Rekabet Kurumu, abonelik temelli isteğe bağlı dijital yayın platformları Netflix, BluTV, Disney+, Amazon Prime, Exxen ve GAIN hakkında yürütülen soruşturmanın, sunulan taahhütlerin kabul edilmesiyle sonuçlandığını bildirdi.

Kurumun internet sitesinden yapılan açıklamada, konuya ilişkin bilgi verildi.

Soruşturma kapsamında yürütülen çalışmalara işaret edilen açıklamada, "Netflix ekonomik bütünlüğünün Netflix platformunda yayımlanacak orijinal Türk içeriklerinin ürettirilmesinde çalıştığı bağımsız yapımcıların seçim sürecinde ayrımcı davranıp davranmadığı, Türk yapımcılarla akdettiği sözleşmelerde haksız sözleşme şartlarının yer alıp yer almadığı incelendi. Ayrıca, Netflix, BluTV, Disney+, Amazon Prime, Exxen ve GAIN'in faaliyetlerini yerine getirirken yapımcı, dağıtıcı gibi içerik sahipleri ve hak sahipleri ile sanatsal katkı sağlayan oyuncu, senarist gibi yetenek kadrosuyla akdettikleri sözleşmelerde yer alan münhasırlık hükümleri incelenmiştir." ifadesi kullanıldı.

Tarafların sunduğu taahhütlerin Rekabet Kurulu kararıyla kabul edilerek bağlayıcı hale getirildiği ve soruşturmanın taahhütle sonlandırıldığı bildirilen açıklamada, platformların artık oyuncu, senarist, yönetmen ve yapımcılara "Sadece benimle çalışacaksın" şartı getiremeyeceği belirtildi.

Platformların, Türkiye'de yayımlanacak yerli yapımlar için yetenek kadrosuyla doğrudan veya dolaylı olarak münhasır sözleşmeler yapamayacağına dikkatin çekildiği açıklamada, böylece oyuncular, senaristler ve yönetmenlerin tek bir dijital platforma bağlı kalmadan farklı projelerde özgürce yer alabileceği ifade edildi.

Platformlar, bağımsız yapımcıların oyunculara fiilen gizli kısıtlamalar dayatmaması için gerekli özeni gösterecek

Açıklamada, platformların bir yapımcının ürettiği tüm içerikleri kendilerine bağlayan ya da başka mecralarda çalışmasını engelleyen anlaşmalardan kaçınacağı belirtilerek şunlar kaydedildi:

"Türkiye'deki yapım şirketleri ve dağıtıcılarla rekabet etmeme yükümlülüğü içeren sözleşmeler de platformlarca yapılamayacak. Ayrıca platformlar, bağımsız yapımcıların oyunculara fiilen gizli kısıtlamalar dayatmaması için gerekli özeni gösterecek. Netflix, BluTV, Disney+, Amazon Prime, Exxen ve GAIN tarafından yayımlanan markalı ve markasız içeriklerin yalnızca kendi platformlarında yer almasını öngören münhasırlık süreleri sınırlandırılacak. Yerli dizi, film ve içerikler uzun süre tek bir dijital platforma ait olmayacak. Üstelik belirli koşullarda, gelir paylaşımı yapılması ve maliyetin bir kısmının geri ödenmesi karşılığında münhasırlık sürelerinin daha da kısaltılması mümkün olacak. Bu düzenlemelerle oyuncu seçimi, yapım süreçleri ve içerik üretiminde çok daha özgür ve dengeli bir yapı hedefleniyor."

Açıklamada, AB Komisyonu'nun çiftçilerin hasatlarını garanti altına almak için gübre satın alımlarına yönelik 540 milyon avroluk kaynak sağlayacağı, buna ilave olarak AB üyesi ülkelerin ulusal fonlarından yüzde 200'e kadar ek katkı sunabileceği ve toplam desteğin 1,5 milyar avroya kadar çıkabileceği belirtildi.

AB Komisyonu'nun, Ortak Tarım Politikası'nda (CAP) hedefli değişiklikler yapılmasını önererek üye ülke çiftçilerine daha hızlı ve esnek destek verme imkanı sunmayı amaçladığı ifade edilen açıklamada, kırsal kalkınma fonları kapsamında kriz desteği için yeni bir likidite mekanizmasının oluşturulması, doğrudan tarım desteklerinin çiftçilere daha erken ödenebilmesi ve üye ülkelerin 2027 yılı doğrudan ödeme bütçelerinde düzenleme yapabilmesinin öneriler arasında yer aldığı bilgisi verildi.

Açıklamada, üye ülkelerin, çiftçilere yapılacak doğrudan ödemelerin avanslarını normal tarih olan 16 Ekim'den önce ve daha yüksek oranlarda verebileceği ifade edildi.

Söz konusu düzenlemelerin yürürlüğe girmesi için Avrupa Parlamentosu ile AB Konseyi'nin onayı gerekiyor.

Orta Doğu'daki çatışmalar, Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlikler, enerji fiyatlarındaki yükseliş ve Rusya ile Belarus'tan gübre ithalatına getirilen kısıtlamalar, Avrupa'da gübre maliyetlerini önemli ölçüde artırdı.

AB, gübrede dışa bağımlı durumda. Birlik, azotlu gübre ihtiyacının yaklaşık yüzde 30'unu, fosfat bazlı gübre ihtiyacının ise yaklaşık yüzde 70'ini ithalat yoluyla karşılıyor. Bu durum, kriz dönemlerinde Avrupa'yı dış kaynaklı şoklara karşı daha kırılgan hale getiriyor.

Akdeniz Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Veysel Memiş, yaptığı yazılı açıklamada, Birliğin ihracatının mayısta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 4 arttığını bildirdi.

Mayıs ayında 151,3 milyon dolarlık ihracat yaptıklarını ifade eden Memiş, dış satımda bakliyat grubunun 31,6 milyon dolarla ilk sırada yer aldığını belirtti.

Memiş, şunları kaydetti:

"En büyük pazarımız, 14 milyon dolarlık ihracatla Irak oldu. Irak'ı 13,6 milyon dolarla Umman, 12,1 milyon dolarla İran takip etti. Körfez bölgesinde Türk gıda ürünlerine yönelik talebin artması, firmalarımızın pazardaki etkinliğinin güçlenmesi ve ticari ilişkilerimizin gelişmesi bu başarıda önemli rol oynadı. Orta Doğu pazarlarının yanı sıra Afrika ülkelerinde de dikkat çekici sonuçlar elde ettik. Filistin'e ihracatımız yüzde 378 artışla 7,6 milyon dolara, Libya'ya yüzde 541 artışla 5,8 milyon dolara, Sudan'a ise yüzde 55 artışla 6,4 milyon dolara ulaştı. Kenya, Tanzanya ve Somali gibi ülkelerde kaydedilen yüksek artış oranları, Afrika kıtasının sektörümüz açısından giderek daha stratejik bir konuma geldiğini ortaya koyuyor. Avrupa pazarında da varlığımızı korumayı sürdürüyoruz."

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, "Türkiye, yerli ve yabancı hiçbir firmanın ayrımcılığa tabi tutulmadığı, kuralların herkes için adil şekilde uygulandığı, değer oluşturacak her yatırımın desteklendiği bir ülkedir. Türkiye'ye güvenenler, Türkiye'ye yatırım yapanlar hem kendileri kazanır hem Türkiye'ye kazandırır." dedi.

Kacır, Oyak Renault Otomobil Fabrikaları'nda düzenlenen Renault Boreal Banttan İnme Töreni'nde, ülke sanayisinin kalbi Bursa'da hayata geçirilen yatırımın, sektöre, şehre, ülkeye ve millete hayırlı olmasını temenni etti.

Dünyanın çok katmanlı bir değişim ve dönüşüm sürecinden geçtiğini belirten Kacır, liberal ticaretin temel kurallarının terk edildiğini, yerinde üretimi, yakından ve dostlardan tedariki esas alan korumacı ticaret politikalarının öne çıktığını anlattı.

Kacır, teknolojinin farklı sahalarında yaşanan gelişmelerin küresel üretim haritasını yeniden şekillendirdiğine dikkati çekerek, "Yenilikçi teknolojiler, ülkelerin kalkınma yolculuğuna yön veriyor. Pek çok ülkenin yeni yeni idrak edebildiği bu kritik eşiği, daha en başından müşahede ederek başarıyla aşmış bir ülkeyiz." diye konuştu.

Türkiye'nin 23 yılda AR-GE ve katma değerli üretimde dünyanın sayılı ülkeleri arasına taşındığını dile getiren Kacır, şöyle devam etti:

"İmalat sanayimizin öncülüğünde, ihracatımızı 23 yılda 36 milyar dolardan 276 milyar dolara ulaştırdık. Türkiye bugün, Çin'den sonra Orta Avrupa'ya kadar uzanan geniş kuşakta ürün ve ihracat pazarlarının çeşitliliği açısından en önde gelen ihracatçıdır. Üretim gücüyle küresel tedarik zincirlerinin güvenilir ve dayanıklı oyuncusudur. Ana sanayide 60 bine yakın, tedarik sanayi ile birlikte 250 bini aşkın nitelikli istihdam sağlayan otomotiv sanayimiz, yatırım, istihdam, üretim, icat ve ihracat odaklı kalkınma yolculuğumuzun öncü sektörü. Geçen 23 yıl içinde, sektör paydaşlarımızın gayreti, alın ve akıl teriyle otomotiv üretimimiz yıllık 357 binden 1,5 milyona yükseldi. Sektörümüz geçtiğimiz yıl gerçekleştirdiği 41,5 milyar dolar ihracatla bir rekora imza attı."

"Milli Teknoloji Hamlesi'ni destekleyecek yatırımlara sunduğumuz teşviklerin ölçeğini büyüttük"

Kacır, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı olarak, otomotiv sektörünün üretim gücünü, teknoloji geliştirme kapasitesini ve uluslararası rekabetçiliğini perçinleyecek program ve projeleri hayata geçirdiklerini dile getirdi.

Bu program ve projelere değinen Kacır, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Otomotiv sanayisinin teknoloji geliştirme kabiliyetini derinleştirmek ve yüksek katma değerli üretim kapasitesini artırmak için 206 AR-GE ve tasarım merkezi ile teknoparklarda faaliyet gösteren 132 firmanın projelerini destekledik. TÜBİTAK eliyle otomotiv teknolojilerinde yürütülen 3 bin 205 projeye ve bu alanda çalışma yürüten 3 bin 200'den fazla bilim insanı ve gence son 23 yılda toplam 33 milyar lira kaynak sağladık. 2002'den günümüze, yatırım teşviklerimizle otomotiv ana ve yan sanayi firmalarının toplam 1,4 trilyon lira yatırım büyüklüğüne sahip 3 bin 861 projesinin önünü açtık. Geçtiğimiz yıl küresel göstergeler ve ülkemizin stratejik öncelikleri kapsamında, yeniden güncellediğimiz yatırım teşvik sistemimizle sektörümüzde hayata geçirilecek ve Milli Teknoloji Hamlesi'ni destekleyecek yatırımlara sunduğumuz teşviklerin ölçeğini büyüttük."

Kacır, otomotiv sektörü için de öncelikli ve önemli gördükleri ikiz dönüşüm projelerinin gerçekleşmesi için "Yeşil" ve "Dijital Dönüşüm" programlarını devreye aldıklarını belirterek, şu ifadeleri kullandı:

"Sektör oyuncularımız tarafından gerçekleştirilen ve toplam 57,3 milyar liralık yatırım büyüklüğüne sahip 5 projeyi, ülkemizin yüksek teknoloji ve katma değer odaklı kalkınma yolculuğunu destekleyen yatırımlara uygun koşullarda finansman sunan Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi Programı'na dahil ettik. Türkiye'yi uluslararası yeni nesil mobilite yatırımlarının merkez üssü haline getirmek üzere, HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı'nın mobilite ve batarya üretimine yönelik çağrılarıyla sektörün dönüşümünü hızlandıracak stratejik yatırımlara kapsamlı destekler sunuyoruz."

"Kesintisiz ve güvenli şarj ağına sahibiz"

Batarya teknolojilerinde yaşanan ilerleme, karbon nötr hedefleri, dijitalleşme ve yeni nesil mobilite beklentileri neticesinde, kullanıcıların elektrikli ve bağlantılı araçlara yöneliminin her geçen gün arttığına dikkati çeken Kacır, şunları kaydetti:

"Dünyada tam elektrikli araç satışı, son 5 yılda 5 milyondan 14 milyona, hibrit araçların satışı ise 5 milyondan 13 milyona yükseldi. Tam elektrikli ve hibrit araçların küresel otomotiv pazarındaki payı, yüzde 15'ten yüzde 35'e çıktı. Aynı dönemde Türkiye otomobil pazarında, tam elektrikli ve hibrit araçların payı yüzde 9,3'ten yüzde 51'e yükseldi. Yani toplam pastaya baktığımızda, biz dünya ortalamasının önüne geçtik. Milli Teknoloji Hamlesi'ni gerçekleştirmeyi ve ihracatını daha yüksek katma değerli ürünlerle artırmayı hedefleyen bir ülke olarak, otomotiv sektörünün mobilite ekosistemine dönüşümüne liderlik etme vizyonuyla hareket ediyoruz. Bu vizyonun en somut adımlarından biri olarak, milletimizin 60 yıllık yerli ve milli otomobil hayalini, Togg ile elektrikli ve akıllı otomobil olarak gerçeğe dönüştürdük. Hayata geçirdiğimiz Hızlı Şarj Altyapısı Destek Programı'nın katkısıyla yurt genelinde hızlı şarj bağlantı noktası sayısını 3 yılda 8 katına çıkardık. Bugün, 19 bin 300'ü hızlı şarj olmak üzere 44 bin 400 şarj bağlantı noktasıyla ülke sathında kesintisiz ve güvenli şarj ağına sahibiz."

"Yatırımların en isabetli adresi olmayı sürdüreceğiz"

Bakan Kacır, Türkiye'deki otomotiv üreticilerinin yeni yatırımlarını elektrikli ve hibrit araç üretimine yönlendirmesini memnuniyetle karşıladıklarını ifade etti.

Türkiye otomotiv sanayisinin dönüşüm yolculuğunda kıymetli bir eşiği temsil eden "Renault Boreal Banttan İnme Töreni"nde bulunmaktan duyduğu memnuniyeti dile getiren Kacır, şöyle konuştu:

"Renault, 55 yıldan bu yana Türkiye'de üretiyor, Türkiye'de kazanıyor, Türkiye'ye kazandırıyor. Yatırımlarını teşviklerimizle desteklediğimiz OYAK Renault, Türkiye'deki üretimini, 2002'den bu yana yıllık 100 binden 387 bine yükseltti. Burada 5 binden fazla çalışana istihdam sağlayan Renault Bursa tesisleri, yıllık 390 bin araç üretim kapasitesiyle, bugün ülkemizin yüksek katma değerli üretim vizyonunun öncü merkezlerinden biri. Üretiminin yüzde 80'ini ihraç eden Renault, geçtiğimiz yıl gerçekleştirdiği 4 milyar dolarlık ihracatla kalkınma yolculuğumuza değer kattı. Bundan böyle 30'u aşkın ülkeye ihraç edilecek Boreal, Renault'un Bursa'dan dünyaya uzanan başarı hikayesine yeni ve çok değerli bir sayfa ekleyecek."

Renault'un Boreal modelinin Türkiye'de üretilecek olmasının ülkenin yeni nesil mobilitedeki güçlü vizyonunu ve iddiasını kuvvetlendiren stratejik bir adım ve Türk mühendisliğine, üretim kapasitesine, küresel rekabet gücüne duyulan güvenin ve inancın sembolü olduğunu vurgulayan Kacır, şunları kaydetti:

"Türkiye, yerli ve yabancı hiçbir firmanın ayrımcılığa tabi tutulmadığı, kuralların herkes için adil şekilde uygulandığı, değer oluşturacak her yatırımın desteklendiği bir ülkedir. Türkiye'ye güvenenler, Türkiye'ye yatırım yapanlar, hem kendileri kazanır hem Türkiye'ye kazandırır. Jeostratejik konumumuz, siyasi ve ekonomik istikrarımız, Avrupa değer zincirleriyle güçlü bağlarımız, sağlam sanayi ve teknoloji altyapımızla yerli ve uluslararası yatırımların en isabetli adresi olmayı sürdüreceğiz."

Daha sonra protokol üyeleri ve Renault çalışanlarıyla fotoğraf çektiren Kacır, ardından Renault Boreal'i inceledi.

Renault Group Türkiye CEO'su ve Oyak Renault Yönetim Kurulu Başkanı Lionel Jaillet, Bakan Kacır'a hediye takdim etti.

Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (SEDDK) "Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar" başlıklı tebliği, Resmi Gazete'nin bugünkü sayısında yayımlandı.

Değişiklikle, genel şartlara "kalıcı veri saklayıcısı" tanımı eklendi. Kısa mesaj, elektronik posta, internet, mobil uygulama, disk, CD, DVD, hafıza kartı ile Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi veya e-Devlet üzerinden kurulacak sistemler bu kapsamda değerlendirilecek.

Tebliğe göre, Maddi Zararlar Teminatı kapsamında kaza yapan araçtaki değer kaybı, SEDDK tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi, hasar gördüğü kısımlar, geçmiş hasar durumu ve aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri ile onarılmasından sonraki ikinci el satış değeri arasındaki fark dikkate alınarak tespit edilecek.

Sigorta eksperi, raporunda değer kaybı tutarına ilişkin tespitine de yer verecek.

Bu teminat kapsamında yapılacak başvurular, araçta meydana gelen hasar bedelini ve değer kaybını kapsayacak. Araç hasarı için başvuruda bulunan hak sahibi, değer kaybı talebinde de bulunmuş kabul edilecek.

Sigortacı, hesaplanan değer kaybı tutarını yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla en geç nihai eksper raporunun kendisine ulaştığı tarihi takip eden iş günü içinde hak sahibine bildirecek.

Tedavi süresince ortaya çıkan giderler ile sürekli bakıcı giderleri Sağlık Giderleri Teminatı kapsamında olacak

Sağlık Giderleri Teminatı, üçüncü kişinin trafik kazası dolayısıyla bedenen eski haline dönmesini teminen protez organ bedelleri de dahil olmak üzere yapılan tüm tedavi giderlerini içerecek.

Kaza nedeniyle mağdurun tedavisine başlanmasından itibaren mağdurun sürekli sakatlık raporu alana kadar tedavi süresince ortaya çıkan giderler ile sürekli bakıcı gideri bu teminat kapsamında olacak.

Kaza nedeniyle mağdurun tedavisine başlanmasından itibaren mağdurun sürekli sakatlık raporu alana kadar tedavi süresince ortaya çıkan bakıcı giderleri ile sürekli sakatlık oranının belirlenmesinden sonra ortaya çıkan ve tıbben gerekli olan sürekli bakıcı giderleri sigorta şirketleri veya güvence hesabı tarafından Sağlık Giderleri Teminatı kapsamında karşılanacak.

Trafik kazası nedeniyle mağdurun geçici iş göremezliği ve sürekli sakatlığı ise Sakatlanma Teminatı kapsamında olacak.

Bu kapsamda tazminat ödemesinde, ilgili kurum ve kuruluşlarca tanzim edilecek trafik kazasına ilişkin belgelerde illiyet bağı ile ilgili tespitin yer alması durumunda bu tespitin aksini ispat sigorta şirketine ait olacak.

Sigortacı, söz konusu rapor konusunda ilgili mevzuat uyarınca itiraz usulüne başvurduğunda mağdurun itiraz üzerine yaptığı belgelenmiş harcamalarını bu teminat kapsamında karşılamakla yükümlü olacak.

Söz konusu tazminat miktarlarının tespitinde sakat kalan kişi esas alınacak.

Destekten Yoksun Kalma (Ölüm) Teminatı ise üçüncü kişinin ölümü dolayısıyla ölenin desteğinden yoksun kalanların destek zararlarını karşılamak üzere 6098 sayılı kanunun haksız fiillere ilişkin hükümlerine göre belirlenen tazminatları içerecek.

Söz konusu tazminat miktarının tespitinde ölen kişi esas alınacak. 

Tebliğ, 1 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Mevsimlik tarım işçilerinin çalışma ve yaşam koşullarının iyileştirilmesine yönelik tedbirlerin etkin şekilde uygulanması amacıyla 81 il valiliğine yazı gönderildiğini belirten Işıkhan, şunları söyledi:

"Valilikler koordinasyonunda ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından mevsimlik tarım işçilerinin ücret, ulaşım, barınma, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişimlerinin iyileştirilmesini istedik. Bununla birlikte çocuk işçiliğiyle mücadele çalışmalarının güçlendirilmesi ve çocukların eğitime yönlendirilmesi, tarım iş aracılarının kayıt altına alınması ve denetlenmesi, Mevsimlik Tarım İşçileri Projesi (METİP) uygulamalarının etkin şekilde yürütülmesi, e-METİP sistemine doğru ve güncel veri girişlerinin sağlanması, geçici koruma sağlanan yabancılar ile uluslararası koruma kapsamındaki kişilerin kayıtlı istihdamına yönelik bilgilendirme faaliyetlerinin yürütülmesi, mevsimlik tarım işçileri için iş sağlığı ve güvenliği risklerine karşı gerekli koruyucu ve önleyici tedbirlerin alınması hususlarında gerekli hassasiyetin gösterilmesi talep edildi."

Tarım sektöründe çalışan mevsimlik işçilerin çalışma ve yaşam koşullarının iyileştirilmesine, çocuk işçiliğiyle mücadeleye ve iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının güçlendirilmesine verdikleri önemi vurgulayan Işıkhan, özellikle iş sağlığı ve güvenliği, güvenli ulaşım, barınma, sağlık, eğitim, güvenlik, sosyal hizmetler ve sosyal güvenlik alanında dikkat edilmesi ve yapılması gereken hususlara da dikkati çektiklerini ifade etti.

Mevsimlik tarım işçileri ve aileleri için METİP alanlarının etkin şekilde işletilmesi ve imkanların geliştirilmesinin de son derece önemli olduğunu dile getiren Bakan Işıkhan, "Bunun için de gerekli denetimlerin yapılması ve hizmetlerin geliştirilmesini yakından takip ediyoruz. Tüm tarım işçilerimize hayırlı, bereketli hasat dönemleri diliyor, bütün imkanlarımız ile kendilerinin yanlarında olduğumuzu bir kez daha ifade etmek istiyorum." dedi.

Yüzer rüzgar teknolojileri, 2002-2022 döneminde açık deniz rüzgar enerjisine ilişkin yayımlanan 17 bin patentin yaklaşık yarısını oluştururken, bu alanda ortalama yıllık yüzde 18 büyüme kaydedildi.

Ancak son yıllarda makroekonomik ve politika kaynaklı çeşitli zorluklar, yüzer rüzgar sektörünü olumsuz etkileyerek kurulu kapasite projeksiyonlarında aşağı yönlü revizyonlara yol açtı.

Geçen yıl, 2015'ten bu yana ilk kez hiçbir yüzer rüzgar kapasitesi devreye alınmadı. Bu durum, sektörün büyüme hızında geçici bir yavaşlamaya işaret etti.

Japonya'nın 2021'deki ilk yüzer açık deniz rüzgar ihalesini kazanan 16,8 megavatlık Goto Offshore Wind projesinde tüm türbinlerin kurulumu geçen yıl tamamlandı. Ancak tesis ancak 2026'nın başlarında devreye alınabildi.

Öte yandan Fransa'da toplam 65 megavat kapasiteye sahip üç yüzer rüzgar projesi inşa aşamasında bulunurken, Çin'de de 16 megavatlık bir yüzer prototip devreye alınmaya hazır hale geldi. Söz konusu dört projenin bu yıl içinde faaliyete geçmesi bekleniyor.

Geçen yıl sonunda dünya genelinde toplam net yüzer rüzgar kurulu gücü 278 megavat olarak kayıtlara geçti.

Ülkelere göre dağılımda Norveç 101 megavatla ilk sırada yer aldı. Bu ülkeyi Birleşik Krallık 78 megavat, Çin 40 megavat, Fransa 27 megavat ve Portekiz 25 megavatla izledi. Japonya ve İspanya ise sırasıyla 5 ve 2 megavat kapasiteye sahip oldu.

