"

Açıklamada görüşlerine yer verilen Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, planlı ve öngörülebilir bir tarım vizyonu sunduklarını belirtti.

Tarımsal Üretim Planlaması desteklerini 3 yıllık dönemler halinde ve üretim sezonundan önce açıkladıklarına dikkati çeken Yumaklı, şunları kaydetti:

"Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde, tarımsal üretimimizi artırmak ve gıda arz güvenliğimizi güvence altında tutmak için hazırladığımız bitkisel ve hayvansal üretimde destekleme tutarlarını artıran kararlar Resmi Gazete'de yayımlandı. Ayrıca bölgedeki savaş ve çatışmalardan dolayı artan girdi maliyetleri karşısında üreticilerin yükünün hafifletilmesine yönelik, bitkisel üretimde 2026 üretim yılı için daha önce açıklanan temel destek ve planlı üretim desteği tutarları da güncellendi. Hayvancılık Yol Haritamızı merkeze alan destekleme modelimizle büyükbaştan, küçükbaşa; arıcılıktan, balıkçılığa kadar kapsayıcı şekilde üreticimizin yanında oluyoruz. Stratejik ürünlerimizi koruyan, aile işletmelerimizi güçlendiren ve verimliliği merkeze alan bu destekleme modeliyle üreten Türkiye'nin gücüne güç katacak, çiftçilerimizi her koşulda desteklemeye devam edeceğiz. Tarladan sofraya emeği geçen tüm çiftçilerimize ve yetiştiricilerimize hayırlı, bereketli olsun."

Dünya enerji tedarikinin en önemli geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda güvenli gemi trafiğinin sağlanmasına yönelik anlaşmada sona yaklaşılıyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, İran ve Umman'ın boğazda güvenli denizcilik rotası belirlenmesine ilişkin anlaşmayı nihai hale getirme aşamasında olduğunu söyledi.

Ancak bölgede geçmiş dönemlerde olduğu gibi iyimser havanın kısa sürede değişebileceği ihtimali, yatırımcıların nihai bir anlaşmaya kadar temkinli hareket etmesine neden oluyor. Söz konusu anlaşmaya yönelik olumlu haber akışına karşın, petrol şirketi Saudi Aramco'nun Cizan petrol tesislerinin vurulduğu yönündeki gelişmelerin ardından petrol fiyatlarının yükselmesi dikkati çekiyor.

Analistler, enerji maliyetlerinin gerilememesi nedeniyle enflasyon risklerinin varlığını koruduğunu belirterek, bu çerçevede küresel merkez bankalarının şahin tutumunun devam edebileceğini söyledi.

Bu doğrultuda, ABD'de cuma günü açıklanacak enflasyon verisinin öneminin arttığını kaydeden analistler, verinin beklentiler doğrultusunda gerçekleşip gerçekleşmemesine bağlı olarak ABD Merkez Bankasının (Fed) politika adımlarına ilişkin beklentilerde oynaklık yaşanabileceğini dile getirdi.

Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, Kanadalı uçak firması Bombardier'in ürünlerinin artık ABD'de de satılmayacağını belirterek Kanada'yı Amerikan şirketlerinin ülkedeki faaliyetlerini engellemekle suçladı.

Açıklamada şirketin gelirlerinin yüzde 50'den fazlasının ABD'den geldiğini ve ürünlerinin ise yeterince iyi olmadığını öne süren Trump, "Artık Bombardier ürünleri ABD'de satılmayacak." ifadesini kullandı.

Buna ek olarak Trump, sosyal medya üzerinden Kanada, Meksika ve Grönland dahil çevredeki bölgeleri "ABD toprağı" olarak gösteren bir harita paylaştı.

Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı açıklamada, Trump'ın paylaşımına tepki gösterdi. Sheinbaum, Meksika'nın "özgür, bağımsız ve egemen" bir ülke olduğunu belirterek, "hiçbir yabancı ülkenin himayesi altında olmadığını ve olmayacağını" ifade etti.

Bu gelişmelerin yanı sıra yapay zeka alanındaki olumlu gelişmeler piyasaları desteklemeye devam ediyor.

ABD merkezli yapay zeka şirketi OpenAI'ın şimdiye kadarki en gelişmiş ve akıllı yapay zeka modeli olarak duyurduğu GPT-6 Astra'nın ardından diğer yapay zeka geliştiricilerinin de yatırımlarını artıracağı beklentisi, yarı iletken sektöründe talebin artacağı öngörülerini güçlendirerek teknoloji hisselerine yönelik risk iştahını canlı tuttu.

Altın yönünü yukarı çevirdi

Bu gelişmelerin ışığında enerji arzına yönelik endişelerin tam olarak giderilmemesi nedeniyle petrol fiyatları güçlü kalmaya devam etti. Dün yüzde 0,8 artışla 97 dolara çıkan kasım vadeli Brent petrolün varil fiyatı, yeni günde de yüzde 0,6 yükselişle 97,6 dolarda seyrediyor.

ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi ise yatay seyrini sürdürerek yüzde 4,78 seviyesinde bulunuyor. Hürmüz Boğazı'na ilişkin olası anlaşma ve Japon yenindeki değerlenmenin etkisiyle dün yüzde 0,3 düşerek 98,8 seviyesine gerileyen dolar endeksi, yeni işlem gününde önceki kapanışına yakın seyrediyor.

Doların görece zayıflaması ve tahvil faizlerindeki yükselişin frenlenmesiyle alternatif maliyeti azalan altının ons fiyatı ise yüzde 0,7 artışla 4 bin 434 dolardan alıcı buluyor.

Dün İşçi Bayramı dolayısıyla işleme kapalı olan New York borsası bugün yeniden işlem görmeye başlayacak. ABD'de endeks vadeli kontratlar ise güne karışık başladı.

Avrupa borsaları karışık seyretti

Avrupa borsalarında dün karışık bir seyir izlenirken, ABD-İran geriliminin enerji fiyatları üzerindeki etkileri yatırımcıların odağında kalmaya devam ediyor.

Dün açıklanan verilere göre, Avro Bölgesi ekonomisi, bu yılın ikinci çeyreğinde önceki çeyreğe kıyasla yüzde 0,6 büyüme kaydetti. Avro Bölgesi'nde yatırımcı güven endeksi, eylül ayında yükselişini üst üste beşinci aya taşıyarak Şubat 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Almanya'da sanayi üretimi, temmuz ayında piyasa beklentilerinin aksine yüzde 1,1 geriledi.

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, Grönland'da dijital bağlantı, temiz enerji ve kritik ham madde alanlarını desteklemek üzere 200 milyon avroluk yatırım paketini duyurdu.

Ayrıca AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Almanya için Alternatif (AfD) partisinin Saksonya-Anhalt eyalet seçimlerini kazanmasını, Rusya kaynaklı olduğu öne sürülen Avrupa'ya yönelik hibrit saldırı tehditlerine "gözlerini kapatan kesimlerin zemin kazanması" olarak değerlendirdi.

Söz konusu gelişmelerle, İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,08 ve Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 0,15 düşerken, İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,25 ve Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,33 yükseldi. Avrupa'da endeks vadeli kontratlar güne pozitif başladı.

Asya tarafında yapay zeka desteği sürüyor

Mevcut gelişmelerin ışığında Asya tarafındaki fiyatlamalarda yapay zekaya yönelik iyimserlik, bölgede açıklanan makroekonomik verilerden alınan sinyaller ve dolar/yen paritesindeki hareket etkili oluyor.

Japonya'da nihai büyümenin ilk tahminlerin üzerinde gerçekleşmesi ve reel ücretlerdeki artış, Japonya Merkez Bankasına (BoJ) yönelik sıkılaşma beklentilerini desteklerken, Çin'in ağustos ayına ilişkin ihracat ve ithalat verileri güçlü dış ticaret görünümüne işaret ediyor.

Japonya ekonomisi yılın ikinci çeyreğinde yüzde 1,4 ile öncü tahminlerin üzerinde büyüdü. Ülkede cari işlemler dengesi temmuzda yaklaşık 2,99 trilyon yen (yaklaşık 19,5 milyar dolar) fazla verdi.

Çin'in ağustos 2026 dönemi dış ticaret fazlası, piyasa beklentilerine paralel olarak 119,09 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu dönemde ülkenin ihracatı yıllık bazda yüzde 25, aylık bazda da yüzde 28,2 artış kaydetti.

Bu arada Japonya'da kura müdahale söylemlerinin yükseldiği dönemde dolar/yen paritesi 152,89'a gerileyerek 18 Şubat'tan bu yana en düşük seviyesine indi. Analistler, yenin dolar karşısında değer kazanmasının dolar endeksinde gevşemeye katkı sağladığını belirterek, söz konusu durumun varlık fiyatlarında oynaklığın artmasına neden olabileceğini kaydetti.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 0,1, Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 1,8 ve Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,4 yükselirken, Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 0,5 düştü.

BIST 100 endeksi günü yükselişle tamamladı

Dün alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,99 değer kazanarak 14.151,59 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı ekim vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,20 yükseldi.

Dolar/TL dünü 48,4320'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 48,4560'tan işlem görüyor.

Analistler, yarın yurt içinde veri gündeminin sakin olacağını, yurt dışında ise Almanya'da dış ticaret dengesinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.300 ve 14.400 puanın direnç, 14.000 ve 13.900 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalara yönelik araştırmalar yapan Frankfurt merkezli Sentix, eylül ayına ilişkin Avro Bölgesi Genel Yatırımcı Güven Endeksi verilerini açıkladı.

3-5 Eylül 2026 tarihlerinde 209'u kurumsal olmak üzere 1052 yatırımcının katılımıyla gerçekleştirilen anket sonuçlarına göre, ağustosta 0,9 puan olan endeks, eylülde 4,2 puanlık artışla 5,1 puana yükseldi. Piyasalarda beklenti, endeksin 2 puana yükselmesi yönündeydi.

Yatırımcıların gelecek 6 aya yönelik öngörülerini ölçen Beklentiler Endeksi 10,3 puandan 13,8 puana çıkarken Mevcut Durum Endeksi ise eksi 8 puandan eksi 3,3 puana yükselerek Mart 2022'den bu yana en iyi seviyesine ulaştı.

Avro Bölgesi resesyon eğilimlerini tamamen geride bıraktı

Sentix Genel Müdürü Manfred Hübner, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Avro Bölgesi'ndeki ekonomik yükselişin eylülde ivme kazanmaya devam ettiğini vurguladı.

“Avro Bölgesi’nin resesyon eğilimlerini tamamen geride bıraktığına” işaret eden Hübner, "Mevcut durum endeksindeki artışla birlikte beklentilerin 13,8 puana yükselmesi, Sentix tarafından ankete katılan yatırımcıların Avro Bölgesi'nde ekonomik toparlanmanın başladığına ve bunun devam edeceğine kesin gözüyle baktıklarını gösteriyor." ifadesini kullandı.

Hübner, Saksonya-Anhalt eyaletinde pazar günü yapılan ve Almanya'da sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisinin birinci parti çıktığı ancak salt çoğunluğu elde edemediği seçimlere de değinerek, "Seçimler yatırımcıları tedirgin etmemiş görünüyor." değerlendirmesinde bulundu.

Avro Bölgesi'nin en büyük ekonomisi olan Almanya da bu iyileşmeye önemli bir katkı sağladı. Almanya için Sentix Yatırımcı Güven Endeksi, ağustos ayındaki eksi 11,9 seviyesinden eksi 2,8 puana yükselerek Temmuz 2025'ten bu yana en yüksek değere ulaştı.

AB Komisyonunun Enerji ve Konuttan Sorumlu Üyesi Dan Jorgensen, Politico internet sitesine, bu hafta açıklanması beklenen "Uygun Fiyatlı Konut Yasası" hakkında değerlendirmelerde bulundu.

Jorgensen, kısa süreli kiralamaların Avrupa'daki konut krizinin temel nedeni olmadığını, ancak özellikle büyük kentlerde konut sorununu daha da ağırlaştırdığını belirtti.

Plan kapsamında, bir bölgenin konut baskısı altında olup olmadığının belirlenmesine yönelik AB genelinde ortak ölçütler oluşturulacağını aktaran Jorgensen, üye ülkeler ile bölgesel ve yerel yönetimlere konut arzındaki sıkıntıyı hafifletmek amacıyla hedefli önlemler alma konusunda hukuki dayanak sağlanacağını bildirdi.

Dan Jorgensen, "Halihazırda konut sıkıntısı yaşanan bir şehirde binlerce ev konut piyasasından çekiliyorsa bunun konutların fiyatı ve erişilebilirliği üzerinde etkisi olmadığını söyleyemeyiz." ifadesini kullandı.

Kayıtlı kısa süreli kiralık konutların AB'deki toplam konut stokunun yaklaşık yüzde 1,2'sini oluşturduğuna işaret eden Jorgensen, bu oranın bazı turistik bölgelerde yüzde 20'ye kadar çıkabildiğini kaydetti.

Jorgensen, insanların yuvaları olarak gördükleri yerlerde yaşamaya devam edebilmeleri gerektiğini belirterek, yeni düzenlemeyle yerel yönetimlerin hukuki ihtilaf ve dava riskine maruz kalmadan etkili önlemler alabileceğini anlattı.

Hangi bölgelerin konut baskısı altında olduğuna ve buralarda hangi tedbirlerin uygulanacağına ulusal, bölgesel ve yerel makamların karar vereceğini vurgulayan Jorgensen, "Konut bir haktır, yalnızca ticari bir meta değildir. İnsanlar kardan önce gelmelidir." sözlerini sarf etti.

Jorgensen, düzenlemenin konut krizini tek başına çözemeyeceğine dikkati çekerek, bu alanda yatırımların artırılması, kuralların sadeleştirilmesi, konut arzının genişletilmesi ve mevcut konut stoku üzerindeki baskının azaltılması için ilave adımlar atılması gerektiğini dile getirdi.

Avrupa'nın turistik kentlerinde kısa süreli kiralamaların yaygınlaşması nedeniyle konut arzında sorunlar yaşanırken, kiralar çok yüksek seviyelere ulaşabiliyor.

Pek çok turistik şehirde normal işlerde çalışanlar, o şehirde yaşayabilecek seviyede gelir sağlayamıyor.

Barcelona, yaklaşık 10 bin ruhsatlı turistik daireyi 2028'e kadar aşamalı olarak kaldırmayı planlarken Amsterdam, Paris ve Floransa gibi kentler ruhsat zorunluluğu, kiralama süresi sınırı ve yeni ilanlara kısıtlama gibi önlemler uyguluyor.

Ancak bu tedbirler, ev sahipleri, turizm işletmeleri ve kiralama platformlarının açtığı davalar nedeniyle uzun hukuki süreçlere konu olabiliyor. AB'nin hazırladığı düzenlemeyle, yerel yönetimlerin konut sıkıntısı yaşanan bölgelerde alacağı önlemlerin hukuki zemininin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Programda, dezenflasyon sürecinin kararlı ve kesintisiz sürmesiyle, enflasyondaki ataletin kırılması ve program döneminde enflasyon oranının tek haneli seviyelere indirilerek fiyat istikrarının sağlanması temel amaç olarak öne çıkıyor.

Bu kapsamda, program döneminde enflasyonla mücadele çerçevesinde para, maliye ve gelirler politikalarının güçlü eş güdümü sürdürülecek ve talep koşullarının enflasyonist olmayan bir patikada seyretmesi sağlanacak. Toplam talep koşullarının enflasyondaki düşüşe sağladığı katkı daha elverişli maliyet koşullarıyla desteklenecek, ürün piyasalarında rekabetin geliştirilmesi ve arz yönlü politikaların güçlendirilmesiyle üretim potansiyeli yukarı taşınacak.

Enflasyon oranındaki düşüşle birlikte, gelir dağılımında daha dengeli bir yapı tesis edilerek, kalıcı refah artışına katkı sunulacak. Fiyat istikrarı kalıcı olarak tesis edilene kadar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tüm politika araçlarını etkin bir biçimde kullanmaya devam edecek.

Enflasyondaki atalet kırılacak

Enflasyonla mücadelede TCMB bünyesinde enflasyon hedeflemesi uygulamasına ve dalgalı döviz kuru rejimine kararlılıkla devam edilecek, döviz kurlarının serbest piyasa koşullarında arz ve talep dengesine göre oluşması sağlanacak.

Enflasyon beklentilerinin hedeflerle uyumlu şekilde çıpalanması için iletişim kanalları güçlendirilecek.

Piyasa şeffaflığını artırmak amacıyla zincir marketlerdeki fiyatları paylaşan "Market Fiyatları" internet sitesinin kamuoyundaki bilinirliği artırılacak.

Ayrıca, bütüncül bir yaklaşımla geçmişe endeksli fiyatlama davranışının yerini, enflasyon beklentilerine dayalı fiyatlamanın alması sağlanacak ve fiyat katılıklarının önüne geçilerek enflasyondaki atalet kırılacak. Yönetilen ve yönlendirilen fiyatların, enflasyon tahmin ve hedefleriyle uyumu artırılacak.

Gıda fiyatlarında istikrar ve arz güvenliği sağlanacak

Tarımsal ürünlerin alım fiyatları, kamu maliyesine etkileri, piyasa dinamikleri ve program hedefleri dikkate alınarak, geçmiş enflasyona endeksleme davranışının azaltılmasına yardımcı olacak şekilde belirlenecek.

Gıda ve tarımsal ürünlerdeki kısa ve uzun dönemli arz-talep ile ithalat-ihracat değişimleri, erken uyarı yaklaşımıyla izlenecek. Gıda arz güvenliğini güçlendirmek amacıyla stratejik tarım ürünlerinin üretiminde arz-talep dengesi, yeterlilik düzeyleri, su kısıtı ve bölgesel üretim potansiyelleri dikkate alınarak uygulamadaki üretim planlaması sürdürülecek.

Enflasyon tahminleri

OVP hedeflerine göre, 2026 yılı sonunda TÜFE yıllık artışının yüzde 28,4 olarak gerçekleşmesi öngörülürken yıl sonu enflasyonunun 2027'de yüzde 21'e, 2028'de yüzde 13,5'e ve program dönemi sonu olan 2029'da ise yüzde 9 seviyesine gerileyerek, tek haneye inmesi hedefleniyor.

Jeopolitik riskler ve iklimsel faktörler emtia piyasasında arz endişelerine neden olurken özellikle tarım grubu ürünlerinde geçen ay kayda değer yükselişler görüldü.

Chicago Ticaret Borsası'nda kile başına fiyatlar, buğdayda yüzde 21, mısırda yüzde 16, soya fasulyesinde yüzde 8,5 ve pirinçte yüzde 9,2 arttı.

ABD'de faaliyet gösteren emtia borsası Intercontinental Exchange'de libre bazında fiyatlar kahvede yüzde 1 azalırken şekerde yüzde 21,5, pamukta yüzde 13,9 artış gösterdi.

Rusya ve Ukrayna arasındaki gerilimin artması da Karadeniz tahıl ticaretini tehdit ediyor.

Karadeniz'deki tahıl yükleme faaliyetlerinin Rusya ve Ukrayna arasındaki saldırılar nedeniyle neredeyse durması ve limanların kapanması, buğdayda arz endişelerini artırırken bu durum buğday fiyatlarında sert yükselişlere neden oldu.

El Nino hava olayının etkisi, kurak hava koşulları ve Rusya-Ukrayna Savaşı'ndan kaynaklı jeopolitik riskler nedeniyle mısır fiyatları da yükseldi.

Brezilya kaynaklı mısır üretiminde ve ABD kaynaklı mısır rekoltesinde düşüşler de mısır fiyatlarını destekledi. Mısır fiyatlarındaki yükselişte petrol fiyatları da etkili oldu. Petrol fiyatları yükseldiğinde biyodizel üretiminde kullanılan mısıra talep artıyor.

Dünyada üretilen mısırın yaklaşık yüzde 60'ı endüstriyel alanda kullanılıyor.

Çin'in soya fasulyesi talebinin güçlü olması ise bu üründeki fiyat artışlarını destekledi. Güney Amerika'da soya fasulyesi üretiminin düşeceğine dair tahminler de fiyatlardaki yükselişte etkili oldu.

Özellikle Hindistan olmak üzere Asya'daki başlıca pirinç üreten ülkelerde görülen düzensiz hava koşulları ve normalin altında kalan muson yağışları, bu ürünün verimi konusunda endişeleri artırdı ve gelecekteki arz beklentilerini azalttı.

Petrol fiyatlarındaki yükselişler şeker fiyatlarını destekledi

Brezilya'da yağışların artabileceğine yönelik tahminler kahve fiyatlarında gerilemeye neden oldu.

Petrol fiyatlarındaki yükseliş, şeker fiyatlarındaki yükselişi tetikledi. Şeker kamışı, etanol üretimi için kullanılan ham maddelerden biri olarak öne çıkıyor. Bu nedenle petrol fiyatlarındaki değişim, üreticilerin şeker veya etanol üretimini tercih etmesine neden oluyor.

Diğer taraftan, ABD'nin pamuk üreten bölgelerinde sıcak hava ve kuraklık sürüyor.

Geçen sene sert düşen kakao fiyatlarında ise bu sene ibre tersine döndü.

Kakaonun ton başına fiyatı, uluslararası piyasalarda geçen ay yüzde 25,5 artarak 6 bin 771 dolar oldu ve yükselişini altıncı aya taşıdı.

Kakaonun ton fiyatı, Batı Afrika'daki kuraklık endişelerinin azalması ve rekoltedeki artışla geçen yıl uluslararası piyasalarda yüzde 48,1 ile tüm zamanların en hızlı yıllık düşüşünü kaydetmişti.

2026 yılına kötü başlayan ve ocak ile şubat aylarında sert düşüşler kaydeden kakaonun ton başına fiyatı, daha sonra yükselişe geçti.

ABD'de faaliyet gösteren emtia borsası Intercontinental Exchange'de kakaonun ton başına fiyatı ocakta yüzde 31,3, şubatta yüzde 30,7 geriledi. Kakao fiyatları martta yüzde 14,3, nisanda yüzde 8,2, mayısta yüzde 9,9, haziranda yüzde 29,4, temmuzda yüzde 6,3 arttı.

2026/27 döneminde kakao arzında açık oluşabilir

Intesa Sanpaolo Kıdemli Emtia Ekonomisti Daniela Corsini, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, "Kakao fiyatlarındaki artışın başlıca nedenleri arasında, Orta Doğu’daki savaşın enerji maliyetlerini artırması, iklim değişikliğinin yarattığı sorunlar ve El Nino'nun neden olduğu rekor sıcaklıkların hasatları olumsuz etkilemesi yer alıyor." ifadelerini kullandı.

Batı Afrika'daki tedarik kesintilerinin ileriki aylarda daha da kötüleşebileceğini vurgulayan Corsini, El Nino hava olayının genellikle bölgeyi etkisi altına alan yıllık Harmattan rüzgarlarını şiddetlendirerek kakao ağaçlarını daha da zor duruma soktuğunu belirtti.

Corsini, "Bu nedenle, birçok analist 2026/27 küresel arz fazlası tahminlerini düşürdü ve bazıları da özellikle Asya'da güçlenen talep nedeniyle küresel piyasada tekrar kakao arzına ilişkin açığın oluşması riski konusunda uyarıda bulundu." dedi.

Rabobank Emtia Analisti Oran van Dort da "2026/27 üretimine ilişkin endişeler, geçen ayın başında başlayan kakao rallisinde etkili oldu. Bu endişelerin başında El Nino riski ile Fildişi Sahili ve Gana'da mahsul gelişiminin ve çiçeklenmenin yavaş olması geliyor." diye konuştu.

Dort, piyasalardaki algının büyük ölçüde en kötü senaryodaki El Nino ihtimali ve zayıf ürün beklentisiyle şekillendiğini, bunun da spekülatif yatırımcıların yükseliş beklentisini artırıyor olabileceğini söyledi.

2027-2029 dönemini kapsayan yeni Orta Vadeli Program'dan (OVP) yaptığı derlemeye göre, atıl iş gücünün azaltılmasını hedefleyen bütüncül politikalar hayata geçirilecek.

Bu kapsamda, potansiyel iş gücünün ekonomik faaliyete katılımını artırmak amacıyla iş gücü piyasasına girişin önündeki beceri, bakım, iş arama ve bölgesel uyumsuzluk kaynaklı engeller azaltılacak.

İş gücü piyasası dışında kalan bireylerin kayıtlı ve sürdürülebilir istihdama geçişleri desteklenecek.

Atıl iş gücünün kalıcı şekilde azaltılması amacıyla erken yaşlardan itibaren üretim kültürünü aşılayarak çalışma hayatına hazırlayan ve iş gücüne katılımı teşvik eden programlar uygulamaya alınacak.

Çalışmanın fazileti ve üretmenin toplumsal değeri, örgün eğitim sürecinin başlangıcından itibaren müfredata yansıtılacak.

Potansiyel iş gücünde bulunan bireyler, iş ve meslek danışmanlığı hizmetleriyle aktif iş gücü programlarına dahil edilecek, profil bazlı yönlendirme ve beceri geliştirme imkanlarıyla iş gücüne katılımları artırılacak.

Çocuk bakımı için uzaktan istihdam desteklenecek

Sosyal yardım sistemi ile aktif ve pasif iş gücü programları arasında bağlantı güçlendirilecek, sosyal yardım alan bireylerin iş gücüne katılımını ve istihdam edilebilirliğini sağlamaya yönelik aktif iş gücü programları yaygınlaştırılacak.

Yeniden beceri kazandırma, takip ve eşleştirme mekanizmaları güçlendirilerek aktif iş gücü programlarına katılanların iş gücü açığı bulunan sektörlerde kalıcı istihdama geçişleri desteklenecek.

Ebeveyn izni, bakım sorumluluklarının daha dengeli paylaşılmasına imkan sağlayacak şekilde yeniden düzenlenecek.

Merkezi hükümet, yerel yönetimler ve özel sektörün işbirliğini sağlayacak şekilde kurumsal bakım ve kreş hizmetleri yaygınlaştırılacak, iş yerlerindeki kreş ve bakım hizmetleri sunumu özellikle kadınlar başta olmak üzere istihdamı destekleyecek şekilde geliştirilecek.

Çocuk bakım yükümlülüğü bulunan çalışanlar için işletmelerin kısmi ya da tamamen uzaktan istihdam olanakları sunmaları desteklenecek.

Çalışma günlerinin ayarlanması ve esnek süreli istihdam formülleri

Atıl iş gücüne meslek kazandırmaya yönelik programlar yerel iş gücü talebi ve bölgesel ihtiyaçlar gözetilerek geliştirilecek.

İş ve yaşam uyumunun ve çalışan verimliliğinin artırılması doğrultusunda, çalışma günlerinin ayarlanması ile esnek süreli istihdam modellerine ilişkin geliştirme çalışmaları yapılacak.

ABD Enerji Enformasyon İdaresinin (EIA) verilerine göre, 2025'in son çeyreğinde Hürmüz'den günlük 21,6 milyon varil petrol geçti. ABD/İsrail-İran Savaşı başladıktan sonra yılın ikinci çeyreğinde bu miktar günlük 4,9 milyon varile kadar geriledi. Aynı dönemde günlük LNG akışı ise 10,5 milyar fitküpten 800 milyon fitküpe düştü.

Böylece söz konusu dönemde Hürmüz'den geçen petrol miktarı yüzde 77 azalırken LNG'deki düşüş yüzde 92'yi buldu. LNG akışındaki sert düşüş, stratejik öneme sahip bu güzergahta LNG taşımacılığının daha fazla sekteye uğradığını gösteriyor.

Gaz İhraç Eden Ülkeler Forumuna (GECF) göre, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) LNG ihracatında kullandığı tek deniz güzergahı olan Hürmüz Boğazı üzerinden küresel LNG arzının yaklaşık beşte biri geçiyor.

Çatışmaların tırmanmasının ardından mart-haziran döneminde küresel LNG piyasasında ciddi düşüş yaşandı. GECF, bu dönemde Katar'dan 300'den fazla, BAE'den ise yaklaşık 20 LNG kargosunun sevk edilemediğini tahmin ediyor.

Londra merkezli denizcilik veri ve analiz şirketi Clarksons Research'ün haftalık verileri de petrol ve LNG taşımacılığındaki ayrışmanın gemi trafiğine yansıdığını ortaya koyuyor. Hürmüz'den 21-27 Haziran haftasında 66 ham petrol tankeri ve 16 LNG gemisi geçerken 23-29 Ağustos haftasında 4 ham petrol tankeri geçişine karşılık LNG gemisi geçişi kaydedilmedi.

Petrol tarafında ise alternatif taşıma güzergahları devreye girdi. EIA'ya göre, Suudi Arabistan'ın petrolün bir bölümünü Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı (Petroline) üzerinden Kızıldeniz'deki Yanbu Limanı'na yönlendirmesinin de etkisiyle Babülmendep Boğazı'ndan geçen petrol miktarı 2025'in son çeyreğindeki günlük 5,4 milyon varilden 2026'nın ikinci çeyreğinde 8,1 milyon varile yükseldi.

LNG'nin petrol kadar esnek altyapısı bulunmuyor

Almanya merkezli Calypso Commodities'in Kıdemli LNG Uzmanı Mehdy Touil, AA muhabirine, petrol ve LNG'de taşımacılık ve altyapı açısından önemli yapısal farklılıklar bulunduğunu söyledi.

Touil, petrolün daha büyük ve esnek tanker filosunun yanı sıra geniş depolama kapasitesine sahip olduğunu, LNG'de aynı esnekliğin bulunmadığını belirtti.

Kriyojenik taşımacılık için özel tasarlanan LNG gemilerinin sigorta açısından da önemli bir farklılık oluşturduğuna işaret eden Touil LNG tarafında risk toleransının diğer hidrokarbonlara kıyasla daha düşük olduğunu anlattı.

Touil, Katar'ın LNG ihracat altyapısının belirli bir bölgede yoğunlaşmasının da önemli bir kısıt oluşturduğunu ifade etti.

Katar'ın LNG ihracat sisteminin Ras Laffan'da yoğunlaştığına ve ülkenin deniz yoluyla gerçekleştirdiği LNG ihracatının Hürmüz Boğazı'ndan geçmek zorunda olduğuna dikkati çeken Touil, Katar LNG'si açısından alternatif bir deniz çıkışı bulunmadığını vurguladı.

Touil, "Bir kargonun rotasını değiştirebilirsiniz ancak Katar'ın onlarca yılda geliştirdiği dev ihracat altyapısının rotasını değiştiremezsiniz." dedi.

Hürmüz üzerinden LNG arzında yaşanan kaybın diğer üreticiler tarafından kısa sürede karşılanmasının da güç olduğunu belirten Touil, küresel sıvılaştırma tesislerinin büyük bölümünün maksimum kapasitede, bazılarının ise zaman zaman bunun üzerinde çalıştığını dile getirdi.

Touil, yeni LNG ihracat tesislerinin geliştirilmesinin birkaç yıl gerektirdiğini vurgulayarak, Katar'ın küresel LNG sektöründeki temel konumunun yakın zamanda başka bir üretici tarafından üstlenilmesini beklemediğini ifade etti.

LNG tankerleri Hürmüz geçişinde güvenlik risklerine karşı daha temkinli

Clarksons LNG Analizleri Başkanı Fabio Reale, petrol tankerlerinin LNG tankerlerine göre daha düşük maliyetli olduğunu, bu farkın gemi sahiplerinin risk yaklaşımında etkili olabileceğini söyledi.

Reale, LNG gemisi sahiplerine kıyasla petrol tankeri sahiplerinin Hürmüz'den geçiş riskini almaya daha istekli olabileceğine işaret etti.

Bazı ilave savaş sigortası primlerinin geminin değeri üzerinden hesaplandığını ve LNG gemisi sahiplerinin bölgedeki güvenlik riskini üstlenmek istemediğini aktaran Reale, LNG trafiğinin yeniden toparlanması için saldırı ve mayın kaynaklı hasar riskinin belirgin şekilde azalması gerektiğini kaydetti.

Yakın zamanda LNG'nin savaş öncesi seviyelere dönmesi beklenmiyor

Oslo Üniversitesi Doktora Sonrası Araştırma Görevlisi Francesco Sassi ise bölgedeki çatışmaların gemi trafiği ve enerji üretim altyapısı üzerinde oluşturduğu risklerin LNG taşımacılığındaki düşüşü daha belirgin hale getirdiğini belirtti.

Sassi, savaşın devam etmesiyle Körfez ülkelerinin enerji kargolarının güvenliğini sağlamada kendi imkanlarına başvurduğunu, bu durumun petrol, LNG ve diğer emtia piyasalarında güvenlik ve jeopolitik unsurların rolünü artırdığını dile getirdi.

Savaş öncesi LNG taşımacılığı seviyelerine dönüşün mevcut koşullarda oldukça güç olduğunu vurgulayan Sassi, enerji akışlarının ne zaman istikrara kavuşacağına ilişkin tahminlerin yüksek belirsizlik taşıdığını ifade etti.

Sassi, petrolün LNG'ye kıyasla boru hatları dahil çeşitli alternatif altyapılar üzerinden taşınabildiğini, buna rağmen petrol akışının da yakın zamanda savaş öncesi seviyelere dönmesini beklemediğini söyledi.

Bakanlıktan yapılan açıklamada, Bakanlığın kooperatiflerin üretim ve ticaret hayatındaki etkinliğini artırmaya, kadın emeğini daha görünür ve güçlü hale getirmeye yönelik çalışmalarını kararlılıkla sürdürdüğü ifade edildi.

Protokolün, 2025-2029 Türkiye Kooperatifçilik Stratejisi ve Eylem Planı kapsamında ele alındığı belirtilen açıklamada, "Ortaklarının çoğunluğu kadınlardan oluşan ve kadın emeğini değerlendiren kooperatiflerin dijital pazarlara erişimini güçlendirmek amacıyla Ticaret Bakanlığımız ile Hepsiburada, N11, PttAVM, Pazarama ve Trendyol arasında 'Ticaret Bakanlığı ve e-Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcıları Arasında Kadın Kooperatiflerini e-Ticaret Yoluyla Destekleme Protokolü' imzalandı." ifadelerine yer verildi.

Kadın kooperatiflerine 5 yıl boyunca önemli avantajlar sağlanacak ​​​​​​

Açıklamada, protokol kapsamında kadın kooperatiflerinin e-ticaret platformlarında daha kolay yer alması ve ürünlerini daha geniş pazarlara sunabilmesi için önemli destekler sağlanacağı bildirildi.

Bu kapsamda kadın kooperatiflerinin, protokole taraf e-ticaret platformlarına ücretsiz kaydolabileceği vurgulanan açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Kooperatiflerden alınacak komisyon oranı ilk 6 ay boyunca yüzde sıfır, takip eden 4,5 yıl boyunca ise yüzde 1 olarak uygulanacak. Kooperatif ürünleri, platformların 'ana sayfa bannerları', özel kategori alanları ve sosyal medya kampanyalarında öne çıkarılarak görünürlükleri artırılacak. e-Ticaret ortamlarında ürünleri bulunan kooperatifler için 'Kooperatif Ürünleri' etiketiyle özel görünürlük alanları oluşturulacak ve özel kampanya dönemleri düzenlenecek. Sağlanan bu imkanlarla kadın kooperatiflerinin dijital ticaret kanallarına girişlerinin kolaylaştırılması, satış ve pazarlama kapasitelerinin geliştirilmesi ve ürünlerinin Türkiye genelinde daha geniş tüketici kitlelerine ulaştırılması amaçlanıyor. İşbirliğinin, kadın kooperatiflerinin dijital dönüşümünü hızlandırmasının yanı sıra e-ticaret ekosistemindeki görünürlüklerini ve pazar paylarını artırmasına katkı sağlaması bekleniyor. Ticaret Bakanlığı olarak, üreten, istihdam sağlayan ve ekonomimize değer katan kadın kooperatiflerimizin yanında olmaya, kooperatiflerimizin dijitalleşmesini, pazara erişimini ve rekabet gücünü destekleyen politikaları kararlılıkla hayata geçirmeye devam edeceğiz."

Gönen, yaptığı açıklamada, Türkiye'nin tarım ve özellikle sebze üretiminde önemli ülkeler arasında yer aldığını ifade etti.

Türkiye'nin domates üretiminde de dünyada öne çıktığını belirten Gönen, ülkenin domates tedarikinde dünyanın ilk 5 ülkesi arasında bulunduğunu kaydetti.

Tohumculuk sektöründe 1980'den sonra önemli değişimler yaşandığını anlatan Gönen, bu süreçte Türkiye'nin attığı adımlarla küresel ölçekte önemli bir tohumculuk ülkesi haline geldiğini dile getirdi.

Gönen, Uluslararası Tohumculuk Federasyonunun Dünya Tohumculuk Kongresi'ne geçen yıl İstanbul'da ev sahipliği yaptıklarını hatırlatarak, bu yıl da Asya Pasifik Tohumcular Birliğinin (APSA) "Uluslararası Asya Tohumculuk Kongresi"nin (ASC 2026) Türkiye'de düzenleneceğini söyledi.

Türkiye'nin Asya Pasifik ülkelerine yönelik stratejisinin tarım ve tohumculuk faaliyetleriyle örtüştüğünü belirten Gönen, APSA ile ilişkilerin Kovid-19 salgını döneminde başladığını ve sonrasında giderek güçlendiğini dile getirdi.

APSA'nın Asya Pasifik ülkelerindeki çok sayıda tohumculuk firmasını bünyesinde barındırdığını ifade eden Gönen, Türkiye Tohumculuk Endüstrisi Derneği ile Türkiye Tohumcular Birliğinin de APSA'ya üye olduğunu söyledi.

Gönen, ASC 2026'nın Türkiye'nin Asya Pasifik pazarına yönelik çalışmalarının önemli bir sonucu olduğunu belirterek, şöyle konuştu:

"Ülkesel tohumculuk çok önemli fakat tohum firmalarına baktığınızda sadece bulunduğu ülkeyi hedefleyerek ilerlemiyor. Uluslararası alanda çalışan birçok tohum firmamız var. Dolayısıyla hem ithalatını hem ihracatını yapıyor. Asya pazarına yaklaşmamızdaki hedefimiz, tohumculuktaki ticari ölçeği yükseltmek, firmaları daha çok kaynaştırmak. Hem o firmaları buraya çekmek hem de bizim oraya gitmemizde yeni bir yol haritası çizmek. Mühim olan karşılıklı ticaret."

Tohumculuk artık dijitalleşiyor

ASC 2026 kapsamında zirai karantina, teknik uygulamalar ve sektörel işbirlikleri başta olmak üzere birçok konunun ele alınacağını anlatan Gönen, tohumculuğun yalnızca ticari değil, aynı zamanda yüksek düzeyde teknik bilgi gerektiren bir sektör olduğunu vurguladı.

Toprak verimliliği, iklim değişikliğinin etkileri, virüs ve bakterilerle mücadele gibi konularda uluslararası bilgi paylaşımının önemine dikkati çeken Gönen, ortak sorunlara ortak çözümler geliştirilmesi gerektiğini söyledi.

Gönen, tohumculuk sektöründe dijitalleşmenin de giderek önem kazandığına işaret ederek, "Tohumculukta artık dijitalleşme var. Uluslararası bir şapka giydiğiniz zaman bilgileri almak, uygulamak, rekabet etmek zorundasınız. Tohumcular için yapay zeka yeni bir teknoloji. Tabii ki kullanan firmalar var ama alınması gereken mesafe de söz konusu." diye konuştu.

Gönen, Türkiye'nin uluslararası tohumculuk pazarındaki konumunu güçlendirmek için sektördeki firmaların küresel işbirliklerini artırmasının ve yeni pazarlara açılmasının önem taşıdığını kaydetti.

Asya kıtasına 40 milyon kilogramlık tohum ihracatı

Türkiye, 2025'te Asya kıtasına toplam 40 milyon 384 bin 966 kilogram tohum ihracatı gerçekleştirdi. Bundan da 106 milyon 292 bin 812 dolar gelir sağlandı.

En çok tohum ihracatı 12 milyon 951 bin 238 kilogramla Irak'a, 8 milyon 157 bin 999 kilogramla Suriye'ye, 2 milyon 996 bin 981 kilogramla Özbekistan'a yapıldı. Bu ülkeleri Kıbrıs, Azerbaycan, Kazakistan izledi.

Türkiye'nin Asya pazarındaki tohum ihracatının omurgasını hibrit mısır, ayçiçeği tohumluğu, sebze tohumları, tahıl grubu, pamuk tohumu ve yonca oluşturuyor. Ancak ürün deseni bölgeye göre değişiyor. Orta Asya ve Kafkasya’da tarla bitkileri-tohumlukları, Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan gibi Doğu-Güney Asya pazarlarında ise yüksek değerli sebze tohumları öne çıkıyor.

2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'dan (OVP) derlediği bilgiye göre, sanayide yüksek katma değerli dönüşümün desteklenmesi amacıyla sektörel önceliklendirmeyi esas alan hedefli sanayi politikaları hayata geçirilecek, yüksek katma değerli üretim desteklenerek dış pazarlarda rekabet gücü artırılacak.

Yerli ve milli üretimde kaldıraç rolü üstlenecek programların kapsamının da genişletilmesi planlanıyor.

Bunun için, HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı ile öncelikli teknoloji alanlarına yönelik büyük ölçekli yatırımlar, proje bazlı özelleştirilmiş mekanizmalar yoluyla desteklenecek.

Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) Programı, üretken sektörlerde ihracatı destekleyici ve yüksek katma değerli ürün gruplarına yönelik mevcut yatırım teşvik sistemiyle bütünleşik biçimde seçici ve odaklı olarak daha etkin uygulanmaya devam edilecek.

Katma değeri yüksek, nitelikli olup görece daha küçük ölçekli imalat sanayisi yatırımlarını kapsayacak şekilde yeni bir uygulama alanı geliştirilecek.

Teknoloji Hamlesi Programı kapsamında kritik ürün ve teknolojilerin yerli imkanlarla geliştirilmesi ve üretilmesi için yeni program çağrılarına çıkılacak.

Stratejik Hamle Programı kapsamında arz güvenliğini sağlayacak, dışa bağımlılığı azaltacak, AR-GE içeriği yüksek ve ikiz dönüşüm hedefleriyle uyumlu yatırımlar desteklenecek.

Rekabetçilik ve sürdürülebilirlik potansiyeli taşıyan, ulusal düzeyde önem taşıyan kümelenme teşebbüsleri de desteklenmeye devam edilecek.

Dijitalleşme ve e-ticaret altyapıları güçlendirilecek

Öncelikli sektörlerde rekabetçi üretimin geliştirilmesine yönelik kritik bileşenlerin yerli imkanlarla üretimi kamu alımları aracılığıyla desteklenecek.

Devlet yardımlarının kullandırılmasında illerin teknolojik yetkinlikleri gözetilerek verimlilik artışı, teknoloji kazanımı, enerji verimliliği, ihracat, istihdam ve yerli katma değer oluşturulması gibi ölçütler öncelikli performans kriterleri olarak dikkate alınacak, etki değerlendirmelerine dayalı olarak sade ve etkin yapıda yürütülmesine devam edilecek.

Yatırım teşvik sistemi seçici, ihtiyaç odaklı, süreli, proje odaklı ve bölgesel gelişmişlik düzeyini gözeten bir çerçevede uygulanacak.

Tarımsal sanayi üretim süreçlerinde ortaya çıkan yan ürünlerin katma değerli ürünlere dönüştürülmesine yönelik yatırımlar teşvik edilerek tarım ve sanayi sektörü etkileşimi güçlendirilecek.

Yerel Kalkınma Hamlesi Programı kapsamında, teknolojik dönüşüm, ihracat ve istihdam odaklı bölgesel düzeyde belirlenen yatırım ihtiyaçlarına ilişkin özel sektör yatırımları desteklenecek.

Yöresel ve geleneksel ürünlerin ticarileştirilmesine ve katma değerinin artırılmasına yönelik markalaşma, tasarım, ambalaj ve sertifikasyon süreçleri teşvik edilecek, ulusal ve uluslararası pazarlara erişimleri kolaylaştırılacak, dijitalleşme ve e-ticaret altyapıları güçlendirilecek.

IEA tarafından hazırlanan "Türkiye Enerji Politikaları İncelemesi Raporu"ndan yaptığı derlemeye göre, Türkiye'nin güçlü ekonomik ve nüfus artışı enerji ihtiyacını yeniden şekillendiriyor.

Elektrik talebindeki büyümenin önümüzdeki yıllarda da sürmesi beklenirken, Ulusal Enerji Planı elektrik talebinin 2035'te 510 teravatsaat seviyesine ulaşacağını öngörüyor.

IEA'nın aralarında ABD, Almanya, Belçika ve İngiltere gibi ülkelerinde bulunduğu 32 üyesi bulunuyor.

Raporda, Türkiye'nin elektrik talebindeki hızlı artışın yenilenebilir enerji kapasitesindeki büyümeyle birlikte değerlendirilmesi, ülkenin enerji sisteminde üretimden ziyade şebeke, depolama, esneklik ve talep yönetiminin önümüzdeki dönemin kritik başlıkları arasında yer alacağına işaret ediyor.

Türkiye'de elektrik talebinin 2005-2024 döneminde yıllık ortalama yaklaşık yüzde 5 arttığı kaydedilen raporda, bunun IEA üyesi ülkeler arasındaki en hızlı artış olduğu vurgulanırken, artan talep ve yenilenebilir enerji kapasitesinin elektrik şebekesi üzerindeki baskıyı artırması bekleniyor.

IEA raporunda ayrıca elektrik talebindeki büyümenin başta sanayi ve hizmetler olmak üzere ekonomik faaliyetlerden kaynaklandığı belirtiliyor.

Konutlarda ise elektrik tüketimi 2023'ten 2024'e yüzde 14 arttı. Rapora göre, bu yükselişte klima ve elektrikli cihaz kullanımındaki artışın yanı sıra bazı bölgelerde ısınma ve yemek pişirmede elektrifikasyonun yaygınlaşması etkili oldu.

Raporda, Türkiye'nin yaz aylarında elektrik talebinde yeni rekorlar kırdığına da yer verildi. Bu kapsamda ülkenin puant elektrik talebi, Temmuz 2025'teki sıcak hava dalgası sırasında 59,5 gigavat ile yeni zirveye ulaştı.

Elektrik talebi yenilenebilir enerji santrallerinden karşılanacak

Artan talebin karşılanmasında yenilenebilir enerji kaynaklarının daha fazla rol üstlenmesi bekleniyor.

Türkiye'de yenilenebilir enerji kaynakları 2025'te toplam elektrik üretiminin yüzde 43'ünü karşılarken, bu oranın 2035'te yüzde 55'e yükselmesi hedefleniyor.

Güneş enerjisinin kurulu gücünün 2024'teki 20 gigavat seviyesinden 2035'te 77 gigavata, rüzgar kapasitesinin ise 13 gigavattan 43,1 gigavata yükselmesi hesaplanıyor.

Ancak IEA'ya göre yenilenebilir enerji kapasitesindeki bu hızlı artış, elektrik sisteminin esnekliğinin geliştirilmesini de gerektiriyor.

Akıllı şebekelerle 35 gigavatlık esneklik hedefi

Türkiye'nin enerji dönüşümünde yalnızca yeni üretim kapasitesinin kurulması değil, üretilen elektriğin sisteme güvenilir biçimde aktarılması ve talebin yüksek olduğu dönemlerde kullanılabilmesi önem kazanıyor.

Bu kapsamda Türkiye'nin akıllı şebeke yol haritası 2035'e kadar toplam 35 gigavatlık esnek kaynağın oluşturulmasını öngörüyor. Bunun 10 gigavatını çatı tipi güneş enerjisi ve depolama, 10 gigavatını büyük ölçekli enerji depolama, 5 gigavatını şebeke yönetimi ve 10 gigavatını talep tarafı yönetimi oluşturacak.

Türkiye ayrıca 2035'e kadar komşu ülkelerle elektrik enterkoneksiyon kapasitesini önemli ölçüde artırmayı planlıyor.

İhracat kapasitesinin 3 katına çıkarılarak 6,75 gigavata, ithalat kapasitesinin ise 5 katına çıkarılarak 6,6 gigavata yükseltilmesi hedefleniyor. Bu kapsamda 14 bin 700 kilometrelik yüksek gerilim doğru akım hattının kurulması planlanıyor.

IEA, Türkiye'nin artan elektrik talebini karşılayabilmesi için şebeke, enerji depolama ve diğer esneklik kaynaklarına yatırımların hızlandırılması gerektiğini vurguluyor.

Rapora ilişkin değerlendirmesinde IEA Başkanı Fatih Birol da Türkiye'nin enerji talebinin, hızlı büyümeye devam ettiği bir dönemde şebekelere, esnekliğe ve enerji verimliliğine yapılacak yatırımların enerji güvenliğini güçlendireceğini, ekonomik rekabetçiliği destekleyeceğini ve ülkenin uluslararası yakıt fiyatlarındaki oynaklığa maruz kalmasını azaltacağını belirtti.

1991'de bağımsızlığını ilan eden Özbekistan, Sovyetler Birliği döneminden miras kalan siyasi, ticari ve ekonomik bağların etkisiyle uzun yıllar Rusya ile yakın ilişkilerini sürdürdü. Rusya, bağımsızlığın ilk yıllarından itibaren ülkenin dış ticaretinde önemli bir yere sahip oldu.

Ancak son yıllarda Çin'in Orta Asya'ya yönelik ekonomik ve ticari açılımını hızlandırması, Pekin'in bölge ülkeleriyle ilişkilerinin güçlenmesini beraberinde getirdi. Özbekistan da diğer Orta Asya ülkeleri gibi Çin'in ekonomik ilişkilerini en hızlı geliştirdiği ülkelerden biri oldu.

Çin'in dış ticaretteki payı 10 yılda yaklaşık 1,77 katına yükseldi

Özbekistan'ın 2015'te en fazla ticaret yaptığı ülkeler sıralamasında Rusya yüzde 24,5'lik payla ilk sırada, Çin ise yüzde 12'lik payla ikinci sırada bulunuyordu. Aradan geçen dönemde dengeler Çin lehine değişti.

Çin, son yıllarda Özbekistan'ın dış ticaretindeki payını hızla artırarak Rusya'nın önüne geçti. Çin'in Özbekistan'ın toplam dış ticaretindeki payı 2025'te yüzde 21,2'ye yükseldi, Rusya'nın payı ise yüzde 16'da kaldı. Böylece, son 10 yılda Çin'in Özbekistan'ın dış ticaretindeki payı yaklaşık 1,77 katına çıkmış oldu.

Resmi verilere göre, 2026'nın ilk yarısında Çin, Orta Asya'nın tüm ülkeleriyle sınırı bulunan Özbekistan'ın en büyük ticaret ortağı konumunu daha da güçlendirdi.

Bu dönemde Özbekistan'ın dış ticaret hacmi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,4 artarak 41 milyar dolara ulaştı. Ülkenin ihracatı yüzde 8,8 azalarak 15,9 milyar dolara gerilerken, ithalatı yüzde 21 artışla 25,1 milyar dolara çıktı. Dış ticaret açığı 9,2 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Özbekistan ile Çin arasındaki ticaret hacmi ise geçen yılın ocak-haziran döneminde 6 milyar 850,9 milyon dolarken, bu yılın aynı döneminde 9 milyar 471,3 milyon dolara yükseldi. Böylece iki ülke arasındaki ticaret yaklaşık yüzde 38 artarken, Çin'in Özbekistan'ın toplam dış ticaretindeki payı yüzde 23,1'e ulaştı.

Özbekistan ile Çin arasındaki ticari ilişkilerde enerji, ham madde, teknoloji ve sanayi ürünleri önemli yer tutuyor. Özbekistan'ın Çin'e ihracatında doğal gaz, rafine bakır, pamuk ipliği ve tarım ürünleri; Çin'den yapılan ithalatta ise otomotiv ve elektrikli araçlar, üretim teknolojileri, sanayi makineleri ve elektronik ürünler öne çıkıyor.

Ancak Özbekistan'ın Çin ile ticaret hacmindeki artışta özellikle ithalatın daha hızlı yükselmesi dikkati çekiyor.

Özbekistan'ın yılın ilk yarısında Çin'den yaptığı ithalat yüzde 39,3 artarak 8 milyar 47,3 milyon dolara ulaştı, Çin'e ihracatı ise yüzde 32,4 artışla 1 milyar 424 milyon dolar oldu. Özbekistan'ın Çin ile ticaret açığı ise 6 milyar 623 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Bu rakamlar, bir yandan Çin ile ekonomik ilişkilerin hızla genişlediğini gösterirken, diğer yandan iki ülke arasındaki ticaretin Özbekistan açısından giderek daha fazla ithalat ağırlıklı bir yapıya dönüştüğüne işaret ediyor.

İthalatın yaklaşık üçte biri Çin'den geliyor

Çin'in Özbekistan ekonomisindeki ağırlığı özellikle ithalat verilerinde daha açık şekilde görülüyor.

Özbekistan'ın toplam ithalatı yılın ilk yarısında 25,1 milyar dolar oldu, bunun 8 milyar 47,3 milyon dolarlık kısmı Çin'den gerçekleştirildi. Böylece dünyanın 155 ülkesinden ithalat yapan Özbekistan'ın toplam ithalatında Çin'in payı yüzde 32'ye ulaşırken, Rusya'nın payı ise yüzde 18,5 olarak kaydedildi.

Çin'den yapılan ithalatta otomotiv ve elektrikli araçlar, sanayi makineleri, üretim teknolojileri, elektronik ürünler ve çeşitli sanayi ürünleri öne çıkarken, bu veriler, Özbekistan'ın özellikle makine, teknoloji, otomotiv, elektrikli araçlar ve sanayi ürünleri gibi alanlarda Çin kaynaklı tedarike giderek daha fazla yöneldiğini gösteriyor.

Çin ile ticaretteki dengesizlik, Özbekistan'ın toplam dış ticaret açığı açısından da önem taşıyor. İki ülke arasındaki 6 milyar 623 milyon dolarlık açık, Özbekistan'ın 9,2 milyar dolarlık toplam dış ticaret açığının önemli bir bölümünü oluşturmasıyla dikkat çekiyor.

Bu durum, Çin ile artan ticaretin Özbekistan için tek başına olumlu bir gelişme sayılmayacağını gösteriyor.

"Çin'den yapılan ithalatın dengelenmesi gerekiyor"

Özbek ekonomi uzmanı Dr. Dilşad Alimov, AA muhabirine, Çin'den makine, teknoloji ve üretim ekipmanı ithalatının Özbekistan'ın sanayi kapasitesini geliştirmesi açısından önemli fırsatlar sunduğunu ancak ithalatın ihracata kıyasla daha hızlı artmasının ekonomik bağımlılık riskini de beraberinde getirdiğini söyledi.

Dr. Alimov, Çin'in Özbekistan'ın dış ticaretindeki payının 2015'te yüzde 12 seviyesindeyken 2026'nın ilk yarısında yüzde 23,1'e yükselmesinin iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin ulaştığı boyutu gösterdiğini ifade etti.

Alimov, Çin'in Özbekistan'ın toplam ithalatındaki payının yaklaşık üçte bire ulaşması ve iki ülke arasındaki ticaret açığının 6 milyar 623 milyon doları aşmasının, ticaret hacmindeki büyümenin yanı sıra ekonomik bağımlılığı artırdığını ve dış ticaret dengesindeki açığı da belirginleştirdiğini vurguladı.