Sürekli ve verimli enerji üretiminde yüzer rüzgar teknolojisi öne çıkıyor

Rapora göre, yüzer rüzgar enerjisi özellikle derin denizlerde sabit temelli türbinlerin kurulamadığı bölgelerde rüzgar potansiyelini değerlendirmeyi mümkün kılan yeni nesil bir teknoloji olarak öne çıkıyor.

Karasal ve sığ deniz rüzgar sahalarının sınırlarına yaklaşan ülkeler açısından bu teknoloji önemli bir genişleme alanı sunuyor.

Geleneksel deniz üstü rüzgar türbinlerinden farklı olarak deniz tabanına sabitlenmek yerine yüzer platformlar üzerine kurulan sistemler, daha derin ve güçlü rüzgar akımlarının bulunduğu açık deniz bölgelerine erişim sağlayarak enerji üretim kapasitesini artırabiliyor.

Bu teknolojinin en önemli avantajlarından biri ise enerji üretiminde süreklilik ve yüksek verimlilik potansiyeli olarak değerlendiriliyor.

Kıyıdan uzak kurulan santraller çevresel etkiyi azaltıyor

Açık denizlerde rüzgar hızlarının daha yüksek ve daha istikrarlı olması, yüzer rüzgar santrallerini daha yüksek kapasite faktörü ve öngörülebilir üretim açısından avantajlı hale getiriyor.

Kıyıdan uzak bölgelerde kurulum yapılabilmesi ise görsel ve çevresel etkiyi azaltırken, kıyı ekosistemleri ve turizm üzerindeki baskıyı sınırlıyor.

Bu özellikler, yüzer rüzgar enerjisini yalnızca bir enerji üretim çözümü değil, aynı zamanda sürdürülebilirlik odaklı bir enerji stratejisi haline getiriyor.

ABD-İsrail-İran Savaşı'nın etkisiyle petrol fiyatlarının yükselmesi, ülkede enflasyonun 3 yılın ardından ilk kez yüzde 4'ün üzerine çıkmasına yol açtı.

Bu tablo, Warsh'u bir yandan Beyaz Saray'ın faiz indirimi yönündeki baskıları, diğer yandan yükselen enflasyonun gündeme getirdiği daha sıkı para politikası ihtimali arasında hassas bir denge kurmak zorunda bırakıyor.

Fed'in 16-17 Haziran'da düzenlenecek Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) toplantısına ilk kez başkanlık edecek Warsh'un vereceği mesajlar piyasaların odağında bulunuyor.

Artan enerji maliyetleri enflasyonu körüklüyor

ABD Çalışma Bakanlığının bu hafta açıkladığı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ve Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verileri, ülkede enflasyona ilişkin endişeleri artırdı.

Buna göre ABD'de TÜFE mayısta aylık yüzde 0,5, yıllık yüzde 4,2 arttı.

Bu dönemde piyasa beklentilerine paralel artan TÜFE, yıllık bazda Nisan 2023'ten bu yana en yüksek artışını kaydetti.

Fed'in gelecek haftaki toplantısı öncesinde açıklanan veriler, yıllık enflasyonun bankanın yüzde 2'lik hedefinin yaklaşık iki katına çıktığını ortaya koydu.

Enerji endeksi mayısta enflasyondaki aylık yükselişin yüzde 60'tan fazlasını oluşturdu. Enerji maliyetleri söz konusu dönemde aylık yüzde 3,9 ve yıllık yüzde 23,5 arttı.

Ekonomistler, yapay zeka yatırımlarıyla bağlantılı harcamalar ve gümrük tarifelerinin de fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturduğuna dikkati çekti.

ABD'de ÜFE de mayısta aylık bazda yüzde 1,1, yıllık bazda yüzde 6,5 artarak beklentilerin üzerinde gerçekleşti.

ÜFE, yıllık bazda Kasım 2022'den bu yana en yüksek artışını kaydetti.

İş gücü piyasası dayanıklılığını koruyor

Enflasyon verileri, Fed'in yakından izlediği bir diğer kritik gösterge olan istihdam verilerinin ardından açıklandı.

ABD'de 5 Haziran'da yayımlanan veriler, tarım dışı istihdamın mayısta 172 bin kişi artarak beklentilerin üzerinde gerçekleştiğini ortaya koydu.

İşsizlik oranı ise beklentilere paralel şekilde yüzde 4,3 seviyesinde sabit kaldı.

Öte yandan tarım dışı istihdama ilişkin önceki aylara ait veriler de yukarı yönlü revize edilirken, bu durum iş gücü piyasasının dayanıklılığını koruduğuna işaret etti.

Fed'in gelecek hafta faizi sabit tutacağına kesin gözüyle bakılıyor

Ülkede iş gücü piyasası dayanıklılığını korurken ve enflasyon yüksek seviyelerde seyrederken, Fed'in para politikasında daha şahin bir duruş benimseyebileceğine yönelik beklentiler güçlendi.

Yılın başında faiz indiriminin fiyatlandığı piyasalarda, faiz artırımı ihtimali de değerlendirilmeye başlandı.

Para piyasalarındaki fiyatlamalarda, bankanın gelecek haftaki toplantısında politika faizini sabit tutacağına kesin gözüyle bakılıyor. Ancak yatırımcılar, Fed'in bu yıl içinde faiz artırımı yönünde adım atma olasılığını da fiyatlıyor.

Beyaz Saray'da 22 Mayıs'ta düzenlenen törende yemin ederek görevine başlayan ve şimdiye kadar para politikasına ilişkin açık bir değerlendirmede bulunmayan Warsh'un, FOMC toplantısının ardından düzenleyeceği basın toplantısında yapacağı açıklamalar merakla bekleniyor.

"Enflasyon yılın ikinci yarısının büyük bölümünde yüzde 4'ün üzerinde kalacak"

ING Amerika Araştırma Bölgesel Başkanı Padhraic Garvey, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, gümrük vergileri ve teknolojiyle bağlantılı maliyet baskılarını da içeren petrol fiyatı tahminlerinin, enflasyonun yılın ikinci yarısının büyük bölümünde yüzde 4'ün üzerinde kalacağına işaret ettiğini söyledi.

Garvey, "Ekonominin dirençli yapısı göz önüne alındığında, finansal piyasaların bu yıl için 25 baz puanlık bir Fed faiz artışını fiyatladığı ve 2027'de ikinci bir artış ihtimalini yüzde 70 olarak gördüğü bir noktadayız. Karar çok zor olacak ancak Fed'in şahin bir tavır sergilese de enerjiyle bağlantılı kısa vadeli enflasyonu göz ardı ederek faiz oranlarını, yetkililerin çoğunluğunun hala hafif kısıtlayıcı olduğunu düşündüğü bir seviyede sabit tutmayı tercih edeceğini düşünüyoruz." diye konuştu.

Mevcut durumda 2022'de görülen geniş tabanlı ve kalıcı enflasyonu tetikleyecek türden bir tüketici talebi ivmesinin bulunmadığına işaret eden Garvey, yılın ikinci yarısında enerji kaynaklı olası yayılma etkilerinin çekirdek enflasyona yansımasını hafifletmeye yardımcı olacak olumlu faktörlerin ortaya çıkmasının beklendiğini anlattı.

Garvey, hem finansal piyasa hem de tüketici enflasyon beklentilerinin tolere edilebilir sınırlar içinde kalmaya devam ettiğini kaydetti.

Arz-talep dengesinin kurulmasının zaman alacağını belirten Garvey, 2027 yılında petrol fiyatlarında enflasyonu aşağı çekecek daha büyük bir düşüş alanı gördüklerini ifade etti.

Garvey, "Her ne kadar faiz indirimi ihtiyacına olan inancımız zayıflamış olsa da çekirdek enflasyonun daha ılımlı bir seyir izlemesiyle enflasyonun yeniden yüzde 2'nin altına gerilemesi ve Fed'e önümüzdeki yıl politika faizlerini nötr seviyeye çekmeye başlama alanı tanıması ihtimali bulunuyor." ifadelerini kullandı.

"Veriler enerji fiyat artışının geniş kategorilere yansımadığını gösterdi"

American Enterprise Institute (AEI) Kıdemli Uzmanı Steven Kamin de yıllık manşet tüketici enflasyonu yüksek gelse de aylık çekirdek enflasyonun yüzde 0,2'ye gerileyerek Fed'in hedefiyle daha uyumlu seviyelere yaklaştığını söyledi.

Bunun, enerji fiyatlarındaki artışın daha geniş fiyat kategorilerine yansımadığı anlamına geldiğine işaret eden Kamin, çekirdek mal fiyatlarının durağan seyrini sürdürmesinin ayrıca gümrük vergilerinin etkisinin büyük ölçüde sona erdiğini gösterdiğini belirtti.

Kamin, "Yine de iş gücü piyasası verilerinin güçlü gelmesi ve manşet enflasyon oranının oldukça yüksek seyretmesi nedeniyle Fed'in faiz indirimine gitmesini muhtemel görmüyorum. Fed'in birkaç toplantı boyunca, hatta belki de yıl sonuna kadar faizleri sabit tutacağını düşünüyorum." dedi.

"Fed'in yakın zamanda faiz indirimine gitme ihtimali bulunmuyor"

Moody's Analytics Başekonomisti Mark Zandi, mayıs ayına ilişkin TÜFE ve ÜFE verilerindeki artışların enflasyonun yıllık bazda yüzde 4'e yakın seyredeceğini, bunun da Fed'in yüzde 2'lik enflasyon hedefinin iki katı olduğunu gösterdiğini belirtti.

Zandi, "Bu rahatsız edici derecede yüksek enflasyonla Fed'in yakın zamanda faiz indirimine gitme ihtimali bulunmuyor." değerlendirmesinde bulundu.

Bu yıl para politikasında herhangi bir değişiklik yapılmamasının en olası senaryo olduğunu aktaran Zandi, enflasyon beklentilerinin yükselmeye devam etmesi halinde Fed'in bir sonraki adımının faiz artırımı olabileceğini ifade etti.

Zandi, "Fed'in öncelikli odağı enflasyonu yeniden düşürmektir ve bunu zamanında başarmak için gerekirse ekonomiden fedakarlık yapacaktır." ifadelerini kullandı.

Emtia piyasasında mayıs ayında, jeopolitik fiyatlamalar, ABD Merkez Bankasına (Fed) ilişkin şahin beklentilerle yön arayışı görülürken, kakao üretiminin azalacağına yönelik endişelerle kakao fiyatlarında sert yükselişler görüldü.

ABD ile İran arasında şubat ayının son günü başlayan ve Hürmüz Boğazı'nın kapanmasına yol açan savaş, varlık fiyatlarının yönü üzerinde etkili olmayı sürdürüyor. Bu süreçte taraflardan gerilimi azaltıcı yönde gelen ya da risklerin artmasına neden olan açıklamalar ise piyasalardaki oynaklığın artmasına yol açıyor.

Boğazın kapanması sonucu yükselen enerji fiyatları ise önde gelen merkez bankalarının faiz politikalarına yönelik tüm beklentilerin değişmesine neden oldu.

Savaştan önce bu yıl faiz indirmesi beklenen Fed'e ilişkin beklentiler savaşın başlamasıyla beraber tersine döndü. Fed'in politikasına yönelik değişen beklentiler ise emtia piyasasının yönü üzerinde belirleyici oldu.

Bu gelişmelerle, emtia piyasasında, jeopolitik fiyatlamalar, Fed'e ilişkin şahin beklentiler, arz endişeleri, üretim tahminleri ve iklimsel faktörlerle yön arayışı görülürken, kakao üretiminin azalacağına yönelik endişelerle kakao fiyatlarında sert yükselişler görüldü.

Değerli metallerde sadece gümüş pozitif ayrıştı

Değerli metallere bakıldığında fiyatlar mayıs ayında ons bazında altında yüzde 1,8, platinde yüzde 3,5, paladyumda yüzde 11,4 azalırken, gümüşte yüzde 2,1 arttı.

ABD'nin İran'a yönelik saldırılarının geçen ay tekrar başlaması petrol fiyatlarını yükseltirken, bu durum ABD'de enflasyon endişelerinin artmasına yol açtı. Enflasyon endişelerinin artmasıyla faiz politikasına yönelik görünümün belirsizleşmesi ise altın başta olmak üzere kıymetli maden fiyatlarını baskıladı.

Altının onsu, Orta Doğu'daki jeopolitik gelişmelerin enflasyonist baskıları güçlendireceğine yönelik endişeler ve bu endişelerin Fed'e yönelik "şahin" beklentileri artırmasıyla üst üste üç ay değer kaybetti. Gümüş hem değerli hem de endüstriyel metal olma özelliklerinden faydalanmaya devam ediyor ve bakırdaki sert yükseliş, gümüşte de talep beklentilerini güçlendiriyor.

Hürmüz Boğazı kaynaklı riskler, gümüşte zaten daralan küresel arz görünümünün daha da belirsiz olmasına neden oldu.

Baz metallerde sahne bakır ve alüminyumun oldu

Tezgah üstü piyasada geçen ay fiyatlar, libre bazında bakırda yüzde 6,7, alüminyumda yüzde 5,8, çinkoda yüzde 4,6, kurşunda yüzde 3,4 artarken, nikelde yüzde 2,2 azaldı.

Orta Doğu'daki gerginliklerin küresel ekonomik aktivite üzerinde risk oluşturmasıyla ABD/İsrail-İran savaşı başladıktan sonra bakır fiyatlarında geri çekilmeler görülmesine karşın bu ürünün tedarikine ilişkin sıkıntıların ve talebin devam etmesi fiyatların tekrar toparlanmasını sağladı.

ABD/İsrail-İran savaşının başlaması sonrasında petrol tedarikine ilişkin bozulmaların yenilenebilir enerjiye ilgiyi artırması da bakır fiyatlarındaki yükselişte etkili oldu. Özellikle Asya ve Avrupa ülkelerinin fosil yakıtlara ulaşımının sınırlı hale gelmesiyle bu ülkeler, yenilenebilir enerji tarafına tekrar yoğunlaştı.

Petrol arzının belirli bir coğrafyada yoğunlaşması, bölgesel gerilimlerin küresel enerji fiyatları üzerinden hızla yayılmasına neden olurken enerji ithalatçısı ülkeler açısından maliyet enflasyonunun kolayca tetiklenmesine yol açıyor.

Öte yandan, enerji arz güvenliğine ilişkin belirsizlikler, sadece kısa vadeli fiyatlamaları değil, orta-uzun vadede tedarik zincirinde çeşitlendirme, enerji dönüşümü ve stratejik rezerv politikalarının önemini de artırıyor.

Son zamanlarda Hürmüz Boğazı kaynaklı sıkıntılardan dolayı kükürt tedarikinin olumsuz etkilenmesi bakır fiyatlarındaki yükselişte önemli rol oynadı. Özellikle Zambiya ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki bakır üretim hatları, cevher ayrıştırma için gereken sülfürik asit üretiminde bu kükürde bağımlı.

Tedarik zincirindeki sorunların artmasıyla alüminyum, baz metaller sektöründe yükselişe öncülük etti. Fiyatlar, Orta Doğu'dan gelen tedarikte devam eden aksaklıklardan destek buldu.

Çin'de nikel stoklarının yükselmesi ise nikel fiyatlarını baskıladı. Kazakistan'daki Kazzinc çinko tesisindeki patlama ve Peru'daki Cajamarquill çinko tesisinde yaşanan yangın çinkoda arz endişelerine neden oldu.

Enerji grubuna bakıldığında Brent petrolün varil fiyatı yüzde 17 gerilerken, Hollanda merkezli TTF'de işlem gören doğal gaz kontratları yatay seyretti.

Enerji grubundaki fiyat hareketlerinde geçen ay ABD ve İran'ın barış anlaşması imzalayacağına yönelik haber akışı etkili oldu.

Tarım grubunda satış baskısı öne çıktı

Chicago Ticaret Borsasında kile başına fiyatlar geçen ay buğdayda yüzde 4,1, mısırda yüzde 5,9, soya fasulyesinde yüzde 0,7 azaldı.

Intercontinental Exchange'te libre bazında fiyatlar, kahvede yüzde 7, şekerde yüzde 3,8, pamukta yüzde 3,2 geriledi. Kakaonun ton başına fiyatı ise yüzde 9,9 arttı.

ABD'de yağışların artmasıyla azalan kuraklık endişeleri buğday ve mısır fiyatlarının gerilemesine neden oldu.

Brezilya'da soya üretiminin artacağına yönelik tahminler soya fasulyesi fiyatlarında gerilemeye yol açtı.

Brezilya'da kahve hasadının rekor seviyelere ulaşacağına yönelik beklentiler ve Brezilya realinin dolar karşısında gerilemesi kahve fiyatları üzerinde baskı oluşturdu.

Petrol fiyatlarındaki gerileme şeker fiyatlarında da düşüşü tetikledi. Şeker kamışı, etanol üretimi için kullanılan ham maddelerden biri olarak öne çıkıyor. Bu nedenle petrol fiyatlarındaki değişim, üreticilerin şeker veya etanol üretimini tercih etmesine neden oluyor.

Hindistan'da pamuk ekim alanlarının artabileceğine yönelik öngörüler fiyatları aşağı yönlü etkiledi.

Kakaoda rekolte endişeleri arttı

Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede "Kakao fiyatlarındaki artışın son dönemde özellikle El Nino etkisiyle gerçekleştiğini söyleyebiliriz." dedi.

Bu sene içerisinde yaz mevsiminde özellikle El Nino gerçekleşme ihtimalinin yüzde 90'ın üzerine çıktığını belirten Ergezen, bu sebepten dolayı kakao fiyatlarında da yukarı yönlü bir artış görüldüğünü ifade etti.

Ergezen, dünya kakao üretiminin yüzde 60'tan fazlasının Batı Afrika'da gerçekleştiğini, burada özellikle Fildişi Sahili ve Gana'nın öne çıktığını bildirdi.

Bu ülkelerde El Nino etkisinin özellikle hava sıcaklığındaki değişimle birlikte kakao rekoltesini düşüreceğine dair endişeler olduğunu söyleyen Ergezen, söz konusu hava olayının daha önceki yıllarda da görüldüğünü ve o zaman da kakaoda yukarı yönlü fiyatlamalar olduğunu kaydetti.

Ergezen, benzer bir beklenti olduğunu belirterek, "Özellikle bu bölgede hava sıcaklıklarındaki değişimi bir miktar daha kurak bir hava olacağı beklentisi burada rekolte endişelerini artırdı. O yüzden de kakao fiyatlarında yukarı yönlü seyir görüyoruz." ifadelerini kullandı.

Özellikle navlun fiyatlarındaki ve taşımacılık maliyetlerindeki artışın tarım ürünlerinde yukarı yönlü etkiler yaptığına dikkati çeken Ergezen, kakao tarafında da bu etkinin görüldüğünü belirtti.

Buna göre, küresel ekonomi daha temiz enerji sistemleri, elektrifikasyon ve dijital teknolojilere doğru hızlı bir dönüşüm geçiriyor. Bu dönüşüm, söz konusu teknolojilerde yoğun şekilde kullanılan bakır, nikel, lityum, kobalt ve nadir toprak elementleri başta olmak üzere kritik minerallere yönelik talebin hızla artmasına yol açıyor.

Dünyada lityum talebinin 2040'a kadar yüzde 350, grafit talebinin yüzde 130'dan fazla yükselmesi bekleniyor.

Ancak kritik mineral ve tedarik zincirleri, kısıtlı sayıda ülkede yoğunlaşmış durumda. Demokratik Kongo Cumhuriyeti küresel kobalt maden üretiminin yüzde 74'ünü oluştururken, Çin dünyadaki doğal grafitin yüzde 78'ini üretiyor. Avustralya, Şili ve Çin küresel lityum üretiminin yüzde 70'ini birlikte karşılıyor.

Kritik minerallerde talep artıp tedarik riskleri büyüdükçe, hükümetler ticaret politikalarını kritik mineral arzını güvence altına almak, maden çıkarmada ulusal kapasiteler geliştirmek ve küresel tedarik zincirlerinde pozisyonlarını güçlendirmek için kullanıyor.

UNCTAD verileri, 2020'den beri kritik minerallerde ihracata yönelik yaklaşık 100 farklı önlemin devreye alındığını gösteriyor.

Bu kapsamda giderek daha fazla ülke kritik mineraller için rekabet ettikçe, "parçalanmış bir sistem" riski artıyor. Dünyada kritik mineral anlaşmaları, kuralları ve standartları açısından yaşanabilecek bu parçalanmış sistemin fiyatları yükseltebileceği, yatırım kararlarını zorlaştırabileceği ve gelişmekte olan ülkeler üzerinde çeşitli baskılar oluşturabileceği öngörülüyor.

UNCTAD, kritik mineral ticaretini açık, öngörülebilir ve kalkınma odaklı sürdürebilmek için bu alandaki kararlar ve yatırımlarla ilgili "daha koordine bir yaklaşım" geliştirilmesi önerisinde bulunurken, bu yaklaşımın kritik minerallerin "parçalanmış bir sistem" veya "dayanıklılık ve küresel kalkınmanın temeli" olup olmayacağını belirleyeceğini öngörüyor.

Buna göre, İngiltere ekonomisi nisanda aylık bazda yüzde 0,1 küçüldü. Bu, ekonomide Ağustos 2025'ten beri görülen ilk daralma olarak kayıtlara geçti. Ekonomi Ağustos 2025'te yüzde 0,2 küçülmüştü.

Nisandaki küçülmede hizmetler sektöründeki yüzde 0,2'lik düşüş etkili olurken imalat üretimi yatay seyretti, inşaat sektörü yüzde 0,1 büyüdü.

İngiltere ekonomisi şubat-nisan aylarını kapsayan üç aylık dönemde önceki çeyreklik döneme göre yüzde 0,7 büyüme kaydetti. Bu dönemde hizmet sektörü yüzde 0,8, inşaat sektörü yüzde 1,6 büyüdü. İmalat sektörü ise bu dönem yüzde 0,1 daraldı.

Deutsche Bank İngiltere Başekonomisti Sanjay Raja, verilere ilişkin paylaştığı piyasa notunda, ABD/İsrail-İran Savaşı'nın etkilerinin yavaşça İngiltere ekonomisinde görülmeye başlandığını belirtti.

Nisan ayına ilişkin ekonomik büyüme verilerinin "bekleneni teyit ettiğini" kaydeden Raja, ekonominin yılın ikinci çeyreğine hafif bir daralmayla girdiğini aktardı.

Raja, Orta Doğu'daki gerilim devam ettikçe enerji şokunun İngiltere haneleri ve işletmelerini daha fazla etkileyebileceğini dile getirdi.

ABD/İsrail-İran Savaşı'nın diplomatik yollarla yakın zamanda sona erebileceğine dair umutlar, ABD Başkanı Donald Trump'ın kesinlik içeren açıklamalarıyla güç kazandı.

Trump, İran'la anlaşma belgesinin son halinin hazırlandığını belirterek, "Belgelerin son halinin hazırlanması sürecinden geçiyoruz. Bu süreç önümüzdeki birkaç gün içinde tamamlanacak ve bir imza töreni düzenlenecek." dedi. İran lideri Mücteba Hamaney'in anlaşmayı onaylayıp onaylamadığına ilişkin soruya Trump, "Anladığım kadarıyla cevap evet." yanıtını verdi.

Ancak İran basını, Trump'ın iddiasının aksine ABD ile muhtemel anlaşmaya ilişkin herhangi bir mutabakat metninin Tahran tarafından henüz onaylanmadığını duyurdu.

Orta Doğu'da uzlaşı sürecine ilişkin çelişkili açıklamalara rağmen bölgede gerilimlerin diplomatik yollarla sona erebileceğine yönelik iyimserlik, petrol fiyatları ve tahvil faizlerinde sert hareketleri beraberinde getirdi.

ABD Başkanı Trump'ın imzalar atılınca Hürmüz Boğazı'nın açılacağını söylemesiyle Brent petrolün varil fiyatı dün yüzde 5,6 düşüşle 17 Nisan'dan bu yana ilk kez 90 doların altına sarktı.