Özbekistan'ın gelecek dönemde Çin'den teknoloji ve yatırım çekmeye devam ederken yerli üretim kapasitesini güçlendirmesi, Çin pazarına yüksek katma değerli ürün ihracatını artırması ve Avrupa, Asya ve Orta Doğu başta olmak üzere farklı pazarlara yönelik ihracatını çeşitlendirmesi gerektiğini belirten Alimov, bu adımların dış ticaret dengesinin korunması açısından önem taşıdığını dile getirdi.

Alimov, Çin'den temin edilen makine, teknoloji ve üretim ekipmanlarının ülkenin sanayileşmesine katkı sağlayabileceğine işaret ederek, "Buna karşılık Özbekistan'ın Çin'e ihracatında ham madde ve yarı mamullerin ağırlığının azaltılması, katma değerli ürünlerin payının artırılması ve Çin'den yapılan ithalatın dengelenmesi gerekiyor." dedi.

Çin ile ekonomik ilişkilerin derinleşmesinin önemli fırsatlar sunduğunu kaydeden Alimov, bununla birlikte Özbekistan'ın ihracat pazarlarını çeşitlendirmesi ve ticaret açığındaki artışı yakından takip etmesi gerektiğini sözlerine ekledi.

Lojistik Hizmet Sağlayıcılar Derneği (LOJİDER) Yönetim Kurulu Başkanı Turan, kara yolu taşımacılığında hem ulusal hem de uluslararası boyutta sürücü açığının uzun yıllardır sektörün gündeminde olduğunu ifade etti.

Bu kapsamda 2022 yılında Lojistik Derneği (LODER) öncülüğünde, LOJİDER, Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND), Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD), Ağır Nakliyeciler Derneği (AND), Türkiye Nakliyeciler Derneği (TND), akademisyenler, kamu ve Bakanlık temsilcileri ile Kütahya Dumlupınar Üniversitesi'nden akademisyenlerin katılımıyla çalıştay düzenlediklerini aktaran Turan, çalıştayın ardından Karayolu Yük Taşıtı Sürücülüğü Programı'nın 2 yıllık meslek yüksekokulu programı olarak açılması için çalışmalar yürüttüklerini belirtti.

Turan, üniversite ve Yükseköğretim Kurulu (YÖK) nezdinde programın önemine ilişkin görüşmeler gerçekleştirdiklerini ve çalışmalar sonucunda programın geçen yıl Kütahya Dumlupınar Üniversitesinde hayata geçirildiğini söyledi.

"Meslektaşlarımızın her boyutuyla yetişmesi bu ihtiyacı pozitif yönde ileriye taşıyacak hususlar"

LOJİDER Yönetim Kurulu Başkanı Turan, şöyle devam etti:

"Kara yolu taşımacılığı lojistik zincirinde, taşımacılığın diğer 4 ana moduyla birlikte olmazsa olmaz bir parçası. Çünkü kapıdan kapıya üretilen hizmette diğer ana taşıma modlarını kullandığınızda, yani deniz yolu, hava yolu ya da demir yoluyla yaptığınızda bile ön ve nihai taşıma için kara yolu taşımacılığını muhakkak kullanma durumunda kalıyoruz. Bu nedenle hem ulusal hem de uluslararası boyutuyla üreticilerimizin ürettiği malların nihai kullanıcıya ya da kullanıcının deposuna, adresine teslim edeceğimiz ana kadar ya da tam tersi yurt içinde üretilen malzemenin ihracat çıkışı yapacağı limanlara ya da demiryolu terminallerine teslim edileceği noktada bu meslektaşlarımıza ihtiyaç duyuyoruz.

Fotoğraf : Kazım Kaan Ulu/AA

Dolayısıyla Kütahya Dumlupınar Üniversitesinde hayata geçirilen Karayolu Yük Taşıtı Sürücülüğü Programı ile bu meslektaşlarımızın her boyutuyla, uluslararası boyutu dahil, hem yabancı dili kapsayacak hem mevzuat hem de yük güvenliği ve aracı tanıma anlamında bilgili, tecrübeli ve ülkemizi temsil eden yapıda yetişmesi bu ihtiyacı pozitif yönde ileriye taşıyacak ve geliştirecek hususlar."

Toplumda zaman zaman "herhangi bir iş yapamazsan şoförlük yaparsın" şeklinde bir yaklaşım bulunduğunu ifade eden Turan, tır sürücülüğünün küçümsenecek bir meslek olmadığını vurguladı.

"Nitelikli sürücüler yükün güvenli şekilde taşınmasında önemli rol oynayacak"

Turan, mesleğin üniversite düzeyinde eğitim ve diploma ile icra edilmesinin gençlerin sektöre ilgisini artıracağını belirterek, uluslararası taşımacılık yapan sürücülerin gelir açısından da önemli imkanlara sahip olduğunu söyledi.

Nitelikli sürücülerin yükün güvenli şekilde taşınması ve zamanında teslim edilmesinde önemli rol oynayacağını vurgulayan Turan, üniversite eğitimi almış sürücülerin yükün bağlanması, emniyete alınması ve güvenli sürüş teknikleri konusunda bilinçli şekilde yetiştirileceğini ifade etti.

Turan, malların hedeflenen noktaya sağlam, eksiksiz ve zamanında ulaştırılmasının Türkiye'nin ihracat lojistiğinin performansını ve rekabet gücünü artıracağını kaydetti.

Sürücü açığının azaltılmasının lojistik firmalarının operasyonlarında da olumlu sonuçlar doğuracağını dile getiren Turan, üniversite eğitimiyle yetişen gençlerin sektöre ilgisinin artacağını ve görünmeyen maliyetlerin azaltılmasına katkı sağlanacağını söyledi.

Turan, programdan mezun olacak gençlerin doğrudan meslekleriyle ilgili işlerde çalışma imkanına sahip olacağını belirterek, uluslararası taşımacılıkta görev almaları halinde maaşlarının bugünün ekonomik şartlarında 100 bin lira civarında olabileceğini ifade etti.

Program ilk mezunlarını 2027'de verecek

LODER Yönetim Kurulu Başkanı ve Maltepe Üniversitesi Uluslararası Ticaret Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mehmet Tanyaş da dünyada benzer eğitimlerin genellikle kurs düzeyinde verildiğini belirtti. Tanyaş, 2022 yılında başlayan çalışmalar kapsamında YÖK ile yapılan görüşmeler ve Kütahya Dumlupınar Üniversitesi'nin desteğiyle programın geçen yıl 25 kontenjanla açıldığını ifade etti.

Tanyaş, ilk öğrencilerin eğitimlerine devam ettiğini ve programın ilk mezunlarını Haziran 2027'de vereceğini söyledi.

Öğrencilerin 3 sömestr üniversitede eğitim aldıktan sonra son sömestrda 14 hafta bir şirkette uzun süreli staj yapacağını aktaran Tanyaş, öğrencilerin yardımcı sürücü olarak çalışacağını ve programa dahil şekilde sigortalarının üniversite tarafından karşılanacağını belirtti.

Bu sürecin hem öğrencilerin şirketleri tanıması hem de şirketlerin öğrencileri tanıması açısından önemli bir fırsat olduğunu ifade eden Tanyaş, uygun koşulların oluşması halinde öğrencilerin staj yaptıkları şirketlerde çalışmaya devam edebileceğini dile getirdi.

"Kontenjan 30'a çıkarıldı"

Tanyaş, "Bu sene kontenjanı YÖK 30'a çıkararak ilan etti ve tercih anlamında program tamamıyla doldu ama şimdi kayıtlanma süreci devam ediyor. Biz de öğrenci arkadaşlarımıza çağrıda bulunuyoruz kayıtlarını tamamlamaları adına. İlk tercihte bazı nedenlerle kayıt yaptırmayanlar da olabiliyor ondan dolayı isteyenler 2'nci tercihlerinde de başvurabilirler." dedi.

Programa kadın sürücülerin de katılmasını istediklerini belirten Tanyaş, sektörde kadın sürücülerin sayısının arttığını ve programın kadınların daha eğitimli şekilde sektörde yer almasına katkı sağlayacağını söyledi.

Programdaki derslerin önemli bölümünün yük ve sürüş güvenliği üzerine oluşturulduğunu aktaran Tanyaş, psikoloji ve davranış bilimleri ile mevzuat derslerinin de bulunduğunu ifade etti.

Uluslararası taşımacılıkta görev yapacak öğrencilerin gümrük mevzuatını da öğrenmesinin hedeflendiğini belirten Prof. Dr. Mehmet Tanyaş, dijitalleşme konusunda da eğitimler verildiğini bildirdi.

Tanyaş, programa üniversite yerleşme sınavına giren ve yeterli puanı alan herkesin başvurabileceğini belirterek, ticari sürücüler için SRC belgesinin gerektiğini kaydetti.

Bakanlığın katkılarıyla programdan mezun olan öğrencilerin herhangi bir sınava girmeden SRC 4 belgesine sahip olabileceğine işaret eden Tanyaş, bunun öğrenciler açısından önemli bir avantaj olduğunu aktardı.

Tanyaş, dünyanın farklı ülkelerinde de sürücü açığının bulunduğunu dile getirerek, Polonya'da sürücülere aylık 4 bin dolar seviyesinde ücretler verildiğini, İngiltere ve ABD'de de sürücü açığını azaltmaya yönelik çeşitli programlar uygulandığını söyledi.

LODER Yönetim Kurulu Başkanı Tanyaş, gençlerin sektöre kazandırılması için üniversite programının tek başına yeterli olmayacağını, kapasitenin artırılması ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının şoförlük mesleğinin değerini artırmaya yönelik çalışmalar yapmasının da değerli olacağını ifade etti.

Geçen hafta ABD'de istihdam piyasasına ışık tutan veriler karışık sinyaller verdi. Ülkede ADP özel sektör istihdamı iş gücü piyasasında ivme kaybına işaret ederken, tarım dışı istihdamdaki belirgin yükseliş ekonominin sıcaklığını koruduğunu ortaya koydu.

Ancak tarım dışı istihdamın konaklama, yeme içme ve kamu alanlarında yoğunlaşması, iş gücündeki keskin yükselişin mevsimsel olabileceği yönündeki değerlendirmeleri öne çıkardı.

İstihdam piyasasına ilişkin verilerin birbirinden ayrışması, Fed'in politika adımlarına yönelik beklentilerin şekillenmesini zorlaştırırken, para piyasalarındaki fiyatlamalarda Fed'in gelecek haftaki toplantısında politika faizini yüzde 58 ihtimalle 25 baz puan artırması, yüzde 42 ihtimalle ise sabit bırakması öngörülüyor.

ABD'de bu hafta açıklanacak enflasyon verilerinin Fed'in gelecek hafta alacağı kararlara ilişkin net mesaj vermesi bekleniyor.

Fed yetkililerinin açıklamaları da takip edilirken, Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack politikanın kısıtlayıcı olmadığını belirtti. Hammack, "Enflasyon çok yüksek ve hedefimizin üzerinde ne kadar uzun süre kalırsa geri düşürmek o kadar zor olacak. Şu anda duyduğum şey, harekete geçme zamanının geldiği." ifadelerini kullandı.

Öte yandan, sosyal medya hesabından paylaşım yapan ABD Başkanı Donald Trump, istihdam verilerinin kendisininki hariç tüm tahminleri üçe katladığını vurgulayarak, faizlerin düşürülmesi gerektiğini ifade etti.

Başka bir paylaşımında da Trump, "harika" veriler alındığında piyasaların yükselmesi gerektiğinin altını çizerek, "Ancak borsa yine düşüyor, çünkü işler iyi gittiğinde enflasyon korkusu yüzünden hemen bunu durdurmamız gerektiğine dair sahte bir gerçeklik algısı içinde yaşıyoruz. Oysa durum tam tersi olmalıydı." değerlendirmesinde bulundu.

Trump, böyle devam ederse ülkenin hak ettiği büyümeye ulaşamayacağını belirterek, büyümenin enflasyona neden olmayacağını savundu.

Analistler, Fed'in adımlarına ilişkin belirsizliklere karşın yapay zeka alanındaki iyimserliğin piyasaları desteklediğini kaydetti. Buna göre, ABD merkezli yapay zeka şirketi OpenAI, GPT-6 Astra adlı şimdiye kadarki en gelişmiş ve akıllı yapay zeka modelini duyurdu.

OpenAI'dan yapılan açıklamada, kısa süre önce sınırlı sayıda kullanıcının erişimine açılan "GPT-6 Astra"nın gelişmiş siber kapasitesi ve yüksek otonom kontrol yeteneği bulunduğu, karmaşık bilgisayar sistemlerini yönetebildiği, e-tablo doldurma ve sıfırdan internet sitesi tasarlama gibi işlemleri insan müdahalesi olmadan yürütebildiği bildirildi.

Söz konusu modelin ardından diğer yapay zeka geliştiricilerinin de yatırımlarını artıracağı beklentisi, yarı iletken sektöründe talebin artacağı öngörülerini güçlendirerek özellikle Asya tarafında teknoloji hisselerine yönelik risk iştahının canlı kalmasını sağladı.

Jeopolitik tarafta ise ABD-İran hattındaki gelişmeler takip edilmeye devam ediyor. Dün, İran Devrim Muhafızları Ordusu, İran gemilerine yönelik deniz ablukasına katılan ABD'ye ait bir uçak gemisi ile bir muhrip gemiyi balistik füzelerle hedef aldığını açıkladı.

Ayrıca İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, Umman ile Hürmüz Boğazı'nın giriş ve çıkışının İran'ın kontrolünde olan yeni koridoruyla ilgili anlaşmanın önümüzdeki günlerde imzalanacağını duyurdu.

Petroldeki yükseliş yeni haftada da sürüyor

Söz konusu gelişmelerin ardından enerji arzına yönelik endişelerle petrol fiyatları yukarı yönlü seyrini sürdürüyor. Cuma günü yüzde 0,8 artışla 96,3 dolardan haftayı kapatan kasım vadeli Brent petrolün varil fiyatı, yeni haftaya da yüzde 1,1 yükselişle 97,3 dolardan başladı.

Geçen hafta ABD'de karışık sinyaller veren istihdam verileri ve Orta Doğu kaynaklı enflasyonist baskıların devam edeceği endişeleriyle dalgalanan ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi, haftayı yüzde 4,78 seviyesinde kapatmasının ardından yeni haftaya yatay seyirle yüzde 4,79'dan başladı.

Dolar endeksi ise Fed'e ilişkin belirsizliklerle güçlü duruşunu korurken, yeni haftaya yatay seyirle 99,2 seviyesinde başladı.

Altının ons fiyatı ise faiz artışı tahminleri ve güçlenen dolar endeksiyle yeni haftaya değer kaybıyla başladı. Ons altın şu sıralarda yüzde 0,8 düşüşle 4 bin 396 dolardan alıcı buluyor.

Cuma günü New York borsasında S&P 500 yüzde 0,38, Nasdaq endeksi yüzde 0,29 ve Dow Jones endeksi yüzde 0,51 değer kaybetti. ABD'de endeks vadeli kontratlar ise haftaya negatif başladı. Ülkede New York borsası bugün İşçi Bayramı dolayısıyla işleme kapalı olacak.

Avrupa'da endeks vadeli kontratlar haftaya negatif başladı

Avrupa borsaları cuma günü karışık seyrederken, gözler yeni haftada Avrupa Merkez Bankasının (ECB) alacağı para politikası kararlarında olacak.

Hafta sonu Orta Doğu'da tansiyonun düşmemesi, yüksek seyrini koruyan enerji fiyatlarının Avrupa ekonomilerini olumsuz etkileyebileceği endişelerini körükledi.

Analistler, söz konusu durumun Avrupa'da endeks vadeli kontratların haftaya negatif bir başlangıç yapmasında etkili olduğunu belirterek, hafta içinde ECB'nin faiz kararının ardından Başkan Christine Lagarde'ın yapacağı açıklamaların piyasalarda oynaklığı artırabileceğini söyledi.

Analistler, bugün Avro Bölgesi'nde açıklanacak büyüme verileri ile Almanya'daki sanayi üretimi verilerinin yatırımcıların odağında bulunduğunu belirterek, para piyasalarındaki fiyatlamalarda bankanın yıl sonuna kadar iki faiz artışına gitme ihtimalinin fiyatlanmaya devam ettiğini bildirdi.

Diğer yandan Almanya'da sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisi, Saksonya-Anhalt'ta düzenlenen eyalet meclisi seçimlerini yüzde 43,8 oy alarak kazandı ancak tek başına iktidara gelmesi için gerekli çoğunluğu elde edemedi.

Cuma günü İngiltere'de FTSE 100 endeksi yatay seyrederken, İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,28 ve Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,09 düştü. Almanya'da DAX 40 endeksi ise yüzde 0,17 yükseldi.

Güney Kore'de hızlı yükseliş görülüyor

Asya borsalarında yapay zeka alanındaki olumlu gelişmeler risk iştahını desteklerken, Güney Kore'de Kospi endeksindeki yükseliş dikkati çekiyor. Teknoloji ve yarı iletken ağırlığı yüksek Kospi endeksinde alımlar, yapay zeka yatırımlarının artacağı beklentisiyle güçlendi.

Güney Koreli yarı iletken şirketi SK Hynix'in hisseleri yüzde 7,4, teknoloji şirketi LG Electronics hisseleri yüzde 5,1 ve Samsung Electronics hisseleri de yüzde 5 yükseldi.

Öte yandan, bugün açıklanan verilere göre Japonya'da öncü endeks 117,9 ile beklentilerin altında gerçekleşti.

Bu arada Japon yeninin dolar karşısındaki değer kaybı frenlenirken, Japonya Merkez Bankasının (BoJ) atacağı olası adımlar yatırımcıların yakın takibinde bulunuyor.

Dolar/yen paritesi yatay seyirle 156,09 seviyesinde bulunuyor. Japonya'nın rezervleri ağustosta 79,6 milyar dolar düştü. Analistler, söz konusu düşüşte yetkililerin yene destek olmak için bu varlıkları kullanmasının rezerv azalışında etkili olduğunu belirterek, verilerin aynı zamanda ekonomi yönetiminin yeniden müdahale etmesi gerekirse yeterli finansal kaynağının bulunduğuna işaret ettiğini kaydetti.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 1,9 ve Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 4,1 yükselirken, Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,2 ve Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 1,2 düştü.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz OVP'yi açıkladı

Cuma günü alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,57 değer kazanarak 14.012,42 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı ekim vadeli kontrat ise cuma günü akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,08 yükseldi.

Öte yandan dün Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hakkı Susmaz, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan ile 2027-2029 dönemini içeren Orta Vadeli Program'ı (OVP) açıkladı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, "2026 yılı son çeyreğinde enflasyon oranının yeniden düşüş göstereceğini ve yıl sonunda yüzde 28,4 olmasını bekliyoruz." dedi.

Büyümenin 2026 yılında yüzde 3,3 olarak gerçekleşmesini beklediklerini ifade eden Yılmaz, büyümenin kademeli olarak güçlenerek 2027 yılında yüzde 4,2'ye, 2028 yılında yüzde 4,6'ya ve 2029 yılında yüzde 5'e ulaşmasını öngördüklerini dile getirdi.

Dolar/TL cuma gününü 48,4330'dan tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın hemen üzerinde 48,4390'dan işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde veri gündeminin sakin olduğunu, yurt dışında ise Avro Bölgesi'nde büyüme ve Almanya'da sanayi üretimi verilerinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 13.900 ve 13.800 puanın destek, 14.100 ve 14.200 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Irak Petrol Bakanı Basim Muhammed Hudayyir, ülkesinin petrol ihracatına ilişkin bilgi verdi.

Irak resmi haber ajansı INA'ya açıklamalarda bulunan Hudayyir, ülkesinin eylül ayından itibaren ham petrol ihracat kapasitesinin günlük yaklaşık 3 milyon varilin üzerine çıktığını söyledi.

Hudayyir, hükümetin petrol ihracat kapasitesini günlük 5 milyon varile çıkarmayı planladığını ifade etti.

İhracatın artırılması için önemli stratejik planların hayata geçirileceğini belirten Hudayyir, 5 milyon varillik hedefe Suriye'de Fişhabur ve Banyas'a uzanan stratejik petrol hatlarının yanı sıra Hürmüz Boğazı'ndaki ihracat noktalarının tamamlanmasının ardından ulaşılacağını söyledi.

Irak'ın petrol üretimi gerilemişti

Yaklaşık 145 milyar varillik kanıtlanmış petrol rezervine sahip Irak, dünyanın önde gelen petrol üreticileri ve ihracatçılarından biri sayılıyor.

Irak'ın petrol üretimi, ABD-İran savaşı nedeniyle özellikle nisan, mayıs ve haziran aylarında yüzde 60 gerileyerek günlük 3,3 milyon varilden 1,3 milyon varile düşmüştü.

Temmuz ve ağustos aylarında başlayan toparlanmayla birlikte Irak'ın petrol ihracat kapasitesinde artış kaydedilmeye başlandı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, "Uyguladığımız politikalar çerçevesinde TL'ye güven artmaya devam etmiş, TL mevduatımızın toplam mevduat içindeki payının yüzde 31,6 seviyesinden 28 Ağustos itibarıyla yüzde 61,5 seviyesine yükselmesi, izlediğimiz politikaların isabetli olduğunun somut göstergesi olmuştur." dedi.

Yılmaz, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hakkı Susmaz, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan ile 2027-2029 dönemini içeren Orta Vadeli Program'ı (OVP) açıkladı.

OVP'nin her yıl olduğu gibi bu yıl da Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığının müşterek çalışmasıyla hazırlandığını belirten Yılmaz, "Hazırlık sürecine bakanlıklarımız ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarımız önemli katkı sunmuş, özel sektör ve meslek kuruluşlarımızın görüş ve değerlendirmeleri alınmıştır. Ortak aklı ve katılımcılığı esas alan bir anlayışla hazırladığımız Programımızda, ilgili tüm taraflarla yürüttüğümüz istişareler de politika ve tedbirlerimize yansıtılmıştır." ifadesini kullandı.

Sunumda öncelikle dünya ekonomisindeki mevcut görünüme değinileceğini, ardından uygulamakta oldukları program kapsamında bugüne kadar kaydettikleri mesafe ve sonrasında 2027-2029 dönemine ilişkin makroekonomik hedefleri paylaşacaklarını aktaran Yılmaz, belirlenen hedeflere nasıl ulaşacaklarına dair öncelikli reform alanlarını, planlanan politika ve tedbirleri ortaya koyacaklarını söyledi.

Gelecek üç yıla ilişkin temel politika belgesi olan OVP'nin, Kalkınma Planı doğrultusunda hazırlanan ve her yıl güncellenen üç yıllık bir politika çerçevesi sunduğunu vurgulayan Yılmaz, şunları kaydetti:

"Program, makroekonomik hedef ve tahminlerimizi, gelir ve gider ile borçlanma görünümünü, kamu idarelerinin ödenek teklif tavanlarını ve reform gündemimizi ortaya koymakta, aynı zamanda bütçe sürecinin temel çerçevesini oluşturmaktadır. Dünya ekonomisi, son dönemde ekonomik, teknolojik ve jeopolitik gelişmelerin iç içe geçtiği, öngörülebilirliğin azaldığı ve risklerin tarihi yüksek seviyelere çıktığı yeni bir süreçten geçmektedir. Türkiye ekonomisi de elbette dünyadan ve bölgemizde yaşanan bu gelişmelerden bağımsız değildir. Özellikle bölgemizde yaşanan savaşın doğrudan ve dolaylı etkileri, enerji ve emtia fiyatlarından küresel ticarete, enflasyon görünümünden büyüme beklentilerine kadar birçok alanda hissedilmektedir. Bunun yanında geleneksel tarife artışlarının yanında yeni nesil korumacılık eğilimleri ve ticaret politikalarındaki belirsizlikler de küresel görünümü etkilemektedir."

- "64,3 dolar olarak varsaydığımız Brent petrol 89,3 dolara yükseldi"

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, programın makroekonomik çerçevesini oluştururken, geçen yıl esas aldıkları varsayımların bu yılın başında bölgedeki savaş başta olmak üzere yıl içerisinde yaşanan hadiseler doğrultusunda güncellendiğini bildirerek, şu bilgileri verdi:

"Geçtiğimiz OVP'deki varsayımların başında gelen küresel büyüme tahmini yüzde 3,1'den yüzde 3'e geriledi. Ticaret ortaklarımızın büyüme tahmini yüzde 2,4'ten yüzde 1,6'ya, Avro Bölgesi büyümesi yüzde 1,2'den yüzde 0,9'a gerilerken bölgemizde yaşanan savaşın etkisinin en belirgin görüldüğü Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) ülkelerinde ise yüzde 3,4 olarak öngörülen büyüme, yüzde eksi 0,5'e kadar geriledi. Geçtiğimiz yıl OVP'yi hazırlarken uluslararası kuruluşların tahminleriyle uyumlu olarak 2026 yılı için 64,3 dolar olarak varsaydığımız Brent petrol fiyatı ortalamada 89,3 dolara yükseldi. Enerji dışı emtia fiyatlarında yüzde 5,7 oranında düşüş beklerken, bugün yüzde 18,6 oranında bir artış öngörülmektedir. Küresel enflasyon tahmini ise bu gelişmelere bağlı olarak yüzde 3,6'dan yüzde 4,7'ye yükselmiş durumdadır."

- "2026 yılı büyüme tahminimizi yüzde 3,3 olarak güncelledik"

Özellikle savaşla birlikte enerji ve emtia fiyatlarında ortaya çıkan arz yönlü baskıların ve Türkiye'nin başlıca ticaret ortaklarındaki zayıflamanın doğal olarak 2026 yılı tahminlerine de yansıdığını hatırlatan Yılmaz, sözlerini şöyle sürdürdü:

"2026 yılı büyüme tahminimizi yüzde 3,3 olarak güncelledik. Sanayi büyümesi tahminimiz yüzde 2,3'e gerilerken, yıl sonu enflasyon tahminimiz yüzde 28,4'e yükseldi. Enerji fiyatlarındaki yükselişin dış dengemiz üzerinde doğrudan etkisiyle enerji ithalatı tahminimiz 63 milyar dolardan 71 milyar dolara yükselirken, dış ticaret açığı tahminimiz 96 milyar dolardan 105 milyar dolara çıkmıştır. Buna bağlı olarak cari işlemler açığının milli gelire oranına ilişkin tahminimizi de yüzde 2,6'ya güncelledik. Turizm gelirleri tahminimiz ise yine savaşın etkisiyle 68 milyar dolardan 65 milyar dolara revize edilmiştir. Bu güncellemeler programımızın yönünde veya ana çerçevesinde bir değişiklik anlamına gelmemektedir. Nitekim geçtiğimiz yıl öngörülmeyen ölçekte ortaya çıkan savaş ve beraberinde getirdiği enerji ve emtia şoku, dış talepteki zayıflamayla birlikte tüm ekonomiler üzerinde ilave bir yük oluşturmuştur. Buna rağmen Türkiye ekonomisi üretmeye, büyümeye ve istihdam oluşturmaya devam etmektedir."

- "İhracatımızı şoklara daha dayanıklı hale getirme çabamız devam edecek"

Yılmaz, 2026 yılının hem küresel büyümenin hem de dünya ticaretinin belirgin biçimde ivme kaybettiği bir yıl olarak karşılarına çıktığının altını çizerek, "Bununla birlikte, 2027 yılına ilişkin beklentiler küresel görünümde yeniden bir toparlanmaya işaret etmektedir. Küresel büyümenin yüzde 3,4'e, küresel ticaret hacmindeki artışın ise yüzde 4,3'e yükselmesi beklenmektedir. Özellikle küresel ticarette beklenen bu canlanmanın, dış talep koşullarının iyileşmesine ve ihracatçı ülkeler açısından daha destekleyici bir ortamın oluşmasına katkı sağlamasını bekliyoruz." diye konuştu.

Türkiye'nin ihracatının yaklaşık yüzde 96'sını oluşturan başlıca ticaret ortaklarının ağırlıklı büyümesinin 2025 yılındaki yüzde 2,4 seviyesinden 2026 yılında yüzde 1,6'ya gerilemesini beklediklerini anlatan Yılmaz, şunları paylaştı:

"2027 yılında ise dış talep koşullarının yeniden iyileşmesiyle bu oranın yüzde 2,8'e yükselmesini öngörüyoruz. Bu zayıflama, ihracatımızın yaklaşık yüzde 43'ünü gerçekleştirdiğimiz Avrupa Birliği ile yüzde 22'sini gerçekleştirdiğimiz MENA Bölgesinde özellikle dikkat çekicidir. En büyük ihracat pazarımız olan Avrupa Birliği'nde 2025 yılında yüzde 1,6 olarak gerçekleşen büyümenin 2026 yılında yüzde 1,2'ye gerilemesi, 2027 yılında ise sınırlı bir toparlanmayla yüzde 1,4 seviyesine yükselmesi beklenmektedir. MENA Bölgesinde ise savaşın ve jeopolitik gerilimlerin ekonomik faaliyet üzerindeki etkisi çok daha belirgindir. 2025 yılında yüzde 3,3 büyüyen bölge ekonomisinin, 2026 yılında yüzde 0,5 oranında daralacağı tahmin edilmektedir. 2027 yılında beklenen yüzde 7,3'lük güçlü büyümede ise 2026 yılındaki bu sert daralmanın oluşturacağı baz etkisinin önemli rol oynayacağını değerlendiriyoruz. Dolayısıyla, AB ve MENA bölgelerinin toplam ihracatımızın yaklaşık üçte ikisini oluşturduğu dikkate alındığında 2026'da ihracatçılarımızın oldukça zorlu bir dış talep ortamına rağmen başarılı bir performans sergiledikleri görülmektedir. Yıllar içerisinde ihracat pazarlarını çeşitlendiren ülkemizin mevcut pazardaki güçlü konumunu korurken, yeni pazarlara erişimini artırma, ihracatımızı bölgesel ve küresel şoklara karşı daha dayanıklı hale getirme çabamız önümüzdeki dönemde de devam edecek."

- "Savaşla jeopolitik risk endeksi çok hızlı yükseldi"

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, küresel ekonomik görünüm üzerinde belirleyici olan unsurlardan birinin de jeopolitik risklerde yaşanan belirgin artış olduğuna dikkati çekerek, şunları dile getirdi:

"Savaşın başlamasıyla birlikte jeopolitik risk endeksinin çok hızlı bir şekilde yükseldiğini görüyoruz. Savaş öncesinde uzun dönem ortalaması etrafında seyreden endeks, savaşın ardından tarihsel ortalamasının oldukça üzerine çıkmış ve yüksek bir oynaklık yükselmiştir. Jeopolitik gerilimler enerji ve emtia piyasalarından ticaret ve lojistik hatlarına, yatırım kararlarından finansal piyasalara kadar birçok kanal üzerinden dünya ekonomisine yayılmaktadır. Bu gelişmeleri ve oluşturabilecekleri ilave riskleri yakından takip ediyor, etkileri sınırlandırıcı tedbirler alıyor, ekonomi politikalarımızı farklı senaryoları dikkate alan, dışsal şoklara karşı dayanıklılığı güçlendiren bir anlayışla yürütüyoruz. Küresel arz koşullarından kaynaklanan fiyat hareketlerinin bir taraftan enerji ithalat maliyetlerimizi ve dış ticaret dengemizi etkilerken, diğer taraftan üretim ve ulaştırma maliyetleri üzerinden enflasyon görünümüne de yansımaktadır. Nitekim geçtiğimiz yıl 2026 yılı için 63 milyar dolar olarak öngördüğümüz enerji ithalatı tahminimizi, bu yıl 71 milyar dolara güncellememizde de bu gelişmeler etkili olmuştur."

- "Göstergeler, programımızın somut sonuçlar ürettiğini ortaya koymakta"

"Programımızı hayata geçirdiğimiz günden bu yana temel önceliğimiz, makroekonomik istikrarı güçlendirmek, ekonomide dengelenmeyi sağlamak, enflasyonu kalıcı biçimde düşürmek ve kazanımlarımızı sürdürülebilir hale getirmek olmuştur" ifadesini kullanan Yılmaz, şöyle devam etti:

"Paylaşacağı göstergeler, son dönemde karşı karşıya kaldığımız ilave dışsal şoklara rağmen programımızın temel alanlarda somut sonuçlar üretmeye devam ettiğini ortaya koymaktadır. Programımız kapsamında yatırımların tüketimin üzerinde seyrettiği, dolayısıyla büyümenin kompozisyonunda daha dengeli, üretken ve sürdürülebilir bir yapının öne çıktığını görmekteyiz. Yeni yatırımlar üretim kapasitesini genişletmekte, teknolojik dönüşümü ve verimlilik artışını desteklemekte, aynı zamanda yeni istihdam imkanları oluşturmaktadır. Nitekim son yıllarda Toplam Faktör Verimliliğinin (TFV) büyümemize daha fazla olumlu etkide bulunduğunu görüyoruz. Baktığımız zaman 2026'da öngördüğümüz 3,3'lük büyümenin 1,2 puanını Toplam Faktör Verimliliği kaynaklı olduğunu görüyoruz. Tüketim ağırlıklı bir yapı yerine üretim kapasitesini artıran yatırımların öne çıkması, enflasyonla mücadeleyi destekleyen, dış denge üzerindeki baskıları sınırlayan ve potansiyel büyümemizi yükselten daha sağlıklı bir makroekonomik görünüm sunmaktadır."

- "Risk primimiz 220 seviyesinin de altına inmiştir"

Yılmaz, "Uyguladığımız politikalar çerçevesinde TL'ye güven artmaya devam etmiş, TL mevduatımızın toplam mevduat içindeki payının yüzde 31,6 seviyesinden 28 Ağustos itibarıyla yüzde 61,5 seviyesine yükselmesi izlediğimiz politikaların isabetli olduğunun somut göstergesi olmuştur." değerlendirmesinde bulundu.

Koşullu yükümlülüklerden olan KKM'den çıkışın sorunsuz şekilde tamamlandığını anımsatan Yılmaz, "Kararlılıkla uyguladığımız politikalarla küresel ekonomik görünümdeki belirsizliklere ve jeopolitik risklere rağmen brüt rezervlerimiz 89,7 milyar dolar artarak, 188,2 milyar dolara ulaşmıştır. Rezervlerde sağlanan bu güçlü artış ekonomimizin dış şoklara karşı dayanıklılığını desteklemektedir. Jeopolitik gerilimlere rağmen risk primimiz de önemli ölçüde gerilemiş ve 700'lü seviyelerden 220 seviyesinin de altına inmiştir. Bu önemli gelişme gerek kamu gerekse özel kesimin yabancı para cinsi borçlanmasında faiz yükünü aşağıya çekmiştir." dedi.

- "Yıllıklandırılmış ihracatımız ağustos itibarıyla 280 milyar dolara ulaşmıştır"

Kaydettikleri mesafenin önemli göstergelerinden birinin de ihracattaki olumlu seyir ve ihracatın teknoloji kompozisyonundaki iyileşme olduğuna işaret eden Yılmaz, şu bilgileri verdi:

"Yıllıklandırılmış ihracatımız, ticaret ortaklarımızdaki belirgin yavaşlamaya ve zorlu dış talep koşullarına rağmen ağustos ayı itibarıyla 280 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. İhracatımız nitelik olarak da güçlenmiş ve 2024 Ağustos'unda yüzde 40 seviyesinde olan orta ve yüksek teknolojili ürünlerin toplam ihracatımız içerisindeki payı, 2026 Ağustos ayı itibarıyla yüzde 44,1'e ulaşmıştır. Böylece bir taraftan ihracatımızı artırıyor, diğer taraftan ihracatımızı daha yüksek teknoloji ve katma değere dayalı bir yapıya dönüştürüyoruz. İhracatımızdaki güçlü performansa rağmen enerji ve emtia fiyatlarındaki yükseliş, dış dengemiz üzerinde geçici bir baskı oluşturmuştur. Cari işlemler açığının milli gelire oranı 2024 yılı Haziran ayında yüzde 1,8, 2025 yılı Haziran ayında ise yüzde 1,6 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2026 yılı Haziran ayı itibarıyla bu oran yüzde 2,3'e yükselmiştir. Bu yükselişin içerisinde 0,7 puanlık farkın savaş nedeniyle geldiğini hesaplamaktayız. Dolayısıyla bunu çıktığımız zaman yapısal bir bozulma olmadığını net bir şekilde görüyoruz. Ayrıca, mevcut seviyenin, 2000-2025 dönemi uzun dönem ortalaması olan yüzde 3,2'nin belirgin altında ve yönetilebilir seviyede olduğunu özellikle vurgulamak isterim. Dolayısıyla dış dengede daha dayanıklı bir yapı söz konusudur."

Bakan Şimşek, şunları kaydetti:

"Finansmana erişimi, üretken kapasiteyi destekleyecek nitelikte güçlü şekilde destekliyoruz. KOBİ kredilerinin toplam krediler içindeki payı yüzde 27'ye çıktı."

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerinden derlediği bilgilere göre, Türkiye'nin ihracatı bu yılın ocak-ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4 artarak 177,9 milyar dolardan 185 milyar dolara çıktı.

Söz konusu dönemde AB ülkelerine ihracat yüzde 3,6 artışla 69 milyar 320,8 milyon dolardan 71 milyar 788,5 milyon dolara yükseldi. Böylece Türkiye'nin AB ülkelerine ihracatı söz konusu dönemde yaklaşık 2 milyar 468 milyon dolar artış gösterdi.

Ocak-ağustos döneminde AB ülkeleri arasında en fazla ihracat 13 milyar 576 milyon 381 bin dolarla Almanya'ya gerçekleştirildi. Almanya'ya ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3,8 arttı.

Almanya'yı 8 milyar 561 milyon 640 bin dolarla İtalya, 7 milyar 238 milyon 906 bin dolarla İspanya, 6 milyar 925 milyon 832 bin dolarla Fransa ve 4 milyar 891 milyon 962 bin dolarla Romanya izledi.

- İhracatın oransal olarak en fazla arttığı ülke Malta oldu

Söz konusu dönemde İtalya'ya ihracat yüzde 4,3, İspanya'ya yüzde 7,4 ve Fransa'ya yüzde 5,2 artarken, Romanya'ya dış satım yüzde 5,5 geriledi.

AB ülkeleri arasında ihracatın oransal olarak en fazla arttığı ülke Malta oldu. Bu ülkeye ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 107 artarak 324 milyon 491 bin dolardan 671 milyon 566 bin dolara çıktı.

Malta'yı yüzde 32,8 artışla Slovakya, yüzde 25,3 ile Finlandiya, yüzde 17 ile Bulgaristan ve yüzde 14,4 ile Avusturya takip etti.

Ocak-ağustos döneminde Slovakya'ya ihracat 1 milyar 458 milyon dolara, Finlandiya'ya 408,7 milyon dolara, Bulgaristan'a 3 milyar 439 milyon dolara ve Avusturya'ya 1 milyar 414 milyon dolara ulaştı.

AB ülkelerinin 17'sine ihracat artarken, 10'unda düşüş oldu

Tutar bazında bakıldığında Almanya, İtalya, İspanya ve Fransa Türkiye'nin AB'deki en büyük ihracat pazarları olmayı sürdürdü. Bu 4 ülkeye gerçekleştirilen toplam ihracat, ocak-ağustos döneminde yaklaşık 36,3 milyar dolara ulaştı.

Bu dönemde AB ülkelerinin 17'sine ihracat artarken, 10'unda düşüş kaydedildi.

Söz konusu dönemde AB ülkelerine ihracatta sektörler arasında otomotiv endüstrisi öne çıktı. Sektörün AB ülkelerine ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4,5 artarak 19 milyar 188,6 milyon dolardan 20 milyar 60,7 milyon dolara ulaştı.

Otomotiv endüstrisini 9 milyar 63 milyon dolarla kimyevi maddeler ve mamulleri, 6 milyar 541,7 milyon dolarla hazır giyim ve konfeksiyon takip etti.

AB'ye ihracatını tutar bazında en fazla artıran sektör demir ve demir dışı metaller oldu

Ocak-ağustos döneminde AB'ye ihracatını tutar bazında en fazla artıran sektör demir ve demir dışı metaller oldu.

Sektörün AB ülkelerine ihracatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 18,6 artarak 4 milyar 869,6 milyon dolardan 5 milyar 774,1 milyon dolara çıktı. Böylece sektör, AB'ye ihracatını yaklaşık 904,5 milyon dolar artırdı.

Demir ve demir dışı metalleri 872,1 milyon dolarlık artışla otomotiv endüstrisi ve 269,5 milyon dolarlık artışla elektrik ve elektronik sektörü takip etti.

AB ülkelerine en fazla ihracat 25 milyar 440 milyon dolarla İstanbul'dan gerçekleştirildi

Ocak-ağustos döneminde Türkiye'nin 27 AB ülkesine ihracatında İstanbul, Kocaeli, Bursa, Ankara ve İzmir öne çıktı. Bu 5 ilin AB ülkelerine ihracatı 53,6 milyar dolara yaklaştı.

Yılın 8 ayında AB ülkelerine en fazla ihracat 25 milyar 440 milyon dolarla İstanbul'dan gerçekleştirildi.

İstanbul'u 10 milyar 110 milyon dolarla Kocaeli, 8 milyar 305 milyon dolarla Bursa, 4 milyar 911 milyon dolarla Ankara ve 4 milyar 791 milyon dolarla İzmir takip etti.

ABD ile İran arasındaki askeri gerilimin yeniden tırmanması, Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen sevkiyatların aksayabileceği endişesini artırırken petrol fiyatlarındaki yükselişin küresel enflasyonu yeniden hızlandırabileceği beklentisi tahvil piyasalarında satış baskısına yol açtı.

ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi hafta içinde yüzde 4,82 ile Kasım 2023'ten, 2 yıllık tahvil faizi de yüzde 4,42 ile Ocak 2025'ten bu yana en yüksek seviyesini gördü. ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi haftayı 6 baz puan artışla yüzde 4,79'dan tamamladı.

Fed yetkililerinin hafta içinde yaptığı açıklamalar ise faiz beklentilerinde dalgalanmaya neden oldu.

New York Fed Başkanı John Williams, yüksek enerji fiyatlarının hizmet sektörlerine yayılmaması sayesinde enflasyonun yavaşlamaya devam ettiğini belirtti. Fed Yönetim Kurulu Üyesi Christopher Waller da enflasyon baskılarının hafiflediğini gösteren veriler gelmesi halinde eylül toplantısında faizlerin sabit tutulmasını destekleyebileceğini söyledi.

Öte yandan, ADP Araştırma Enstitüsünün verilerine göre, ABD'de özel sektör istihdamı ağustosta 38 bin kişi arttı ve 48 bin olan piyasa beklentisinin altında kaldı. Bu veri, hafta ortasında Fed'e ilişkin faiz beklentilerinin hafiflemesine neden oldu.

Buna karşılık, haftanın son işlem gününde ABD'de tarım dışı istihdamın ağustosta 162 bin kişi artarak 56 bin olan beklentiyi aşması, Fed'in faiz artırımına gideceğine yönelik beklentileri yeniden güçlendirdi. İşsizlik oranı yüzde 4,1'de kalırken haziran ve temmuz aylarına ilişkin toplam istihdam 55 bin kişi yukarı yönlü revize edildi.

İstihdam verisinin ardından Fed'in eylül toplantısında faiz artırma ihtimali yüzde 65'e kadar çıktı. Dolar endeksi haftanın son işlem gününde yükselmesine karşın haftalık bazda yüzde 0,5 azalarak 99,2'ye geriledi.

Çin'in altın alımları 21'inci aya ulaştı

Değerli metallerde Fed'in para politikasına ilişkin beklentiler ve tahvil faizlerinin seyri fiyatlamalarda etkili oldu.

Waller'ın açıklamalarının ardından gerileyen tahvil faizleri ve dolar, haftanın ortasında altını destekledi. Ancak güçlü istihdam verisiyle faiz artırımı beklentilerinin yeniden yükselmesi, haftanın son işlem gününde değerli metallerde satış baskısına neden oldu.

Bu gelişmelerin yanı sıra Dünya Altın Konseyinin verilerine göre, merkez bankaları temmuzda rezervlerine net 23 ton altın ekledi. Böylece yılın ilk 7 ayında resmi olarak bildirilen net altın alımı yaklaşık 130 tona ulaştı. Geçen yılın aynı döneminde yaklaşık 160 ton altın alınmıştı.

Temmuzdaki alımlara 20 tonla Çin öncülük etti. Çin Merkez Bankasının altın alımları üst üste 21'inci aya ulaşırken yıl başından bu yana alımları 60 tona, toplam altın rezervi ise 2 bin 366 tona çıktı. Polonya ise temmuzda 8 ton, yılın ilk 7 ayında 90 ton altın alarak bu dönemin en büyük alıcısı oldu. Rusya temmuzda 6 ton, Türkiye ise 1 ton altın sattı.

Merkez bankalarının net altın talebi yılın ikinci çeyreğinde yıllık bazda yüzde 62 artarak 289 tona ulaştı ve ikinci çeyrekler arasındaki en yüksek seviyesini gördü. Altın temmuz ayını ons başına 4 bin 27 dolardan yatay tamamlarken küresel altın fonlarına 3 milyar dolarlık giriş gerçekleşti. Merkez bankalarının rezerv çeşitlendirme arayışı ile enflasyon ve jeopolitik risklere karşı korunma isteği altın talebini desteklemeyi sürdürdü.

Bu gelişmelerle birlikte değerli metallerde ons bazında fiyatlar platinde yüzde 0,1 artarken paladyumda yüzde 1,9, altında yüzde 0,4 ve gümüşte yüzde 0,2 geriledi.

Baz metallerde arz gelişmeleriyle yükseliş görüldü

Baz metallerde dolar endeksinin haftalık bazda gerilemesi ve ürünlere özgü arz gelişmeleri fiyatları destekledi.

Çinkoda Londra Metal Borsası stoklarındaki düşüş ve fiziki piyasadaki sıkışıklık öne çıktı. Üç ay vadeli çinko fiyatı ton başına 3 bin 990 dolarla yaklaşık dört yılın en yüksek seviyesine çıkarken, küresel çinko madeni üretiminin yılın ilk yarısında yüzde 2,6 azaldığı bildirildi.

Bakırda ABD'nin temmuz ayı rafine bakır ithalatının rekor seviyeye ulaşması ve Şanghay Vadeli İşlemler Borsası stoklarının haftalık yüzde 13 azalarak 63 bin tona gerilemesi fiyatları destekledi.

Alüminyumda kısa vadeli teslimat fiyatlarının vadeli fiyatların üzerine çıkması fiziki piyasadaki sıkışıklığa işaret etti. Kurşunda yüksek stoklar ile 8 bin 450 tonluk çekme talimatı birbirini dengeledi.

Baz metallerde tezgah üstü piyasada geçen hafta libre bazında fiyatlar çinkoda yüzde 1,7, bakırda yüzde 0,8, alüminyumda ve nikelde yüzde 0,3 arttı, kurşunda ise yatay seyretti.

Enerji grubunda jeopolitik risklerle yükseliş izlendi

Enerji grubunda ABD ile İran arasındaki çatışmaların yeniden şiddetlenmesi ve Hürmüz Boğazı'ndaki taşımacılığa ilişkin endişeler fiyatları yukarı taşıdı.

Analistler, Orta Doğu'daki petrol ihracatında henüz kalıcı ve büyük çaplı bir kesinti görülmediğini ancak yenilenen çatışmaların fiyatlardaki jeopolitik risk primini artırdığını belirtti.

Irak'ın petrol ihracatının ağustosta günlük 1,35 milyon varilden 2,34 milyon varile yükselmesi arz endişelerini sınırladı.

ABD'de ticari ham petrol stokları 4,5 milyon varil azalarak 424,5 milyon varile geriledi. Benzin stokları 1,2 milyon varil düşerken rafineri kapasite kullanım oranı yüzde 98 ile Ağustos 2018'den bu yana en yüksek seviyesine çıktı.

Avrupa'da gösterge doğal gaz fiyatı megavatsaat başına 75 avroyu aşarak 2023'ün başından bu yana en yüksek seviyesini gördü.

ABD doğal gazında ise sıcak hava tahminleri ve sıvılaştırılmış doğal gaz tesislerine yönelen akışın artması fiyatları destekledi. Toplam doğal gaz stokları 3 trilyon 214 milyar fit küple beş yıllık ortalamanın yüzde 4,8 üzerinde gerçekleşti.

Bununla birlikte, haftalık bazda Brent petrolün varil fiyatı yüzde 7,2, doğal gazın İngiliz termal birimi cinsinden fiyatı da yüzde 3,0 arttı.

Tarım emtialarında karışık seyir görüldü

Tarım emtialarında karışık bir seyir izlenirken, talep ve arza dair gelişmeler fiyatlamalar üzerinde etkili oldu.

Soya fasulyesinde Çin'in ABD'den yaptığı alımlar ve üretim bölgelerindeki sıcak ve kurak hava tahminleri fiyatları destekledi.

ABD Tarım Bakanlığı, Çin'e 192 bin ton, bilinmeyen alıcılara da 250 bin 600 ton soya fasulyesi satıldığını açıkladı.

Mısırda ABD'deki verim beklentilerinin gerilemesi ve Karadeniz ticaretine ilişkin riskler etkili oldu.

Buğday fiyatları, Rusya-Ukrayna Savaşı'nda diplomatik çözüm ihtimaline yönelik açıklamaların ardından, hafta içinde gördüğü 3,5 yılın zirvesinden gerileyerek haftayı kar satışlarının etkisiyle düşüşle tamamladı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya varılabileceğini belirtmesi ve ABD'li müzakerecilerin Moskova ile Kiev'i ziyaret etmesinin beklendiğine ilişkin açıklamalar, Karadeniz'den tahıl sevkiyatlarının normalleşebileceği beklentisini güçlendirdi.

Pirinçte Hindistan'da eylül yağışlarının mevsim normallerinin altında kalacağı tahmini üretime ilişkin endişeleri artırdı. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü de tamamlanan haftada 2026 küresel tahıl üretimi tahminini 3,4 milyon ton azaltarak 2 milyar 980 milyon tona indirdi.

Bu gelişmelerle birlikte Chicago Ticaret Borsası'nda kile başına fiyatlar soya fasulyesinde yüzde 1,8 ve mısırda yüzde 0,5 artarken, buğdayda yüzde 5,6 geriledi. Pirincin yüz libre başına fiyatı ise yüzde 2,2 yükseldi.

Yumuşak emtialarda satış baskısı öne çıktı

Şekerde Brezilya'nın orta-güney bölgesindeki üretimin ağustosun ilk yarısında yıllık yüzde 7,9 azalması ve Uluslararası Şeker Örgütünün 2026-2027 sezonu için 200 bin tonluk küresel arz açığı öngörmesi fiyatları destekledi.

Kakaoda Fildişi Sahili'nden limanlara ulaşan ürün miktarının yıllık yüzde 19 artarak 2,14 milyon tona çıkması ve Intercontinental Exchange stoklarının yaklaşık iki yılın en yüksek seviyesine ulaşması satışları hızlandırdı.

Kahvede Brezilya'nın 2026-2027 mahsulünün 77,2 milyon çuvalla rekor seviyeye çıkabileceğine ilişkin tahmin ile üretim bölgelerinde beklenen yağışlar fiyatları baskıladı.

Pamukta ABD ürün koşullarındaki sınırlı iyileşme ve net ihracat satışlarının 27 bin 525 balyayla iki yılın en düşük seviyesine gerilemesi etkili oldu.

ABD'de Intercontinental Exchange'te libre bazında fiyatlar şekerde yüzde 3,0 artarken pamukta yüzde 5,2 ve kahvede yüzde 4,7 geriledi. Kakaonun ton başına fiyatı ise yüzde 7,0 düştü.

"Saat 11.00'de Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde ekonomimizin 3 yıllık yol haritası niteliğinde olan Orta Vadeli Programı detaylı şekilde kamuoyu ile paylaşacağız. Dünya ve bölgemizde risklerin ve belirsizliklerin yükseldiği bir dönemde, istikrar içinde öngörülebilir politikalar izlerken, yeni stratejik öncelikleri de güncellenmiş programımıza entegre edeceğiz. Ülkemizin kurumsal birikimini ve ortak aklını yansıttığımız programın şimdiden hayırlı olmasını diliyor, emeği geçenlere teşekkür ediyorum."

Türkiye İhracatçılar Meclisinden (TİM) derlediği verilere göre Türkiye'nin toplam ihracatı, ocak-ağustosta geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4 artış göstererek 185 milyar 6 milyon 234 bin dolar oldu.

Ağustos ayında ihracat, yüzde 8,1 artışla 23,5 milyar dolar olarak kayıtlara geçti.

Türkiye'nin lokomotif ihracat sektörlerinden otomotiv endüstrisi de küresel ticarette yaşanan zorluklara, talep koşullarındaki dalgalanmalara, Orta Doğu'daki jeopolitik gerilimlerden dolayı tedarik zincirlerinin aksamasına rağmen 8 aylık dönemde dış satımda güçlü seyrini korudu.

Otomotiv endüstrisi, bu yılın 8 ayında geçen senenin aynı dönemine göre yüzde 2,5 artışla 27,2 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi. Böylece sektör, tüm zamanların en yüksek ocak-ağustos dönemi performansına ulaştı.

Ocak-ağustos döneminde otomotiv endüstrisinin toplam ihracattaki payı yüzde 14,7 olarak hesaplandı.

En fazla ihracat Almanya'ya

Aynı dönemde otomotivde en fazla ihracat 4,4 milyar dolarla Almanya'ya yapılırken bu ülkeyi 3,3 milyar dolarla Fransa, 2,5 milyar dolarla Birleşik Krallık, 2,4 milyar dolarla İtalya ve 2,2 milyar dolarla İspanya takip etti.

Değer bazında ihracat artışında Fransa zirvede yer aldı. Bu dönemde otomotiv sektörünün bu ülkeye dış satımı 338,2 milyon dolar arttı. İhracat artışında Fransa'yı 318,2 milyon dolarla İtalya, 148,3 milyon dolarla Hollanda, 105,6 milyon dolarla Almanya ve 60,7 milyon dolarla Polonya izledi.

Bu dönemde sektörün Polonya'ya 1,2 milyar dolarlık, Hollanda'ya ise 519,8 milyon dolarlık ihracat yaptığı belirlendi.

En fazla ihracat Kocaeli'den

İl bazında bakıldığında bu dönemde otomotiv sektöründe en fazla ihracat, 8 milyar dolarla Kocaeli'den gerçekleştirildi.

Aynı dönemde Bursa'dan 6,3 milyar dolar, İstanbul'dan 5,6 milyar dolar, Sakarya'dan 2,9 milyar dolar, Ankara'dan 1,3 milyar dolarlık otomotiv ihracatı yapıldı.

TİM verilerine göre, 2025 ve 2026 yılları ocak-ağustos dönemlerinde otomotiv endüstrisinin en fazla ihracat (bin dolar) gerçekleştirdiği ülkeler şöyle:

İhracatçıların küresel piyasalardaki rekabet gücünü artırmak amacıyla kısa vadeli kredilerin yanında uzun vadeli reeskont kredileri de Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi istisnası kapsamına alındı.

Ticaret Bakanlığı, ihracatçıların finansman maliyetinin düşürülmesi amacıyla, kısa vadeli reeskont kredilerinin yanında Türk Eximbank ve ticari bankalarca kullandırılan uzun vadeli reeskont kredileri için de Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) istisnası getirildiğini bildirdi.

İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı ve konuya ilişkin tebliğ, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Bakanlıktan konuya ilişkin yapılan yazılı açıklamada, söz konusu kararla, ticari bankalarca kullandırılan reeskont kredileri kapsamında, BSMV istisnasının uygulamaya alındığı belirtildi.