Gerileyen petrol fiyatlarının halihazırdaki enflasyon risklerini bir miktar törpülemesiyle ABD tahvil piyasasında alımlar güç kazandı. ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi dün yaklaşık 10 baz puan düşerek yüzde 4,47'ye çekildi.

Analistler, Trump'ın açıklamalarının kesin bir ton taşımasına rağmen yatırımcıların anlaşmaya ilişkin somut gelişmeleri görmek istediğini ve temkinli iyimserlikle hareket ettiğini belirtti.

Söz konusu gelişmelerin ardından para piyasalarında, ABD Merkez Bankasının (Fed) yıl sonuna kadar faiz artıracağına yönelik beklentiler zayıflarken, bankanın aralık toplantısında yüzde 77 ihtimalle politika faizini 25 baz puan artıracağı öngörülüyor.

Öte yandan ABD'de üretici enflasyonu mayısta beklentileri aştı. Ülkede Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE), mayısta aylık bazda yüzde 1,1, yıllık bazda yüzde 6,5 artarak beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Verinin detaylarında enerji maliyetlerindeki artışın üretici enflasyonunu yukarı çekmeyi sürdürdüğü dikkati çekti.

ABD'de tüketici enflasyonunun ardından üretici fiyatlarındaki artışın da enerji maliyetleri kaynaklı sürmesi, enflasyonist baskıların kısa vadede güçlü kalabileceğine işaret etti.

Bununla birlikte iş modellerinde giderek yaygınlaşan yapay zekanın, şirketlerde verimliliği artırarak maliyetler üzerinde aşağı yönlü etki yaratabileceği değerlendiriliyor.

Bu gelişmelerin yanı sıra ABD'de büyük şirketlerin halka arz süreçleri yakından takip ediliyor. ABD'li milyarder iş insanı Elon Musk'ın kurucusu olduğu uzay ve havacılık şirketi Space Exploration Technologies Corp (SpaceX), 75 milyar dolar kaynak toplayarak küresel finans tarihinin en büyük halka arzını gerçekleştirecek.

Şirketten yapılan açıklamada, hisselerin bugün Nasdaq Global Select Market ve Nasdaq Texas borsalarında "SPCX" koduyla işlem görmeye başlamasının beklendiği, halka arz işlemlerinin ise olağan kapanış koşullarına bağlı olarak 15 Haziran'da tamamlanmasının öngörüldüğü belirtildi.

Analistler, SpaceX'in başarılı bir halka arz gerçekleştirmesinin diğer büyük teknoloji şirketlerinin halka arz planlarını da teşvik edebileceğini ve bunun uzay teknolojileriyle bağlantılı şirket hisselerine yönelik talebi artırabileceğini ifade etti.

Petrol fiyatları düşmeye devam ediyor

Bu gelişmelerin ışığında ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,46'de, dolar endeksi de 99,7'da yatay seyrediyor.

Dün yüzde 3,4 artışla 4 bin 211 dolara çıkan altının ons fiyatı, yeni günde yüzde 0,7 azalışla 4 bin 183 dolardan alıcı buluyor. Brent petrol yeni işlem gününde de düşüşünü sürdürerek yüzde 0,8 azalışla varil başına 87,7 dolardan işlem görüyor.

Söz konusu gelişmelerle S&P 500 endeksi yüzde 1,75, Nasdaq endeksi yüzde 2,54 ve Dow Jones endeksi yüzde 1,86 yükseldi. ABD'de endeks vadeli kontratlar güne pozitif başladı.

ECB, 21 toplantı sonra sıkılaşma adımı attı

Avrupa borsaları dün pozitif seyrederken, Orta Doğu'daki gelişmelerin bölge gündeminin odağını oluşturuyor.

Dün Avrupa Merkez Bankası (ECB), Orta Doğu’daki savaş kaynaklı enflasyonist baskılar doğrultusunda, piyasa beklentilerine paralel olarak Eylül 2023’ten bu yana ilk kez faiz artırımına gitti. Banka 21 toplantının ardından bu adımı atmış oldu.

ECB Başkanı Christine Lagarde, Orta Doğu'da tırmanan savaşın küresel piyasalarda ciddi enflasyonist baskılar oluşturduğunu belirterek, faiz artırımının Orta Doğu’daki savaşın doğrudan sonucu olduğunu söyledi.

Orta Doğu'daki savaşın ekonomik faaliyetleri baskıladığını belirten Christine Lagarde, öncü anketlerin özellikle hizmetler sektöründe yavaşlamaya işaret ettiğini dile getirdi.

Lagarde, imalat sektörünün ise tedarik zinciri baskılarıyla başa çıkma konusunda şirketlerin stok biriktirmeleri ve artan savunma harcamaları sayesinde şimdilik direndiğini ifade etti.

Yüzde 2'lik fiyat istikrarı hedefini korumayı amaçlayan ECB, makroekonomik tahminlerini de revize etti. Petrol şoku ve tedarik belirsizlikleri nedeniyle bu yıl için ortalama enflasyon tahmini (mart ayındaki yüzde 2,6'lık öngörüden) yüzde 3,0'e yükseltildi.

Enflasyonun 2027'de yüzde 2,3 olması beklenirken yüzde 2'lik hedefe ancak 2028 yılında ulaşılabileceği öngörüldü.

Söz konusu gelişmelerin ardından avro/dolar paritesi yüzde 0,3 artışla 1,1580'e çıktı.

Almanya Merkez Bankası (Bundesbank) Başkanı Joachim Nagel de "Temmuz toplantısı için tüm seçeneklerimizi açık tutuyoruz; gerekirse yeniden harekete geçmeye hazırız." dedi.

Bu gelişmelerle İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,48, Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 0,06, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,48 ve İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,95 yükseldi. Avrupa'da endeks vadeli kontratlar güne pozitif başladı.

Asya borsalarında risk iştahı yükseldi

Orta Doğu'da çatışma ikliminin sonlanacağına yönelik beklentiler yeni günde Asya borsalarında da öne çıkıyor. Güney Kore'de Kospi endeksindeki hızlı yükseliş dikkati çekerken, bölge genelinde alıcı seyir izleniyor.

Öte yandan Japonya'da sanayi üretimi nisanda yavaşlama eğilimi gösterdi. Ülkede sanayi üretimi nisanda yıllık bazda yüzde 2, aylık bazda yüzde 0,5 artış gösterirken, önceki aya kıyasla ivme kaybetti. Ülkede ayrıca aynı ayda kapasite kullanım oranı da yüzde 0,8 azaldı.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 3,2, Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 6,9, Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 1,4 ve Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 1,7 yükseldi.

Yurt içinde ödemeler dengesi verileri takip edilecek

Dün yatay seyreden Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,01 düşüşle 13.743,50 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 1,69 yükseldi.

Öte yandan yurt içinde ödemeler dengesi verileri takip edilecek. AA Finans Ödemeler Dengesi Beklenti Anketi'ne katılan ekonomistler, cari işlemler hesabının nisanda 5 milyar 437 milyon dolar açık vereceğini tahmin etti. Ekonomistler, cari işlemler hesabının bu yıl ise 50 milyar 580 milyon dolar açık vereceğini öngördü.

Dolar/TL dünü 46,1860'tan tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 46,2510'dan işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde piyasa katılımcıları anketi ve ödemeler dengesi istatistiklerinin, yurt dışında ise İngiltere'de büyüme, sanayi üretimi, Almanya'da enflasyon ile ABD'de Michigan Üniversitesi tüketici güven endeksi verilerinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 13.900 ve 14.000 puanın direnç, 13.600 ve 13.500 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Bu kapsamda Reklam Kurulu tarafından iddiaların odağındaki 6 firma hakkında resen inceleme başlatıldığı aktarılan açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

"Gerçekleştirilen Reklam Kurulu toplantısında, tüketicilere yönelik 'vize randevu garantisi, vize garantisi, hızlı başvuru, kesintisiz destek, garanti çözüm, yüzde 100 onay garantisi, hızlı sonuç garantisi' gibi taahhütler içeren reklamlar nedeniyle incelemeye alınan 6 şirkete ilişkin dosyalar değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirme sonucunda, söz konusu reklamlar hakkında 3 aya kadar tedbiren durdurma cezası uygulanmasına karar verilmiştir."

İnceleme sürecinin tamamlanmasının ardından dosyalara ilişkin nihai kararın verileceği vurgulanan açıklamada, Bakanlığın tüketicileri aldatmaya yönelik ticari reklamlar ve haksız ticari uygulamalara karşı inceleme ve denetim faaliyetlerini aralıksız sürdürdüğü kaydedildi.

Böylelikle şirket belirlenen hisse fiyatı üzerinden yaklaşık 75 milyar dolar brüt gelir elde ederken, tüm zamanların en büyük halka arzı gerçekleştirilmiş oldu. Halka arz fiyatına göre SpaceX'in piyasa değeri de 1,77 trilyon dolar olarak hesaplandı.

Açıklamada, şirketin hisselerinin 12 Haziran'da Nasdaq Global Select Market ve Nasdaq Texas borsalarında "SPCX" sembolüyle işlem görmeye başlamasının beklendiği, halka arz işlemlerinin ise olağan kapanış koşullarına tabi olarak 15 Haziran'da tamamlanmasının öngörüldüğü kaydedildi.

Ayrıca açıklamada, SpaceX'in aracı kurumlara, halka arz fiyatından 83,3 milyon adede kadar ek hisse senedi satın alma konusunda 30 günlük bir opsiyon tanıdığı aktarıldı.

SpaceX, şirketin halka arz sürecini başlatmak ve hisselerini borsada işleme açmak amacıyla hazırladığı belgeyi mayıs ayında SEC'e sunmuştu.

Duyuruda, 13-31 Mart döneminde zorunlu petrol stoklarının yüzde 46'sının, 1 Nisan-10 Haziran döneminde ise yüzde 42'sinin piyasa faaliyetlerine konu edildiği hatırlatıldı.

Açıklamada, şu ifadelere yer verildi:

"28 Şubat 2026 tarihinde başlayan çatışmaların halen sürmesi ve Hürmüz Boğazı gemi trafiğinde yaşanan sorunların küresel petrol piyasası üzerindeki etkilerinin öngörülememesi nedeni ile önümüzdeki süreçte enerji arz güvenliğinin korunması, piyasa genelinde arz kesintisini telafi ederek istikrarın sağlanması ve kesintilerden dolayı oluşabilecek olası ekonomik zararların azaltılması amacıyla Ulusal Petrol Stok Komisyonu tarafından alınan karar ile yükümlülerce piyasaya verilen petrol stoklarının yerine konulması işleminin 31 Aralık 2026 tarihine ertelenmesi kabul edilmiştir."

Bu kapsamda, stokların yerine konulması için öngörülen takvim ise 1 Ocak 2027 olarak revize edildi.

ECB'den para politikası kararına ilişkin yapılan açıklamada, refinansman faizinin yüzde 2,40’a, mevduat faizinin yüzde 2,25’e ve marjinal fonlama faizinin ise yüzde 2,65’e çıkarıldığı belirtildi. Böylece haziran ayı toplantısıyla birlikte Eylül 2023’ten bu yana ilk kez faiz artırım kararı alınmış oldu.

Avro Bölgesi'nde yükselen enflasyon nedeniyle yatırımcılar ve analistler de uzun süredir bu kararın gelmesini bekliyordu.

Küresel merkez bankaları arasında ilk hamle ECB'den geldi

ECB’nin bu kararı, para politikasında bir dönüm noktası olarak kayıtlara geçti. Bankanın, Orta Doğu'daki savaş ortamının tetiklediği enerji maliyetlerindeki artışa ve petrol şokuna karşı büyük merkez bankaları arasında ilk harekete geçen kurum olması dikkati çekti.

Avro Bölgesi'nde ocak ayında yüzde 1,7 olan enflasyonun mayısta yüzde 3,2’ye yükselmesi, uzun süredir faiz artırmayan bankayı harekete geçirdi. ECB, bu kararla yüzde 2'lik orta vadeli fiyat istikrarı hedefini korumayı amaçlıyor.

“Yönetim Konseyi, belirli bir faiz patikası için önceden taahhütte bulunmamaktadır”

Bankanın açıklamasında, küresel piyasalardaki belirsizliğe işaret edilerek, Avro Bölgesi'nde enflasyonda yukarı yönlü, ekonomik büyümede ise aşağı yönlü risklerin devam ettiği belirtildi.

Faiz kararının arkasındaki duruşa ilişkin açıklamada, "Orta Doğu'daki savaş enflasyonist baskılar yaratmaktadır. Faiz artırımı kararı, şokun nasıl gelişebileceğini ve Avro Bölgesi'nin orta vadeli görünümünü nasıl etkileyebileceğini haritalandıran bir dizi senaryo karşısında güçlü bir duruşu temsil etmektedir." ifadeleri kullanıldı.

Açıklamada, Orta Doğu'daki savaşın orta vadeli enflasyon ve büyüme üzerindeki net etkilerinin, enerji fiyatlarındaki şokun şiddetine, süresine ve bu durumun dolaylı "ikinci tur" etkilerine bağlı olacağı vurgulandı.

Gelecek dönem para politikasına ilişkin ipuçları verilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Görünüm, enflasyon için yukarı yönlü ve ekonomik büyüme için aşağı yönlü risklerle birlikte belirsizliğini korumaktadır. Bugün alınan kararla Yönetim Konseyi, savaşın neden olduğu belirsizlik ortamını yönetecek şekilde konumlanmıştır. Konsey, durumu yakından izleyecek, uygun para politikası duruşunu belirlemek için verilere dayalı ve toplantıdan toplantıya değişen bir yaklaşım izleyecektir. Yönetim Konseyi, belirli bir faiz patikası için önceden taahhütte bulunmamaktadır.”

Büyüme tahminleri aşağı yönlü revize edildi

ECB, Avro Bölgesi'nin 2026 yılı ekonomik büyüme tahminini üç ay önceki yüzde 0,9 seviyesinden yüzde 0,8'e düşürdü.

Gelecek yıl için ise yalnızca yüzde 1,2'lik bir büyüme öngören banka, ekonomik büyümeyi zora sokmadan fiyat beklentilerini dengeleme konusunda hassas bir çizgide ilerlemek zorunda olduğunu ortaya koydu.

“ECB geçmişin hayaletleriyle savaşıyor”

ING Küresel Makro Araştırma Başkanı ve Almanya Başekonomisti Carsten Brzeski, yayımladığı analizde, ECB’nin kararını "Geçmişin hayaletleriyle savaşmak" olarak nitelendirdi.

Brzeski, bankanın 2021 ve 2022 yıllarındaki enflasyon şokuna çok geç tepki verdiğini hatırlatarak, "O dönemde ECB, arz şoklarının tetiklediği enflasyon dalgasının 'geçici' olduğu fikrine çok uzun süre sığındı. Eğer 2022 tecrübesi olmasaydı, bugün yaşananlar için de rahatlıkla 'geçici' ifadesi kullanılabilirdi." değerlendirmesinde bulundu.

Mevcut enflasyon eğiliminin agresif faiz artışlarını doğrudan zorunlu kılmadığına işaret eden Brzeski, şunları kaydetti:

“Manşet enflasyondaki artış şimdiye kadar sınırlı kaldı ve anket bazlı enflasyon beklentileri bir miktar geriledi. Dolayısıyla bu karar, eylemsiz kalma ve eğrinin gerisine düşme riskini önlemeye yönelik bir nevi 'sigorta faiz artırımı' niteliğindedir. Ancak ECB, 2022'deki hatasından kaçınmaya çalışırken bu kez başka bir geçmiş hatayı tekrarlama riskiyle karşı karşıya kalabilir. Banka, 2011 yılında da borç krizinin bittiğini ve enflasyonun yükseleceğini düşünerek faiz artırmış, ancak birkaç ay sonra ekonominin deflasyonun eşiğine gelmesiyle bu kararları hızla geri çekmek zorunda kalmıştı. Dışsal bir şokun büyüme üzerindeki etkisini hafife alma hatası daha önce de yapıldı.”

Brzeski ayrıca, 2022 yılındaki ilk faiz artışının eksi yüzde 0,5 seviyesinden ve yüzde 8'i aşan bir enflasyon ortamında yapıldığını, bugünkü ilk artışın ise yüzde 2'lik bir politika faizinden başlandığını belirterek, iki dönemin kıyaslanmasının finansal koşullar açısından tam olarak doğru olmadığını vurguladı.

Merkezi Münih’te bulunan Ekonomik Araştırma Enstitüsü (Ifo) Başkanı Clemens Fuest de ECB’nin faiz artırımı kararını memnuniyetle karşıladığını aktararak, "Avro Bölgesi'nde enflasyonun yüzde 3'ün üzerinde seyretmesi ve Orta Doğu’daki savaşın yatışacağına dair umutların yetersiz olması nedeniyle faiz oranlarının artırılması şu aşamada doğru bir adımdır. ECB, bu kararıyla piyasaların halihazırda fiyatladığı beklentileri takip etmiştir.” ifadelerini kullandı.

Brent petrolün varili ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile anlaşma sürecinin ilerlediğine yönelik açıklamaların etkisiyle 90 doların altına geriledi.

Brent petrolün varili Trump'ın İran ile anlaşmanın "onaylanma" aşamasına geldiğini açıklaması ve bugün yapılması planlanan saldırıları iptal ettiğini duyurmasının ardından 90 doların altına geriledi.

Trump ayrıca aralarında Türkiye'nin de bulunduğu bölge ülkelerinin katılımıyla İran ile anlaşmaya son şeklinin verilmekte olduğunu ve imza töreninin tarihini yakında açıklayacaklarını bildirdi.

Piyasalarda, İran ile anlaşmaya varılması halinde Orta Doğu kaynaklı arz risklerinin azalabileceği ve Hürmüz Boğazı'ndaki enerji sevkiyatlarına ilişkin endişelerin hafifleyebileceği beklentileri fiyatları aşağı çekti.

Bunun yanı sıra, ABD'de beklentilerin üzerinde gelen üretici enflasyonu verileri de fiyatlardaki düşüşte etkili oldu.

ABD Çalışma Bakanlığının verilerine göre, Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) mayısta aylık bazda yüzde 1,1, yıllık bazda yüzde 6,5 artarak piyasa beklentilerini aştı. Böylece üretici enflasyonu Kasım 2022'den bu yana en yüksek yıllık seviyesine ulaştı.

Beklentilerin üzerinde gelen enflasyon verileri, ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz indirimlerine ilişkin beklentilerin ötelenebileceğine işaret ederken, yüksek faizlerin ekonomik aktivite ve petrol talebi üzerinde baskı oluşturabileceği değerlendirmelerini güçlendirerek petrol fiyatlarını baskıladı.

Bildiride, "Avro Bölgesi ekonomisi, Orta Doğu'daki savaştan ve bunun sonucunda ortaya çıkan enerji fiyatı artışlarından kaynaklanan yeni ters rüzgarlarla karşı karşıya." ifadesine yer verildi.

Küresel görünümün daha da parçalandığı bir dönemde bu zorlukların Avrupa'nın uzun süredir devam eden nüfus yaşlanması ve zayıf verimlilik artışı gibi yapısal sorunlarının üzerine eklendiği belirtilen bildiride, "Makroekonomik politikaların kısa vadeli hedefleri, enflasyon beklentilerini hedefte tutmak ve ekonomik faaliyet üzerindeki olumsuz etkiyi mali açıdan ihtiyatlı bir şekilde hafifletmektir. Aynı zamanda Avrupa'nın enerji güvenliğini, ekonomik direncini ve potansiyel büyümesini güçlendirmek amacıyla yapısal gündemde ilerleme kaydetmek, daha da acil bir hal almıştır." değerlendirmesinde bulunuldu.

Büyüme beklentileri savaş öncesine kıyasla düştü

Bildiride, Avro Bölgesi'nde büyüme görünümünün zayıfladığına işaret edilerek, Orta Doğu'daki savaşın, güveni zayıflatan, finansal koşulları sıkılaştıran ve enflasyon üzerinde geçici etkiler yaratan büyük ancak geçici olumsuz arz şokunu temsil etmesinin beklendiği bildirildi.

Enerji arzındaki kesintilerin kalıcı hale gelmesiyle, Avro Bölgesi için 2026 yılı büyüme tahmininin yüzde 0,9'a, 2027 tahmininin ise yüzde 1,2'ye çekildiği kaydedilen bildiride, bu oranların savaş öncesine kıyasla sırasıyla 0,5 ve 0,2 puan daha düşük olduğunun altı çizildi.

Bildiride manşet enflasyonun ise 2026 ve 2027 için sırasıyla savaş öncesi tahminlerin 0,8 ve 0,4 puan üzerinde gerçekleşerek yüzde 2,8 ve yüzde 2,3'e yükseleceğinin öngörüldüğü belirtildi.

Risklerin daha düşük büyüme ve daha yüksek enflasyon yönünde ağırlık kazandığına işaret edilen bildiride, şu ifadelere yer verildi:

"Daha da kalıcı bir enerji şoku, güven kaybı veya finansal stres talebi zayıflatabilecek olsa bile enflasyonu ve enflasyon beklentilerini daha da artırabilir. Orta Doğu'daki çatışmaların yeniden alevlenmesi veya enerji altyapısının onarılmasındaki gecikmeler, Ukrayna'da şiddetlenen çatışmalar ve daha fazla ticaret politikası ayarlaması, aşağı yönlü ek riskler oluşturmaktadır."

"Daha sıkı para politikasına ihtiyaç duyulabilir"

Politika tavsiyelerine de yer verilen bildiride, enflasyon beklentilerini çıpalamak ve enerji maliyetlerinin genel fiyat artışlarına dönüşmesini engellemek adına Avrupa Merkez Bankasının (ECB) daha sıkı politika duruşuna ihtiyaç duyabileceği vurgulandı.

Bildiride, geniş tabanlı ve hedef gözetmeyen enerji desteklerinin verimsizlik yarattığı belirtilerek, mali yardımların yalnızca kırılgan haneleri kapsayacak şekilde daraltılması istendi.

Avrupa'nın enerjide dışa bağımlılığını azaltmak için yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılması çağrısı yapılan bildiride, Avrupa'nın nüfus yaşlanması ve düşük verimlilik gibi kronik sorunlarına eklenen bu yeni şoku atlatabilmesi için üye ülkelerin ortak ve kararlı mali disiplin uygulamaları gerektiğinin altı çizildi.

Dünya Bankası, Orta Doğu'daki çatışmanın etkisiyle küresel büyümenin 202

Raporda, 2025'te yüzde 2,9 seviyesinde olan küresel büyümenin, 2026'da yüzde 2,5'e gerileyeceğinin tahmin edildiği aktarıldı.

Ocak ayına kıyasla ekonomilerin 3'te 2'sine yönelik büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize eden Banka, söz konusu ayda küresel ekonomik büyümenin bu yıl yüzde 2,6 seviyesinde gerçekleşeceğini öngörmüştü.

Raporda, küresel büyümenin 2027'de yüzde 2,8'e yükselmesinin beklendiği ancak bu oranın 2010'lu yılların ortalamasının 0,4 puan daha altında kalacağı vurgulandı.

Gelişmekte olan ekonomilerdeki zayıf büyümenin, gelişmiş ekonomilerin gelir seviyelerine ulaşma yolundaki ilerlemelerini durdurduğu ifade edilen raporda, Çin ve Hindistan dışındaki gelişmekte olan ekonomilerin, gelişmiş ekonomilerle aralarındaki kişi başına düşen gelir farkını kapatma konusunda 2028 yılına kadar kolektif olarak neredeyse on yıllık bir duraklama dönemi yaşamış olacağı belirtildi.

Brent petrolün varili için ortalama 94 dolar beklentisi

Raporda, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının enerji piyasalarını ciddi şekilde sekteye uğrattığına dikkat çekilerek, aksamaların temmuz ayında hafifleyeceği varsayımıyla Brent petrolün varil fiyatının bu yıl ortalama 94 dolar ile 2025 seviyelerinin yüzde 36 üzerinde olmasının beklendiği bildirildi.