Açıklamada, kısa vadeli reeskont kredilerinin yanında gerek Türk Eximbank gerekse de ticari bankalarca kullandırılan uzun vadeli reeskont kredileri için de BSMV istisnası getirildiği bildirildi.

"Reeskont kredileri kapsamındaki birçok iyileştirme devreye alınıyor"

İhracatçıların küresel piyasalardaki rekabet gücünün, ihracatın finansmanı imkanlarıyla doğrudan ilişkili olduğuna dikkat çekilen açıklamada, bu doğrultuda ihracatın finansmanı imkanlarının iyileştirilmesine yönelik birçok tedbirin hayata geçirilmesine devam edildiği vurgulandı.

Açıklamada, ihracatçıların finansman imkanlarının artırılmasının yatırım, üretim, istihdam ve ihracat odaklı dış ticaret politikası hedeflerinin başında geldiği ifade edilerek, şunlar kaydedildi:

"Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından usul ve esasları belirlenen ve kaynak sağlanan Reeskont Kredi Programı ise ihracatın finansmanı anlamında en önemli politika araçlarından biri konumundadır. TCMB ile Ticaret Bakanlığımız arasında oluşturulan çalışma grupları vasıtasıyla ihracatçılarımızın reeskont kredileri kapsamındaki talepleri değerlendirilmekte ve birçok iyileştirme aşamalı olarak devreye alınmaktadır."

Bu doğrultuda, son dönemde yapılan değişiklikle reeskont kredilerinin finansman maliyetinin yüzde 23,95'e düşürüldüğü anımsatılan açıklamada, daha önce 300 milyon lira olan reeskont kredilerinin günlük limitinin 5 milyar liraya çıkarıldığı, firma başına günlük limitin de 60 milyon liraya yükseltildiği belirtildi.

Açıklamada ayrıca yabancı para cinsi ihracat reeskont kredisi limitinin 5 milyon dolar olduğunun, toplam program bütçesinin 1 milyar dolar olarak oluşturulduğunun altı çizilerek, reeskont kredilerinde döviz almama zorunluluğunun kaldırıldığı, yine reeskont kredilerinde net ihracatçı uygulaması yerine "ihracatçı skoru" uygulamasına geçildiği ve ilave döviz bozdurma zorunluğunun kaldırılarak ihracatçıların finansmana ulaşma imkanlarının iyileştirilmesinin amaçlandığı ifade edildi.

"İhracatçılarımızın finansman maliyetlerini aşağı çekiyoruz"

Yeni düzenlemeyle ticari bankalarca kullandırılan TCMB kaynaklı reeskont kredilerinde BSMV istisnası sağlandığına dikkat çekilerek, şu ifadeler kullanıldı:

"Kısa vadeli kredilerin yanında uzun vadeli reeskont kredileri de istisna kapsamına alınarak önemli bir iyileştirme, ihracatçılarımızın kullanımına sunulmuştur. Böylece, bir taraftan reeskont kredilerinin hacmini artırarak daha fazla ihracatçımızın finansmana ulaşımını sağlarken diğer taraftan maliyetlerin düşürülmesi ve vergi yükünün azaltılması yoluyla ihracatçılarımızın finansman maliyetlerini aşağı çekmiş bulunuyoruz. İhracatçılarımızın rekabetçiliklerinin artırılması noktasında finansman imkanlarının geliştirilerek uygun koşullarda finansmana ulaşmalarını sağlamak öncelikli çalışma alanlarının başında gelmektedir. Finansmana ulaşım konusu tüm yönleriyle hassasiyetle takip ediliyor, bu kapsamdaki talepler ilk elden alınıyor, taleplere ilişkin hızlı ve etkili çözümler üretilmesi, yeni mekanizmaların geliştirilmesi için yoğun gayretlerimiz kesintisiz devam ediyor."

"Karar, ihracatçılarımızın finansman imkanlarını güçlendiriyor"

Ticaret Bakanı Ömer Bolat da NSosyal hesabından konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, ihracatçıların küresel rekabet gücünü daha da artıracak, finansman maliyetlerini aşağı çekecek önemli bir imkanın hayata geçirildiğini belirtti.

Bu doğrultuda, kısa ve uzun vadeli reeskont kredilerinin tamamının istisna kapsamına alındığına işaret eden Bolat, şunları kaydetti:

"Böylece ihracatçılarımızın üzerindeki vergi yükünü azaltıyor, finansmana ulaşımlarını kolaylaştırıyor ve daha uygun maliyetlerle finansmana ulaşmalarına katkı sağlıyoruz. İhracatçılarımızın finansman imkanlarını güçlendiren bu önemli karar dolayısıyla Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'a şükranlarımı sunuyorum. Yüce Allah'ın izniyle, Türkiye Yüzyılı hedeflerimiz doğrultusunda, üreten, istihdam sağlayan ve ülkemize döviz kazandıran ihracatçılarımızın yanında olmaya, ihracatımızı daha güçlü finansman imkanlarıyla desteklemeye kararlılıkla devam edeceğiz."

KGM'nin sorumluluğunda olan üç otoyol ve bağlantı yolları ile bunlar üzerinde bulunan bakım ve işletme tesisleri, hizmet tesisleri, ücret toplama merkezleri ve yük aktarma merkezleri gibi diğer mal ve hizmet birimleri ile varlıklarının özelleştirme kapsam ve programına alınmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı Resmi Gazete'de yayımlandı.

ÖİB'nin internet sitesinden, söz konusu otoyol ve köprülere ilişkin açıklama yapıldı.

Açıklamada, KGM tarafından işletilen otoyol ve köprülere yönelik teknik, hukuki ve mali hazırlık çalışmalarının ilgili kurumlarla koordinasyon içinde sürdürüldüğü ifade edildi.

"Öncelik gelir elde etmek değil, otoyollarda hizmet kalitesini yükseltmek"

Bahse konu rutin hazırlık çalışmalarının "kamu varlıklarının satışını değil, mülkiyetin devlette kalması kaydıyla işletme hakkının belirli bir süre için devredilmesini esas alan bir modelin değerlendirilmesine" yönelik olduğu belirtilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Bu modelde öncelik gelir elde etmek değil, otoyollarda hizmet kalitesini yükseltmek, bakım ve yatırımları hızlandırmak ve işletme verimliliğini artırmaktır. Diğer yandan, kamuoyunda otoyolların yıllık 600 milyon dolar kar ettiği ve 30 yıllık toplam karın 18 milyar dolara ulaştığı yönünde eksik ve yanıltıcı değerlendirmeler yapılmaktadır. Oysa 600 milyon dolar kar değil, gelirdir. Bu tutarın yaklaşık 300 milyon doları bakım ve onarım giderlerine ayrılmaktadır. Ayrıca önemli tutarda yatırım ve yenileme harcamaları ile personel ve işletme giderleri bulunmaktadır. Tüm bu maliyetler göz ardı edilerek yapılan hesaplamalar, otoyolların gerçek ekonomik değerini yansıtmamakta ve kamuoyunu yanıltmaktadır."

Açıklamada, "Bu nedenle 600 milyon doların doğrudan 30 yıl ile çarpılarak '30 yıllık kar' veya 'kamu zararı' hesabı yapılması teknik ve mali açıdan geçerli değildir. Altyapı değerlemelerinde trafik projeksiyonları, bakım ve yenileme yatırımları, işletme ve personel giderleri, finansman maliyetleri ve riskler birlikte dikkate alınır." ifadesi kullanıldı.

Yürütülen çalışmaların temel amacının, hizmet kalitesini artırmak, bakım ve yatırımları hızlandırmak, işletme verimliliğini yükseltmek ve sürdürülebilir bir altyapı yönetimi oluşturmak olduğu ifade edilen açıklamada, ücretsiz otoyolların ücretli hale getirilmesi, geçiş ücretlerine ilişkin ilave bir artış kararı ve çalışanların mevcut haklarını kaybetmesine yol açacak herhangi bir kararın bulunmadığının altı çizildi.

Açıklamada, bugünkü Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı'nın, özelleştirme ihalesine çıkılmasını ifade etmeyip, yapılacak işlemler konusunda ÖİB'yi yetkilendirdiği vurgulanarak, sürecin tüm aşamalarının Başkanlık tarafından ilgili mevzuat çerçevesinde, şeffaflık, rekabet ve hesap verebilirlik ilkeleri esas alınarak yürütüldüğü belirtildi.

El Nino'nun sıcaklık, yağış ve rüzgar düzenlerinde oluşturduğu değişiklikler enerji piyasalarında talep, üretim ve ticaret dengelerini farklı şekillerde etkileyebiliyor. Sıcaklıkların yükselmesiyle klima ve diğer soğutma sistemlerinin daha fazla kullanılması, elektrik tüketimini artırarak El Nino'nun enerji sistemleri üzerindeki doğrudan etkilerinden biri olarak öne çıkıyor.

Uluslararası Enerji Ajansına (IEA) göre küresel elektrik talebi, bu yıl geçen yıla göre yüzde 3,6, 2027'de ise yüzde 3,8 büyüyecek. IEA, beklenenden daha güçlü El Nino'nun bazı bölgelerde soğutma ihtiyacını artırarak elektrik tüketimini mevcut tahminlerin üzerine taşıyabileceğine işaret ediyor.

IEA'ya göre, dünyada binaların soğutulması için kullanılan elektrik miktarı 2015'ten bu yana yüzde 50 artarak yaklaşık 2 bin 900 teravatsaate ulaştı. Bu büyüklük, yüksek sıcaklıkların soğutma talebi üzerinden elektrik sistemlerine oluşturabileceği ilave yüke dikkati çekiyor.

El Nino güneş üretimini artırabilir

Rüzgar ve güneş enerjisi üretimi, El Nino'nun atmosferik basınç, bulutluluk ve rüzgar düzenleri üzerindeki etkilerinin bölgelere göre değişmesiyle farklı düzeyde etkileniyor.

Enerji ve emtia piyasaları veri ve analiz şirketi ICIS'in projeksiyonuna göre, El Nino kaynaklı sıcaklık artışının bazı bölgelerde güneş enerjisi üretimini artırabileceği öngörülüyor. Avrupa'da güneş enerjisi üretiminin bu yılın üçüncü çeyreğinde normal hava koşullarına kıyasla yüzde 1,1 ila yüzde 2,1 artması bekleniyor.

Başka bölgelerde ise El Nino'nun güneş radyasyonunu azaltarak verimliliği düşürebileceği tahmin ediliyor. Güçlü El Nino koşullarının atmosferik dolaşımı değiştirerek bazı bölgelerde ise rüzgar hızlarını ve buna bağlı olarak rüzgar enerjisi üretimini azaltabileceği öngörülüyor. ICIS, Avrupa'da rüzgar üretiminde 2027'nin ilk çeyreğinde normal dönemlere göre yüzde 9,8 düşüş olabileceğini hesaplıyor.

Kuraklık sebebiyle yağış miktarı, nehir akımları ve rezervuar seviyelerindeki değişimler hidroelektrik üretimini olumsuz yönde etkiliyor. Sıcak ve kuru koşulların güçlenmesi halinde hidroelektrik üretiminin gerileyebileceği belirtiliyor. Uluslararası Enerji Ajansı, güçlü El Nino koşullarının gelecek dönemde Latin Amerika ve Güneydoğu Asya'nın bazı bölgelerinde hidroelektrik üretimini baskılayabileceğine işaret ediyor.

El Nino'nun elektrik talebi ve üretim üzerindeki etkileri doğal gaz ve LNG piyasalarına da yansıyabiliyor. Hidroelektrik üretiminin gerilemesi halinde elektrik talebinin karşılanması için doğal gaz ve kömür santrallerinin daha fazla devreye alınması gerekebileceği, bunun da fosil yakıtlara talebi artırabileceği değerlendiriliyor.

ICIS'e göre, El Nino kaynaklı sıcak yaz koşullarının üçüncü çeyrekte Asya'nın sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) talebini yaklaşık 1,6 milyon ton artırabileceği hesaplanıyor. Bu miktar, aynı dönemde Asya LNG talebinde yaklaşık yüzde 2,5'lik ilave talebe karşılık geliyor.

El Nino'nun etkileri enerji ticaretine uzanıyor

El Nino'nun enerji piyasalarındaki etkilerinin bir diğer boyutu küresel enerji taşımacılığında görülüyor.

Panama Kanalı'ndaki gemi geçişleri, kanal havzasındaki yağış miktarı ve su rezervleriyle yakından bağlantılı bulunuyor. Kanalın kilit sisteminin gemilerin geçişi sırasında tatlı su kullanması nedeniyle rezervuar seviyelerindeki düşüş günlük geçiş kapasitesinin sınırlandırılmasına yol açabiliyor.

Panama Kanalı İdaresi, havzadaki yağışların beklentilerin altında kalması nedeniyle su tasarrufuna yönelik tedbirleri sürdürüyor. Bu kapsamda, 3 Eylül'den itibaren Neopanamax kilitlerinde günlük geçiş kontenjanı 9'a, Panamax kilitlerinde ise 25'e düşürüldü. Panamax geçiş kontenjanının 15 Eylül'den itibaren günlük 23'e indirilmesi planlanıyor.

Kanaldaki geçiş kısıtlamalarının enerji kargolarını da etkileyebileceği değerlendiriliyor.

Güçlü El Nino LNG rekabetini artırabilir

ICIS Enerji Analitiği Başkanı Andreas Schroeder, AA muhabirine, El Nino'nun etkilerinin yılın ilerleyen döneminde güçlenmesini beklediklerini söyledi.

Schroeder, sıcak hava sebebiyle artan klima kullanımının gaz yakıtlı santrallerin kullanımını artırarak ilave LNG ithalat talebi oluşturduğunu belirtti.

Sıcak ve kuru hava koşullarının LNG ithalatı yapan Güney ve Doğu Asya ülkeleri ile Güney Amerika'daki bazı piyasalarda fosil yakıtlardan elektrik üretimini artırabileceğini belirten Schroeder, "Bu durum özellikle yaz aylarında daha kıt LNG arzı için rekabetin artması anlamına geliyor." dedi.

Schroeder, "Güney Asya'da zayıf muson, bazı ülkelerde kuraklığa yol açtı. Bu durum hidroelektrik üretimini baskılarken yaz döneminde elektrik fiyatlarını yükseltti." dedi.

Enerji sistemlerinin hava kaynaklı şoklara karşı dayanıklılığında yenilenebilir enerji kapasitesinin önemli olduğuna işaret eden Schroeder, "Daha yüksek yenilenebilir enerji kapasitesi El Nino kaynaklı hava şoklarının enerji sektöründeki etkisini absorbe etmeye yardımcı oluyor. Kurak koşullar hidroelektrik üretimini zayıflatıyor ancak bunun etkisi daha yüksek güneş enerjisi üretimiyle kısmen telafi edilebiliyor." diye konuştu.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Sivas'ta merkeze bağlı İnceyol köyünde sembolik bal sağımı yaptıktan sonra gazetecilere yaptığı açıklamada, ülkenin arıcılık açısından son derece önemli bir coğrafyaya sahip olduğunu söyledi.

Ülkedeki kovan sayısı ve bal üretimi rakamlarını paylaşan Yumaklı, "Bal üretiminde dünyada ikinci sıradayız, birinci sırayı zorlamaya devam ediyoruz. Bu konuda arıcılık yapan kardeşlerimizin çok yoğun bir emeği ve gayreti söz konusu. Türkiye’de yaklaşık 9 milyon kovanımız var. İnşallah 97 bin ton ile 100 bin ton arasında da bal üretimimiz gerçekleşmiş olacak." diye konuştu.

"Türkiye’de coğrafi işaretli 41 çeşit bal var"

Yumaklı, çam balı üretiminin yüzde 90’ının Türkiye'de gerçekleştirildiğine dikkati çekti.

Bütün bunları yaparken sadece kovanları doğaya bırakıp bir üretimin olmasının beklenmediğini anlatan Yumaklı, şunları kaydetti:

“Bakanlığımız özellikle arıcılık yapılması son derece elverişli olan yerlerle ilgili bir çalışma yaptı ve bununla ilgili bir harita yayımladık. Dolayısıyla arıcı kardeşlerimizin hem kendi tecrübelerini hem de bu haritaya bakarak üretimle alakalı bütün konularını gerçekleştirmesi mümkün. Son dönemde ülkemizde bilinmesiyle beraber arı zehriyle alakalı herhangi bir düzenleme yoktu. Bununla ilgili de yönetmeliği yayımladık. Bu konuda da çok önemli ürün ülkemize gelir kaynağı olacak. Türkiye’de coğrafi işaretli 41 çeşit bal var. Bu güzel ülkemizin her bir köşesi aslında kendisine özgü florasıyla, doğal güzellikleriyle, biyolojik çeşitliliğiyle arıcılık yapmak için son derece müsait. Zara balı da bunlardan biri. Sivas, Türkiye'deki bal üretiminin büyük bir kısmını yapıyor ve bu konuda dördüncü sırada. Yani üretilen bal miktarında Türkiye’de dördüncü sırada Sivas ve özellikle Zara balı var.”

"Kovan varlığı yüzde 85 arttı"

Bakan Yumaklı, son 24 yılda Türkiye'de ve Sivas'ta önemli gelişmeler olduğuna işaret ederek, "Kovan varlığı son 24 yılda yüzde 85, bal üretimi de yüzde 78 arttı. Yani kovan sayısına mütenasip bir bal üretimi de söz konusu." ifadesini kullandı.

Sürekli gelişen teknolojiler olduğunu ve bu teknolojiler üzerine bakanlık olarak çalışmalara devam ettiklerini söyleyen Yumaklı, bal sağımının uzmanlık istediğini belirtti.

Orman yangınları açısından da riskli bir dönemden geçildiğine dikkati çeken Yumaklı, açıklamasını şöyle tamamladı:

"Bütün arıcı kardeşlerime gittikleri yerlerde bakanlığımızın ilgili birimlerinin uyarılarına mutlaka riayet etmelerini, rüzgarın ve sıcaklığın çok yüksek olduğu, nemin çok düşük olduğu dönemlerde ve saat dilimlerinde orman alanlarının çok uzak olmasına bakmaksızın tütsüleme için yaktıkları ateş başta olmak üzere herhangi bir alevlenmeye sebep olabilecek hususlardan kaçınmalarını da özellikle rica ediyorum. Ülkemizdeki bütün arıcılara kolaylıklar, bereket dolu bal sağımları diliyorum."

Bakan Yumaklı, daha sonra aynı bölgede Kangal koyunu sürüsü sahipleriyle buluştu.

Programa, TBMM İdare Amiri Hasan Turan, AK Parti TBMM Grup Başkanı Abdullah Güler, Sivas Valisi Yılmaz Şimşek, AK Parti Sivas Milletvekilleri Hakan Aksu ve Rukiye Toy, bazı protokol üyeleri ve üreticiler katıldı.

Banka, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'ndan aldığı izinle 1 Haziran 2020 tarihinde faaliyetlerine başladığını belirterek, kurulduğu yıldan bu yana yerel ve uluslararası bankacılık kural, teamül ve uyum hususlarında gerekli tüm hassasiyeti istisnasız şekilde yerine getirdiğini ve tüm iç ve dış denetimlerden sorunsuz geçtiğini kaydetti.

Açıklamada, söz konusu haberlere dayanak teşkil edecek herhangi bir bankacılık işleminin bulunmadığı belirtilerek, ilgili OFAC kararında adı geçen ve işlemlerine aracılık edildiği iddia edilen kişi ve kurumların banka müşterisi olmadığı ifade edildi.

Banka, bu kişi ve kurumlarla doğrudan ya da dolaylı hiçbir iş ve işleminin bulunmadığını bildirdi.

Konuya ilişkin yerel ve uluslararası mevzuat kapsamında tüm itiraz ve hukuki başvuru haklarının en etkin şekilde kullanılacağı belirtilen açıklamada, gerçeklikten uzak olduğu ifade edilen iddia ve karara karşı en kısa sürede aksiyon alınacağı kaydedildi.

Golden Global Yatırım Bankası ayrıca, tüm paydaşlarına karşı yükümlülüklerini yerine getirecek mali güce ve iradeye sahip olduğunu bildirdi.

Avrupa'da doğal gaz fiyatlandırmasında referans kabul edilen Hollanda merkezli TTF'de ekim vadeli kontratlarda doğal gazın megavatsaat fiyatı geçen hafta cuma gününü 66,98 avrodan tamamlamıştı.

Fiyatlar, bugün saat 15.44 itibarıyla geçen hafta cuma günkü kapanışa göre yüzde 6,12 artarak 71,08 avroya yükseldi.

Doğal gaz fiyatları pazartesi günü 69 avronun üzerine çıkarak Ocak 2023'ten bu yanaki en yüksek seviyeyi görmüştü.

Orta Doğu'da bu hafta yeniden tırmanan gerilim, enerji arz güvenliğine ilişkin endişeleri artırırken, Avrupa doğal gaz piyasasındaki yükseliş eğiliminin üst üste dördüncü haftaya taşınmasına yol açtı.

ABD Başkanı Donald Trump'ın İran savaşını sona erdirmeyi değerlendirdiğine yönelik iddialar piyasalardaki yükselişi sınırlasa da Hürmüz Boğazı çevresindeki belirsizlik sürüyor.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth'in İran'a karşı bölgede konuşlandırılan ABD askerlerinin görev süresini uzattığı öne sürülürken, CNN'in ABD'li yetkililere dayandırdığı haberine göre ABD güçleri Hürmüz Boğazı'ndan petrol sevkiyatının çatışmalar öncesindeki seviyelere yakın miktarlarda sürmesini sağladı.

ABD'li yetkililer, İran güçlerinin askeri kapasitesini hızla yeniden inşa etme kabiliyeti gösterdiğini ve bu nedenle Tahran üzerindeki taarruz baskısının sürdürülmesi gerektiğini belirtti. Yetkililer, gelecek günlerde Hürmüz Boğazı çevresinde yeni saldırıların gerçekleşebileceğini de ifade etti.

Bölgede deniz taşımacılığına ilişkin belirsizliğin sürmesi, Körfez ülkelerinden Avrupa'ya sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatlarına yönelik endişeleri artırırken, Avrupa'nın doğal gaz depolarındaki stokların yenilenme hızını da olumsuz etkiliyor.

Asya'da LNG talebi Avrupa için rekabeti artırıyor

Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıklar küresel LNG piyasasında arz rekabetini de artırıyor.

Katar'dan uzun vadeli tedarik kapsamında yapılması planlanan ancak Basra Körfezi'nden çıkamayan LNG sevkiyatlarının yerine spot piyasadan arz arayan Güney Asyalı alıcılar, Asya'daki talebi destekliyor.

Güney Kore, Hindistan, Tayvan ve Bangladeş'teki kamu hizmeti şirketlerinin ekim ve kasım aylarında teslim edilmek üzere spot LNG kargoları almak için ihaleler düzenlediği belirtiliyor.

Asya'daki bu ek talep, sınırlı LNG arzı için Avrupa ile Asyalı alıcılar arasındaki rekabeti artırarak Avrupa doğal gaz piyasasında fiyat baskısının güçlenmesine yol açabilecek unsurlar arasında öne çıkıyor.

Kış öncesi stoklar düşük seviyede

Avrupa'nın yaklaşan kış sezonu öncesindeki doğal gaz stoklarının geçen yıllara kıyasla düşük seviyede bulunması, soğuk aylarda arz ve fiyat baskısının artabileceğine ilişkin endişeleri güçlendiriyor.

Gas Infrastructure Europe verilerine göre, Avrupa Birliği ülkelerindeki doğal gaz depolarının doluluk oranı yüzde 65,85 seviyesinde. Avrupa'nın doğal gaz stokları geçen yıl 4 Eylül'de yüzde 78,5, 2024'te yüzde 92,5 ve 2023'te yüzde 93 seviyesinde bulunuyordu.

Analistlere göre, LNG arzında yaşanabilecek yeni aksamalar, Avrupa ile Asyalı alıcılar arasındaki rekabetin artması ve stokların düşük seyretmesi, gelecek dönemde doğal gaz fiyatlarında daha sert yükselişlerin görülmesi riskini artırıyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nden (FAO) yapılan açıklamaya göre, gıda ürünlerinin uluslararası fiyatlarındaki aylık değişiklikleri izleyen FAO Gıda Fiyat Endeksi, ağustosta bir önceki aya göre yüzde 1,9 artışla 133,3 puana yükseldi.

Böylece endeks, Kasım 2022’den bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye ulaştı. Endeks, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın başlamasının ardından Mart 2022'de kırılan tarihi rekorun ise yaklaşık yüzde 17 altında kalmaya devam etti.

Endeks, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,5 artış kaydetti.

Olumsuz hava koşulları, Orta Doğu'daki çatışmalar ve Karadeniz'deki lojistik aksamalar, temel gıda emtialarındaki fiyat artışlarının arkasındaki ana nedenleri oluşturdu.

FAO Başekonomisti Maximo Torero, yaptığı açıklamada, "Ağustos ayında küresel gıda fiyatlarında yaşanan artış, risk priminin gıda piyasalarına geri döndüğüne dair ciddi bir uyarıdır. İklim şokları, jeopolitik gerilimler ve bozulan ticaret lojistiği bir araya gelerek arz beklentilerini daraltıyor." değerlendirmesinde bulundu.

Avrupa'daki aşırı sıcaklar, mısır ve şeker pancarı hasadının yanı sıra hayvansal üretimi de olumsuz etkiledi. 

Özellikle Asya'da yoğunlaşan pirinç, palm yağı ve şeker üretimi üzerinde El Nino'nun oluşturduğu riskler endişeleri artırdı. Diğer taraftan, Karadeniz'de tırmanan çatışmalar, 4,5 yılı geride bırakan Rusya-Ukrayna Savaşı'nda tahıl sevkiyatlarını kısıtlarken ABD-İran gerilimi küresel gübre akışını zorlaştırmaya devam etti.

Ağustos ayında FAO'nun tahıl, bitkisel yağlar, şeker, et ve süt ürünleri alt endekslerinin tümünde yükseliş kaydedildi.

FAO Tahıl Fiyat Endeksi, temmuz ayına göre yüzde 2,2 artış gösterdi. Karadeniz'deki lojistik sorunları buğday fiyatlarını yüzde 2,6 artırdı. ABD ve AB'deki kuraklık ile Hürmüz Boğazı kaynaklı girdi tedariki endişeleri sebebiyle mısır fiyatları yüzde 2,5 yükseldi.

FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi, Güneydoğu Asya'daki palm yağı üretimi endişelerinin etkisiyle yüzde 1,1 artarken kanola ve ayçiçeği yağındaki bol arz beklentisi yükselişi sınırladı.

FAO Et Fiyat Endeksi, AB'de sıcak havaya bağlı olarak domuz eti fiyatlarının etkisiyle yüzde 1,0 arttı. Sığır etinde ise Çin pazarındaki kota sınırı nedeniyle ihracatçılar arasında yaşanan rekabet, fiyatları baskıladı.

FAO Şeker Fiyat Endeksi, ağustos ayında yüzde 11,9 arttı. Bu sert yükseliş, olumsuz hava koşulları nedeniyle Avrupa Birliği'nde şeker pancarı veriminin düşeceğine ilişkin beklentiler, El Nino'nun Asya'daki başlıca üretici ülkelerin beklentileri üzerindeki etkisine yönelik endişeler, Brezilya'da şeker üretiminin azalması ve Hindistan'ın ham şeker ithalatında gümrük vergisi muafiyeti uygulayacağını açıklamasıyla ilişkilendirildi.

FAO Süt Ürünleri Endeksi ise temmuz ayına kıyasla yüzde 2,3 yükseldi. Artışın büyük bölümünde sıcak ve kurak hava koşullarının Avrupa Birliği'nde süt arzının daralmasına yol açması etkili oldu.

FAO, küresel tahıl üretimi tahminini düşürdü

FAO, küresel üretim, tüketim, ticaret ve stok eğilimlerine ilişkin değerlendirme ve tahminlerin yer aldığı Tahıl Arz ve Talep Özeti Raporu'nu da yayımladı.

FAO, 2026 küresel tahıl üretim tahminini bir önceki aya göre 3,4 milyon ton azaltarak 2 milyar 980 milyon metrik tona düşürdü. Bu tahmin, 2025 rekoltesinin yüzde 2 altında kalsa da halen tarihin en büyük ikinci hasadı olma özelliğini koruyor.

Rusya-Ukrayna Savaşı'nın kalıcı olarak sona erebileceği umutları buğday fiyatlarında geri çekilmeye neden oldu. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ülkesi ile Ukrayna'nın aralarında anlaşmaya varması gerektiğini ve bunun için şans bulunduğunu belirterek, "Nihayetinde sorun, çatışma tarafları arasında çözülmeli." dedi. Putin'in Ukrayna ile barış anlaşması ihtimalinden söz etmesi, buğday piyasasında sert düşüşü tetikledi.

Barış sağlanması ihtimali Rusya ve Ukrayna'nın tahıl ihracatında rahatlamaya yönelik iyimserlikleri besledi ancak ortada henüz atılmış net bir adım olmaması tedirginliğin sürmesine yol açıyor. Bu harekette kar satışı etkilerinin olabileceği ihtimali de değerlendiriliyor.

Buğdayın temmuz ayında 7,95 dolarla Şubat 2023'ten sonraki en yüksek seviyeye ulaşan kile fiyatı, şu sıralarda 7,53 dolar seviyesinde bulunuyor.

Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, son dönemde buğday fiyatlarında​​​​​​​ ciddi bir toparlanma görüldüğünü söyledi.

Bu yükselişin arkasında birden fazla faktör bulunduğunu belirten Ergezen, özellikle Karadeniz'deki saldırılar ve artan jeopolitik risklerin yanı sıra ABD/İsrail-İran Savaşı, taşımacılık maliyetlerindeki artış, akaryakıt ve gübre fiyatlarındaki yükselişin tarım emtiaları üzerinde baskı oluşturduğunu dile getirdi.

Ergezen, Rusya ve Ukrayna'nın dünya buğday ticaretinin yaklaşık yüzde 30'unu gerçekleştirdiğine dikkati çekerek, Karadeniz'deki gelişmelerin küresel buğday arzı açısından taşıdığı öneme işaret etti.

Türkiye'nin girişimleriyle oluşturulan tahıl koridorunun devreye girmesinin buğday piyasasındaki arz baskısını azalttığını belirten Ergezen, ancak Karadeniz'de yeniden başlayan saldırılar ve artan gerilimin buğday fiyatlarının yukarı yönlü hareket etmesine neden olduğunu dile getirdi.

Hava koşullarının da arz görünümünde önemli bir risk unsuru olduğunu söyleyen Ergezen, El Nino etkisinin daha sıcak ve kurak hava koşullarını beraberinde getirdiğini, bunun da rekoltede düşüş endişelerini artırdığını ifade etti.

"Son dönemde yaşanan geri çekilmeyi kar satışları olarak değerlendiriyorum"

Zafer Ergezen, bu hafta buğday fiyatlarında bir miktar gerileme görüldüğünü belirterek, bunda talep dinamiklerinden ziyade jeopolitik risklerdeki gerilemenin etkili olduğunu söyledi.

Özellikle Karadeniz'de tahıl ticaretinin devam edeceğine yönelik beklentilerin güçlenmesinin piyasada kar satışlarını beraberinde getirdiğini ifade eden Ergezen, "Son dönemde yaşanan geri çekilmeyi kar satışları olarak değerlendiriyorum. Ancak genel tablo içinde riskler devam ediyor." dedi.

Ergezen, enerji ve gübre fiyatları başta olmak üzere genel üretim maliyetlerinin yükselmeye devam ettiğini, bunun da buğdayın üretim maliyetlerini yukarı çektiğini söyledi.

El Nino etkisinin de arz tarafındaki riskleri canlı tuttuğunu belirten Ergezen, bu etkinin 2027'nin başlarına kadar devam etmesinin beklendiğini dile getirdi.

Ergezen, Karadeniz'deki risklerin azalmasının kısa vadede fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabileceğini ancak küresel tarım emtiaları açısından maliyet baskısının sürdüğünü ifade etti.

ABD/İsrail-İran Savaşı'nın devam etmesi, petrol fiyatlarının yüksek seyretmesi ve buna bağlı olarak gübre, taşımacılık ve sigortacılık maliyetlerinin yüksek kalmasının tarım emtiaları üzerinde baskı oluşturduğunu vurgulayan Ergezen, bu gelişmelerin özellikle buğday fiyatları açısından ilave riskler yarattığını kaydetti.

Ergezen, Karadeniz ticaretine ilişkin gelişmeler ile hava koşullarından kaynaklanan arz risklerinin fiyatlamalarda etkili olmaya devam edeceğini belirterek, kısa vadeli geri çekilmelere rağmen buğday fiyatlarının gelecek dönemde güçlü kalmasını beklediğini söyledi.

Bağdat’taki bazı akaryakıt istasyonlarının önünde uzun araç kuyrukları oluşurken bu durum kent trafiğini de olumsuz etkiledi.

Öte yandan, Irak resmi haber ajansı INA'ya konuşan Petrol Bakanlığı Sözcüsü Selim er-Rukabi, akaryakıt istasyonlarındaki yoğunluğun üretim ve tüketim arasındaki farktan kaynaklandığını söyledi.

Bu açığın kapatılması amacıyla Irak dışından ithalata başvurulduğunu belirten Rukabi, özellikle yüksek kaliteli benzin ithal edildiğini ve eksikliğin deniz yoluyla gerçekleştirilen ithalatla giderilmeye çalışıldığını ifade etti.

Rukabi, bölgedeki gelişmeler ve devam eden çatışmaların tankerlerin hareketlerinde bazı lojistik sorunlara yol açtığını, bunun da tankerlerin Irak limanlarına ulaşmasını veya yanaşmasını geciktirdiğini belirtti.

Şu anda yalnızca bir tankerle sözleşme yapıldığını aktaran Rukabi, bölgedeki güvenlik koşullarının bakanlığın bu yönde hareket etmesine neden olduğunu kaydetti.

Bir tankerin yükünü boşaltıp yeniden yük almak üzere limandan ayrılması ve tekrar dönmesinin zaman aldığını belirten Rukabi, bunun akaryakıt istasyonlarına yapılan benzin sevkiyatında geçici sıkıntıya yol açtığını söyledi.

Bu nedenle birden fazla tankerden yararlanılmasına yönelik plan hazırlandığını ifade eden Rukabi, böylece günlük petrol ürünleri ihtiyacının karşılanmasında daha fazla hareket alanı sağlanmasının ve stratejik stokun güçlendirilmesinin hedeflendiğini bildirdi.

Rukabi, akaryakıt arzında bugünden itibaren gözle görülür bir iyileşme yaşanacağını dile getirdi.

Irak'ta bazı akaryakıt istasyonlarının hizmet vermemesi nedeniyle "benzin krizi" yaşanmıştı. Bağdat'taki bazı akaryakıt istasyonlarının önünde uzun araç kuyrukları oluşmuş ve bu durum kent trafiğini olumsuz etkilemişti.

Irak, yaklaşık 145 milyar varil kanıtlanmış rezerviyle dünyanın en büyük petrol üreticilerinden ve ihracatçılarından biri sayılıyor.

Ancak ülkenin petrol üretimi, ABD-İran savaşı nedeniyle özellikle nisan, mayıs ve haziran aylarında, yüzde 60'lık gerilemeyle günlük 3,3 milyon varilden 1,3 milyon varile düştü.

Temmuz ve ağustos aylarında ise toparlanma başlamıştı.

Tarım ve hayvancılığın yaygın olarak yapıldığı Erzurum'da, son yıllarda sulama imkanlarının artması, makineleşme ve ürünün pazar değerinin yüksek olması çiftçilerin ayçiçeğine yönelmesini sağladı.

Erzurum'da ayçiçeği ekim alanlarının genişlemesiyle üretim 5 yılda 10 kat arttı.

Çiftçi sayısı 5 yılda 980'den 3 bin 210'a çıktı

İl Tarım ve Orman Müdürü Alpaslan Kenger, Erzurum'da çok verimli bir sezonu tamamlanmak üzere olduklarını söyledi.

Özellikle hububat, ayçiçeği ve baklagillerde geçen yıllara göre çok daha yüksek rekolte beklediklerini ifade eden Kenger, şöyle konuştu:

"Hububat hasadının ortasındayız. Şu an geçen senelere kıyasla dekarda yaklaşık yüzde 20-25 bir artışı gözlemliyoruz. Ayçiçeği ekilişinde yıllara sari artışı gözlemleyebiliyoruz. Tarım Bilgi Sistemi'ne göre 2021 yılında ekiliş alanımız 21 bin dekarken, 2026 yılında 115 bin dekarlara çıkmış durumda. Burada rekolte açısından da gözle görülür bir artış var. Hasılatımız 3 bin 600 tonlardan 36 bin tonlara çıktı. Bunun yanında çiftçi sayımızda da artış var. 2021 yılında 980 çiftçi ayçiçeği tarımı yaparken, 2026 yılında 3 bin 210 çiftçi ayçiçeği tarımıyla uğraşıyor. Erzurum toprakları hastalık ve zararlardan ari diyebileceğimiz seviyede temiz ve verimli topraklar. Hal böyle olunca ayçiçeği ekilişinde de rekoltede de artışı görüyoruz."

"Türkiye'nin yüzde 2,23'ünü üretiyordu şimdi yüzde 11'ini üretiyor"

Kenger, ayçiçeğinin sulu tarım ürünü olduğuna işaret ederek, "Devlet Su İşlerinin sürekli hizmete aldığı sulama tesislerini de bir araya getirdiğimizde katma değerli ürün olan ayçiçeğinin ekilişinin arttığını gözlemleyebiliyoruz. İlimiz, 2021 yılında Türkiye'nin yüzde 2,23'ünü üretiyordu. 2026 yılında Türkiye ayçiçeği üretiminin yüzde 11'ini Erzurum'da üretiyoruz." diye konuştu.

Çiftçilerin ayçiçeğine eğilimlerinin olduğunu vurgulayan Kenger, özellikle sulanabilir alanların artmasıyla, üretimin daha da artacağını ifade etti.

Kent genelinde hasat döneminde İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne bağlı ekiplerin de sahada sürekli görevde olduklarını belirten Kenger, "Şu an sahada 23 arkadaşımız ve 10 ekip, 10 araçla beraber biçerdöverleri sürekli kontrol altında tutuyor." dedi.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, "Önümüzdeki dönemde e-ihracat hızlı büyümesini sürdürecek. Biz bu dönüşümün öncüsü olmak istiyoruz." dedi.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, "Ben ülkemin üretim gücüne güveniyorum. Bu gücü daha fazla pazara, daha fazla tüketiciye ulaştırmamız, daha fazla katma değer elde etmemiz gerekiyor. E-ihracat burada çok önemli bir fırsat sunuyor. Önümüzdeki dönemde e-ihracat hızlı büyümesini sürdürecek. Biz bu dönüşümün öncüsü olmak istiyoruz." dedi.

Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda, TİM ve Elektronik Ticaret İşletmecileri Derneği (ETİD) işbirliğiyle düzenlenen İstanbul Küresel E-İhracat Zirvesi'nin (IGEXX 2026) açılışına, Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, TİM Başkanı Mustafa Gültepe, ETİD Başkanı Hakan Çevikoğlu ile iş dünyasının önde gelen temsilcileri katıldı.

Gültepe, burada yaptığı konuşmada, üretimi dijitalle, dijitali ticaretle, ticareti ise sınırların ötesiyle buluşturan bir organizasyonu hayata geçirdiklerini söyledi.

Küresel ticarette e-ihracatın stratejik önem kazandığı bir dönemden geçildiğini dile getiren Gültepe, geçmişte bir firmanın dünyaya açılmasının uzun yıllar alabildiğini, bugün ise doğru platformlar aracılığıyla dünyanın her noktasına ürün satmanın mümkün hale geldiğini ifade etti.

Gültepe, Türkiye'nin üretim gücünün erişim gücüyle buluşturulması gerektiğini belirterek, "Ben ülkemin üretim gücüne güveniyorum. Bu gücü daha fazla pazara, daha fazla tüketiciye ulaştırmamız, daha fazla katma değer elde etmemiz gerekiyor. E-ihracat burada çok önemli bir fırsat sunuyor. Önümüzdeki dönemde e-ihracat hızlı büyümesini sürdürecek. Biz bu dönüşümün öncüsü olmak istiyoruz." dedi.

Bir ürünün bir firmayı, bir firmanın bir sektörü, bir sektörün de bir ülkeyi marka haline getirebileceğini söyleyen Gültepe, e-ihracatın üreticilere bu yolculuğu çok daha hızlı ve geniş bir coğrafyada gerçekleştirme imkanı verdiğini ifade etti.

Gültepe, bu nedenle 60 ülkeden 4 bin alıcının ağırlandığı IGEXX'i dünyaya açılmak isteyen Türk firmalarının buluşma noktası olarak gördüklerini dile getirdi.

Türkiye'nin dijital ticaret kapasitesinin hızla büyüdüğünü belirten Gültepe, "2025'te e-ticaret hacmimiz yüzde 52,2 artışla 4,5 trilyon lirayı aştı. E-ihracattan elde ettiğimiz döviz geliri 5 milyar doları geçti. Orta vadede e-ihracatın toplam ihracatımızdaki payını yüzde 10'a çıkarmaya kararlıyız." diye konuştu.

Bu hedef doğrultusunda küresel e-ticaret ekosistemini İstanbul'da bir araya getirdiklerini söyleyen Gültepe, toplam 3 trilyon dolarlık hacmi temsil eden 40 küresel pazar yerinin zirve kapsamında İstanbul'da bulunduğunu ifade etti.

Gültepe, küresel pazar yerlerine Türkiye ile işbirliğini geliştirme çağrısında bulunarak, "Türkiye'ye yalnızca pazar olarak değil, ortak olarak bakın. Biz 280 milyar dolarlık ihracatı olan bir üretim üssüyüz. 160 bini aşkın firmamız, 27 sektörümüzle 200'ü aşkın ülke ve bölgeye tedarik ve hizmet sağlıyoruz. Bizim gücümüz üretim, sizin gücünüz erişim. Güçlerimizi birleştirdiğimizde hepimiz kazanırız." dedi.

Daha fazla Türk üreticisinin küresel ağlara dahil edilmesi gerektiğini vurgulayan Gültepe, küresel pazar yerlerinin temsilcilerini bu konuda işbirliğine davet etti.

Gültepe, Türkiye'nin e-ihracattaki hedeflerine ilişkin, "Erişimde sınırları aşacağız. Markalaşmada sınırları aşacağız. Ölçekte sınırları aşacağız. El birliğiyle Türkiye'yi e-ihracatta marka ülke yapacağız." ifadesini kullandı.

"Dünya ticaretinin haritası yeniden şekilleniyor"

ETİD Başkanı Hakan Çevikoğlu da dünya ticaretinin haritasının yeniden şekillendiğini belirterek, jeopolitik gelişmeler, değişen tedarik zincirleri, yeni regülasyonlar, teknolojideki hızlı ilerleme ve dönüşen tüketici davranışlarının şirketlerin nerede üretim yaptığını, nerede satış gerçekleştirdiğini ve hangi pazarlarda büyüdüğünü yeniden belirlediğini söyledi.

Dijitalleşme ticarette sınırları ortadan kaldırırken yerel ve bölgesel pazarların giderek güçlendiğine işaret eden Çevikoğlu, yeni düzende küresel pazarlarda büyümenin farklı coğrafyaları doğru anlamayı, yerel ekosistemlerle güçlü bağlar kurmayı ve her pazarın kendi dinamiklerine uyum sağlamayı gerektirdiğini ifade etti.

Çevikoğlu, IGEXX 2026'nın Beyond Borders temasının da bu yeni döneme işaret ettiğini dile getirerek, "Lojistikten ödeme sistemlerine, güvenli ve sürdürülebilir ticaretten yapay zekaya kadar e-ticaretin tüm unsurları yeniden şekilleniyor. Bu dönemde rekabet, veriyi doğru kullanma ve değişime uyum sağlama gücü üzerinden belirlenecek. Geleceğin ticareti ise birbirine bağlanan pazarlar ve güçlü ekosistemlerden doğacak." diye konuştu.

IGEXX'te bu anlayışla farklı pazarları, teknolojileri ve iş dünyasının aktörlerini aynı zeminde buluşturduklarını söyleyen Çevikoğlu, böylece yeni işbirliklerinin ve ticaret fırsatlarının önünü açmayı amaçladıklarını belirtti.

Çevikoğlu, zirvenin şirketler arasında somut ticari ilişkiler kurulması açısından önemine işaret ederek, "Dolayısıyla buradaki asıl kazanımımız, şirketlerin birbirini tanıması, doğru iş ortaklarıyla buluşması ve burada kurulan bağların gerçek ticarete dönüşmesi. Burada başlayan bir temasın yeni bir pazara, gerçekleştirilen bir görüşmenin yeni bir yatırıma, bugün kurulan bir bağın ise uzun vadeli bir ticari başarıya dönüşmesini istiyoruz." dedi.

Aynı dönemde 16,1 milyar TL brüt prim üretimi gerçekleştiren Türk Reasürans, 2,9 milyar TL net dönem karı elde etti. Net yazılan primler dikkate alındığında yaklaşık yüzde 64 konsolide pazar payına ulaşan şirket, sektörün lider reasürans şirketi konumunda.

Kuruluşundan bu yana yerli reasürans kapasitesinin artırılmasında önemli rol üstlenen Türk Reasürans, 7 yılda 70,7 milyar TL primin yurt içinde tutulmasını sağladı. Böylece reasürans yoluyla yurt dışına aktarılabilecek kaynakların Türkiye ekonomisi içinde kalmasına katkıda bulundu.

Türkiye’de edindiği deneyimi uluslararası pazarlara da taşıyan Türk Reasürans, bugüne kadar 25 ülkede yerleşik 51 sigorta ve reasürans şirketiyle çalışarak 85 ülkedeki risklere teminat sağladı. Özellikle Asya ve Orta Doğu pazarlarında etkinliğini artıran şirket, gelecek dönemde faaliyet gösterdiği coğrafyaları çeşitlendirmeyi ve uluslararası reasürans piyasalarındaki konumunu güçlendirmeyi hedefliyor.

Türk Reasürans, 7 yıllık süreçte ana faaliyet alanı olan reasüransın yanı sıra iştirakleri ve üstlendiği teknik işleticiliklerle sigortacılığın farklı alanlarını aynı çatı altında buluşturan yapıya ulaştı.

DASK'ın teknik işleticiliğini üstlenen Türk Reasürans, bu sorumluluğu 5 yıl daha sürdürecek

Şirketin 7'nci yılı, teknik işleticilik faaliyetleri açısından da önemli bir dönüm noktası oldu. 2020 yılından bu yana Doğal Afet Sigortaları Kurumunun (DASK) teknik işleticiliğini üstlenen Türk Reasürans, bu sorumluluğu 5 yıl daha sürdürecek. Ayrıca Mayıs 2021’de kurulan Özel Riskler Yönetim Merkezinin (ÖRYM) teknik işleticisi olan şirket, bu alandaki görev ve sorumluluklarını yeni dönemde de yerine getirmeye devam edecek.

DASK’ın teknik işleticiliğiyle vatandaşların deprem riskine karşı finansal güvenceye erişimini destekleyen Türk Reasürans, ÖRYM çatısı altında ekonominin farklı kesimlerine yönelik sigorta sistemlerinin yönetimini üstleniyor. Devlet Destekli Alacak Sigortası ile KOBİ’lerin ticari alacaklarına teminat sağlarken Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortası ve Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası havuzlarıyla madencilik ve sağlık alanlarına güvence sağlanmasına katkı sunuyor.

Şirket, ayrıca bedeni tazminat ve ileri yaşta artan sağlık risklerinin merkezi havuzda karşılanmasına yönelik yeni model üzerinde çalışıyor.

Türk Reasürans’ın katılım esaslı reasürans alanındaki iştiraki Türk Katılım Reasürans, Haziran 2026 itibarıyla 4,35 milyar TL aktif büyüklüğe ve 1,19 milyar TL özsermayeye ulaştı. Türk Katılım Reasürans, 1 Temmuz 2026 itibarıyla yurt dışı katılım reasüransı faaliyetlerine başladı.

Ekosistemin teknoloji ayağında ise T-Rupt Teknoloji, sigortacılık ve risk yönetimini ileri modelleme teknolojileriyle buluşturuyor. Katastrofik risk modelleme alanında geliştirdiği CatMod ile Türkiye’de 54 müşteriye hizmet veren T-Rupt, Azerbaycan’daki ülke ölçekli deprem modelleme projesi AXA ile kurduğu stratejik işbirliği ve Romanya ile Fransa’daki faaliyetleriyle geliştirdiği modelleme yetkinliğini farklı ülke ve pazarlara taşıyor.

"Hedefimiz,Türk Reasürans’ı bölgesinde referans alınan bir reasürans şirketi konumuna taşımak"

Açıklamada görüşlerine yer verilen Türk Reasürans Genel Müdür Vekili Özgür Bülent Koç, Türk Reasürans'ın bugün reasürans faaliyetlerinin ötesinde teknik işleticilik sorumlulukları, katılım reasüransı ve risk modelleme alanındaki iştirakleriyle sigortacılığın farklı alanlarında sorumluluk üstlenen yapıya sahip olduğunu ifade etti.

Geride kalan 7 yılda yalnızca şirketin ölçeğini büyütmediklerine dikkati çeken Koç, "Türkiye’nin reasürans alanındaki imkanlarını da genişlettik. TARSİM, Türk Eximbank, Türkiye Motorlu Taşıt Bürosu ve Türk P&I gibi ülkemiz açısından stratejik öneme sahip kurumlara sunduğumuz reasürans desteğini de bu sorumluluğun önemli bir parçası olarak görüyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

Koç, bu yıl Türk Katılım Reasürans’ın 5. yılını kutlamaktan büyük memnuniyet duyduklarını belirterek, "Türkiye’nin ilk ve tek katılım reasürans şirketi olan Türk Katılım Reasürans’ın 5. yılında yurt dışı faaliyetlerine başlaması, bizim için ayrıca kıymetli. Türkiye’de oluşturduğumuz birikimin artık uluslararası pazarlarda da karşılık bulacağı yeni bir döneme giriyoruz." ifadelerini kullandı.

Türk Reasürans’ın gelecek dönem hedeflerine değinen Koç, “85 ülkenin risklerine teminat sağlayan bir şirket olarak bundan sonraki hedefimiz, faaliyet gösterdiğimiz coğrafyaları çeşitlendirmek ve Türk Reasürans’ı bölgesinde referans alınan bir reasürans şirketi konumuna taşımak." bilgisini paylaştı.

Türkiye'nin en büyük 10 bankasının yılın ilk yarısı itibarıyla aktif büyüklüğü, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 29 artarak 42 trilyon lirayı aştı. Geçen yılın ilk yarısında en büyük 10 bankanın aktif toplamı yaklaşık 32,7 trilyon lira düzeyindeydi.

Ziraat Bankası, yılın ilk yarısında 9,1 trilyon lira ile sektörün en yüksek aktif büyüklüğüne sahip banka ünvanını korurken VakıfBank 5,8 trilyon lirayla en yüksek ikinci aktif büyüklüğe sahip banka oldu.

Aktif büyüklükte 5,1 trilyon lira ile üçüncü sırada yer alan Türkiye İş Bankası, aynı zamanda özel bankalar arasında en yüksek aktif büyüklüğe sahip banka ünvanını korudu. Böylece, üç bankanın aktif büyüklüğü ayrı ayrı 5 trilyon liranın üzerinde gerçekleşti.

Halkbank ise 4,7 trilyon liralık aktif büyüklükle dördüncü oldu. Garanti BBVA, 4,4 trilyon liralık aktif toplamla beşinci sırada yer aldı.

Aktif büyüklük sıralaması 3,7 trilyon lirayla Akbank, 3,6 trilyon lirayla Yapı Kredi, 2,1 trilyon lirayla QNB Bank, 2 trilyon 64 milyar lirayla Denizbank ve 1,5 trilyon lirayla Kuveyt Türk ile devam etti. Kuveyt Türk, aktif büyüklük bazında ilk 10'a giren tek katılım bankası oldu.

Aktif büyüklüğü en fazla artan banka da yüzde 40,5 ile Kuveyt Türk olurken onu yüzde 35,9 ile Garanti BBVA, yüzde 32,3 ile Akbank, yüzde 30,8 ile Ziraat Bankası, yüzde 29,4 ile Halkbank, yüzde 28,1 ile Türkiye İş Bankası, yüzde 28 ile Denizbank, yüzde 27,6 ile VakıfBank, yüzde 18,7 ile QNB Bank ve yüzde 17,5 ile Yapı Kredi takip etti.

Net karını en fazla artıran banka Yapı Kredi oldu

Yılın ilk yarısında en yüksek kar elde eden banka, 110,6 milyar lira ile Garanti BBVA oldu. Karlılıkta Ziraat Bankası 74,2 milyar lirayla ikinci, Denizbank 34,6 milyar lirayla üçüncü, Akbank 34,4 milyar lirayla dördüncü ve Yapı Kredi 31 milyar lirayla beşinci sırayı aldı.

Karlılık bazında bu bankaları sırasıyla 30,1 milyar lirayla VakıfBank, 30 milyar lirayla Türkiye İş Bankası, 29,3 milyar lirayla QNB Bank, 23,8 milyar lirayla Kuveyt Türk ve 17,7 milyar lirayla Halkbank izledi.

Bu dönemde karını en fazla artıran banka yüzde 105,9 ile Yapı Kredi oldu. Bu bankayı yüzde 47,3 ile Halkbank, yüzde 33,7 ile QNB Bank, yüzde 27,8 ile Denizbank, yüzde 25,7 ile Kuveyt Türk takip etti.

İlk yarıda geçen yılın aynı dönemine göre karını Garanti BBVA yüzde 20, Ziraat Bankası yüzde 15,9, Türkiye İş Bankası yüzde 0,7, VakıfBank yüzde 0,1 artırdı. Aynı dönemde Akbank'ın karı yüzde 18,9 geriledi.

Böylece Türkiye'nin en büyük 10 bankası, bu yılın ilk yarısında 415 milyar 662,6 milyon lira net dönem karı elde etti ve bu bankaların toplam karı geçen yıla kıyasla yüzde 18 artış gösterdi.

Mevduat/katılım fonu toplamı 26,7 trilyon liraya ulaştı

Bankaların en büyük fon kaynağı durumundaki mevduatlar ve katılım fonları da yılın ilk yarısında 26,7 trilyon liraya çıktı. Sektörün 10 büyük bankasının mevduat/katılım fonu toplamı ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 25 arttı.

Ziraat Bankası 5,8 trilyon liralık mevduatla ilk sıradaki yerini korurken onu 3,7 trilyon lirayla Halkbank, 3,6 trilyon lirayla VakıfBank, 3,4 trilyon lirayla Türkiye İş Bankası, 2,6 trilyon lirayla Garanti BBVA, 2,4 trilyon lirayla Akbank, 2 trilyon lirayla Yapı Kredi, 1,2 trilyon lirayla Denizbank ve 1,1 trilyon lirayla QNB Bank izledi. Aynı dönemde Kuveyt Türk de 983,9 milyar liralık katılım fonu topladı.

Mevduat/katılım fonu hacmi en fazla artış gösteren bankalar ise yüzde 43 ile Kuveyt Türk, yüzde 35 ile Denizbank, yüzde 32,1 ile Akbank, yüzde 29,1 ile Türkiye İş Bankası ve yüzde 28,1 ile Ziraat Bankası oldu.