Gübre fiyatlarının bu yıl önemli ölçüde artacağı ve bunun gıda fiyatları üzerinde zincirleme etkiler yaratacağının tahmin edildiği kaydedilen raporda, "Tüm bu baskılar, küresel enflasyonu yukarı çekiyor ve enflasyonun 2025'te yüzde 3,3 olan seviyesinden bu yıl yüzde 4'e çıkması bekleniyor." değerlendirmesi yapıldı.

Raporda, aşağı yönlü risklerin oldukça ciddi olduğu vurgulanarak, enerji arzındaki kesintilerin şu anda tahmin edilenden daha şiddetli olması ve buna büyük bir finansal sıkışıklığın eşlik etmesi durumunda küresel büyümenin 2026'da yüzde 1,3'e kadar gerileyebileceği ve enflasyonun yüzde 4,4'e yükselebileceği belirtildi.

"Dünya Bankası ülkeleri desteklemekte kararlı"

Bu yıl, gelişmekte olan ekonomilerdeki büyümenin 2025'teki yüzde 4,4 seviyesinden salgın sonrası en düşük seviye olan yüzde 3,6'ya gerilemesinin beklendiği aktarılan raporda, 2027'de ise yüzde 4,2'ye çıkmasının öngörüldüğü bildirildi.

Raporda, çatışmadan doğrudan etkilenen Körfez ekonomilerinin büyümesinin 2025'teki yüzde 3,9 seviyesinden 2026'da 0'a yaklaşmasıyla en büyük darbeyi almasının öngörüldüğü kaydedildi.

Bu ekonomilerdeki büyümenin ticaretin toparlanması ve yeniden yapılanma harcamalarının başlamasıyla 2027-2028 yıllarında yaklaşık yüzde 5'e geri dönmesinin beklendiği ifade edildi.

Raporda, Dünya Bankasının krizlerle mücadele eden tüm gelişmekte olan ülkeleri desteklemekte kararlı olduğunun altı çizilerek, şunlar kaydedildi:

"Orta Doğu'daki çatışmaya yanıt olarak kurum, 25 milyar dolarlık önceden düzenlenmiş finansman dahil olmak üzere, mevcut araçlar aracılığıyla 50 ila 60 milyar dolara kadar kaynağı derhal kullanıma sunuyor. Bu kaynak, en savunmasız kesimler için sosyal güvenlik ağlarını destekleyebilir, mali kapasiteyi artırabilir ve şirketler ile tarım işletmelerine işletme sermayesi ve likidite desteği sağlayabilir. Bugüne kadar 30'dan fazla ülke, bu müdahale planı kapsamında krize hazırlığı artırmak ve hızlı aksiyon alabilmek için Dünya Bankası ile aktif olarak çalışmaktadır. Çatışmanın ve ekonomik yansımalarının devam etmesi halinde, Dünya Bankası desteğini 15 ay boyunca 80 ila 100 milyar dolara çıkarabilir."

Körfez ülkeleri büyümesinde aşağı yönlü revizyona gidildi

Ülkelerin büyüme tahminlerine de yer verilen raporda, ABD ekonomisinin bu yıla ilişkin büyüme beklentisi yüzde 2,2'de korunurken, 2027 için yüzde 1,9'dan yüzde 2,1'e revize edildi.

Bu yıla dair büyüme beklentisi Japonya için yüzde 0,8'den yüzde 0,7'ye, Avro Bölgesi için yüzde 0,9'dan yüzde 0,8'e, Çin için yüzde 4,4'ten yüzde 4,2'ye düşürüldü.

Türkiye için büyüme tahmini 2026 için yüzde 3,7'den yüzde 2,8'e, 2027 için yüzde 4,4'ten yüzde 3,7'e çekildi. Türkiye'nin 2028'de ise yüzde 4,3 büyüyeceği öngörüldü.

Çatışmalardan etkilenen Orta Doğu, Kuzey Afrika, Afganistan ve Pakistan bölgesi için bu yıla dair büyüme beklentisi 2,7 puan azalışla yüzde 1,6'ya revize edildi. Suudi Arabistan için büyüme tahmini yüzde 4,3'ten yüzde 3,1'e ve Birleşik Arap Emirlikleri için yüzde 5'ten yüzde 2,4'e indirildi.

6'da yüzde 2,5'e gerileyeceğini tahmin ederken, enerji arzındaki aksamaların şiddetlenmesi durumunda yüzde 1,3'e kadar düşebileceği uyarısında bulundu.

The Guardian gazetesinin haberine göre, Worldpanel by Numerator adlı araştırma şirketi tarafından 11 bin 600'den fazla haneyle yapılan araştırmada, Mounjaro ve Wegovy gibi zayıflama ilaçlarının kullanımındaki artışın, hanelerin gıda alışverişlerine de yansıdığı gündeme geldi.

Araştırmada, GLP-1 ilaçlarını kullanan en az bir kişinin bulunduğu hanelerin, ilaçlara başladıktan sonraki bir yılda, benzer hanelere kıyasla beklenenden 780 milyon sterlin daha az market harcaması yaptığı belirtildi.

Bu tutarın, zayıflama ilacı kullananların bulunduğu hanelerde, kullanıcı bulunmayan hanelere kıyasla yıllık 418 sterlinlik düşüş anlamına geldiği kaydedildi.

Araştırmaya göre, İngiltere'deki hanelerin yüzde 6,3'ünden fazlasında en az bir GLP-1 kullanıcısı bulunuyor. Bu oran 2025'te yüzde 4,1, 2024'te ise yüzde 2,3 olarak kaydedilmişti.

Eskiden sevdikleri yiyecek veya içeceklerden artık keyif almıyorlar

Araştırmanın yapıldığı şubat ayında, zayıflama iğnesi kullananların bulunduğu hanelerde 299 milyon daha az ürün satın alındığı belirtildi.

Kullanıcıların yüzde 52'si yeme yaklaşımlarını "bilinçli" olarak tanımlarken gıda tüketimlerinin alışkanlık, rutin veya kısıtlamadan ziyade açlık hissine göre şekillendiğini ifade etti.

Zayıflama iğnesi kullananların yüzde 54'ü daha az iştah ve yemek yeme düşüncesi taşıdığını, yüzde 11'i ise eskiden sevdikleri yiyecek veya içeceklerden artık keyif almadığını belirtti.

Kullanıcıların yüzde 75'i daha az çikolata, yüzde 72'si ise daha az cips tükettiğini bildirdi.

İlaçlar insanların gıdaya ilişkisini temelden değiştirdi

Worldpanel by Numerator Kamu Sektörü ve Beslenme Bölümü Başkanı Chantel Kennaugh, zayıflama iğnelerine ilişkin yaptığı değerlendirmede şunları kaydetti:

"Bir zamanlar öncelikle tip 2 diyabet için reçete edilen özel bir tedavi olan bu ilaçlar, yalnızca birkaç yıl içinde ana akım bir güç haline geldi. Artık kullanıcıların yüzde 68'i GLP-1'leri özellikle kilo vermek için kullanıyor ve bu da onları çok daha geniş bir kitleye açıyor."

Bu ilaçların, insanların yiyecek ve içecekle ilişkisini temelden değiştirdiğine işaret eden Kennaugh, etkilerinin, market ve yaşam tarzı alanlarında şimdiden hissedildiğini, markaları ve işletmeleri hızla uyum sağlamaya zorladığını dile getirdi.

Global Echo Litigation Center'ın raporu, İsrail'in Filistin ve Suriye topraklarındaki yasa dışı yerleşimlerinde üretilen gıda ürünlerinin, AB ve Birleşik Krallık yasalarını ihlal edecek şekilde Avrupa pazarlarına girdiğini ortaya koydu.

Global Echo Litigation Center, dört yıllık araştırmaya dayanan "İşgali İthal Etmek: Avrupa'nın yerleşim bölgeleri tarım ürünleri ticaretiyle Filistinlilerin mülksüzleştirilmesindeki suç ortaklığı" başlıklı raporunu yayımladı.

Raporda, 30 binden fazla ihracat belgesinin incelenmesi, tarım arazilerine ilişkin resmi verilerle yapılan çapraz kontroller, kapsamlı saha araştırmaları ve İsrailli ihracatçılar, paketleme tesisleri ile üreticiler ve üst düzey sektör temsilcileriyle gerçekleştirilen görüşmelerden elde edilen bulgulara yer verildi.

İşgal altındaki Filistin ve Suriye topraklarındaki yasa dışı İsrail yerleşimlerinde üretilen gıda ürünlerinin Avrupa pazarlarına ulaşmasını sağlayan karmaşık sistemin ele alındığı raporda, söz konusu ürünlerin İsrail mallarına tanınan tercihli vergi statüsünden yararlanıyormuş gibi beyan edildiği, "İsrail ürünü" etiketiyle satıldığı ve geçersiz organik ile bitki sağlığı sertifikalarıyla dolaşıma sokulduğu, bunun da AB ve Birleşik Krallık yasalarını ihlal ettiği aktarıldı.

Avrupa'ya giden İsrail ürünlerinin yüzde 17'sinden fazlası yerleşim bölgeleri kaynaklı

Raporda, 2017-2026 döneminde Avrupa'ya ihraç edilen narenciye, hurma, tahin ve diğer tarım ürünlerini içeren 5 bin 900'den fazla İsrail sevkiyatının yüzde 17,2'sinin yasa dışı yerleşimlerden kaynaklandığı belirtildi.

AB üyesi ülkelere yapılan sevkiyatlarda bu oranın yüzde 19,2 olduğuna işaret edilen raporda, menşe bilgisinin yaygın şekilde gizlenmesi nedeniyle tarım ürünleri ihracatındaki gerçek boyutun daha yüksek olabileceği kaydedildi.

Raporda, ihracat belgelerine yönelik 2 binden fazla faturanın analizine göre, incelenen belgelerin yüzde 16,7'sinin tercihli tarife uygulamasından yararlanmak amacıyla yerleşim ürünlerini "İsrail menşeli" olarak gösterdiği, bunun yaklaşık 13,1 milyon avro değerindeki yerleşim kaynaklı tarım ürününü kapsadığı bildirildi.

Yerleşim bölgelerinin ürünlerine yönelik tercihli tarife uygulaması reddedildiğinde bile İsrail hükümetinin ihracatçılara geri ödeme yaparak yerleşim ürünlerine uygulanan tarifeleri fiilen etkisiz hale getirdiğine işaret edilen raporda, 2005-2024 yılları arasında İsrail hükümeti tarafından yerleşim bölgeleri ihracatçılarına en az 63 milyon avro ödeme yapıldığı belirtildi.

Tüketiciler ürünlerin menşei konusunda sistematik olarak yanıltılıyor

Raporda, yerleşim bölgelerinin ürünlerine yönelik organik ve bitki sağlığı sertifikalarının da hukuka aykırı şekilde düzenlendiği, bu durumun AB düzenleyici sistemlerinin bütünlüğünü ve kamuoyunun bu sistemlere olan güvenini zedelediği ve kamu sağlığı açısından risk oluşturduğu aktarıldı.

Yerleşim bölgelerinin ürünlerinin Avrupa'ya İsrail ürünü olarak gizlenerek girmesine izin verildiği için tüketicilerin bu ürünlerin gerçek menşei konusunda sistematik olarak yanıltıldığı vurgulanan raporda, AB ve Birleşik Krallık yasalarının, tercihli tarife uygulaması, organik ve bitki sağlığı sertifikaları ile tüketicinin korunması alanlarında ihlal edildiği savunuldu.

Raporda, menşe gizlemek için kullanılan yöntemlere değinilerek, ihracatçıların işgal altındaki topraklardaki gerçek üretim yerini belirtirken ürünün menşe ülkesini "İsrail" olarak gösterdiğinin, işgal altındaki topraklardaki gerçek yerleşim adresi yerine İsrail'in uluslararası olarak tanınan sınırları içindeki sahte bir adres kullandığının ve İsrailli paketleme tesislerinin yerleşim bölgelerinden gelen ürünleri İsrail'de üretilen ürünlerle karıştırarak ihraç ettiğinin tespit edildiği aktarıldı.

Öte yandan, Global Echo Litigation Center, söz konusu hukuki ihlallere karşı yetkililerin harekete geçmesi için Birleşik Krallık'ta hukuki süreç başlattığını ve yeni davalar açmayı planladığını duyurdu.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde, Orta Doğu'da tırmanan savaşın küresel piyasalarda ciddi enflasyonist baskılar oluşturduğunu belirterek, faiz artırımının Orta Doğu’daki savaşının doğrudan sonucu olduğunu söyledi.

Lagarde, ECB Yönetim Konseyinin, haziran toplantısında piyasa beklentileri doğrultusunda 3 temel faizini 25 baz puan artırmasının ardından Frankfurt’ta basın mensuplarına açıklama yaptı.

Konuşmasına para politikası kararlarını açıklayarak başlayan Lagarde, ekonomik büyüme ve Orta Doğu’da savaş sonrası enflasyon eğilimlerine ilişkin kapsamlı sunum yaptıktan sonra soruları yanıtladı.

Faiz artırımı kararının arka planına dair net mesajlar veren Lagarde, bazı medya organlarında yer alan iddiaların aksine bu hamlenin bir "koruma veya sigorta" adımı olmadığını, doğrudan İran Savaşı'nın sonucu olduğunu vurguladı.

Lagarde, “Orta Doğu'daki çatışmaların enflasyonist etkileri, Avro Bölgesi'nin orta vadeli ekonomik görünümüne dair belirsizlikleri artırıyor. Bu durum, faiz artırımı kararlarının farklı senaryolar altında dayanıklı ve sağlam bir strateji olarak değerlendirilmesini zorunlu kılıyor.” dedi.

Savaşın seyrine ilişkin "hafif, orta ve şiddetli" olmak üzere 3 farklı makroekonomik senaryo hazırladıklarını belirten Lagarde, "En hafif senaryoyu bile dikkate almış olsaydık bu faiz artışı yine de gerçekleşecekti. Enerji piyasasındaki şokun çok belirgin etkileri oldu ve yeni senaryolar karşısında başka seçeneğimiz kalmadı. Karar, Yönetim Konseyinde oy birliğiyle alındı, diğer seçenekler tartışılmadı bile." ifadelerini kullandı.

Lagarde, ücret artışlarının enflasyonu körükleyip körüklemediğine yönelik soru üzerine, "Şu an için ücret kaynaklı bir ikinci tur etkisi görmüyoruz ancak bu durumun yakın zamanda değişmeyeceğini garanti edemeyiz.” cevabını verdi.

Avro Bölgesi'nde ücretlerin makul çizgide ilerlemesini beklediklerini kaydeden Lagarde, buna karşın yüksek enerji maliyetlerinin şirketleri satış fiyatlarını artırmaya zorlayacağını ve enflasyonun en az 2027'nin ilk yarısına kadar yüzde 2'lik hedefin oldukça üzerinde kalacağını öngördüklerini dile getirdi.

Lagarde, tüketicilerin kısa vadeli enflasyon beklentilerinin önemli ölçüde arttığına dikkati çekerek, buna rağmen hane halkı, işletmeler ve piyasaların uzun vadede enflasyonun yüzde 2'lik hedefe döneceğine inanmayı sürdürdüğünü söyledi.

"Anketler, yavaşlamaya işaret ediyor, iş gücü piyasası dirençli"

Orta Doğu'daki savaşın ekonomik faaliyetleri baskıladığını belirten Christine Lagarde, öncü anketlerin özellikle hizmetler sektöründe yavaşlamaya işaret ettiğini anlattı.

Christine Lagarde, imalat sektörünün ise tedarik zinciri baskılarıyla başa çıkma konusunda şirketlerin stok biriktirmeleri ve artan savunma harcamaları sayesinde şimdilik direndiğini ifade etti.

İş gücü piyasasının genel olarak güçlü kalmaya devam ettiğini belirten Lagarde, nisan ayında işsizlik oranının yüzde 6,3 ile tarihi düşük seviyelere yakın seyrettiğini anlattı.

Lagarde, yılın ilk çeyreğinde istihdam artışının sürdüğünü ancak bu hızın 2025'in son çeyreğine kıyasla yavaşladığına dikkati çekerek, iş gücü talebinin soğumaya devam ettiğini, şirketlerin ve hane halklarının iş gücü piyasasında zayıflama beklediklerini sözlerine ekledi.

Dijital avro

ECB Başkanı Lagarde, Avrupa'nın finansal geleceğine ilişkin stratejik adımlara da değinerek, "Dijital avronun kurulmasına ilişkin yönetmeliğin hızla kabul edilmesi, hayati önem taşımaktadır." vurgusunu yaptı.

Son yapay zeka gelişmelerinin büyük bir teknolojik inovasyon dalgasının yalnızca başlangıcı olduğunu öngördüğünü belirten Lagarde, bu durumun Avro Bölgesi'ndeki hem merkez bankalarını hem de ticari bankaları doğrudan etkileyeceğini söyledi.

Yapısal reform ve kamu maliyesi uyarısı

Kamu maliyesini sağlıklı tutarken Avro Bölgesi ekonomisini güçlendirecek politik adımların aciliyetine dikkati çeken Christine Lagarde, mali politikalara ilişkin, "Kamu maliyesini sağlıklı tutarken Avro Bölgesi ekonomisini güçlendirmeliyiz. Enerji fiyat şokuna karşı uygulanan mali destekler, bütçeye aşırı yük bindirmemek adına geçici, hedefli ve amaca yönelik kalmalıdır. Fosil yakıtlara olan bağımlılığı azaltmak, enerji dönüşümünü hızlandırmak ve verimliliği artırmak, her zamankinden daha hayati bir önem taşımaktadır." uyarısında bulundu.

Enflasyon tahmini yükseldi, büyüme beklentisi düştü

ECB, Orta Doğu ve İran kaynaklı savaşın tetiklediği enerji krizi nedeniyle piyasa beklentilerine paralel olarak Eylül 2023'ten bu yana ilk kez faiz artırdı.

Banka, refinansman faizini yüzde 2,40’a, mevduat faizini yüzde 2,25’e ve marjinal fonlama faizini de yüzde 2,65’e yükseltti. Yaklaşık 3 yıl sonra gelen bu karar, Avro Bölgesi'nde mayıs ayında yüzde 3,2'ye ulaşan enflasyon nedeniyle yatırımcılar ve analistler tarafından uzun süredir bekleniyordu.

Fiyat istikrarı hedefi 2028 yılına ertelendi

Yüzde 2'lik fiyat istikrarı hedefini korumayı amaçlayan ECB, makroekonomik tahminlerini de revize etti. 

Petrol şoku ve tedarik belirsizlikleri nedeniyle bu yıl için ortalama enflasyon tahmini (mart ayındaki yüzde 2,6'lık öngörüden) yüzde 3,0'e yükseltildi. Enflasyonun 2027'de yüzde 2,3 olması beklenirken yüzde 2'lik hedefe ancak 2028 yılında ulaşılabileceği öngörüldü.

Savaşın reel gelirler ve güven endeksi üzerindeki baskısıyla ekonomik görünümün zayıfladığı tespitinde de bulunan Banka, ilk çeyrekte hafif daralma kaydeden Avro Bölgesi ekonomisi için 2026 büyüme tahminini yüzde 0,9'dan yüzde 0,8'e, 2027 beklentisini ise yüzde 1,3'ten yüzde 1,2'ye düşürdü.

TCMB Para Politikası Kurulu (PPK), politika faizi olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranını yüzde 37'de sabit tuttu.

TCMB'den faiz oranlarına ilişkin yapılan duyuruda, "Yılın ilk aylarındaki yükselişinin ardından enerji fiyatlarının da etkisiyle nisan ayında artan enflasyonun ana eğilimi, mayıs ayında bir miktar gerilemiştir. İlk çeyreğe ait veriler iktisadi faaliyetin yavaşlamaya devam ettiğini gösterirken öncü veriler iç talepteki zayıf seyrin sürdüğüne işaret etmektedir." denildi.

AA Finans analisti ve ekonomist Haluk Bürümcekçi, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, Para Politikası Kurulu'nun makroihtiyati çerçeve ve likiditeye yönelik mesajlarının yine değişmediğini ve bu alanlarda temkinli duruşun korunmaya devam edileceğini düşündürdüğünü belirtti.

Karar öncesi gerçekleştirilen çeşitli anketlerde medyan beklentinin politika faizinin değişmeyeceği yönünde olduğunu, sınırlı sayıda ekonomistin politika faizinde 300 baz puan artırım beklentisini dile getirdiğini ifade eden Bürümcekçi dolayısıyla TCMB’nin risklere karşı koridor üst sınırı genişliğini asimetrik olarak yüksek tutmaya devam ettiği görülürken beklentiler paralelinde bir adım ile devam etmesinin Türk lirası açısından nötr bir gelişme olduğunu dile getirdi.

Bürümcekçi, Para Politikası Kurulu'nun iç talepteki zayıf seyrin dezenflasyon sürecini desteklediği mesajı verirken enflasyon ana eğiliminin hazirandaki seyri için bir sinyal vermediğini belirtti.

Kurulun para politikası duruşuna ilişkin ana mesaj cümlesini tekrarlayarak bir süre daha mevcut duruşun korunacağına işaret ettiğini söyleyen Bürümcekçi, şunları kaydetti:

“İlk ve ikinci çeyrekte ekonomik aktivite ve iç talepte yavaşlama görülmesi, yerleşik döviz talebinin gözlenmemesi ve TCMB’nin kredi büyüme sınırlarını 23 Mayıs’ta tekrar aşağı yönde güncellemesi, mevcut sıkı finansal koşullar korunarak geçici sıkılaşma adımlarının sürdürülmesini daha olası senaryo haline getiriyor. Yılın kalan döneminde, TCMB’nin daha olumlu senaryolarda bile oldukça sınırlı bir politika faizi indirim alanı olduğunu, küresel koşullarda iyileşme olması durumunda ise ilk adımı geçici sıkılaşmayı sona erdirerek fonlama maliyetini yüzde 37’ye çekme şeklinde atacağını düşünüyoruz. Son haber ajansları anketlerinde de yıl sonu politika faizi medyan beklentisi yüzde 34,75’e yükselmiş görünüyordu.”

"Faiz indirim döngüsü eylül toplantısında yeniden başlayabilir"

Kuveyt Türk Yatırım Araştırma Direktörü Kutay Gözgör de karar metninin, para politikasında "temkinli şahin" duruşun sürdürüldüğüne işaret ettiğini belirtti.

Kurulun, enflasyonun ana eğiliminde mayıs ayında bir miktar iyileşme olduğunu kabul etmekle birlikte, enerji fiyatlarındaki oynaklık ve Orta Doğu kaynaklı jeopolitik risklerin enflasyon görünümü üzerinde oluşturduğu yukarı yönlü baskıya dikkat çekildiğini takip ettiklerini söyleyen Gözgör, "Öte yandan, ilk çeyreğe ilişkin verilerin iktisadi faaliyetteki yavaşlamanın sürdüğünü göstermesi ve öncü göstergelerin iç talepteki zayıf seyrin sürdüğünü göstermesi, uygulanan sıkı para politikasının talep tarafında etkili olmaya başladığını teyit ediyor." dedi.

Gözgör, buna rağmen TCMB'nin faiz indirimine ilişkin herhangi bir yönlendirme vermemesi ve "enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bozulma olması durumunda para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır" ifadesini korumasının erken gevşeme konusunda ihtiyatlı davrandığını gösterdiğini dile getirdi.

Gözgör, özetle piyasa beklentileriyle uyumlu gerçekleşen PPK kararının piyasa fiyatlamaları üzerindeki etkisinin dengeli olmasını tahmin ettiklerini aktararak, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Mevcut görünüm altında TCMB’nin yaz aylarında politika duruşunda önemli bir değişikliğe gitmeyerek bekle-gör yaklaşımını sürdürmesini bekliyoruz. Bu kapsamda, 23 Temmuz tarihli toplantıda 1 Mart’ta ara verilen bir hafta vadeli repo ihalelerine yeniden başlanmasının likidite yönetiminin normalleşmesi açısından ilk adım olabileceğini değerlendiriyoruz. Faiz indirim döngüsünün ise enflasyondaki iyileşmenin kalıcılık kazanması ve beklentilerdeki düzelmenin devam etmesi koşuluyla 10 Eylül toplantısında yeniden başlayabileceği görüşündeyiz. Bu doğrultuda yıl sonu enflasyon beklentimiz olan yüzde 28,8 ile yıl sonu politika faizi beklentimiz olan yüzde 34 seviyelerini korumaya devam ediyoruz."