Bu bankaları yüzde 23 ile Halkbank, yüzde 22 ile VakıfBank, yüzde 21,8 ile Yapı Kredi, yüzde 15,7 ile Garanti BBVA ve yüzde 11,4 ile QNB Bank izledi.

Kredi/finansman desteği 23,4 trilyon liraya yaklaştı

İlgili 10 bankanın toplam nakdi kredi desteği, geçen yıl 23 trilyon 391,7 milyar liraya çıkarken kredi desteği en yüksek bankanın 4,9 trilyon lirayla Ziraat Bankası olduğu görüldü.

Ziraat Bankası'nın ardından en yüksek nakdi kredi sağlayan bankalar 3,4 trilyon lirayla VakıfBank, 2,7 trilyon lirayla Türkiye İş Bankası, 2,6 trilyon lirayla Garanti BBVA ve 2,4 trilyon lirayla Halkbank oldu.

İlk yarıyı Akbank 2,1 trilyon lira, Yapı Kredi 2 trilyon lira, QNB Bank 1,3 trilyon lira, Denizbank 1,2 trilyon lira nakdi kredi stokuyla tamamlarken Kuveyt Türk 681,7 milyar liralık finansman desteği sağladı.

Bahsedilen dönemde nakdi kredi desteği Halkbank'ın yüzde 42,6, Akbank'ın yüzde 42,5, Kuveyt Türk'ün yüzde 42, Denizbank'ın yüzde 40,9, Garanti BBVA'nın yüzde 38,5, Ziraat Bankası'nın yüzde 37,9, VakıfBank'ın yüzde 35,8, Türkiye İş Bankası'nın yüzde 33,4, Yapı Kredi'nin yüzde 23,8 ve QNB Bank'ın yüzde 19,5 arttı.

En büyük 10 bankanın öz kaynağı 3,5 trilyon lirayı buldu

Geçen yılın ilk yarısında 2 trilyon 390 milyar lira olan söz konusu bankaların öz kaynaklar toplamı, bu yılın ilk 6 ayında yüzde 46 artış kaydederek 3 trilyon 498,6 milyar liraya yükseldi.

Öz kaynak büyüklüklerine göre Ziraat Bankası 772,6 milyar lirayla ilk sırada yer alırken onu 487,2 milyar lirayla Garanti BBVA, 453,2 milyar lirayla Türkiye İş Bankası, 353 milyar lirayla VakıfBank, 324,7 milyar lirayla Akbank, 286,5 milyar lirayla Yapı Kredi, 247,7 milyar lirayla Denizbank, 234,6 milyar lirayla Halkbank, 200,5 milyar lirayla QNB Bank ve 138,7 milyar lirayla Kuveyt Türk izledi.

Bu dönemde öz kaynaklarını en fazla artıran bankalar ise yüzde 43,9 ile QNB Bank, yüzde 43,2 ile VakıfBank, yüzde 42,6 ile Kuveyt Türk, yüzde 39,4 ile Halkbank, yüzde 35,1 ile Denizbank, yüzde 34,1 ile Ziraat Bankası, yüzde 29 ile Garanti BBVA, yüzde 25,7 ile Türkiye İş Bankası, yüzde 25,4 ile Akbank ve yüzde 18,7 ile Yapı Kredi şeklinde sıralandı.

Doğal Afet Sigortaları Kurumundan (DASK) edinilen bilgiye göre, bu tarihten itibaren bir konut satıldığında, eski ev sahibine ait ZDS poliçesi yeni ev sahibine geçmeyecek. Mevcut poliçe, eski ev sahibinin sigorta şirketi veya acentesine iptal talebi için başvurusu üzerine satışın tapuda tescil edildiği tarih itibarıyla sona erecek. Tapu işlemi sırasında da evi satın alan kişinin kendi adına ZDS poliçesi bulunup bulunmadığı kontrol edilecek.

Evini satanlar açısından bakıldığında, sona eren poliçede kullanılmayan günlere karşılık gelen prim tutarı, sigorta ettiren veya önceki ev sahibinin başvurusu üzerine poliçeyi yaptıran kişiye iade edilecek. Böylece satış sonrasında eski ev sahibine ait poliçenin yeni ev sahibine ek belgeyle devredilmesi yerine, ZDS poliçesinin konutun yeni sahibi adına düzenlenmesi esas olacak.

Yeni düzenleme, konutun satılmasının yanı sıra satış dışında konut üzerindeki hak sahibinin değiştiği diğer durumlara ilişkin süreci de kapsıyor. Satış ve satışa benzer işlemler dışındaki durumlarda mevcut ZDS poliçesi sona ermeyecek, konutun yeni hak sahibiyle devam edecek.

Satış dışındaki işlemlerden dolayı yeni hak sahibinin, mevcut poliçenin varlığını öğrendiği tarihten itibaren 15 gün içinde poliçeye aracılık eden sigorta şirketine bildirimde bulunması gerekecek. Bildirimin alınmasının ardından ilgili sigorta şirketi veya acente, 24 saat içinde hak sahibi değişikliğini poliçeye işleyecek ve güncellenen poliçeyi yeni hak sahibine verecek. 

"Prim iadesi işlemleri için ilgili sigorta şirketi veya acenteyle iletişime geçilebilir"

Söz konusu düzenlemeye ilişkin AA muhabirine değerlendirmelerde bulunan DASK Genel Sekreteri Balkır Demirkan, kurum olarak sigortalıların ihtiyaçlarını ve uygulamada ortaya çıkan gereksinimleri yakından takip ettiklerini, ZDS sisteminin daha etkin işlemesine yönelik ihtiyaçları tespit ederek SEDDK ile sürekli istişare halinde çalıştıklarını söyledi.

Düzenlemeye neden ihtiyaç duyulduğunu açıklayan Demirkan, ZDS sisteminde süreçlerin vatandaşlar açısından açık ve anlaşılır olmasının, aynı zamanda uygulamanın tüm taraflar için aynı şekilde yürütülmesinin önem taşıdığına dikkati çekti.

Demirkan, yeni düzenlemeyle bir konutun sahibinin değişmesi durumunda mevcut poliçenin nasıl devam edeceğine ilişkin sürecin daha açık hale getirilmesinin, uygulama birliğinin güçlendirilmesinin ve poliçenin doğru kişi adına düzenlenmesinin hedeflendiğini kaydetti.

Evini satan vatandaşların kullanılmayan süreye ait prim iade sürecinin işleyişine değinen Demirkan, "Vatandaşlarımız, prim iadesine ilişkin işlemler için poliçelerini düzenleyen sigorta şirketi veya acenteleriyle iletişime geçebilir. İade tutarı, tapudaki tescil tarihi esas alınarak poliçenin kullanılmayan süresine göre hesaplanacak." açıklamasını yaptı.

Yeni uygulamada sigorta şirketleri ve acentelerin özellikle satış dışındaki hak sahibi değişikliklerinde önemli rol üstleneceklerini belirten Demirkan, bunların konutun yeni hak sahibinin bildirimi üzerine 24 saat içinde değişikliği poliçeye işleyip güncellenen poliçeyi yeni hak sahibine vermelerinin yanı sıra, satış nedeniyle sona eren poliçelerde kullanılmayan günlere ait primlerin iadesine ilişkin başvurularda da vatandaşların başvuru noktası olacaklarını bildirdi.

Yeni dönemde konut alıp satacaklara tavsiyeler

Balkır Demirkan, 5 Eylül'den sonra ev alacak veya satacak vatandaşlara şu tavsiyelerde bulundu:

"Yeni dönemde vatandaşlarımızın özellikle ev alım ve satım işlemlerinde ZDS poliçelerini de sürecin bir parçası olarak değerlendirmeleri önem taşıyor. Evini satan vatandaşlarımızın, mevcut poliçelerinin tapudaki satış işlemiyle birlikte sona ereceğini bilmeleri ve poliçenin kullanılmayan günlerine ait prim iadesi için sigorta şirketleri veya acenteleriyle iletişime geçmeleri gerekiyor. Ev satın alan vatandaşlarımızın ise tapu işlemi öncesinde kendi adlarına geçerli bir ZDS poliçesi bulunup bulunmadığı kontrol edilecek."

Satış dışındaki hak sahibi değişikliklerinde mevcut poliçenin ek belge yapılması koşuluyla yeni hak sahibiyle devam edeceğini hatırlatan Demirkan, sözlerini şöyle tamamladı:

"Bu durumda yeni hak sahibinin, mevcut poliçenin varlığını öğrendiği tarihten itibaren 15 gün içinde poliçeye aracılık eden sigorta şirketine bildirimde bulunması gerekiyor. Bildirimin ardından gerekli poliçe güncellemesi 24 saat içinde sigorta şirketi veya acente tarafından gerçekleştirilecek. Vatandaşlarımız, ZDS poliçelerine ilişkin işlemler için öncelikle poliçelerini düzenleyen sigorta şirketi veya acenteleriyle iletişime geçebilirler. Sigorta şirketi veya acentelerine ulaşamamaları ya da süreçle ilgili bilgi ve desteğe ihtiyaç duymaları halinde ise dask.gov.tr internet sitemizde yer alan 'DASK'a mesajım var' bölümünden kurumumuza ulaşabilirler."

Türk lirasıyla ihracat, ocakta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 6 azalışla 24 milyar 727 milyon lira oldu. İthalat ise yılın ilk ayında yüzde 18,8 artışla 83 milyar 526 milyon liraya çıktı. Böylece, yılın ilk ayında dış ticaret hacmi 108 milyar 253 milyon lira olarak gerçekleşti.

Yılın ikinci ayında Türk lirasıyla ihracat, geçen yılın şubat ayıyla karşılaştırıldığında yüzde 2,1 azalışla 27 milyar 694 milyon liraya gerilerken, ithalat yüzde 10,5 yükselişle 92 milyar 868 milyon liraya ulaştı. Şubatta dış ticaret hacmi 120 milyar 562 milyon lira olarak kayıtlara geçti.

İhracatta nisan ve ağustos aylarında çarpıcı artış

Türk lirasıyla ihracat, martta geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 2,6 artışla 31 milyar 661 milyon liraya çıkarken, ithalat yüzde 15,1 yükselerek 110 milyar 185 milyon lira oldu. Böylece martta Türk lirasıyla yapılan dış ticaret hacmi 141 milyar 846 milyon liraya ulaştı.

Türk lirasıyla ihracatta nisan ayında kaydedilen yükseliş dikkati çekti. Söz konusu ayda ihracat, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 57,3 artışla 38 milyar 219 milyon lirayı bulurken, ithalat da yüzde 10,8 yükselişle 107 milyar 669 milyon liraya çıktı. Nisanda dış ticaret hacmi 145 milyar 888 milyon lira olarak hesaplandı.

Mayısta Türk lirasıyla ihracat, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 2,6 artarak 29 milyar 436 milyon lira olurken, ithalat yüzde 8,4 azalışla 82 milyar 453 milyon liraya geriledi. Böylece dış ticaret hacmi mayısta 111 milyar 889 milyon lira olarak kayıtlara geçti.

Türk lirasıyla ihracat, haziranda da 2025'in aynı ayına göre yüzde 26 artarak 29 milyar 938 milyon liraya, ithalat yüzde 16,3 artışla 114 milyar 550 milyon liraya yükseldi. Bu dönemde dış ticaret hacmi 144 milyar 488 milyon lira olarak gerçekleşti.

Temmuzda Türk lirasıyla dış satım, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 31,8 yükselişle 37 milyar 70 milyon liraya ulaştı. Bu dönemde ithalat yüzde 2,7 artarak 107 milyar 128 milyon liraya çıkarken, ticaret hacmi 144 milyar 198 milyon lira oldu.

Ağustosta Türk lirasıyla ihracat yıllık bazda yüzde 49,6 artışla 37 milyar 966 milyon liraya çıktı. İthalat yüzde 8,9 artışla 96 milyar 265 milyon lira, dış ticaret hacmi 134 milyar 231 milyon lira olarak belirlendi.

8 aylık dış ticaret hacmi yüzde 11,3 arttı

Bu yılın ocak-ağustos döneminde Türk lirasıyla ihracat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 19 artışla 215 milyar 733 milyon liradan 256 milyar 711 milyon liraya çıktı. İthalat da aynı dönemde 728 milyar 585 milyon liradan yüzde 9,1 artışla 794 milyar 644 milyon liraya ulaştı.

Böylece Türk lirasıyla dış ticaret hacmi, ocak-ağustos döneminde yıllık bazda yüzde 11,3 artışla 944 milyar 318 milyon liradan 1 trilyon 51 milyar 355 milyon liraya yükseldi ve 8 aylık dönemlerin en yüksek seviyesine ulaştı.

2025 ve 2026 yıllarının ocak-ağustos dönemlerinde Türk lirasıyla gerçekleştirilen dış ticaret verileri şöyle:

Buna göre, AR-GE faaliyetlerine yönelik vergi teşviki 2024'te 105 milyar 977 milyon lira olurken, geçen yıl yüzde 59,5 artışla 169 milyar 33 milyon lira olarak kayıtlara geçti.

Dolaylı AR-GE teşviklerinden yararlanan girişimler, 86 milyar 105 milyon lirayla en fazla gelir vergisi stopaj desteğinden faydalandı. Bunu 81 milyar 63 milyon lirayla kurumlar vergisi, 1 milyar 725 milyon lirayla gelir vergisi, 141 milyon lirayla katma değer vergisi (KDV) desteği izledi.

Beyan edilen AR-GE harcamalarına göre sağlanan dolaylı teşviklerin yüzde 50,9'u gelir vergisi stopaj desteğinden, 49,1'i kurumlar vergisi, gelir vergisi ve KDV teşviklerinden geldi.

En fazla beyannameyi bilgi ve iletişim sektöründeki girişimler verdi

AR-GE faaliyetlerine yönelik vergi teşviklerinden yararlanan girişim sayısı, 2025 yılında 11 bin 835 oldu. Teşviklerden yararlanmak için beyanname veren girişimler ana faaliyetlere göre incelendiğinde ilk 3 sırayı 6 bin 98 ile bilgi ve iletişim, 2 bin 421 ile imalat sanayi ve 1627 ile mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler aldı.

4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında gelir ve kurumlar vergisi AR-GE teşvik tutarı 43 milyar 227 milyon lira olarak gerçekleşti. Söz konusu teşvik tutarının yüzde 71,2'sinin bilgi ve iletişim, yüzde 14,5'inin imalat ve yüzde 5,9'unun mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler sektörlerinde faaliyet gösteren girişimlere ait olduğu görüldü.

5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında gelir ve kurumlar vergisi AR-GE teşvik tutarı da 39 milyar 561 milyon lira oldu. Söz konusu teşvik tutarının yüzde 72,9'undan imalat, yüzde 14,7'sinden bilgi ve iletişim ve yüzde 4,1'inden finans ve sigorta faaliyetleri sektörlerinde faaliyet gösteren girişimlerin faydalandığı belirlendi.

Gelir ve kurumlar vergisi kapsamında sağlanan AR-GE desteğinden geçen yıl yararlanan 7 bin 87 girişimin 5 bin 321'i 4691 sayılı Kanun kapsamında, 1766'sı ise 5746 sayılı Kanun kapsamında destekten yararlandı.

Buna göre, yararlanıcı girişimlerin yüzde 75,1'i 4691 sayılı Kanun, yüzde 24,9'u da 5746 sayılı Kanun kapsamında gelir ve kurumlar vergisi AR-GE desteğinden faydalandı.

Girişimlerin ekonomik faaliyet alanlarına göre dağılımları incelendiğinde, imalat sektöründe faaliyet gösteren girişimlerin yüzde 82,1'inin 5746 sayılı Kanun'dan, yüzde 17,9'unun ise 4691 sayılı Kanun'dan yararlandığı görüldü.

Bilgi ve iletişim sektöründeki girişimlerin yüzde 84,1'i, mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler sektöründeki girişimlerin de yüzde 81,1'i 4691 sayılı Kanun kapsamında gelir ve kurumlar vergisi desteğinden yararlandı.

Aynı sektörlerde 5746 sayılı Kanun kapsamındaki teşviklerden yararlanan girişimlerin oranları sırasıyla yüzde 15,9 ve yüzde 18,9 oldu.

KOBİ'lerin dolaylı AR-GE teşviklerinden yararlanma oranı yüzde 38,2 oldu

2025 yılında girişimler 86 milyar 105 milyon lira gelir vergisi stopaj teşvikinden yararlandı. 5746 sayılı Kanun kapsamında 3 bin 88 girişim 37 milyar 290 milyon lira gelir vergisi stopaj teşvikinden yararlanırken, 4691 sayılı Kanun kapsamında 8 bin 244 girişim 48 milyar 815 milyon lira gelir vergisi stopaj teşvikinden faydalandı.

Dolaylı AR-GE teşviklerinden yararlanan girişimler büyüklük gruplarına göre ele alındığında, 11 bin 835 girişimin yüzde 89,5'i KOBİ olarak kayıtlara geçti. Girişim sayısı bakımından AR-GE teşviklerinden yararlanan büyük ölçekli girişimlerin payı yüzde 10,5 olurken, bu girişimler dolaylı AR-GE teşviklerinin yüzde 61,8'inden yararlandı.

KOBİ'lerin dolaylı AR-GE teşviklerinden yararlanma oranı yüzde 38,2 oldu. Büyüklük gruplarına göre incelendiğinde, KOBİ'lere sağlanan 64 milyar 596 milyon lira olan dolaylı AR-GE teşvik miktarının yüzde 61,1'inin orta ölçekli, yüzde 32,1'inin küçük ölçekli ve yüzde 6,8'inin mikro ölçekli girişimlere sağlandığı tespit edildi.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı uluslararası hizmet ticareti istatistiklerini açıkladı.

Buna göre, hizmet ihracatı 2024'te 117,3 milyar dolar iken 2025'te yüzde 6,5 artışla 124,9 milyar dolar oldu. 2024'te 56,4 milyar dolar olan hizmet ithalatı ise geçen yıl yüzde 9,6 artışla 61,9 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Seyahatin toplam ihracat içindeki payı yüzde 48,1

Genişletilmiş ödemeler dengesi hizmetler sınıflamasına göre, seyahatin toplam ihracat içindeki payı 2024'te yüzde 48 iken 2025'te yüzde 48,1'e yükseldi. İkinci sırada yer alan taşımacılık hizmetlerinin 2024'te yüzde 35,1 olan payı, 2025'te yüzde 34,1'e geriledi.

Hizmet ihracatında 2025'te üçüncü sırada yüzde 6,3 payla "diğer iş hizmetleri" sektörü yer aldı.

Seyahat hizmetinden sonraki en büyük paya sahip taşımacılık hizmetlerinde 2024'te yapılan ihracat 41 milyar 125 milyon dolar olurken, 2025'te yüzde 3,5 artışla 42 milyar 571 milyon dolara çıktı. Telekomünikasyon, bilgisayar ve bilgi hizmetleri ihracatı, 2025'te bir önceki yıla göre yüzde 25,3 artarak 6 milyar 724 milyon dolara yükseldi.

Taşımacılığın toplam hizmet ithalatı içindeki payı 2024'te yüzde 38,1 iken 2025'te yüzde 32 oldu. İkinci sırada yer alan "diğer iş hizmetleri"nin payı ise 2024'te yüzde 16,1 iken 2025'te yüzde 16,9 olarak kayıtlara geçti.

Hizmet ithalatındaki payı 2025'te yüzde 14,5 olan seyahat hizmetleri sektörü üçüncü sırada yer aldı.

En fazla hizmet ihracatı AB ülkelerine

Seyahat hizmetleri dışındaki hizmetlerde Avrupa Birliği (AB) ülkelerine 2025'te yapılan hizmet ihracatı 25 milyar 330 milyon dolar, diğer Avrupa ülkelerine yapılan ihracat ise 9 milyar 259 milyon dolar oldu.

İthalatta 2025'te AB ülkelerinden yapılan ithalatın 24 milyar 733 milyon dolar, diğer Avrupa ülkelerinden yapılan ithalatın da 6 milyar 452 milyon dolar olduğu görüldü.

AB ülkeleri geçen yıl Türkiye'nin seyahat hariç hizmet ihracat ve ithalatında başı çeken ülke grubu oldu. Söz konusu ülkeler yüzde 37,9 ile toplam hizmet ihracatı içinde en büyük paya sahip ülke grubu olurken, toplam hizmet ithalatının ise yüzde 45,3'ü AB ülkelerinden yapıldı.

Seyahat hizmeti dışındaki diğer hizmetlerin toplam ihracatının 2025'te yüzde 31'i ABD, Almanya ve Birleşik Krallık ile gerçekleşti. Hizmet ihracatında yüzde 12,9'luk payla ve 8 milyar 338 milyon dolarlık ihracatla ilk sırayı ABD alırken, ikinci sırada yüzde 11,5'lik payla Almanya, üçüncü sırada ise yüzde 6,6'lık payla Birleşik Krallık yer aldı.

İthalatta ise 2025'te yüzde 12,6'lık payla ve 6 milyar 667 milyon dolarla ilk sırada İrlanda bulunurken, ikinci sıra 4 milyar 797 milyon dolar ve yüzde 9,1'lik payla Birleşik Krallık'ın, üçüncü sıra ise yüzde 8,3'lük pay ve 4 milyar 378 milyon dolarla ABD'nin oldu.

Dünyada sadece ABD, Rusya, Çin ve Fransa’da üretilen alüminyum lityumda yerli üretim kabiliyeti kazanan Eti Alüminyum, 30 milyon dolarlık yatırımla yeni hat kuracak.

Türkiye’nin tek birincil alüminyum üreticisi olan Eti Alüminyum, yerli sanayiyi desteklemeye devam ediyor. Başta savunma sanayi olmak üzere birçok sektör için yüksek nitelikli ürün üretecek olan haddehane yatırımını sürdüren şirket, şimdi de uzay ve havacılık sanayisi için stratejik ürün olan alüminyum lityum üretiminde yatırım kararı aldı. Dünyada sadece ABD, Rusya, Çin ve Fransa olmak üzere 4 ülkede üretilebilen alüminyum lityumu Türkiye’de üretecek olan Eti Alüminyum, 30 milyon dolarlık yatırımla yeni bir döküm hattı kuruyor. Üretim, 2028’de başlayacak.

Yerli sanayinin ihtiyaç duyduğu stratejik ürünleri üreterek, ülkenin üretim gücünün daha da ileriye taşınmasına destek olduklarını kaydeden Eti Alüminyum Genel Müdür Yardımcısı Yaşar Bayraktar, “Günümüzde hızla gelişen teknoloji ve öne çıkan stratejik sektörler, alüminyumun kullanım alanlarını da genişletiyor. Özellikle savunma sanayi, havacılık, uzay gibi katma değeri yüksek sektörlerde alüminyum ve ileri alaşımlar artık kritik bir öneme sahip. Alüminyum lityum da düşük yoğunluğu ve yüksek performansı sayesinde özellikle havacılık ve uzay teknolojilerinde öne çıkan stratejik malzemelerden biri” diye konuştu.

AĞIRLIĞI DÜŞÜK, MUKAVEMETİ YÜKSEK

Alüminyum lityum alaşımın alüminyuma göre %15 daha hafif olduğunu ifade eden Bayraktar, şöyle devam etti: “Bununla birlikte ürün, düşük yoğunluğa, yüksek sürünme ve korozyon direncine, yüksek sertliğe, mukavemete ve yüksek yorulma direncine sahip. Uçak gövdeleri, kanat kirişleri ve roket bileşenleri gibi kritik yapısal parçaların üretiminde kullanılıyor. Bu nedenlerle alüminyum lityum üretimimizi, Türkiye’nin uzay ve havacılık alanındaki hedeflerini kendi sanayi altyapısı ve yerli üretim kabiliyetiyle destekleyecek önemli bir adım olarak değerlendiriyoruz. Entegre üretim yapımızı, yüksek teknoloji ve ileri malzeme üretimiyle bir üst seviyeye taşıyoruz. Alüminyum lityum şu anda sadece ABD, Rusya, Çin ve Fransa’da üretiliyor. Biz üretime başladığımızda Türkiye de bu ülkeler arasına katılacak.”

HADDEHANE, ÜRETİM İÇİN GÜN SAYIYOR

Haddehane yatırımında üretim için gün saydıklarını belirten Bayraktar, gelecek yılın ikinci çeyreğinde tesisin faaliyete geçeceğini söyledi. 400 milyon dolarlık yatırımla kurulan haddehaneyle ilgili bilgi veren Bayraktar, “Sıcak ve soğuk hadde ürünlerinin üretileceği haddehaneyle bu tesisi besleyecek yeni dökümhane, yassı alüminyum ürünlerinde 600 milyon dolarlık ithalatın önüne geçecek. Haddehanenin üretime başlaması ile birlikte Türkiye’nin savunma sanayisine daha yüksek katma değerli ürün sunulacak” dedi.

Eti Alüminyum, bir yandan üretim faaliyetleri için yatırımlarını sürdürürken, üretimi için gerekli olan enerjiyi de yenilenebilir kaynaklardan elde ediyor. Şirket, Seydişehir’deki 189 MW güneş enerjisi kurulu gücüne ek olarak, Gaziantep’te 90 MW kurulu güce sahip güneş enerjisi santralini devreye aldı. Sivas’ta planlanan 42 MW’lık yeni GES yatırımıyla birlikte, şirketin güneş enerjisinde toplam kurulu gücünün 321 MW seviyesine ulaşması hedefleniyor. Yenilenebilir enerji yatırımları, Eti Alüminyum’un süren sanayi yatırımlarına paralel olarak, sanayide kullanılan elektriğin tamamının temiz enerji kaynaklarından karşılanması amacıyla yapılıyor. Oymapınar Hidroelektrik Santrali ile başlayan bu dönüşüm süreci, güneş enerjisi yatırımlarıyla genişletilerek düşük karbonlu üretim yaklaşımının kalıcı biçimde güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Dünya genelinde para politikalarının değişken bir seyir izlediği ve küresel büyüme dinamiklerinin sınandığı dönemde Türkiye ekonomisi, büyüme ivmesini koruyarak kesintisiz büyüme serisini 24 çeyreğe taşıdı.

Ekonomi, salgının etkilerinin belirginleştiği 2020'nin ikinci çeyreğinde kaydettiği yüzde 10,1'lik daralmanın ardından, takip eden çeyreklerde büyüme patikasına dönerek üst üste pozitif sonuçlar kaydetti.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden derlediği bilgilere göre, Türkiye ekonomisi yılın ikinci çeyreğinde yüzde 2,3 büyüdü. Üretim yöntemine göre cari fiyatlarla Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) tahmini, yılın ikinci çeyreğinde geçen yılın aynı çeyreğine göre yüzde 36 artarak 19 trilyon 869 milyar 747 milyon lira oldu. GSYH'nin ikinci çeyrek değeri cari fiyatlarla dolar bazında 438 milyar 347 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Türkiye ekonomisi, 2020 yılının üçüncü çeyreğinden bu yana bir önceki yılın aynı çeyreğine kıyasla negatif büyüme kaydetmedi.

Bu süre zarfında yıllık büyüme oranı, salgın sonrası toparlanmanın etkisiyle 2021'in ikinci çeyreğinde yüzde 22,1'e kadar yükseldikten sonra kademeli olarak yavaşlayarak 2026'nın ikinci çeyreğinde yüzde 2,3 seviyesine gerilese de pozitif seyrini korudu.

Söz konusu uzun soluklu büyüme döneminde sektör performansları da dikkati çekti. Bu dönemde, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış verilere göre en hızlı büyüyen sektör bilgi ve iletişim oldu.

Salgın sonrasında hız kazanan dijitalleşme eğilimi, telekomünikasyon, yazılım ve dijital hizmetlere yönelik talebi artırırken, bilgi ve iletişim faaliyetlerinin bu dönemde ekonominin en hızlı büyüyen sektörlerinden biri olarak öne çıkmasını sağladı. Sektör, bahsedilen dönemde kümülatif olarak yüzde 58 büyüdü.

Analistler, bilgi ve iletişim sektöründeki büyümeyi salgın sonrası hızlanan dijitalleşme, uzaktan çalışma altyapısına yönelik yatırımlar, e-ticaretin yaygınlaşması ve telekomünikasyon ile yazılım hizmetlerine yönelik talep artışıyla ilişkilendirdi.

Bu performans, aynı dönemde ekonominin genelinin kaydettiği yüzde 52'lik büyümeyi geçerken, sektörün ortalama yıllık büyüme hızı da yüzde 9,7 ile diğer tüm sektörlerin üzerinde seyretti.

Bahsedilen dönemde tarım, ormancılık ve balıkçılık yüzde 3 ile neredeyse durağan seyrederken, inşaat yüzde 13,5 ve finans ve sigorta yüzde 14'lük performans sergiledi. Sanayi sektörü yüzde 23'lük artışla büyüme ortalamasının biraz altında kaldı.

Yerleşik hane halklarının tüketim harcamaları yüzde 3,5 arttı

Büyümenin harcama yöntemiyle hesaplanan bileşenleri de ekonomideki iç ve dış talep dinamiklerine ilişkin önemli ipuçları verdi.

Yerleşik hane halklarının tüketim harcamaları, yılın ikinci çeyreğinde geçen yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak yüzde 3,5 yükseldi. Türk ekonomisinin 24 çeyreklik kesintisiz büyümesinde iç talep dinamiklerinin gücünü koruduğu görüldü.

Devletin nihai tüketim harcamaları yüzde 1,8 azalırken gayri safi sabit sermaye oluşumu yüzde 0,6 artış kaydetti. Mal ve hizmet ihracatı, yılın ikinci çeyreğinde geçen yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak yüzde 3,4, ithalatı ise yüzde 6,4 azaldı.

İş gücü ödemeleri söz konusu dönemde yüzde 36,7, net işletme artığı/karma gelir ise yüzde 38,7 artış gösterdi. İş gücü ödemelerinin cari fiyatlarla gayri safi katma değer içindeki payı geçen yılın ikinci çeyreğinde yüzde 38,3 iken, bu oran bu yılın aynı döneminde yüzde 38,1 oldu. Net işletme artığı/karma gelirin payı da yüzde 41,3 iken ikinci çeyrekte yüzde 41,6 olarak belirlendi.

TÜİK verilerine göre, Türkiye ekonomisinin kesintisiz büyüdüğü 24 çeyrekte (2020'nin 3. çeyreği-2026'nın 2. çeyreği) sektörlerin büyüme performansı (yüzde):

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, ağustos ayında sanayi grubu sektörlerinden otomotiv endüstrisi 2 milyar 791 milyon dolarlık ihracat yaparak ilk sıradaki yerini korudu.

En fazla ihracat yapan sektörler arasında kimyevi maddeler ve mamulleri 2 milyar 697 milyon dolarla ikinci, elektrik ve elektronik sektörü 1 milyar 725 milyon dolarla üçüncü sırada yer aldı.

Ağustos ayında oran olarak en fazla ihracat artışı sağlayan sektör yüzde 174,7 ile mücevher oldu.

Türkiye ihracatının yüzde 71,3'ünü gerçekleştiren sanayi grubunun dış satımı ağustosta yüzde 9,1 artışla 16,7 milyar dolar olarak hesaplandı.

Geçen ay ihracatın yüzde 12'sini gerçekleştiren tarım grubunda yüzde 4,3 artışla 2,8 milyar dolarlık, ihracatın yüzde 2,8'ini oluşturan madencilik grubunda yüzde 24,4'lük yükselişle 650,4 milyon dolarlık dış satım yapıldı.

En fazla ihracat Almanya'ya

Geçen ay en fazla ihracat yapılan ilk üç ülke yaklaşık 1,6 milyar dolarla Almanya, 1,4 milyar dolarla ABD ve 1,1 milyar dolarla Birleşik Krallık olarak sıralandı.

Bu dönemde en çok ihracat yapan ilk 3 kent ise 8,8 milyar dolarla İstanbul, 1,7 milyar dolarla Kocaeli ve 1,3 milyar dolarla Ankara oldu.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, 874 firmanın geçen ay ilk kez ihracat yaptığını ve bu firmaların ihracata katkısının 83 milyon dolara yaklaştığını bildirdi.

TİM verilerine göre, sektörel bazda 2025 ve 2026'nın ağustos ayları ve son 12 aylık ihracat verileri, değişim oranları ve toplam içindeki payları şöyle (bin dolar):

Tüketici kredileri 3 trilyon 453 milyar liraya yükseldi

Tüketici kredilerinin tutarı, bu dönemde 29 milyar 307 milyon lira artarak 3 trilyon 452 milyar 811 milyon liraya ulaştı. Bu tutarın 826 milyar 909 milyon lirası konut, 41 milyar 848 milyon lirası taşıt ve 2 trilyon 584 milyar 55 milyon lirası ihtiyaç kredilerinden oluştu.

Bu dönemde taksitli ticari kredilerin tutarı 4 milyar 752 milyon lira artarak 4 trilyon 235 milyar 83 milyon lira oldu. Bankaların bireysel kredi kartı alacakları ise yüzde 2,9 artışla 3 trilyon 450 milyar 843 milyon lira düzeyinde gerçekleşti.

Bireysel kredi kartı alacaklarının 1 trilyon 299 milyar 405 milyon lirasını taksitli, 2 trilyon 151 milyar 438 milyon lirasını taksitsiz borçlar oluşturdu.

Yasal öz kaynaklar arttı

Bankacılık sektöründe takipteki alacaklar, 28 Ağustos itibarıyla önceki haftaya göre 5 milyar 980 milyon lira artışla 844 milyar 947 milyon liraya çıktı. Takipteki alacakların 633 milyar 786 milyon lirasına özel karşılık ayrıldı.

Aynı dönemde bankacılık sisteminin yasal öz kaynakları 3 milyar 173 milyon lira artarak 5 trilyon 986 milyar 611 milyon liraya yükseldi.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), haftalık para ve banka istatistiklerini açıkladı.

Buna göre, bankacılık sektörünün toplam mevduatı 28 Ağustos ile biten haftada yüzde 0,21 artarak 33 trilyon 649 milyar 628 milyon 251 bin liradan 33 trilyon 720 milyar 5 milyon 640 bin liraya yükseldi.

Aynı dönemde bankalardaki Türk lirası cinsi mevduat yüzde 0,98 artarak 18 trilyon 486 milyar 263 milyon 313 bin lira, yabancı para (YP) cinsinden mevduat yüzde 0,75 azalışla 11 trilyon 99 milyar 173 milyon 146 bin lira oldu.

Bankalarda bulunan toplam YP mevduatı geçen hafta 271 milyar 72 milyon dolar düzeyinde gerçekleşirken, bu tutarın 231 milyar 357 milyon doları yurt içinde yerleşik kişilerin hesaplarında toplandı.

Yurt içi yerleşiklerin toplam YP mevduatında parite etkisinden arındırılmış veriler dikkate alındığında, 28 Ağustos itibarıyla 2 milyar 715 milyon dolarlık azalış görüldü.

Yurt içi yerleşiklerin tüketici kredileri arttı

Bankacılık sektöründe yurt içi yerleşiklerin tüketici kredileri, geçen hafta yüzde 1,87 artışla 6 trilyon 896 milyar 133 milyon 834 bin liraya yükseldi.

Söz konusu kredilerin 826 milyar 136 milyon 607 bin lirası konut, 41 milyar 711 milyon 512 bin lirası taşıt, 2 trilyon 577 milyar 735 milyon 204 bin lirası ihtiyaç kredileri, 3 trilyon 450 milyar 550 milyon 511 bin lirası ise bireysel kredi kartlarından oluştu.

Bankacılık sektörünün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası dahil toplam kredi hacmi de 28 Ağustos ile biten haftada 324 milyar 482 milyon 783 bin lira artarak 26 trilyon 961 milyar 648 milyon 784 bin liradan 27 trilyon 286 milyar 131 milyon 567 bin liraya yükseldi.

TCMB, haftalık para ve banka istatistiklerini açıkladı.

Buna göre, 28 Ağustos itibarıyla Merkez Bankasının brüt döviz rezervleri 3 milyar 119 milyon dolar azalarak 71 milyar 109 milyon dolara indi. Brüt döviz rezervleri, 21 Ağustos'ta 74 milyar 228 milyon dolar seviyesinde bulunuyordu.

Bu dönemde altın rezervleri ise 2 milyar 868 milyon dolar artışla 114 milyar 221 milyon dolardan 117 milyar 89 milyon dolara çıktı.

Böylece Merkez Bankasının toplam rezervleri, 28 Ağustos haftasında bir önceki haftaya göre 252 milyon dolar azalarak 188 milyar 450 milyon dolardan 188 milyar 198 milyon dolara geriledi.

TCMB rezervleri Ocak 2024'ten bu yana şöyle (milyon dolar):

İklim değişikliğiyle mücadelede karşılaşılan sınamalara işaret eden Ribera, bu alana yönelik uygun finansman araçlarının acilen belirlenmesi gerektiğini belirtti.

Ribera, ulusal bütçeler ve AB'nin geleneksel kaynaklarının tek başına yeterli olmayacağına işaret ederek, "Ortak tehditlerle karşı karşıya kaldığımızda birlikte daha güçlü ve etkili oluruz. İklim güvenliği de aynı düzeyde bir ortak hedef belirleme çabasını hak ediyor." ifadesini kullandı.

Bu alanda gerekli yatırımların nasıl finanse edileceğine ilişkin tartışmanın başlatılması gerektiğini belirten Ribera, mali alanın genişletilmesi, ortak borçlanmaya gidilmesi, AB ortak bütçesinin büyütülmesi, yeşil tahvillerin daha fazla kullanılması veya büyük petrol şirketlerini vergilendirerek bir dayanıklılık fonu oluşturma önerisinin yeniden gündeme alınabileceğini ifade etti.

Ribera, yaz döneminde Avrupa'da yaşanan aşırı hava olaylarının acil yatırım ihtiyacını ortaya koyduğunu vurgulayarak, sıcaklıkların ekonomik faaliyetleri olumsuz etkilediğini, hastanelerin acil servislerinde sorunlar yaşandığını, nükleer santrallerin soğutulmasında sıkıntılar olduğunu, orman yangınları ve tarımsal üretimdeki kayıpların da insan yaşamı ile gıda güvenliğini tehdit ettiğini belirtti.

Avrupa ülkelerinin iklim değişikliğinin giderek ağırlaşan etkilerine hazırlıklı olmadığını ifade eden Ribera, bütün risklerin sigortalanmasının mümkün olmadığını ve kamu bütçelerinin bütün maliyetleri karşılayamayacağını kaydetti.

AB Komisyonunun hesaplamalarına göre, üye ülkelerin iklim değişikliğinden kaynaklanan tehditlere hazırlanması için 2050'ye kadar yılda yaklaşık 70 milyar avroluk yatırım yapması gerekiyor.

AB Komisyonunun, Avrupa'nın iklim değişikliğine karşı hazırlığını güçlendirmenin amaçlandığı önlem paketini yakın zamanda açıklaması bekleniyor.

Avrupa rüzgar enerjisi sektörünün çatı kuruluşu WindEurope tarafından yayımlanan ve yılın ilk yarısına ilişkin verileri içeren raporuna göre, Avrupa'da kurulan yeni kapasitenin yüzde 74'ünü karasal rüzgar enerjisi santralleri oluşturdu.

Almanya bu dönemde ilk yarısında 3,4 gigavat ile en fazla rüzgar enerjisi kapasitesi kuran Avrupa ülkesi olurken, bu ülkeyi 789 megavat ile Birleşik Krallık ve 612 megavat ile İspanya izledi.

Böylelikle Avrupa'da 2026'nın ilk yarısında 8,8 gigavat yeni rüzgar enerjisi kapasitesi kurulumu gerçekleşti. Bu kapasitenin 7 gigavatı AB'den geldi.

Avrupa'nın toplam rüzgar enerjisi kurulu gücü bu dönemde 311 gigavatı geçti. Toplam kapasitenin 270,5 gigavatı karasal, 40,9 gigavatı denizüstü (offshore) rüzgar enerjisi kapasitesinden oluştu.

AB'nin toplam rüzgar enerjisi kapasitesi ise 251 gigavatın üzerine çıktı. Bunun 228,4 gigavatı karasal, 23,2 gigavatı denizüstü rüzgar kapasitesinden geldi.

Yatırım kararında karasal rüzgar projeleri öne çıktı

Avrupa'da yılın ilk yarısında yeni rüzgar santrallerine yönelik yaklaşık 9 milyar avro tutarında nihai yatırım kararı (FID) alındı.

Yatırım faaliyetleri ağırlıklı olarak karasal rüzgar projelerinde yoğunlaştı. Bu alanda 4,5 gigavatlık kapasitenin finansmanı için 7 milyar avro yatırım kararı alındı.

Denizüstü rüzgar tarafında ise yalnızca 630 megavat kapasiteli Nordlicht II projesi nihai yatırım kararına ulaştı. Proje için 1,9 milyar avro yatırım taahhüdünde bulunuldu.

Avrupa'da 2026'nın ilk yarısında 10,6 gigavatlık yeni rüzgar türbini siparişi verildi. Bu miktar, 2025'in aynı dönemine göre yüzde 12 daha düşük oldu. Verilen siparişlerin 7,8 gigavatını karasal, 2,8 gigavatını denizüstü türbinler oluşturdu.

İhalelerde 17,2 gigavatlık kapasite tahsis edildi

Avrupa'da yılın ilk yarısında düzenlenen ihalelerde 17,2 gigavat yeni rüzgar enerjisi kapasitesi tahsis edildi.

Bu kapasitenin 8,8 gigavatı karasal, 8,4 gigavatı denizüstü rüzgar projelerinden oluştu.

Buna ek olarak Danimarka ve Moldova, temmuz-ağustos döneminde toplam 2 gigavatlık kapasite tahsis etti. Bunun 1,8 gigavatı denizüstü, 170 megavatı ise karasal rüzgar enerjisinden oluştu.

Avrupa'daki bazı ülkelerde 2026'nın ikinci yarısında 24 gigavatın üzerinde yeni rüzgar enerjisi kapasitesi için ihale düzenlenmesi planlanıyor.

İzin süreçleri ve şebeke kısıtları büyümeyi yavaşlatıyor

Rapora göre, Almanya dışındaki ülkelerde karasal rüzgar projelerine verilen izinlerde yılın ilk yarısında hayal kırıklığı yaratan bir tablo ortaya çıktı. İzlenen tüm pazarlarda onaylanan kapasite, 2025'in aynı dönemine kıyasla geriledi.

Bu dönemdeki yeni kurulumlar beklentilerin biraz altında kaldı. Bu yıl ise toplam kurulumların 24,1 gigavata ulaşması bekleniyor.

Bu tahmin, daha önce öngörülen 25,4 gigavatlık kapasitenin altında bulunmasına rağmen gerçekleşmesi halinde Avrupa'da rekor olarak kayıtlara geçmesi bekleniyor.

AB'de 2026-2030 döneminde yıllık ortalama 22 gigavat yeni rüzgar enerjisi kapasitesi kurulması beklentisi ise güncelliğini koruyor.

Rapora göre, elektrifikasyonun daha yavaş ilerlemesi, şebeke darboğazları, devam eden izin süreçlerindeki sorunlar ve bazı ülkelerde iyi tasarlanmamış ihaleler, rüzgar enerjisinin hükümetlerin hedeflediğinden daha yavaş büyümesine neden oluyor.

Denizüstü rüzgar enerjisinde ise şebeke kapasitesindeki kısıtlamaların yanı sıra liman kapasitesinin yetersizliği ve uygun gemilerin bulunabilirliği kapasite artışının önündeki başlıca engeller arasında yer alıyor.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, NSosyal hesabından ağustos ayı enflasyon verilerine ilişkin yaptığı paylaşımda, enflasyonla mücadeleyi bütüncül bir yaklaşımla ve kurumlarla güçlü eş güdüm içerisinde kararlılıkla sürdürdüklerini belirtti.

"Tüketici enflasyonu ağustos ayında yüzde 1,84 oranında gerçekleşmiş, yıllık enflasyon yüzde 31,51 seviyesine gerilemiştir. Temel mallarda ise yıllık enflasyon yüzde 15,89 seviyesine düşmüştür" ifadelerini kullanan Yılmaz, taze meyve ve sebze fiyatlarındaki düşüşün etkisiyle gıda kaleminin aylık enflasyonu yüzde 0,22 gerçekleşirken, yıllık gıda enflasyonunun geçen aya göre 3,7 puan gerilediğini bildirdi.

Temel mal enflasyonunda ise giyim ve ayakkabı fiyatlarındaki sezon indirimlerinin devam etmesiyle aylık ve yıllık bazdaki iyileşmenin sürdüğünü aktaran Yılmaz, hizmet enflasyonunun yıllık bazda yatay seyrederken aylık bazdaki fiyat hareketlerinde küresel gerilimlerin etkisiyle yükselen ulaştırma maliyetlerinin yanı sıra kira ve eğitim fiyatlarındaki dönemsel gelişmelerin öne çıktığını ifade etti.

Enerji ve emtia fiyatlarındaki sert hareketlerin, jeopolitik gelişmelerin, küresel ticaretteki dönüşüm ve korumacılık eğilimlerinin tüm dünyada enflasyon görünümünü etkilediğini belirten Yılmaz, şunları kaydetti:

"Jeopolitik gelişmelerin enflasyon görünümü üzerindeki etkilerini yakından takip ederek dışsal şokların yurt içi fiyatlara geçişkenliğini sınırlayacak ve ekonominin dış şoklara karşı dayanıklılığını artıracak politikaları kurumlarımızla eş güdüm içerisinde önceliklendiriyoruz. Kira, gıda, enerji ve ulaştırma gibi vatandaşın günlük yaşam maliyetini doğrudan etkileyen alanlarda arz kapasitesini ve verimliliği artırmaya yönelik politikalarımızı güçlendiriyoruz. Bu kapsamda bir yandan dar ve orta gelir grubuna yönelik sosyal konut projeleri hız kesmeden sürdürürken, diğer yandan afet risklerini azaltmayı ve güvenli konut stokunu büyütmeyi hedefleyen kentsel dönüşüm uygulamalarını desteklemeye devam ediyoruz.

Önümüzdeki dönemde küresel fiyatlardaki normalleşmenin sağlayacağı destek ve arz yönlü politikalarımızdan elde edeceğimiz kazanımlarla dezenflasyon sürecini kalıcı hale getirmeyi ve fiyat istikrarını güçlü ve sürdürülebilir bir zeminde tesis etmeyi hedefliyoruz. Fiyat istikrarının sağlanmasıyla birlikte ekonomideki öngörülebilirliği daha da artırmayı, kalıcı refah artışını desteklemeyi ve elde edilen kazanımlardan toplumun tüm kesimlerinin dengeli biçimde faydalanmasını sağlamayı amaçlıyoruz."

Ağustos ayı dış ticaret verileri

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, ağustos ayı dış ticaret verilerine ilişkin de "Küresel ölçekte ve bölgemizde jeopolitik gerilimlerin ve tedarik zinciri risklerinin arttığı bu dönemde ihracatımızın güçlü performansı, ekonomimizin dayanıklılığını artırmaya devam ediyor." değerlendirmesinde bulundu.

Yılmaz, ihracat artışının, cari işlemler açığını yönetilebilir seviyelerde tutarak makroekonomik istikrarın güçlendirilmesine katkı sunduğunu ve daha dengeli bir büyüme kompozisyonunu desteklediğini belirtti.

Yılmaz, Türkiye'nin ihracatının güçlü üretim altyapısı ve çeşitlendirilmiş ihracat pazarları sayesinde yüksek seviyesini sürdürdüğüne işaret ederek, şunları kaydetti:

"İhracat, ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 8,1 oranında artarak 23,5 milyar dolar olarak gerçekleşirken, yıllıklandırılmış ihracatımız 280,3 milyar dolar ile Cumhuriyet tarihimizin en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Yıllıklandırılmış mal ve hizmet ihracatımızın da artmaya devam ederek 405 milyar doları aştığını tahmin ediyoruz. İhracatta yalnızca miktar artışını değil, daha yüksek katma değer ve teknoloji içeren bir yapıya geçişi esas alıyoruz. Yüksek ve orta-yüksek teknolojili ürünlerin ihracatımızdaki payını artırırken, firmalarımızın yeşil ve dijital dönüşümünü hızlandırarak küresel değer zincirlerindeki konumumuzu daha da güçlendirmeyi amaçlıyoruz.

Üretim gücümüzü teknoloji, yenilikçilik ve markalaşmayla birleştirerek Türkiye'yi küresel ticarette daha güçlü ve rekabetçi bir konuma taşımaya devam edeceğiz. İhracatçılarımızın yeni pazarlara erişimini destekleyerek, ihracatın büyümeye, istihdama ve sosyal refah artışına sağladığı katkıyı artıracak, elde edilen kazanımların toplumun tüm kesimlerine yansımasını sağlayacağız."

Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK)"Aracı Kurumlar, Portföy Yönetim Şirketleri ve Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar Tarafından Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına ilişkin Tebliğ'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ"i Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Buna göre, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları, sürekli iş ilişkisinin tesis edildiği tarihte Türk uyruklu olmayan gerçek kişilerin kimlik tespitini Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı'nın (ICAO) 9303 sayılı standardına uygun, yakın alan iletişimi özelliği olan pasaport kullanmak suretiyle uzaktan kimlik tespiti yoluyla yapabilecek.

Kurul, aracı kurum, portföy yönetim şirketi ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarla uzaktan kimlik tespiti yoluyla iş ilişkisi kurabilme koşullarını da belirledi.

Bu şartlar kapsamında sadece yakın alan iletişimi kullanılarak, pasaportun yongasında yer alan kimlik bilgilerinin pasaport üzerinde yer alan bilgilerle eşleştiği doğrulanacak.

Bu doğrulamanın, herhangi bir nedenle yakın alan iletişimi kullanılarak yapılamaması halinde uzaktan kimlik tespiti yoluyla iş ilişkisi tesis edilemeyecek.

Ayrıca uzaktan kimlik tespitinde kullanılan pasaportun Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı'nın (ICAO) 9303 sayılı standardına uygunluğu yönünden kontrolü de dahil gerekli işlemler yapılacak.

Öte yandan yabancı müşterilerin adres teyidi için son 3 aya ait elektrik, su, doğal gaz faturası veya yerleşim yeri belgesi sunması zorunlu olacak.

Adres teyidi yapılmadan para ve kripto varlık transferi ile sermaye piyasası araçlarının virmanı yapılamayacak

Söz konusu koşullar kapsamında adres teyidi yapılmadan para ve kripto varlık transferi ile sermaye piyasası araçlarının virmanı yapılamayacak.

Müşterinin işlem yaptığı elektronik ortamdan elde edilen teknik veriler (IP/port bilgisi, cihaz kimliği, coğrafi konum, tarayıcı bilgileri ve benzeri) ile pasaporttaki bilgiler risk temelli yaklaşım çerçevesinde değerlendirilecek.

Yapılan değerlendirme neticesinde şüpheli durumun saptanması halinde, uzaktan kimlik tespiti süreci sonlandırılacak.

Pasaportla uzaktan kimlik tespiti, konusunda özel olarak eğitim verilmiş personel tarafından görüntülü görüşme yoluyla gerçekleştirilecek.

Görüntülü görüşme sürecinde kişiyi ve kişi tarafından sunulan pasaport üzerindeki bilgileri gösteren görüntüler alınacak.

Para transferleri SWIFT sistemi aracılığı ile yapılacak

Pasaport kullanılarak uzaktan kimlik tespiti yapılan kişinin hesabına sadece yurt dışındaki bir bankada kendi adına açılmış hesabından para transferi gerçekleştirilebilecek.

Açılan bu hesaptan para çıkışının sadece söz konusu kişinin kendi banka hesabına yapabilmesi sağlanacak. Bu hesaplara ilişkin para transferleri yalnızca SWIFT sistemi aracılığıyla yapılacak.

Tebliğ kapsamında para transferi için söz konusu sistem üzerinden üretilen mesajlardaki ayırt edici bilgilerle hesabın açılması için uzaktan kimlik tespiti kapsamında müşteriden edinilen bilgilerin uyuştuğu kontrol edilecek.

Söz konusu transfer ve kontrol işlemleri, müşteri hesabında başka herhangi bir işlem gerçekleştirilmeden önce tamamlanacak.

Uzaktan kimlik tespiti yöntemiyle müşteri kabul edilen kişilere ilişkin bilgiler ile bu kişilerin portföy büyüklükleri ve yatırım tutarları takvim yılı esas alınarak her üç aylık dönemin son ayında Mali Suçları Araştırma Kurulu'na bildirilecek.

ABD/İsrail-İran savaşından dolayı yükselen petrol fiyatları küresel çapta enflasyon endişelerini artırıyor. Bu durum ise merkez bankalarının şahin bir tutum sergileyeceğine dair tahminleri güçlendiriyor.

Bu süreçte güvenli liman olarak görülen dolara talebin artması da emtia piyasasında özellikle değerli metaller üzerinde satış baskısına sebep oluyor.

Ocak ayında yüzde 12,4, şubat ayında yüzde 8,5 değer kazanan ons altın, Orta Doğu'da savaşın başlamasının ardından düşüşe geçti. Söz konusu sebeplerle mart ayında yüzde 11,3, nisan ayında yüzde 1, mayıs ayında yüzde 1,8, haziran ayında yüzde 11,7 değer kaybeden ons altın, temmuz ayında ise yüzde 0,9 değer kazandı.

Ağustos ayında ABD Hazinesinin uzun vadeli tahvil geri alım operasyonlarının büyüklüğünü artırması, ABD'de yavaşlayan enflasyon, ülkede istihdamın Fed'in faiz artıracağına yönelik öngörüleri zayıflatması ve jeopolitik risklerin görece azalmasıyla yüzde 10 yükselen ons altın, söz konusu ayı 4 bin 449 dolardan kapattı. Böylece altının onsu 7 ayın en hızlı aylık yükselişini kaydetti.

Gümüşte de 7 ayın en hızlı yükselişi gerçekleşti

Benzer bir tablo gümüş fiyatlarında da görüldü. Gümüşün onsu da Fed'in faiz artıracağına yönelik öngörülerin zayıflamasıyla ağustos ayında yüzde 15,4 artarak 66,5 dolara çıktı ve 7 ayın en hızlı yükselişini kaydetti.

Çin Merkez Bankasının 19 ton altın alımı yaptığına dair raporlar bulunuyor

Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede "Altın fiyatlarındaki yükseliş ABD Hazine Bakanlığının uzun vadeli tahvil alımlarını artıracağını açıklamasından kaynaklı bir tepki yükselişiydi. Ama bunu bütün bunların ötesinde ben merkez bankalarının altın alımlarının olduğunu da düşünüyorum." dedi.

Çünkü altın alım işlemlerinde çok yüklü alımlar geldiğini belirten Ergezen, bunun çok büyük bir kurumsal yatırımcı ya da merkez bankası işlemine benzer nitelikte işlemler olduğunu vurguladı.

Ergezen, geçen ay Çin Merkez Bankasının 19 ton altın alımı yaptığına dair raporların olduğuna da dikkati çekti. Ergezen, eylül ayındaki raporlarda merkez bankalarının bu alımlarının görülebileceğini söyledi.

Geçen ay dolar endeksi, tahvil faizleri ve petrol fiyatlarında kayda değer geri çekilmeler olmadığını ifade eden Ergezen, bu sebepten dolayı altında geçen ay görülen yükselişin aynı zamanda tepki alımı olduğunu bildirdi.