Merkez Bankası gecelik vadede borç verme faiz oranının yüzde 40’ta, gecelik vadede borçlanma faiz oranının da yüzde 35,5’te sabit tutulduğu bildirilen duyuruda, şu ifadelere yer verildi:

“Yılın ilk aylarındaki yükselişinin ardından enerji fiyatlarının da etkisiyle nisan ayında artan enflasyonun ana eğilimi, mayıs ayında bir miktar gerilemiştir. Jeopolitik gelişmeler eşliğindeki belirsizlikler neticesinde enerji fiyatlarında oynaklık ve yüksek seyir sürmektedir. İlk çeyreğe ait veriler iktisadi faaliyetin yavaşlamaya devam ettiğini gösterirken, öncü veriler iç talepteki zayıf seyrin sürdüğüne işaret etmektedir.”

Duyuruda, jeopolitik gelişmelerin maliyet kanalı, iktisadi faaliyet ve beklenti kanalı üzerinden enflasyon görünümüne etkilerinin yakından takip edildiği belirtildi.

Fiyat istikrarı sağlanana kadar sürdürülecek sıkı para politikası duruşunun talep, kur ve beklenti kanalları üzerinden dezenflasyon sürecini güçlendireceği vurgulanan duyuruda, Kurulun politika faizine ilişkin atılacak adımları, enflasyon gerçekleşmelerini, ana eğilimini ve beklentilerini göz önünde bulundurarak ara hedeflerle uyumlu biçimde dezenflasyonun gerektirdiği sıkılığı sağlayacak şekilde belirleyeceği kaydedildi.

Duyuruda, şu değerlendirmelere yer verildi:

“Para politikası kararları enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı bir yaklaşımla alınmaktadır. Enflasyon görünümünde belirgin ve kalıcı bir bozulma olması durumunda para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır. Kurul enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklere karşı ihtiyatlı duruşunu vurgulamıştır. Kredi ve mevduat piyasalarında öngörülenin dışında gelişmeler olması halinde parasal aktarım mekanizması ilave makroihtiyati adımlarla desteklenecektir. Likidite koşulları yakından izlenmeye ve likidite yönetimi araçları etkili şekilde kullanılmaya devam edilecektir.”

Kurulun politika kararlarını enflasyonu orta vadede yüzde 5 hedefine ulaştıracak parasal ve finansal koşulları sağlayacak şekilde belirleyeceği ve kararlarını öngörülebilir, veri odaklı ve şeffaf bir çerçevede alacağı belirtilen duyuruda, Para Politikası Kurulu Toplantı Özetinin beş iş günü içinde yayımlanacağı bildirildi.

Buna göre, BTK, dolandırıcılıktan teröre kadar pek çok suçun işlenmesinde kullanılan açık hat olarak da bilinen başkaları adına kayıtlanan sahte hatların önlenmesine yönelik düzenleme yaptı.

Elektronik olarak doğrulanmayan belgelerle abonelik kurulamayacak

BTK tarafından alınan ilave tedbirlere göre, geçerliliği elektronik ortamda teyit edilemeyen, elektronik kimlik doğrulama kabiliyeti bulunmayan sürücü belgesi, nüfus cüzdanı, meslek kartı gibi kartlar ile elektronik haberleşme hizmeti almak üzere abonelik kurulamayacak.

Kişilerin kimlik belgelerinin geçerli olduğu ve başvuruda bulunan kişinin de kimlik belgesinin gerçek sahibi olduğu, işletmeciler tarafından kimlik belgesi ile birlikte yüz, parmak izi özeti ya da ulusal makamlarca verilmiş e-Devlet şifresi, Türkiye Cumhuriyeti kimlik kartı gibi şifreler ile doğrulanacak. Kimlik kartının kaybı ya da değişimi gibi hallerde, geçici kimlik belgesi ile birlikte yüz gibi verilerin alınması suretiyle abonelik tesis edilebilecek.

Yabancıların aboneliklerinde de elektronik kimlik doğrulama kabiliyetli ulusal veya uluslararası makamlarca verilen kimlik belgeleri ile güvenli şekilde kimlik doğrulaması yapılacak. Elektronik kimlik doğrulama kabiliyetli kimlik belgesi bulunmayan yabancıların kimlikleri, Göç İdaresi Başkanlığı mobil uygulaması Göç-Bil üzerinden biyometrik veriler ile doğrulanacak, diplomatların kimlikleri ise e-Devlet üzerinden Dışişleri Bakanlığınca teyit edilecek.

25 Haziran'da yürürlüğe girecek

İşletmeciler tarafından 3 ayda bir mevcut abonelerin aktifliği kontrol edilerek, ölüm, faaliyet izni iptali, fesih gibi sebeplerle teyit edilemeyen abonelerin hatları kapatılarak sahipsiz hatların yasa dışı kullanımı engellenecek.

Operatörler bir kişi adına, Türk vatandaşları için 6, yabancılar için 3, turistler için ise 1'den fazla hat açamayacak. Bu sayıdan fazla hattı olan gerçek ve tüzel kişilere hatlarını 6 ay içerisinde devretme veya feshetme imkanı verilecek, aboneler bu işlem için herhangi bir ücret ödemeyecek. Yabancı gerçek kişi abonelerin kimlikleri yeniden doğrulanacak ve doğrulanamayan sahte hatların 6 ay içerisinde kapatılması sağlanacak.

Sahte hatların önlenmesine yönelik alınan tedbirler 25 Haziran'da yürürlüğe girecek.

Suudi Arabistan, Rusya, Irak, Kuveyt, Kazakistan, Cezayir ve Umman'dan oluşan OPEC+ grubu üyesi 7 ülke, temmuz için toplam petrol üretimini günlük 188 bin varil artırma kararı aldı. Bu, ABD/İsrail-İran Savaşı'nın başlangıcından bu yana dördüncü üretim artışı olarak kayıtlara geçti.

Daha önce Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) de dahil olduğu grup, toplam üretimde nisan için günlük 206 bin varil, mayıs için günlük 206 bin varil ve haziran için günlük 188 bin varil üretim artışı kararı almıştı. Böylece nisan-haziran döneminde kağıt üzerinde günlük yaklaşık 600 bin varil üretim artışı yapılmış oldu.

Söz konusu ülkeler Nisan 2023'te duyurdukları günlük 1,65 milyon varillik gönüllü üretim kesintisini kademeli olarak geri alma süreci kapsamında üretimi artırıyor.

Körfez bölgesi üyelerdeki arz kesintisi

ABD ile İsrail'in İran'a yönelik 27 Şubat'ta başlattığı saldırıların ardından küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiğinin durması küresel petrol piyasasında arz krizine yol açtı. Bu süreçte, bazı kilit OPEC+ grubu üyesi ülkeler tam kapasite tedarik sağlayamadı. OPEC+ grubu açısından bu kriz BAE'nin 1 Mayıs'ta yaklaşık 60 yıl sonra OPEC'ten ayrılmasıyla daha da derinleşti.

OPEC'in son yayımlanan petrol piyasası raporuna göre, OPEC+ grubunun günlük ham petrol üretimi martta 34 milyon 929 bin varil, nisanda 33 milyon 190 bin varil olarak gerçekleşti. Bu miktar şubatta 42 milyon 772 bin varil olarak kayıtlara geçmişti.

Martta ABD/İsrail-İran Savaşı nedeniyle Körfez bölgesindeki OPEC+ grubu üyesi ülkelerin günlük ham petrol üretiminde şubat ayına göre sert düşüşler yaşandı. Irak'ta 2 milyon 509 bin varil, Suudi Arabistan'da 2 milyon 386 bin varil, BAE'de 1 milyon 527 bin varil, Kuveyt'te 1 milyon 422 bin varil, İran'da 176 bin varil ve Bahreyn'de 81 bin varil düzeyinde arz kaybı yaşandı.

Nisanda da benzer şekilde ham petrol arzındaki düşüşler devam etti. Günlük üretimin mart ayına göre en fazla Suudi Arabistan'da 958 bin varil, ardından Kuveyt'te 561 bin varil, Irak'ta 291 bin varil, İran'da 211 bin varil, Bahreyn'de 26 bin varil gerilediği görüldü. BAE ise 131 bin varille üretimde bir miktar toparlanma görülen tek ülke oldu.

Bölgede 8 Nisan'da sağlanan ateşkesten bu yana ABD ile İran arasında bir anlaşma sağlanacağına yönelik beklentiler sürerken, son günlerde ABD'nin İran’a yönelik yeni saldırılarının ardından dün Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapattığını açıklaması, halihazırda devam eden arz krizine ilişkin endişeleri artırdı.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'a yönelik başlatılan ek "meşru müdafaa" saldırılarının tamamlandığını açıklasa da uluslararası basında yer alan haberlere göre ABD Başkanı Donald Trump, İran'la anlaşmaya varılmaması halinde saldırıların "şiddetli" şekilde süreceğini bildirdi.

"Arzın normale dönmesi en az 2027'nin ilk çeyreğine kadar sürecektir"

Bağımsız petrol piyasası analisti Gaurav Sharma, AA muhabirine, OPEC+ grubunun Orta Doğu'daki bazı üyelerinin bölgedeki gelişmeler nedeniyle seyirci konumunda kaldığını söyledi.

Sharma, "Şu anda OPEC+ grubu ya da en azından grubun Orta Doğu'daki üyeleri, Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıkların petrol sevkiyatlarını zorlaştırdığı ve BAE'nin OPEC'ten ayrıldığını açıkladığı bir dönemde yalnızca seyirci konumunda. Burada amaç, İran savaşı sona erdikten sonra normalleşme süreci başlarsa, OPEC+ grubunun üretim hacmini artırmaya hazır olduğunu piyasaya göstermek." dedi.

ABD/İsrail-İran Savaşı'ndan bu yana açıklanan günlük yaklaşık 600 bin varil üretim artışının uygulanabilirliğine ilişkin ise Sharma, "Normalleşmenin büyük bir kısmı, ABD/İsrail-İran arasında barış sağlanmasına ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına bağlı. Ancak şunu belirtmek gerekir ki, yarın barış sağlansa bile, OPEC'e bağlı Orta Doğu tedarikçilerinden gelen arzın normale dönmesi en az 2027'nin ilk çeyreğine kadar sürecektir. Daha geniş kapsamlı OPEC+ bünyesinde ise kota veya üretim hacmine uyum büyük ölçüde sembolik kalmakta. Çünkü Kazakistan örneğinde olduğu gibi üretimi artırmakta hala zorluklarla karşılaşılmakta." değerlendirmesinde bulundu.

OPEC+ grubu üretim kararlarının petrol fiyatlarına etkisine de değinen Sharma, "Bu karar kısa vadede pek bir fark yaratmayacak, ancak Orta Doğu'da barış sağlanırsa 2027'de önemli sonuçlar doğurabilir. Piyasadaki durum, OPEC+ grubu ve BAE gibi eski üyelerin de ABD, Kanada, Brezilya, Norveç ve Guyana'ya dahil olarak küresel petrol piyasasına daha yüksek miktarda petrol sürmesiyle yeniden arz fazlasına dönebilir." ifadelerini kullandı.

"Kararın fiziksel etkisi neredeyse sıfır olacaktır"

Norveç merkezli araştırma kuruluşu Rystad Energy Jeopolitik Analiz Başkanı Jorge Leon da "Hürmüz Boğazı kapalıyken, asıl mesele OPEC+ grubunun kağıt üzerindeki kotaları artırıp artırmaması değil, ilave varillerin gerçekten piyasaya ulaşıp ulaşamayacağı." dedi.

Leon, günlük 188 bin varillik üretim artışına devam etme kararının grubun gönüllü kesintilerin ilk aşamasını eylüle kadar, hatta daha erken bir tarihte geri almaya devam edeceğine işaret ettiğini belirterek, "Mevcut piyasa koşullarında bu kararın fiziksel etkisi neredeyse sıfır olacaktır." şeklinde konuştu.

Bunun sadece Körfez bölgesindeki ülkelere özgü bir ihracat sorunu olmadığının da altını çizen Leon, şunları kaydetti:

"Rusya da giderek artan bir baskı altında. Yeni kotası günlük yaklaşık 9,82 milyon varile çıkacak olsa da, ülke mayıs ayında yalnızca günlük yaklaşık 9,2 milyon varil üretim yaptı. Bunda petrol altyapısına yönelik artan dron saldırıları da etkili. Yeni kotanın günlük yaklaşık 600 bin varil altında kalan bu üretim açığı, hem altyapıya yönelik saldırıların oluşturduğu hasarı hem de mevcut çatışmadan önce başlayan yapısal üretim kapasitesindeki yıpranmayı yansıtıyor. Son artış, OPEC+ hedefleri ile Rusya'nın fiili üretim kapasitesi arasındaki farkın daha da açığa çıkmasına yol açacaktır."

Orta Doğu'daki gerginliklerin petrol fiyatlarını yukarı taşımasıyla enflasyonist baskılar ekonomiler üzerinde olumsuz etkiler oluştururken Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla yaşanan tedarik sıkıntıları, şirketlerin ekonomik aktivitesini olumsuz şekilde etkilerken ülkeler üzerinde büyümeye yönelik risklerin artmasına neden oldu.

ABD/İsrail-İran Savaşı başladığında çatışmaların kısa süreceğine ilişkin beklentiler, Avrupa'nın ekonomik görünümüne ilişkin öngörüleri fazla etkilememiş hatta bölgede büyümenin enflasyonun önüne geçebileceği tahmin edilmişti.

Ancak çatışmaların şiddetlenmesi ve savaşın beklenenden daha uzun süreceğine ilişkin endişeler ve enerji fiyatlarından kaynaklı enflasyonist baskıların artması özellikle Avro Bölgesi'nde stagflasyon endişelerinin artmasına neden oldu.

Makroekonomik verilere bakıldığında, Avro Bölgesi'nde enflasyon, mayısta yüzde 3,2 artarak Avrupa Merkez Bankasının (ECB) yüzde 2 enflasyon hedefinin çok üzerinde yer aldı. Bölgede yılın 1. çeyreğine ilişkin gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), önceki çeyreğe göre yüzde 0,1 azaldı. Bölgede perakende satışlar ise nisanda aylık bazda yüzde 0,4 azaldı.

Savaş kaynaklı ekonomik etkiler en fazla Alman ekonomisinde görüldü.

Almanya'da nisan ayına ilişkin sanayi üretimi yıllık bazda yüzde 0,5 azaldı. Ülkede, nisan ayına ilişkin fabrika siparişleri aylık bazda yüzde 3,8 gerilerken yıllık yüzde 1,6 ile ılımlı bir artış kaydetti.

Söz konusu verilerle Alman ekonomisinin 2. çeyrekte daralmaya gidebileceğine dair tahminler öne çıkıyor. Ülkede özellikle otomotiv endüstrisinde görülen sıkıntılar ön planda. Ülkede perakende satışlar nisanda aylık yüzde 0,3, yıllık yüzde 2,7 azaldı.

Öte yandan ECB’nin bugünkü toplantısında faiz artırımına kesin gözüyle bakılırken bankanın faiz indirim beklentileri 2027 mart ayından yılın ortalarına ötelendi. ECB’nin yeni ekonomik projeksiyonlarında büyüme ve enflasyonda aşağı yönlü revizyonlar yapması bekleniyor.

Diğer taraftan piyasalarda Avrupa’da ekonomik aktivitenin zaten kötü olduğu, bu sebepten dolayı faiz artırımı için erken olabileceğine yönelik görüşler de öne çıkıyor.

"Risklerin varlığına rağmen tam anlamıyla bir stagflasyon ilan etmek için henüz erken"

Kuveyt Türk Yatırım Araştırma Direktörü Kutay Gözgör, Avro Bölgesi ekonomisinin yılın ilk çeyreğinde daralması ve lokomotif konumundaki Almanya sanayisinde yaşanan ivme kaybının, büyüme dinamiklerinin zayıfladığına işaret ettiğini belirtti.

Diğer taraftan nisan ayında enflasyonun yüzde 3 seviyesine tırmanması ve mayıs öncü verilerinde yüzde 3,2'ye yükselerek artış eğilimini sürdürmesinin, tipik bir arz şoku tablosunu gözler önüne serdiğini söyleyen Gözgör, AB Komisyonu'nun büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etmesinin de bu yapısal yavaşlamanın resmi makamlarca kabul edildiğini gösterdiğini kaydetti.

Gözgör, şu değerlendirmeleri yaptı:

"Ancak makroekonomik dengeler açısından bakıldığında, risklerin varlığına rağmen tam anlamıyla bir stagflasyon ilan etmek için henüz erken. Bölgede istihdam piyasasının dayanıklılığını koruması ve işsizlik oranlarında kitlesel bir bozulma yaşanmaması, ekonomiyi en kötü senaryodan koruyan en önemli kalkandır. Riskler masada güçlü bir şekilde kalmaya devam etse de mevcut durum, kalıcı bir ekonomik çöküşten ziyade dış şokların tetiklediği geçici bir dengelenme süreci olarak da okunabilir."

"Bölge ekonomisi stagflasyonist bir baskı hissediyor fakat bu sarmaldan çıkabilir"

Kutay Gözgör, mevcut konjonktürde yaşanan gelişmeleri, klasik ve derin bir stagflasyonun doğrudan başlangıcı olarak tanımlamak yerine çok güçlü bir "uyarı sinyali" veya öncü dalga olarak değerlendirmenin daha isabetli olacağını bildirdi.

Büyümenin negatife dönmesi ve sanayi üretiminin gerilemesinin maliyet enflasyonu ile birleştiğinde stagflasyonun teorik zeminini hazırladığına dikkati çeken Gözgör, "Yine de bu durumun kalıcı bir karaktere bürünmesi, enerji krizinin derinleşmesine ve şirketlerin üretim kapasitelerini uzun vadeli olarak düşürmelerine bağlıdır." dedi.

Gözgör, ekonomi yönetimlerinin elindeki mali ve küresel ticaret araçlarının, bu süreci yönetilebilir kılmak adına hala devreye sokulabileceğine değinerek, şunları kaydetti:

"Tüketici güvenindeki zayıflamaya karşın hizmet sektörünün belirli alanlarındaki canlılık, stagflasyon ayak seslerinin yapısal bir krize dönüşmesini engelleyebilecek tampon mekanizmalar sunuyor. Dolayısıyla bölge ekonomisi stagflasyonist bir baskı hissetmektedir fakat bu sarmaldan çıkış kapıları tamamen kapanmış değildir."

"Yılın geri kalanında sıkılaştırıcı adımlarına devam eden şahin bir ECB profili görebiliriz"

Kutay Gözgör, yıl sonuna kadar ECB'nin para politikası konumlanmasına ilişkin de değerlendirmelerde bulundu.

ECB'nin şu an para politikasında oldukça kritik bir ikilemle karşı karşıya bulunduğunu dile getiren Gözgör, bir yanda küçülen bir ekonomi verisi dururken diğer yanda Orta Doğu'daki jeopolitik risklerin tetiklediği enerji maliyetleri nedeniyle bankanın yüzde 2'lik orta vadeli hedefinden uzaklaşan bir enflasyon gerçeğine dikkati çekti.

Bu şokun talep kaynaklı değil arz kaynaklı olmasının, faiz silahının etkinliğini sınırlandırsa da bankanın kredibiliteyi koruma arzusunun öne çıktığını ifade eden Gözgör, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Piyasalardaki güncel fiyatlamalar ve vadeli kontratlar, enflasyon beklentilerindeki bozulmayı engellemek adına ECB'den yeni faiz artışlarının gelebileceğine yönelik beklentileri belirgin şekilde artırmış durumda. Ekonomideki yavaşlamaya rağmen enflasyonun mayıs ayında da yükselişini sürdürmesi, bankanın sıkı duruşu gevşetmesini imkansız kılıyor. Yılın geri kalanında, ekonomik büyümeyi ikinci plana atma pahasına fiyat istikrarına odaklanan, faiz artırım seçeneğini masada tutarak sıkılaştırıcı adımlarına devam eden şahin bir ECB profili görebiliriz."

Sektör, 2020'de yurt dışında yaklaşık 18 milyar dolar tutarında 386 proje yürüttü. Türk firmalarının yurt dışında üstlendiği projelerin tutarı 2021'de 32 milyar dolara çıktı. Söz konusu yılda 463 proje üstlenilirken elde edilen tutar, o dönemde ulaşılan en yüksek proje bedeli olarak hesaplandı.

Proje tutarı, Kovid-19 salgınının da etkisiyle 2022'de 20,1 milyar dolara gerilerken, proje sayısı 2021'e göre artış kaydetti. Söz konusu yılda proje sayısı 513 olarak kayıtlara geçti.

Yurt dışı müteahhitlik sektörünün 2023'te üstlendiği projelerin tutarı 28,8 milyar dolar, proje sayısı da 449 oldu. Sektörün 2024'te üstlendiği proje tutarı, küresel ekonomik sorunlar ve Rusya-Ukrayna savaşının etkisine rağmen 29,9 milyar doları buldu. Bu dönemde 386 proje üstlenildi.

Sektörün geçen yıl üstlendiği proje sayısı 309 olurken, bunların toplam bedeli 22,5 milyar dolar olarak belirlendi.

Türk müteahhitlik sektörü bu yılın mayıs sonuna kadar 15 ülkede tutarı 2,3 milyar dolar olan 40 proje üstlendi.

Sektör, 1972'den bu yana da 138 ülkede 562,6 milyar dolar tutarında 12 bin 901 proje yürüttü.

Sektörün üstlendiği işlerde ortalama proje bedelindeki seyir de dikkati çekti. Sektör, son olarak 2015'te 83,7 milyon dolarlık ortalama proje bedeline ulaşırken 2021'de bu rakam 69,1 milyon dolar oldu.

Ortalama proje değeri, 2022'de 39,2 milyon dolar, 2023'te 64,4 milyon dolar ve 2024'te 77,5 milyon dolar olarak hesaplandı. Bu değer, geçen yıl 72,9 milyon dolar olarak kayıtlara geçerken, bu yıl üstlenilen projelerde de ortalama tutar 59,2 milyon dolar olarak tespit edildi.

Projelerin yüzde 42,7'si Bağımsız Devletler Topluluğu'nda

Türk müteahhitleri, halihazırda Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT), Orta Doğu ve Afrika'da büyük projelere imza atıyor.

Bugüne kadar üstlenilen projelerin bölgesel dağılımında, yüzde 42,7'lik payla BDT ilk sırada yer aldı.

BDT'yi yüzde 25,4'lük payla Orta Doğu ülkeleri takip ederken, Afrika yüzde 18,1'lik pay ile üçüncü sırada dikkati çekti. Bu bölgeleri yüzde 10,4 ile Avrupa ve yüzde 2,6 ile Asya izledi.

Öte yandan, bugüne kadar en çok proje üstlenilen ilk 5 sektöre bakıldığında, "kara yolu, tünel ve köprüler" ilk sırada öne çıktı. Bu sektörün ardından, "konut ve rezidans projeleri", "enerji santralleri", "demir yolu projeleri" ve "ticaret merkezleri" geldi.

SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi Direktörü Alkım Bağ, Türkiye elektrik sektörünün dışa bağımlılığın azaltılması, iklim hedefleri ve teknolojik gelişmelerle birlikte hızlı bir değişim sürecinden geçtiğini söyledi.

Bu süreçte elektrifikasyonun hızlandırılması için değişken yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik sistemine güvenli entegrasyonunun önemine işaret eden Bağ, artan değişken üretimin ise elektrik sistemini daha dağıtık ve dijital bir yapıya dönüştürdüğünü, bunun da elektrik piyasalarının güvenilir ve uygun maliyetli elektriğe erişimdeki rolünü artırdığını dile getirdi.

Bağ, bölgeler arasında üretim, talep ve şebeke koşulları açısından farklar bulunduğunu, yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve batarya depolamanın artışıyla bu farkların belirginleşeceğini vurgulayarak, elektrik fiyatlarının bölge veya düğüm (trafo merkezi) bazında oluşmasını öngören konumsal fiyatlandırma yaklaşımlarına dikkati çekti.

Bu yaklaşımların 2035 yılı elektrik sistemi ve piyasa yapısına olası etkilerini ele aldıkları "Enerji Dönüşümünde Şebeke ve Piyasa Uyumu için Konumsal Marjinal Fiyatlama" başlıklı rapora değinen Bağ, konumsal detay sayesinde şebeke kısıtlarının ve bölgesel dinamiklerin fiyatlara yansıtılabildiğini ifade etti.

Bağ, "Böyle bir yaklaşım, elektrik sisteminin fiziksel gerçekleri ile piyasa sinyalleri arasındaki uyumu güçlendirerek hem sistem işletme verimliliğinin artmasını sağlar hem de yeni üretim yatırımlarının sistem açısından en yüksek faydayı sağlayacak lokasyonlarda geliştirilmesini teşvik eder." değerlendirmesinde bulundu.

"Uluslararası örnekler Türkiye için referans sağlıyor"

Bölgesel fiyatlandırma uygulamasında piyasanın her birinin kendi içinde fiyatlandırıldığı belirli sayıda bölgeye ayrıldığını, bölgeler arası fiyatların arz-talep dengesi ve iletim bağlantılarının kapasitesine göre farklılık gösterdiğini anlatan Bağ, "Bölgesel uzlaştırma yöntemi kullanan piyasalara örnek olarak Avustralya Ulusal Elektrik Piyasası (NEM) ve İtalya'nın yanı sıra Norveç, İsveç, Finlandiya, Danimarka ve Baltık ülkelerini kapsayan İskandinav NordPool sistemi verilebilir." dedi.

Bağ, konumsal çözünürlüğün en yüksek olduğu düğüm bazlı fiyatlandırma modelinde ise iletim şebekesindeki her bir düğüm (trafo merkezi) için fiyatların ayrı ayrı hesaplandığını, bu fiyatların üretim maliyetleriyle birlikte şebeke kısıtları ve kayıpları da yansıttığını belirterek, "Bu tasarım, Yeni Zelanda ve Singapur gibi ülkelerde ve ABD'deki neredeyse tüm organize elektrik piyasalarında kullanılıyor." bilgisini paylaştı.

Uluslararası deneyimlerin bölgesel ve düğüm bazlı fiyatlandırmanın işletme verimliliği, şebeke kısıtlarının yönetimi ve yatırım kararlarının sistem ihtiyaçlarıyla uyumu üzerinde olumlu etkiler sağlayabileceğini gösterdiğini kaydeden Bağ, bu tür mekanizmaların uygulandığı ülkelerde toplam sistem maliyetlerinde düşüş ve piyasa sinyallerinde güçlenme gözlemlendiğini söyledi.

Bağ, Türkiye'deki mevcut yapının, özellikle bölgesel fiyatlandırmaya geçiş için kurumsal ve teknik altyapı sunduğunu belirterek, "Uluslararası uygulamalar, Türkiye'nin elektrik piyasası tasarımının geleceğine ilişkin önemli referanslar ve öğrenme fırsatları sağlıyor. Ancak her ülkenin şebeke yapısı, üretim portföyü ve piyasa koşulları farklı olduğundan, olası reformların Türkiye'nin kendine özgü koşulları dikkate alınarak tasarlanması gerekiyor." diye konuştu.

Enerji dönüşümüne üç temel katkı

Konumsal marjinal fiyatlandırmanın Türkiye'nin enerji dönüşümünü destekleyecek stratejik bir mekanizma olarak da değerlendirilebileceğini dile getiren Bağ, "Uygun politika ve düzenlemelerle desteklendiğinde, yenilenebilir enerji entegrasyonunu kolaylaştırabilir, yatırım verimliliğini artırabilir ve bölgesel enerji işbirliklerini derinleştirebilir." dedi.

Bağ, şebeke kısıtları ve bölgesel koşulların fiyatlara yansımasıyla yenilenebilir enerji üretiminin sistem ihtiyaçlarıyla daha uyumlu hale gelebileceğini belirterek, "Böylece üretim kesintilerinin azaltılması, mevcut şebeke altyapısının daha verimli kullanılması ve sistem dengeleme maliyetlerinin düşürülmesi mümkün olabilir. Ayrıca konumsal verilerin yenilenebilir enerji planlama ve izin süreçlerine entegre edilmesiyle birlikte, yeni projelerin hem üretim potansiyelini hem de sistem değerini maksimize eden bölgelerde konumlandırılması sağlanabilecektir." ifadelerini kullandı.

Konumsal fiyatlandırma sonuçlarının uzun vadeli iletim ve üretim planlamasında karar destek aracı olarak da kullanılabileceğini vurgulayan Bağ, "Karar vericiler düğüm veya bölge bazlı fiyat projeksiyonlarını yatırım teşvik programlarına ve şebeke genişleme planlarına dahil edebilirler. Böylelikle, özel sektör yatırımcıları şebeke yeterliliğini destekleyen ve kısıtları azaltan bölgelere yönlendirilebilir. Piyasa sinyalleri ile altyapı planlaması arasındaki bu koordinasyon, geçiş sürecinin genel maliyet etkinliğini de önemli ölçüde artıracaktır." diye konuştu.

Bağ, bu yaklaşımın Türkiye'nin Avrupa elektrik piyasalarıyla entegrasyonu açısından da önemli fırsatlar sunabileceğine dikkati çekerek, "Özellikle sınır bölgelerinde oluşan fiyat sinyalleri, bölgesel ticaret mekanizmalarında referans olarak kullanılarak sınır ötesi elektrik ticaretinin ve bölgesel piyasa entegrasyonunun geliştirilmesine katkıda bulunabilir." değerlendirmesinde bulundu.

Özellikle İstanbul’un yeniden önemli bir biniş limanı olarak öne çıkması ve Ege limanlarının yoğun ilgi görmesi, Türkiye’nin Doğu Akdeniz kruvaziyer rotalarındaki stratejik rolünü daha da pekiştiriyor.

Sektör temsilcileri, güçlü rezervasyon performansı ve artan uluslararası talebin etkisiyle 2026 sezonunun hem Türkiye hem de İstanbul açısından önemli bir büyüme ve yatırım dönemi olacağını değerlendiriyor.

MSC Cruises Türkiye Ülke Müdürü Işın Hekimoğlu, yaptığı değerlendirmede, MSC Cruises olarak yaz ve kış sezonları boyunca kesintisiz olarak İstanbul, İzmir ve Kuşadası hareketli operasyonlarını artırmaya devam ettiklerini söyledi.

Hekimoğlu, 2026 sezonunu Türkiye kruvaziyer pazarı açısından son derece stratejik ve güçlü bir büyüme dönemi olarak değerlendirdiklerini belirterek, Türkiye’ye olan talebin yükselmesiyle birlikte bölgedeki kapasitelerini ve sefer çeşitliliklerini daha da geliştirmeyi hedeflediklerini aktardı.

İstanbul'un yeniden güçlü bir biniş limanı olarak konumlanmasının Kuşadası’nın ise en popüler limanlardan biri olmasının Doğu Akdeniz operasyonları açısından büyük önem taşıdığına işaret eden Hekimoğlu, "Şehrin merkezindeki limanlar aracılığıyla misafirlerimize biniş kolaylığı sağlayan bu limanlar sayesinde Türkiye’de kruvaziyer tatiline olan ilginin her yıl daha fazla arttığını görüyoruz." diye konuştu.

Hekimoğlu, doluluk oranları açısından oldukça pozitif bir tablo öngördüklerini anımsatarak, "Özellikle Doğu Akdeniz rotalarında yüksek doluluk seviyelerine ulaşmayı bekliyoruz. Türkiye’nin yeniden kruvaziyer haritasında güçlü bir şekilde konumlanması bu büyümeyi destekleyen en önemli faktörlerden biri." değerlendirmesinde bulundu.

"Türkiye hareketli çıkışlı seferlere yönelik ciddi bir uluslararası talep mevcut"

Işın Hekimoğlu, Avrupa, Orta Doğu ve Amerika pazarlarından Türkiye hareketli çıkış seferlerine yönelik ciddi bir uluslararası talebin mevcut olduğuna dikkati çekti.

Bu sezon hedeflerinin kruvaziyer seyahatinin alternatif tatil seçeneklerine kıyasla ne kadar uygun fiyatlı, biniş limanları sayesinde kolayca erişilebilir bir keşif yolculuğu olduğunu vurgulamak olduğunu kaydeden Hekimoğlu, "Böylece her geçen gün artan Türk misafir sayımızı daha da büyütmek ve limanlarımızı Doğu Akdeniz programlarının en önemli merkezlerinden biri haline getirmeyi hedefliyoruz." ifadelerini kullandı.

Hekimoğlu, Türkiye'nin coğrafi avantajı, kültürel zenginliği ve güçlü hava yolu bağlantılarının büyümeyi destekleyen en önemli unsurlar arasında yer aldığına işaret ederek, "İstanbul, tarih, kültür, gastronomi ve ulaşım altyapısını bir arada sunabilen dünyadaki sayılı destinasyonlardan biri. Bu nedenle özellikle Avrupa ve uzun mesafe pazarlarında yeniden çok yüksek bir ilgi görüyor." diye konuştu.

Rezervasyon trendlerine bakıldığında 2026 sezonu için erken rezervasyon performansının oldukça güçlü ilerlediğine dikkati çeken Hekimoğlu, "Özellikle yaz sezonuna yönelik talepte ciddi bir ivme mevcut. Fakat diğer yandan mevsim fark etmeksizin kruvaziyer seyahatindeki yükseliş, durdurulamaz şekilde devam ediyor. Deneyim arayışında olan yeni nesil yolcular, kruvaziyer yolculuğunu sadece bir tatil değil, aynı zamanda çok destinasyonlu premium bir deneyim olarak görüyor." dedi.

"Her yıl 120 bin uluslararası kruvaziyer yolcusu limanlarımıza geliyor"

Celestyal Cruises Türkiye Direktörü Özgü Alnıtemiz de Türkiye limanlarına düzenli ve aralıksız olarak gelen kruvaziyer firması Celestyal'in bu yıl da aynı bağlılıkla programlarında Türkiye limanlarını konumlandırmaya devam ettiğini ifade etti.

Her yıl 140 ülkeden çoğunluğu Amerikalı, Avrupalı olmak üzere toplam 120 bin uluslararası kruvaziyer yolcusunun gemileriyle Türkiye limanlarına geldiğini kaydeden Alnıtemiz, "Ege programlarının vazgeçilmez durağı Kuşadası, yabancı misafirlerimizin buraya ilgisi yüksek. Kuşadası çıkışlı Yunan Adaları programlarımız ekim sonuna kadar sürecek." dedi.

Alnıtemiz, 2025'i rekor sayıda kruvaziyer gemisinin limanlara geldiği parlak bir yıl olarak yaşadıklarını dile getirerek, (Türkiye'de) bir önceki yıla kıyasla yüzde 15’lik artışla 2 milyon seviyesinin üzerinde uluslararası kruvaziyer yolcusunun limanlara geldiğini anımsattı.

"Türkiye, kruvaziyer pazarında fark yaratıyor"

Özgü Alnıtemiz, 2026 yılında da kruvaziyer yolcu sayısında sıçrayışın artarak devam edeceğini ifade ederek, özellikle pazara yeni oyuncuların girmesiyle sefer sayılarının arttığını, daha büyük kapasiteli gemilerin gelmesiyle yolcu sayılarının daha da artacağını söyledi.

Türkiye'nin kültürü, tarihi, doğası ile bir cazibe merkezi olduğunu, limanlarıyla da kruvaziyer pazarında fark yarattığına dikkati çeken Alnıtemiz, "Galataport’u düşünün, sadece modern yapısı ile değil konumuyla da çok cezbedici. Bu muhteşem coğrafyanın içine tarihin, kültürün içine iniyor kruvaziyer yolcuları. Yürüyerek dünyanın en güzel şehirlerinden birini keşfedebiliyorlar." değerlendirmesinde bulundu.

Alnıtemiz, bir kruvaziyer gemisinin tek seferde tek programında Türkiye’den birden çok limana uğradığını belirterek, şunları kaydetti:

"İstanbul’dan çıkıyor, İzmir’e Marmaris’e Bodrum’a uğruyor, tüm dünyadan kaliteli turisti limanlarımıza taşıyor. Sadece yolcular değil, gemilerin 3'te birini oluşturan uluslararası mürettebat da indikleri limanda döviz bırakıyor. Gidiyorlar ülkelerine anlatıyorlar. Kruvaziyerin ekonomimize sağladığı çarpan etki bu. Türkiye kruvaziyer pazarı küresel pazarda bir yıldız olarak parlıyor, daha çok sayıda dev gemi rotasını limanlarımıza çevirmeye devam edecektir."

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, Birliğin 2027 yılı bütçesinin yaklaşık 200 milyar avro olmasını teklif etti.

AB Komisyonu, 2027 yılı bütçe taslağı teklifini kamuoyuyla paylaştı.

Bütçede, Ukrayna'ya yönelik mali desteklerin sürdürülmesi, güvenlik ve savunma yatırımlarının yükseltilmesi, ekonomik rekabet gücünün artırılması ve göç yönetiminin desteklenmesi öncelikli alanlar arasında yer aldı.

Bütçe taslağında en büyük pay 75,8 milyar avroyla uyum, dayanıklılık ve değerler politikalarına ayrılırken, bunu 57,2 milyar avroyla doğal kaynaklar ve çevre, 21,9 milyar avroyla tek pazar, inovasyon ve dijital dönüşüm, 15,5 milyar avroyla komşuluk ve dış politika, 13,7 milyar avroyla Avrupa kamu yönetimi, 5,8 milyar avroyla göç ve sınır yönetimi ile 3,1 milyar avroyla güvenlik ve savunma alanları izledi. Ayrıca, Ukrayna Destek Kredisi için 1,15 milyar avro ve tematik özel araçlar için 5,9 milyar avro kaynak öngörüldü.

AB Komisyonunun hazırladığı taslak bütçe, bu aşamadan sonra AB Konseyi ve Avrupa Parlamentosu (AP) arasında yapılacak müzakerelerin ardından gerekli onayların alınmasıyla yürürlüğe girecek.

Bu arada, AB bütçesinde gelir kalemleri, büyük ölçüde üye ülkeler tarafından sağlanan kaynaklardan oluşuyor. AB bütçesinin denetimini, merkezi Lüksemburg'da bulunan Avrupa Sayıştayı yapıyor.

Buna göre, Amerikalı tüketicilerin yaşam maliyeti mayısta bir önceki aya kıyasla yüzde 0,5 yükseldi.

Piyasa beklentileri doğrultusunda yükselen TÜFE, nisanda yüzde 0,6 artmıştı.

Yıllık enflasyon 3 yılın en yüksek seviyesinde

Ülkede TÜFE mayısta yıllık bazda ise yüzde 4,2 arttı.

Art arda 3 ay hızlanan yıllık enflasyon, Nisan 2023'ten bu yana en yüksek seviyesini kaydetti.

Mayısta yıllık bazda da piyasa beklentileri dahilinde gerçekleşen enflasyon, nisanda yüzde 3,8 olmuştu.

Enerji maliyetleri enflasyonu körükledi

Enerji maliyetleri mayısta aylık yüzde 3,9 ve yıllık yüzde 23,5 arttı.

Böylece enerji endeksi, enflasyondaki aylık yükselişin yüzde 60'tan fazlasını oluşturdu.

Barınma maliyetleri mayısta aylık yüzde 0,3 ve yıllık yüzde 3,4 yükselirken, gıda endeksi aynı dönemde aylık yüzde 0,2 ve yıllık yüzde 3,1 arttı.

Çekirdek enflasyon aylık bazda beklentilerin altında

Değişken enerji ve gıda fiyatlarını içermeyen çekirdek TÜFE ise mayısta aylık yüzde 0,2 ve yıllık yüzde 2,9 arttı.

Çekirdek enflasyon aylık bazda yüzde 0,3 olan piyasa beklentilerinin altında kaydedilirken, yıllık bazda beklentilere paralel gerçekleşti.

Çekirdek TÜFE nisanda aylık yüzde 0,4 ve yıllık yüzde 2,8 artmıştı.

Buna göre, 6 Körfez ülkesinin çatışma öncesi toplam günlük arzı 24,2 milyon varil seviyesindeyken mevcut üretimin 12,4 milyon varile gerilediği kaydedildi.

Kuruluş, arz kayıplarının ülke bazlı etkilerine de yer verirken, Suudi Arabistan'da günlük yaklaşık 3,8 milyon varillik arzın etkilenmesinin toplam kesintilerin yaklaşık yüzde 32'sine karşılık geldiğini belirtti. Buna rağmen yüksek petrol fiyatları ve Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı üzerinden Yenbu Limanı'na yapılan sevkiyatlar sayesinde ülkenin ihracat gelirlerinin martta 24,6 milyar dolara ulaşarak 2022'den bu yana en yüksek seviyesini gördüğü aktarıldı.

Irak'ta da güneydeki büyük sahaların büyük ölçüde Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan deniz yolu ihracatına bağımlı olması nedeniyle günlük yaklaşık 2,8 milyon varillik arzın etkilendiği belirtildi. Ülkenin şubatta 6,8 milyar dolar olan ihracat gelirlerinin nisanda 1 milyar dolara gerilediği ifade edildi.

Kuveyt'in günlük arz kaybının ise yaklaşık 2 milyon varil seviyesinde hesaplandığı bildirildi.

Ayrıca, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin düşük seviyelerde seyrettiği kaydedildi. 27 Şubat'ta günlük yaklaşık 120 gemi olan geçiş trafiğinin martta 5-10 gemiye kadar gerilediği, nisan-mayıs döneminde ise çatışma öncesi seviyelerin yüzde 20 altında kaldığı belirtildi.

Kuruluş, Suudi Arabistan'daki Yenbu ile Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki (BAE) Füceyre limanlarının alternatif çıkış rotaları olarak öne çıktığını ancak Hürmüz Boğazı'nın yerini tam anlamıyla dolduramadığını kaydetti.

Kademeli toparlanma beklentisi

Rystad Energy, üretim ve ticaret akışlarında toparlanmanın ani bir artış yerine "S-eğrisi" şeklinde kademeli bir süreç izleyeceğini öngördü. Tankerlerin yeniden konumlandırılmasının sürecin ilk darboğazını oluşturacağı, Hürmüz Boğazı yeniden açılsa bile üretim ve lojistik akışın normale dönmesinin 2-3 hafta gecikmeli gerçekleşeceği ifade edildi.

Kaybedilen hacimlerin yaklaşık yüzde 85'inin ekime kadar geri kazanılabileceği, tam normalleşmenin ise Irak ve Kuveyt'teki üretim sahalarındaki kısıtlar nedeniyle Ocak 2027'yi bulabileceği tahmin edildi.

Kuruluş, yıl sonuna kadar kümülatif arz kaybının iyimser senaryoda dahi 2 milyar varile ulaşacağını tahmin etti.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Rystad Energy Orta Doğu ve Kuzey Afrika Araştırma Direktörü Aditya Saraswat, şunları kaydetti:

"Kümülatif kayıplar 1 milyar varile ulaştı ve haziranda dar kapsamlı bir ABD-İran anlaşması ile temmuz ortasından itibaren Hürmüz Boğazı'nın kademeli olarak yeniden açılacağını varsayan 'temel senaryo' altında bile yıl sonuna kadar bu miktarın iki katına çıkması bekleniyor. Çatışmanın devam ettiği her ay kümülatif kayıplara kabaca 350 milyon varil ekliyor. Özellikle Irak ve Kuveyt'teki eski sahaların yeniden üretime geçme sürelerinin piyasa beklentilerinden daha uzun olması nedeniyle bu kayıpların bir kısmının asla geri dönmeyeceği düşünülüyor. Altı Körfez üreticisinde günlük 11,8 milyon varillik üretimin durması, bu çatışmayı modern petrol döneminin en şiddetli arz kesintisi haline getirdi."

Küresel LNG ticareti, Avrupa talebindeki güçlü toparlanma ve Atlantik Havzası'ndaki yeni arz dalgasıyla piyasanın yeniden şekillenmesiyle 2025'te bir önceki yıla göre yüzde 5 artarak 428 milyon tona yükseldi.

Avrupa'nın LNG ithalatı 2025'te önceki yıla göre yüzde 29 artışla 126 milyon tona ulaşarak LNG ticaretinde büyümenin ana motoru oldu. Orta Doğu ve Afrika'nın ithalatı ise bir önceki yıla göre yüzde 69 artarak 18,2 milyon tona ulaştı. Söz konusu dönemde Asya'nın yıllık ithalatı yüzde 4 düşerek 271 milyon tona geriledi. Kuzey ve Güney Amerika'nın ithalatı da 2025'te bir önceki yıla göre yüzde 17 azalışla 12,3 milyon tona düştü.

Küresel LNG ithalatında, talebin yüzde 63'ünü Asya, yüzde 30'unu Avrupa, yüzde 4'ünü Orta Doğu ve Afrika, yüzde 3'ünü ise Güney ve Kuzey Amerika bölgeleri oluşturdu.

Avrupa'nın LNG ithalatı, boru gazı tedarikindeki azalma, düşük depolama seviyeleri ve elektrik sektöründeki yüksek talepten kaynaklı olarak, LNG'nin birincil gaz kaynağı olma rolünün güçlenmesiyle geçen yıl 28 milyon ton arttı. Orta Doğu ve Afrika, büyük ölçüde Mısır'ın LNG ithalatına hızlı dönüşünün etkisiyle en hızlı büyümeyi kaydetti.

Asya'da ise LNG ithalatı 2025'te 11 milyon ton azaldı. Söz konusu gerilemede Çin kaynaklı etkenler öne çıktı. Çin'in Rusya'dan artan boru gazı ithalatı ve yerel üretimdeki yükselişin etkisiyle LNG ithalatı geçen yıl bir önceki yıla göre yüzde 15 düştü. Japonya'da LNG ithalatı yüzde 0,5, Hindistan'da yüzde 6,3 azalırken Güney Kore'de yüzde 4 arttı.

Amerika kıtasındaki ithalat, hidroelektrik enerjideki toparlanma ve boru hattı gazı mevcudiyetinin LNG ihtiyacını azaltmasıyla geriledi. Tedarikte büyümeye, Plaquemines LNG ve Corpus Christi Aşama 3 projelerinin devreye girmesiyle ihracatta büyük artış yakalayan ABD öncülük ederken Kanada, Moritanya, Senegal'deki projelerden de piyasaya yeni arzlar eklendi.

Küresel sıvılaştırma ve yeniden gazlaştırma kapasitesi büyümeyi sürdürdü

Küresel sıvılaştırma kapasitesi 2025'te 3 yeni tesis ve bir kapasite artışıyla toplam 524 milyon tona ulaşırken, yeniden gazlaştırma kapasitesi de 9 yeni terminalin faaliyete geçmesiyle 1 milyar 247 milyon tona yükseldi.

Yeni terminaller, kapasite artırımları, yeniden işletmeye almalar ve FSRU (Yüzer Depolama ve Yeniden Gazlaştırma Ünitesi) kurulumları Asya, Avrupa ve Orta Doğu'da piyasa büyümesini destekledi.

Terminal işletmecileri de hizmetlerini gemi yakıtı ikmali, bio-LNG, yeniden sıvılaştırma ve küçük ölçekli LNG dağıtımını kapsayacak şekilde giderek çeşitlendirirken özellikle ABD'de yeni projelere yönelik nihai yatırım kararları hız kazandı.

Küresel LNG taşıma filosu yüzde 8 büyüdü

Rapora göre, LNG gemi inşa sektörü 2024'te 67 gemilik teslimat performansının üzerine çıkarak 2025'te ortalama taşıma kapasitesi 175 bin 586 metreküp olan 79 yeni LNG taşıma gemisini denizlerle buluşturdu.

Bu yoğun teslimat trafiğiyle birlikte küresel filodaki gemi sayısı 2025'te bir önceki yıla göre yüzde 8,8 büyüme kaydederek 899 gemiye ulaştı.

Bununla birlikte filonun LNG taşıma kapasitesi de geçen yıl sonu itibarıyla 136 milyon metreküpe yükselirken aktif filo kapasitesi ise 131 milyon metreküpe ulaştı.

Küresel LNG filosu, 54 FSRU gemisiyle 30 bin metreküp kapasiteli 82 gemiyi de kapsıyor.

Söz konusu ihracattan 59 milyon 878 bin 937 dolar kazanç sağlandığını belirten Kuzuoğlu, bölgeden bu dönem 13 ülkeye Türk somonu dış satımı yapıldığını ifade etti.

Kuzuoğlu, Doğu Karadeniz'den ocak-mayıs döneminde yapılan Türk somonu ihracatında Rusya'nın ilk sırada yer aldığına işaret ederek, "Rusya'ya bu dönem 35 milyon 271 bin 343 dolarlık ihracat gerçekleştirildi. Rusya'yı 19 milyon 95 bin 959 dolarla Belarus ile 2 milyon 992 bin 477 dolarla Japonya takip etti." dedi.

Bölge ihracatının yüzde 75'inin Trabzon'dan gerçekleştirildiğini vurgulayan Kuzuoğlu, kentten söz konusu dönemde 12 ülkeye 6 bin 418 ton Türk somonu ihraç edildiğini aktardı.

Kuzuoğlu, söz konusu ihracattan 44 milyon 834 bin 826 dolar kazanç elde edildiğini, Rusya, Belarus ve Vietnam'ın Trabzon'dan en fazla Türk somonu dış satımı yapılan 3 ülke olduğunu kaydetti.

Türk somonundan beklentilerinin yüksek olduğunun altını çizen Kuzuoğlu, "Bölge ihracatımızda geçen yılın aynı dönemine göre hem miktar hem de değer bazında yüzde 6 artış yaşandı. Trabzon ihracatımızda da hem miktar hem de değer bazında bu artış yüzde 10 oldu. İhracatı daha da artırmak için özveriyle çalışıyoruz." diye konuştu.

Kuzuoğlu, Türk somonu ihracatının ilerleyen günlerde çok daha iyi seviyelere gelmesini beklediklerini sözlerine ekledi.

Hürmüz Boğazı yakınlarında ABD'ye ait bir Apache helikopterinin düşürülmesinin ardından taraflar arasındaki tansiyon yeniden yükselirken, bu gelişmeler piyasalarda fiyatlamaları daha da zorlaştırıyor.

Dün ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın son saldırılarına karşılık verileceğini açıklaması piyasalarda yeni bir satış baskısı oluşturdu. Bu açıklamanın kısa süre içinde sahada askeri adımlarla desteklenmesi, Orta Doğu'da zaten kırılgan olan ateşkes sürecine ilişkin endişeleri derinleştirdi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), misilleme kapsamında Hürmüz Boğazı yakınlarındaki İran'a ait hava savunma sistemleri, yer kontrol istasyonları ve gözetleme radar tesislerinin vurulduğunu açıkladı. CENTCOM, ABD'ye ait helikopterin düşürülmesine yanıt olarak başlatılan operasyonların tamamlandığını da bildirdi.

Analistler, yarı iletken ve teknoloji hisselerine ilginin devam ettiğinin altını çizerken, yapay zeka tarafında son kullanıcıların bu hizmetleri pahalı bulduğuna ilişkin analizlerin şirket değerlemelerine yönelik endişeleri yeniden öne çıkardığını kaydetti.

Bu durumun yatırımcıları temkinli kalmaya yönelten bir başka unsur olduğunu ifade eden analistler, yapay zeka alanında fiyat-maliyet tartışmalarının bir süre daha gündemdeki yerini koruyabileceğini aktardı.

Dikkatler ABD'nin enflasyon verilerinde

Öte yandan savaşın gölgesinde gözler ABD'de açıklanacak mayıs ayı enflasyon verilerine çevrildi.

Piyasa beklentileri, mayıs ayında ABD'de Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE) aylık bazda yüzde 0,5, yıllık bazda yüzde 4,2 artacağı yönünde şekilleniyor.

Analistler, geçen aya ilişkin yıllık enflasyon tahminlerinin Nisan 2023’ten bu yana en güçlü hızlanmaya işaret ettiğini belirtirken, söz konusu verilerde Orta Doğu'daki gerilimlerin etkisiyle artan enerji maliyetlerinin ülkedeki fiyat artışlarına etkisinin dikkatle inceleneceğini bildirdi.

Buna ek olarak enflasyon verileri, ABD Merkez Bankasının (Fed) gelecek dönemde atacağı politika adımlarına yönelik önemli sinyaller verecek.

Makroekonomik veri tarafında da ABD'nin dış ticaret açığı nisanda aylık yüzde 1,2 azalışla 55,9 milyar dolara gerileyerek piyasa beklentilerinin altında gerçekleşti.

ABD'de ikinci el konut satışları ise mayısta yüzde 3,2 artarak piyasa beklentilerinin üzerine çıktı.

Bu gelişmelerin ışığında ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,55 seviyesindeki yatay seyrini korurken, dolar endeksi yüzde 0,1 düşüşle 99,9'da bulunuyor.

Orta Doğu'daki gerilimlerin enflasyon risklerini canlı tutmasıyla altının ons fiyatı yeni işlem gününde yüzde 2 düşüşle 4 bin 174 dolardan alıcı buluyor. Brent petrolün varil fiyatı ise yüzde 0,1 artışla 91,2 dolarda işlem görüyor.

Analistler, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve OPEC dışı bazı üretici ülkelerden oluşan OPEC+ grubu üyesi 7 ülkenin temmuzda petrol üretimini günlük 188 bin varil artırması kararı almasının arz endişelerini sınırladığını kaydetti.

Kurumsal tarafta çip şirketlerinden Marvell Technology'nin hisseleri yüzde 7,6, Qualcomm'un hisseleri yüzde 5,7, AMD'nin hisseleri yüzde 3 ve Intel'in hisseleri yüzde 2,1 değer kaybetti.

Söz konusu gelişmelerle S&P 500 endeksi yüzde 0,26, Nasdaq endeksi yüzde 0,97 düşerken, Dow Jones endeksi yüzde 0,17 yükseldi. ABD'de endeks vadeli kontratlar güne negatif başladı.

Avrupa borsaları karışık seyretti

Avrupa borsalarında dün karışık bir seyir izlenirken, Orta Doğu'daki gelişmeler ve yapay zeka şirketlerinin değerlemelerine ilişkin soru işaretleri bölge piyasalarının yönü üzerinde etkili oldu.

Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, ABD ve İsrail'in İran'a saldırılarıyla başlayan savaşta "kırılgan duraksama" yaşandığını belirterek, "Tam ölçekli savaşa geri dönülmesi tüm bölge için son derece ağır bedel doğuracaktır." dedi.

Öte yandan AB, teknoloji şirketi Meta'nın rakip yapay zeka asistanlarının WhatsApp'a erişimini engellemesinin rekabete zarar verebileceği gerekçesiyle, şirketin bu hizmetlere yeniden ücretsiz erişim sağlamasını istedi.

Dün açıklanan verilere göre, Almanya'da sanayi üretimi nisanda bir önceki aya göre yüzde 0,4 artış gösterdi.

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings ise ABD/İsrail-İran Savaşı'nın etkileri nedeniyle bu yıla ilişkin küresel ekonomi sektör görünümünü "nötr"den "kötüleşiyor" seviyesine düşürdü.

Avrupa Merkez Bankasının (ECB) yarınki toplantısı yatırımcıların odağında yer alıyor. Para piyasalarındaki fiyatlamalarda bankanın faiz artırımına kesin gözüyle bakılıyor.

Bu gelişmelerle İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 1,41 ve Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 0,75 düşerken, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,05 ve İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,11 yükseldi. Avrupa'da endeks vadeli kontratlar güne karışık seyirle başladı.

Asya borsaları negatif seyrediyor

Mevcut gelişmelerle Asya borsalarında satıcılı bir görünüm hakim olurken, Japonya ve Çin'de açıklanan enflasyon verileri fiyatlamalar üzerinde etkili oluyor.

Buna göre, Çin'de açıklanan makroekonomik verilere göre ülkede yıllık enflasyon mayıs ayında yüzde 1,2, çekirdek enflasyon ise yıllık bazda yüzde 1,1 ile tahminlerin altında kaldı. Ülkede üretici enflasyonu yüzde 3,9 ile öngörülere paralel gerçekleşirken, önceki aya göre hızlanmaya işaret etti.

Japonya'da üretici fiyatları ise beklentilerin üzerinde artış göstermeye devam etti. Ülkede Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE), mayısta aylık bazda yüzde 0,9, yıllık bazda yüzde 6,3 artış göstererek tahminleri aştı.

Analistler, Asya'nın en büyük iki ekonomisinde enflasyon ve deflasyon risklerinin sürdüğünü belirterek, Japonya'da enflasyonun beklentileri aşmasının, yıl sonuna kadar toplam iki faiz artışı beklenen Japonya Merkez Bankasını (BoJ) daha fazla sıkılaşma adımı atmaya zorlayabileceğini aktardı.

Çin'de deflasyon risklerinin, Orta Doğu'daki gerilimlerin etkisiyle yükselen enerji maliyetleri nedeniyle teknik olarak azaldığını belirten analistler, ülkedeki fiyat artışlarının güçlü talep kaynaklı olmamasının sağlıklı bir görünüme işaret etmediğini söyledi.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 2,4, Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 6,3, Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 1 ve Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 1,3 düştü.

BIST 100 endeksi günü düşüşle kapattı

Dün satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,86 değer kaybederek 13.741,89 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,06 geriledi.

Dolar/TL dünü 46,1240'tan tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın hemen üzerinde 46,1330'dan işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde veri gündeminin sakin olduğunu, yurt dışında ABD'de enflasyon ve federal bütçe dengesinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 13.600 ve 13.500 puanın destek, 13.900 ve 14.000 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Küresel Rüzgar Enerjisi Konseyi (GWEC) tarafından hazırlanan "2026 Küresel Deniz Üstü Rüzgar" raporuna göre, yeni kapasite ilavesi bir önceki yıla göre yüzde 16 arttı.

Artış büyüklüğü geçen yıl deniz üstü rüzgar enerjisi tarihinde yeni kurulumlar açısından üçüncü en yüksek yıl olarak kayıtlara geçti.

Geçen yıl dünya genelinde 9,3 gigavat yeni deniz üstü rüzgar enerjisi kapasitesi elektrik şebekesine bağlandı. Böylece toplam kurulu deniz üstü rüzgar enerjisi kapasitesi, 2025 sonunda 92,5 gigavata ulaştı.

Çin, deniz üstü rüzgar kapasitesinde açık ara lider

Rapora göre, Çin, üst üste sekizinci defa dünyanın en fazla yeni deniz üstü rüzgar enerjisi kurulumu gerçekleştiren ülkesi oldu.

Ülkede devreye alınan 6,6 gigavatlık yeni kapasiteyle toplam deniz üstü rüzgar enerjisi kapasitesi aynı dönemde 48,4 gigavata ulaştı.

Çin'de 2021'den bu yana uygulanan elektrik alım garantisi tarifelerinin (feed-in tariffs) sona ermesinden bu yana, deniz üstü rüzgar enerjisi piyasasının gelişimi "şebeke paritesi (grid parity)" mekanizmasıyla destekleniyor. Karasal rüzgar enerjisinde olduğu gibi, şebeke paritesi de geçen yıl yerini piyasa odaklı yenilenebilir enerji fiyatlandırma sistemine bıraktı.

Geçen yılki 6,6 gigavatlık yeni deniz üstü rüzgar enerjisi kapasitesinin şebekeye bağlanmasıyla, Çin'de kurulumlar açısından 2025 ikinci en yüksek yıl olarak kayıtlara geçti. Buna rağmen yeni kapasite ilaveleri beklentilerin altında kaldı.

Avrupa'da geçen yıl 2 gigavat deniz üstü rüzgar devreye girdi

Avrupa, geçen yıl 3 farklı pazarda yer alan 5 rüzgar santralinden yaklaşık 2 gigavat yeni deniz üstü rüzgar enerjisi kapasitesini devreye aldı.

Bu miktar, dünya genelinde şebekeye bağlanan deniz üstü rüzgar enerjisi kapasitesinin yaklaşık beşte birine karşılık geldi.

Öte yandan Amerika kıtasında işletmedeki deniz üstü rüzgar enerjisi santraline sahip tek ülke olma özelliğini sürdüren ABD'de, 806 megavat kapasiteli Vineyard Wind 1 projesinin devreye alınması gecikmeli olarak gerçekleşti.

Proje, ABD İçişleri Bakanlığına bağlı Okyanus Enerjisi Yönetim Bürosu'nun (BOEM) geçen yıl aralık ayında ulusal güvenlik gerekçesiyle verdiği iş durdurma kararı nedeniyle 2026'nın ilk çeyreğine ertelenmişti. Rapora göre, gecikmeye rağmen proje yakın zamanda faaliyete geçti.

Türkiye, Avrupa Yatırım Bankasından (AYB) yeşil dönüşüm hedefleri doğrultusunda 200 milyon avro kaynak temin etti.

Hazine ve Maliye Bakanlığından edindiği bilgiye göre, Türkiye'nin uygun koşullu dış finansman temin çalışmaları sürüyor.

Bu kapsamda, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası AŞ (TKYB) aracılığıyla sürdürülebilir sanayi yatırımlarına 100 milyon avro, Türkiye İhracat Kredi Bankası AŞ (Türk Eximbank) aracılığıyla da Türk ihracatçıların yeşil finansman projelerine 100 milyon avro kaynak sağlanacak.

Türkiye'nin küresel iklim hedefleri ve yeşil büyüme vizyonu doğrultusunda temin edilen finansmanla reel sektörün ve ihracatçıların yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ile yeşil ve sürdürülebilir sanayi alanlarındaki yatırımlarının desteklenmesi hedefleniyor.

Söz konusu kredilerle birlikte bu yıl sağlanan uygun koşullu dış finansman tutarı 4,9 milyar dolara ulaştı.

"Türkiye'ye destek artarak devam ediyor"

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek konuya ilişkin değerlendirmesinde, AYB ile yakın işbirliği sonucu Türkiye'nin kalkınma odaklı projelerine yönelik desteğin artarak devam ettiğini belirtti.

Bakan Şimşek, Avrupa Birliği (AB) ile ilişkilere dikkati çekerek, şunları kaydetti:

"Ülkemizin AB ile olan ilişkilerindeki pozitif ivmenin olumlu etkileri, dış finansman alanında somut olarak görülmeye başlandı. Bu çerçevede, AYB ülkemizin kalkınma önceliklerine destek vermek amacıyla uygun koşullu finansman olanaklarını 2023 yılında deprem sonrası imar çalışmaları için verilen kredi hariç olmak üzere 8 yıl aradan sonra tekrar harekete geçirdi."

CXMT'ye bağlı iştiraki Changxin Xinju'nun yüzde 30'una sahip olduğu özel yatırım fonunda, Guangdong merkezli fon şirketi Dongguan Trust'ın yüzde 29,4, Şanghay yerel yönetimine bağlı Shanghai SSCI yatırım fonu yüzde 20, Alibaba'nın bağlı iştiraki Hangzhou Haoyue yüzde 10,2 ve çip donanımları üreticisi Advanced Micro-Fabrication Equipment (AMEC) yüzde 7,7 paya sahip bulunuyor.

Özel yatırım fonunun, çip sektöründe kısa vadeli girişim sermayesi ile finanse edilmesi mümkün olmayan derin teknolojik araştırma geliştirme faaliyetleri için uzun vadeli sermaye desteği sağlaması amaçlanıyor.

Araştırma ve geliştirmeye odaklı sermaye fonunun kurulması, Çin'in ABD'nin ihracat ve yatırım kısıtlamalarına karşı çip sektöründeki kendine yeterliliği geliştirme hedefinin uzantısı olarak görülüyor.

Çin hükümeti de son yıllarda ileri teknoloji çip üretiminin kamuya ait yatırım fonları ve halka arz gibi araçlarla uzun dönemli finanse edilmesini destekliyor.

Kurum, savaşın yayılma etkilerini yansıtacak şekilde 5 bölgesel sektör görünümünü de "nötr"den kötüleşiyor" seviyesine aşağı yönlü revize etti. Görünümü iyileştirilen tek bölge, güçlü ihracatın büyümeyi desteklemesi nedeniyle "nötr" seviyesine yükseltilen Çin oldu. Ham petrol stokları, yerel rafineri kapasitesi ve çeşitli enerji kaynaklarının Çin'i enerji şokuna karşı koruması bekleniyor.

Öte yandan, yapay zeka bağlantılı güçlü ihracat, Asya-Pasifik bölgesindeki birçok ülkeyi destekliyor ancak bölge ekonomileri enerji yoğun yapıları ve Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen petrol ve doğal gaz ithalatına bağımlılıkları nedeniyle kırılgan durumda bulunuyor.

Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinin çoğu, alternatif ihracat kanallarıyla desteklenen güçlü bilançoları veya ilave destek alma potansiyelleri sayesinde avantajlı konumda yer alıyor. Bununla birlikte, çatışmanın güvenlik ve iş ortamı üzerindeki etkilerinin kalıcı olacağı tahmin ediliyor.

Doğu Avrupa'da ise Rusya-Ukrayna savaşı, ABD ve diğer NATO üyeleri arasındaki gerilimler nedeniyle jeopolitik riskler yüksek kalmaya devam ediyor.

Analize göre, yükselen enerji fiyatları, gelişmiş ekonomilerde büyüme ve enflasyon görünümünü olumsuz etkilerken, kamu maliyesi üzerindeki baskıları da artırıyor.

ABD-İran savaşının hızlı bir şekilde sona ermesi halinde küresel sektör görünümü yeniden "nötr" seviyesine dönebilir.

Bölge ekonomilerinden gelen yavaşlama sinyalleri ile yükselen enflasyon risklerinin aynı anda gündemde olması, Avrupa Merkez Bankasının (ECB) para politikası kararlarını daha zorlu bir ortamda almak durumunda kalacağına işaret ediyor.

Para piyasalarındaki fiyatlamalarda bankanın perşembe günkü toplantısında 3 temel faiz oranında 25 baz puanlık artışa gidebileceğine kesin gözüyle bakılırken yıl sonuna kadar ilave iki "şahin" adım daha atacağı tahmin ediliyor.

Analistler, büyüme görünümündeki zayıflama ve fiyat baskıları arasında sıkışan ECB'nin gelecek dönemde enflasyon-resesyon ikilemiyle karşı karşıya kalabileceğini belirtti.

"2027'nin ilk ve ikinci çeyreğinde birer faiz indirimi bekliyoruz"

ABN AMRO Hollanda ve Avro Bölgesi Kıdemli Ekonomisti Jan-Paul van de Kerke,  ECB'nin sıkılaşma eğilimine geçtiğini belirterek "Haziran ile temmuz toplantılarında faiz artırımlarının devam etmesini, mevduat faizinin yüzde 2,50 seviyesine yükselmesini bekliyoruz. Lagarde’ın kendisi de haziran ayının politika ayarlaması için uygun bir dönem olduğuna dair güçlü bir sinyal verdi." dedi.

Sıkılaşma eğiliminin, son dönemde uzun vadeli enflasyon beklentilerindeki artışla da desteklendiğini ifade eden Kerke, nihayetinde, enflasyonda ikincil etkilerin sınırlı kalacağını ve 2027'nin başlarına gelindiğinde ECB'nin enflasyon görünümüne yeterince güven duyarak faizleri kademeli şekilde nötr politika seviyesine geri çekebileceğini öngördüklerini kaydetti.

Kerke, "2027’nin ilk ve ikinci çeyreğinde birer faiz indirimi bekliyoruz. Bu indirimlerle birlikte mevduat faizinin tekrar yüzde 2 seviyesine gerilemesini tahmin ediyoruz." ifadesini kullandı.

"Yıl genelinde 3. faiz artışı ihtimali düşük"

Commerzbank Kıdemli Ekonomisti Marco Wagner, ECB'nin bu hafta yapacağı toplantıda temel faiz oranlarını artırmasının beklendiğini belirtti.

Söz konusu enflasyon riskleriyle eylül ayına kadar 25 baz puanlık faiz artışının daha gelmesinin muhtemel olduğunu belirten Wagner, "Ancak piyasaların şu anda fiyatladığı şekilde yıl sonuna doğru 3. faiz artışı ihtimalinin düşük olduğu değerlendiriliyor." dedi.

Wagner, Avro Bölgesi'nde enflasyonun yüzde 3,2'ye yükselmesi ve özellikle çekirdek enflasyonun sürpriz şekilde yüzde 2,5'e çıkmasıyla ECB'nin şahin adım atacağı ihtimallerinin arttığını kaydetti.

"Enflasyon tahminlerimiz artık ECB’nin olumsuz senaryosuna yakın"

Rabobank ECB ve Avro Bölgesi Makro Strateji Başkanı Elwin de Groot ise kendi enflasyon tahminlerinin, ECB'nin enflasyon projeksiyonlarını belirgin şekilde yukarı revize edeceğini gösterirken büyümenin de banka yetkililerinin martta öngördüğünden daha zayıf olabileceğine işaret ettiğine dikkati çekti.

Bu nedenle ECB’nin risk yönetimi amaçlı birkaç faiz artışına gitmesini beklediklerini aktaran Groot, tam kapsamlı faiz artırım döngüsü öngörmediklerini dile getirdi.

Aynı zamanda modellemelerin ekonomik büyümenin de önemli ölçüde daha düşük olacağını gösterdiğini ifade eden Groot, Hürmüz Boğazı'na ilişkin güncellenen zamanlama doğrultusunda daha güçlü bir stagflasyonist şok öngördüklerini belirtti.

Groot, "Enflasyon tahminlerimiz artık ECB’nin olumsuz senaryosuna yakın, hatta bazı noktalarda hafifçe üzerinde seyrediyor." dedi.

Natixis Avrupa Makro Araştırmalar Başkanı Alain Durre de ECB'nin politika faizlerini 25 baz puan artıracağı öngörüsünde bulundu.

Durre, "ECB Başkanı Christine Lagarde'ın uzun süreli bir faiz artırımı döngüsü beklentilerini tetiklemekten kaçınmasını, verilere dayalı ve toplantıdan toplantıya değişen ECB'nin politika yaklaşımını güçlendirmek için bundan sonraki faiz patikası konusunda ılımlı bir güvercin tonu benimsemesini bekliyoruz." ifadelerini kullandı.

Mevcut enerji fiyat şokunun geçici niteliği ve zayıf büyüme ivmesinin, ECB'yi ihtiyatlı bir faiz artırım yaklaşımına yönlendireceği öngörüsünde bulunan Durre, mevcut zayıf ekonomik büyüme ivmesi göz önüne alındığında, bu tedbir amaçlı faiz artırımının uzun süreli bir artırım döngüsüne yol açmayacağını söyledi.

Durre, "Öte yandan, Hürmüz Boğazı ablukasının süresine bağlı olarak, temmuzda yüzde 35 olasılıkla ya da eylül ayında yüzde 55 olasılıkla ikinci bir faiz artırımı mümkün olabilir." diye konuştu.

Oxford Enerji Çalışmaları Enstitüsünün "AB'nin depoları yeniden doldurmak için ne kadar LNG'ye ihtiyacı var?" başlıklı çalışmasından derlediği verilere göre, AB'nin gaz depolarındaki toplam gaz miktarı 1 Mayıs itibarıyla geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 17,1 azaldı.

Depolardaki gaz miktarı 1 Mayıs'ta 35 milyar metreküp seviyesinde gerçekleşirken, bu miktar geçen yıl aynı tarihte 42,2 milyar metreküp olarak kayıtlara geçmişti.

Geçen yıl 1 Mayıs-1 Kasım döneminde depolara 46,5 milyar metreküp gaz ilave edilmiş ve toplam stok 88,6 milyar metreküpe ulaşmıştı. Bu yıl aynı miktarda gaz depolansa dahi toplam stokun geçen yılın gerisinde kalacağı ve 81,5 milyar metreküp seviyesinde olacağı hesaplanıyor.

Geçen yılki seviyenin yakalanabilmesi için ise bu yıl 1 Mayıs-1 Kasım döneminde yaklaşık 53,6 milyar metreküp ilave gazın depolanması gerekiyor.

Katar ve BAE kaynaklı kayıp diğer arzlarla dengelenmeye çalışılıyor

Rapora göre, Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması halinde küresel LNG piyasasında Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) kaynaklı aylık yaklaşık 8,6 milyar metreküp, mayıs-ekim döneminde ise 51,5 milyar metreküplük arz kaybı oluşuyor.

Bu kaybın, başta ABD, Kanada ve Rusya olmak üzere Hürmüz dışındaki üretici ülkelerden gelen arz artışıyla kısmen dengelenmeye çalışıldığı belirtilirken, mayıs-ekim döneminde küresel LNG arzında yaklaşık 26 milyar metreküplük ilave kapasite beklendiği ifade edildi.

Öte yandan, Çin, Güney Kore ve Japonya başta olmak üzere Asya piyasalarında talebin zayıflaması Avrupa için sınırlı rahatlama sağlasa da Avrupa'ya yönlendirilebilecek LNG miktarının normal beklentilerin aylık ortalama 2 milyar metreküp altında kalacağı hesaplanıyor.

Boru hattı gazındaki artış Avrupa'ya avantaj sağlıyor

Avrupa açısından olumlu gelişmeler arasında yerli üretim ve boru hattı ithalatındaki artış öne çıkıyor.

Norveç ve Kuzey Afrika'dan, özellikle de Cezayir'den gelen boru hattı gaz arzının mayıs-ekim döneminde geçen yıla kıyasla 3,1 milyar metreküp artacağı öngörülüyor.

Kış sezonunun ardından Ukrayna'nın Avrupa'dan gaz ithalatını büyük ölçüde durdurması nedeniyle Avrupa'nın birlik dışına yaptığı yeniden ihracatın (re-export) azalması da depolama sürecine katkı sağladı.

Bu gelişmeyle Avrupa'nın yaklaşık 2,9 milyar metreküplük ilave gazı kendi tüketimi ve depoları için kullanabileceği belirtilirken, boru hattı arzındaki artış ve yeniden ihracattaki azalışın toplamda yaklaşık 6 milyar metreküplük ek avantaj oluşturduğu hesaplanıyor.

Depolarda yüzde 90 hedefi risk altında

AB'nin üye ülkeler için 1 Kasım itibarıyla belirlediği yasal doğal gaz depo doluluk hedefi yüzde 90 seviyesinde bulunuyor. Toplam 106,8 milyar metreküplük depolama kapasitesi dikkate alındığında bu hedef yaklaşık 96,1 milyar metreküpe karşılık geliyor.

Ancak Oxford Enerji Çalışmaları Enstitüsünün temel senaryosuna göre, Hürmüz Boğazı çevresindeki kesintilerin ekim sonuna kadar sürmesi ve küresel LNG piyasasındaki sıkışıklığın devam etmesi halinde Avrupa'nın 1 Kasım itibarıyla ancak yüzde 70 doluluk seviyesine, yani yaklaşık 74,3 milyar metreküp stoka ulaşabileceği öngörülüyor.

Avrupa ekonomisinde belirgin bir yavaşlama ve doğal gaz talebinde güçlü düşüş yaşanması halinde doluluk oranının yüzde 80 seviyesine çıkma ihtimali bulunsa da mayıs ayına ilişkin öncü veriler talepte düşüşten ziyade sınırlı artışa işaret ediyor. Bu nedenle Avrupa'nın kış dönemine yüzde 70 doluluk seviyesinde girme riskinin yüksek olduğu değerlendiriliyor.

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki Gümrük Birliği'nin iki ülke ekonomileri ve sanayileri arasında çok güçlü, yakın bağlar oluşturması ve karşılıklı entegrasyon, Türkiye ve Fransa'nın ilişkilerinin gelişmesine büyük katkı sağladı.

Türkiye, Fransa ile dış ticaret hacminin 2030'a doğru 30 milyar dolara çıkmasını hedefliyor.

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerinden derlediği bilgilere göre, Türkiye, Fransa'ya 4 milyar 340,5 milyon dolarla tüm zamanların en yüksek ocak-mayıs ihracatını yaptı.

Türkiye'nin Fransa'ya dış satımı, yılın 5 ayında geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 4,9 arttı. Türk ihracatçılar, Fransa'ya 2025 yılının ocak-mayıs döneminde 4 milyar 138,7 milyon dolarlık ihracat yapmıştı.

Fransa, ocak-mayıs döneminde Türkiye'nin en fazla dış satım yaptığı altıncı ülke oldu.

Aynı dönemde Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı ülkeler, 8,3 milyar dolarla Almanya, 5,7 milyar dolarla ABD ve Birleşik Krallık, 5,6 milyar dolarla İtalya ve 4,5 milyar dolarla İspanya olarak sıralandı.

Fransa'ya ihracatta lider otomotiv sektörü

Sektörler özelinde bakıldığında, yılın 5 ayında Fransa'ya en fazla ihracatı 2,1 milyar dolarla otomotiv endüstrisi yaptı.

Bu sektörü 321,8 milyon dolarla hazır giyim ve konfeksiyon, 308,8 milyon dolarla kimyevi maddeler ve mamulleri, 292,7 milyon dolarla elektrik ve elektronik, 276,3 milyon dolarla demir ve demir dışı metaller sektörleri takip etti.

Otomotiv sektörü Fransa'ya ihracat artışında da lider konumda. Sektörün bu ülkeye dış satımı yılın 5 ayında geçen yılın aynı dönemine göre 297,7 milyon dolar arttı. İhracat artışında bu sektörü 66,7 milyon dolarla gemi, yat ve hizmetleri, 50 milyon dolarla demir ve demir dışı metaller, 9,6 milyon dolarla mobilya, kağıt ve orman ürünleri ile madencilik ürünleri izledi.

Fransa'ya yılın 5 ayında gemi, yat ve hizmetleri sektörü 69,3 milyon dolarlık, mobilya, kağıt ve orman ürünleri sektörü 112,5 milyon dolarlık, madencilik ürünleri sektörü 60,4 milyon dolarlık ihracat yaptı.

İl bazında bakıldığında ise Fransa'ya İstanbul'dan ve Bursa'dan 1,1 milyar dolarlık, Kocaeli'den 586,2 milyon dolarlık, Sakarya'dan 374,7 milyon dolarlık ve İzmir'den 197,4 milyon dolarlık satış yapıldı.

TİM verilerine göre, bu yılın ocak-mayıs döneminde Fransa'ya en fazla ihracat (bin dolar) yapılan sektörler şöyle:

Mayısta 105,4 milyar dolar olan dış ticaret fazlası, nisandaki 84,8 milyar dolarlık fazlaya kıyasla belirgin artış kaydetti. Bu dönemde Çin'in en büyük ticaret ortaklarından ABD'ye ihracatı yüzde 35,4, Güneydoğu Asya Uluslar Birliğine (ASEAN) yüzde 7,6 ve Avrupa Birliği (AB) ülkelerine yüzde 24,3 arttı.

Çin'den ABD'ye yapılan ihracat 2021'den bu yana en hızlı artışını kaydetti

ING Group Çin Başekonomisti Lynn Song, yaptığı değerlendirmede ülkede dış ticaret dengesinin mayıs ayında son 4 ayın en yüksek seviyesine ulaştığını bildirdi.

İhracat büyümesinin ithalattan daha fazla olmasıyla birlikte, Çin'in mayıs ayı ticaret fazlasının 105,4 milyar dolar ile beklentileri aştığını söyleyen Song, "Bu, ocak ayından bu yana kaydedilen en yüksek aylık seviye oldu. Dış talep Çin'in en önemli itici güçlerinden biri olmaya devam ediyor. Bununla birlikte, iç talep geride kalmaya devam ediyor." ifadelerini kullandı.

Song, Çin'in ticaret hacminin teknoloji sektöründeki yükseliş ve ABD'deki toparlanma sayesinde tahminleri geride bıraktığını kaydetti.

Çin'in mayıs ayı ticaret verilerinin piyasa beklentilerini genel olarak geçtiğini belirten Song, özellikle ABD'ye yapılan sevkiyatların, baz etkisinden kaynaklanan güçlü bir sıçrama gösterdiğine dikkati çekti.

Song, dış talebin, bu yıl Çin'in en önemli büyüme motorlarından biri olmaya devam ettiğini söyleyerek "Ancak artan ithalat ilerleyen dönemlerde ticaret fazlasını azaltabilir. Çin'in ihracatı mayıs ayında yıllık bazda yüzde 19,3 arttı. Bu da nisan ayındaki yüzde 14,1'lik yıllık artıştan daha yüksek. Bu, piyasa tahminlerinden daha güçlü olmakla birlikte, tahminimizle de uyumlu." dedi.

Artışın, son 3 ayın en yüksek seviyesini işaret ettiğine ve yıl başından bu yana ihracat büyümesini yıllık bazda yüzde 15,5'e çıkardığını bildiren Song, mayısta ihracat destinasyonlarına bakıldığında, en önemli gelişmenin ABD'ye yapılan ihracatın yıllık bazda yüzde 35,4'e yükselerek 2021'den bu yana en yüksek büyüme seviyesine ulaşması olduğunu kaydetti.

"Çin'in büyük petrol rezervleri, ithalatı stratejik olarak ayarlama konusunda daha fazla esneklik sağlıyor"

Lynn Song, teknolojiye olan talebin ithalatı güçlü tuttuğunu, enerji sektörünün ise ilerleyen dönemde potansiyel bir faktör olabileceğini dile getirdi.

Çin'in ithalat büyümesinin enerji sektöründen ziyade teknoloji sektöründen kaynaklandığını aktaran Song, "Çin'in yüksek teknoloji ithalatı mayıs ayında yıllık bazda yüzde 46,8 artarken yarı iletken ithalatı yüzde 68 ve otomatik veri işleme makinesi ithalatı yüzde 80,1 yükseldi." dedi.

Song, Çin'in dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı olduğunu anımsatarak ABD/İsrail-İran Savaşı patlak verdiğinde nisan verilerinden başlayarak ithalat hacimlerinin keskin bir şekilde düştüğünü, ithalat değerlerinin ise daha yüksek fiyatlar nedeniyle sınırlı bir şekilde arttığını kaydetti.

Mayısta ham petrol ithalat hacimlerinin yıllık bazda yüzde 29 düştüğünü, ithalat değerlerinin ise yıllık bazda yüzde 10 arttığını söyleyen Song, şu değerlendirmeleri yaptı:

"Çin'in büyük petrol rezervleri, ithalatı stratejik olarak ayarlama konusunda daha fazla esneklik sağlıyor. Ancak Orta Doğu'da bir çözüm bulunamazsa ve arz kesintileri ve yüksek enerji fiyatları devam ederse, Çinli ithalatçıların piyasaya daha düzenli seviyelerde geri dönmesini beklemek makul olacaktır. Politika yapıcılar, enerji güvenliği nedenleriyle stratejik rezervlerin belirli bir noktanın ötesinde tükenmesine izin vermekten muhtemelen kaçınacaklardır."

Mikro ihracat, ağırlığı 600 kilogramı ve fatura değeri 30 bin avroyu geçmeyen yurt dışı satışlarının, geleneksel gümrük prosedürlerine takılmadan Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB) ile hızlı ve düşük maliyetle yapılması olarak uygulanıyor.

Bu kapsamda 2015 yılında 257 milyon dolar olan mikro ihracat değeri, 2025 sonu itibarıyla 2,25 milyar dolara ulaştı. Söz konusu dönemde en dikkati çeken büyüme Romanya pazarında gerçekleşti.

2024 yılında 5,1 milyon paket olan Romanya yönlü mikro ihracat trafiği, 2025 yılında yüzde 188 artışla 14,7 milyon adede yükseldi. Romanya'ya yapılan ihracatın finansal değeri ise yüzde 117'lik artışla 233,8 milyon dolara ulaştı.

Bu performansla Romanya, Azerbaycan ve Suudi Arabistan gibi geleneksel büyük pazarları geride bırakarak Türkiye'nin e-ihracattaki en stratejik merkezlerinden biri haline geldi.

Komşularla mikro ihracat trafiği

Yunanistan ve Bulgaristan gibi komşu ülkeler de performanslarıyla öne çıktı.

Yunanistan'a 2024'te gönderilen paket sayısı 301 bin iken 2025'te yüzde 1075 artışla 3,5 milyona yükseldi. Yunanistan'a yönelik mikro ihracatın finansal değeri yüzde 453 artarak 12,2 milyon dolardan 67,5 milyon dolara çıktı.

Benzer bir yükseliş Bulgaristan hattında da görüldü. Söz konusu ülkede 2024'te yalnızca 19 bin olan paket sayısı, 2025'in sonunda 1,6 milyona dayandı. Bulgaristan'a yapılan ihracatın değeri ise yaklaşık 5 kat artarak 33,7 milyon dolar olarak kayıtlara geçti.

ABD liderliğini korudu

ABD, Türkiye'nin mikro ihracatında 2024'teki liderliğini 2025'te de sürdürdü. Ancak ABD'nin gümrük muafiyet sınırlarına getirdiği kısıtlamalar tutarlara olumsuz yansıdı.

ABD'ye gönderilen paket sayısı geçen yıl 2024'e göre 4,1 milyona yükselse de ihracatın toplam tutarı 539 milyon dolardan 487 milyon dolara geriledi ve böylece yüzde 10'luk daralma yaşadı.

Türkiye'nin mikro ihracatta ana rotalarından biri olan Suudi Arabistan'a yönelik ihracatın değeri yüzde 61 azalarak 492 milyon dolardan 192 milyon dolara geriledi.

Hava yolundan kara yoluna geçiş ivmelendi

Maliyet yönetimi, e-ihracatta taşıma modellerinde de değişikliğe sebep oldu. 2024 yılında mikro ihracatın yüzde 88'ini sırtlayan hava yolu taşımacılığı, 2025'te yüzde 62'ye geriledi.

Bu dönemde kara yolu taşımacılığı (TIR-Kamyon), paket sayısındaki payını yüzde 11'den yüzde 37'e çıkararak hava yoluna en güçlü alternatif oldu.

Kara yolu üzerinden yapılan ihracatın değeri bir yılda 158 milyon dolardan 366 milyon dolara yükselerek e-ihracatın yeni "operasyonel motoru" haline geldi.

Uzman ekipler tarafından yürütülen çalışmalar, 5 gün kesintisiz sürdü. Gerçek yakıt yüklemesinin bire bir provası olan ve Nükleer Düzenleme Kurumunun (NDK) gözetimi altında uluslararası güvenlik gerekliliklerine uyumlu şekilde yürütülen operasyonla tesisin mekanik, hidrolik, termal sistemleri ile yapısal dayanıklılığı test edildi.

Temsili yakıt yükleme operasyonunun tamamlanmasının ardından reaktörün üst kısmına ait ekipmanların montaj çalışmalarına geçilecek. Bu çalışmaların tamamlanmasıyla 1. güç ünitesini devreye alma sürecindeki aşamalardan biri olan reaktör tesisinin soğuk ve sıcak testleri yapılacak.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, NSosyal hesabından yaptığı paylaşımda, Akkuyu NGS'nin 1. ünitesinde devreye alma takviminin en önemli aşamalarından birinin daha başarıyla tamamlandığını belirterek şunları kaydetti:

"Yıl sonuna kadar santralden ilk elektrik üretimini gerçekleştirerek Türkiye'nin nükleer enerjide yeni bir döneme geçmesini hedefliyoruz. Sıfır emisyonlu, kesintisiz ve çevre dostu nükleer enerjiyi, ülkemizin enerji sepetindeki en güçlü kaynaklardan biri haline getireceğiz. Bu güçlü vizyonla yalnızca Akkuyu ile kalmayarak Sinop ve Trakya'da planladığımız yeni santrallerin yanı sıra küçük modüler reaktörleri de üretim portföyümüze ekleyeceğiz. 2050 yılına kadar nükleer kapasitemizi 20 bin megavata ulaştırarak enerjide tam bağımsız Türkiye hedefine kararlılıkla yürüyeceğiz."

Son hazırlık adımlarından biri tamamlandı

Akkuyu Nükleer AŞ’den yapılan açıklamaya göre, işlem kapsamında, tasarım özellikleri, ağırlıkları ve boyutları gerçek nükleer yakıt demetleriyle tamamen aynı olan, ancak nükleer malzeme içermeyen 163 adet temsili yakıt demeti reaktöre sırasıyla yüklendi.

Akkuyu NGS'nin 1. güç ünitesi için kullanılan nükleer yakıt ve temsili nükleer yakıt demetleri Rosatom'un Yakıt Bölümü'ne bağlı tesiste üretildi.

Temsili yakıt demetlerinin yüklenmesi, reaktörün fiziksel devreye alma aşamasından önce gerçekleştirilecek soğuk ve sıcak testler öncesindeki son hazırlık adımlarından biri olma niteliğini taşıyor. Bu operasyon sayesinde, uzmanlar reaktör tesisinin hidrolik özelliklerini test etme ve yakıt yükleme makinesi kullanılarak gerçekleştirilecek taşıma ve yerine yerleştirme operasyonları uygulamalı olarak değerlendirme imkanı elde ediyor.

Rosatom açıklamasında görüşlerine yer verilen Akkuyu Nükleer AŞ Genel Müdürü Sergei Butckikh, temsili yakıt demetlerinin yüklenmesinin nükleer yakıt yükleme sürecine yönelik kapsamlı bir hazırlık ve test aşamasını temsil ettiğini belirterek, "Temsili demetler sayesinde, nükleer yakıtla ilgili işlemleri gerçek işletme koşullarına mümkün olduğunca yakın şartlarda test ediyor, ekipmanların ve personelin bir sonraki devreye alma aşamasına hazır olduğuna emin oluyoruz." ifadesini kullandı.

Buna göre, mayısta aylık en yüksek reel getiri, yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) ile indirgendiğinde yüzde 0,35, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ile indirgendiğinde ise yüzde 1,38 oranlarıyla mevduat faizinde görüldü.

Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde, yatırım araçlarından BIST 100 endeksi yüzde 0,31 ile yatırımcısına reel getiri sağlarken, avro yüzde 1,23, dolar yüzde 1,24, Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) yüzde 1,60 ve külçe altın yüzde 3,78 yatırımcısına kaybettirdi.

TÜFE ile indirgendiğinde ise BIST 100 endeksi yüzde 1,34 yatırımcısına reel getiri sağladı, avro yüzde 0,22, dolar yüzde 0,23, DİBS yüzde 0,59 ve külçe altın yüzde 2,79 yatırımcısına kayba yol açtı.

Mevduat faizi (brüt) üç aylık değerlendirmede Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 0,61, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 1,01 yatırımcısına en yüksek reel getiri sağlayan yatırım aracı olarak hesaplandı.

Aynı dönemde külçe altın Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 14,86, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 14,53 yatırımcısına en çok kaybettiren yatırım aracı oldu.

Altı aylık değerlendirmeye göre BIST 100 endeksi Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 15,37 TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 12,67 yatırımcısına en yüksek reel getiri sağlayan yatırım aracı olarak öne çıktı.

Dolar ise Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 6,49, TÜFE ile indirgendiğinde ise yüzde 8,68 oranlarında yatırımcısına en çok kaybettiren yatırım aracı olarak görüldü.

Yıllıkta en yüksek reel getiri külçe altında

Finansal yatırım araçları yıllık olarak değerlendirildiğinde külçe altın Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 26,18, TÜFE ile indirgendiğinde yüzde 22,68 oranlarında yatırımcısına en yüksek reel getiri sağlayan yatırım aracı oldu.

Yıllık değerlendirmede Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yatırım araçlarından BIST 100 endeksi yüzde 19,11, DİBS yüzde 7 ve mevduat faizi yüzde 2,9 oranlarında yatırımcısına reel getiri sağlarken, avro yüzde 5,91 ve dolar yüzde 9,18 yatırımcısına kaybettirdi.

TÜFE ile indirgendiğinde ise BIST 100 endeksi yüzde 15,81, DİBS yüzde 4,03 ve mevduat faizi (brüt) yüzde 0,05 yatırımcısına reel getiri sağlarken, avro yüzde 8,52 ve dolar yüzde 11,7 oranlarında yatırımcısının kayba uğramasına yol açtı.

ABD'li hava yolu şirketlerinin toplam yakıt harcaması nisanda yıllık bazda yüzde 78 artarak 6,5 milyar dolara yükseldi.

Buna göre, tarifeli sefer gerçekleştiren ABD'li hava yolu şirketlerinin toplam yakıt harcaması nisanda 6,47 milyar dolar olarak kaydedildi.

Söz konusu tutar, mart ayına göre yüzde 26,2, geçen yılın aynı ayına göre ise yüzde 78 arttı.

ABD'li hava yolu şirketleri nisanda toplam 1,57 milyar galon yakıt tüketti.

Yakıt tüketimi mart ayına kıyasla yüzde 2,6, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 0,2 azaldı.

Böylece, yakıt tüketimindeki düşüşe rağmen Orta Doğu'daki çatışmaların yol açtığı yakıt fiyatlarındaki artışın etkisiyle hava yolu şirketlerinin toplam yakıt harcamaları yükseldi.

Nisan ayında yakıtın galon başına maliyeti 4,11 dolar olarak gerçekleşirken, bu rakam mart ayına göre yüzde 29,6, geçen yılın aynı ayına göre ise yüzde 78,2 artış gösterdi.

API2 Rotterdam kömürü vadeli işlemler piyasası da ton başına 112 dolar seviyesinden kapattığı mayısın ardından bugün TSİ 16.10 itibarıyla 137,30 dolardan işlem görüyor.

Fiyatların yükselişinde, Endonezya'nın yeni ihracat kurallarının sevkiyatları geciktirmesi ve yaz mevsiminin başlamasıyla elektrik santrallerinde talebin artması etkili oluyor.

Kuzeydoğu Asya'da hava sıcaklıklarının yükselmesiyle Çin gibi büyük tüketicilerin klima kullanımının artması nedeniyle yaz aylarında kömür talebinde artış beklenmesi de fiyatları yükseltti.

Öte yandan Hürmüz Boğazı üzerindeki nakliye risklerinin artmasıyla doğal gazın elektrik üretimindeki maliyeti yükselirken, enerji yoğun endüstriler rotayı en hızlı alternatif olan kömüre çevirdi.

"Fosil yakıt ithalat faturamız son 100 günde 47 milyar avronun üzerinde arttı." diyen Hrncirova, alınan enerji miktarının aynı kalmasına rağmen yüksek bedel ödendiğini anlattı.

Hrncirova, Orta Doğu'da yaşananlara rağmen AB'nin enerji tedarikinde herhangi bir aksama yaşamadığını ve arz güvenliğinin sağlandığını ifade etti.

Enerji tedarikini çeşitlendirdiklerini, enerjide yenilenebilir kaynakların payını yükselttiklerini ve verimliliği artırdıklarını anlatan Hrncirova, "Elbette bir fiyat şoku yaşıyoruz. Bu bir sonuç." diye konuştu.

Hrncirova, enerji arzını sürekli olarak takip ettiklerini, üye ülkeler ve ilgili birimler arasında koordinasyonu artırdıklarını ve gerekirse daha fazla önlem almaya hazır olduklarını vurguladı.

Hürmüz’de çatışmaların uzaması durumunda gelecek haftalarda ve aylarda bazı zorluklarla karşılaşabileceklerini belirten Hrncirova, vatandaşlara ve şirketlere gerekli önlemler konusunda rehberlik sağladıklarını, ana görevleri olan koordinasyon rolünü yerine getirmeye devam ettiklerini ifade etti.

Hrncirova, AB petrol ve doğal gaz koordinasyon gruplarının yakında toplanarak durumu ve piyasaların tepkisini değerlendireceklerini sözlerine ekledi.

Bugün itibarıyla üreticilerden yaklaşık 149 bin ton yaş çay alındığı, mevcut stoğun 18 bin tona ulaştığına işaret edildi.

Alım süreçlerinin sürdürülebilir olması için tüm imkanların zorlanarak, 9 bin 250 ton olan günlük işleme kapasitesinin üzerinde üretim gerçekleştiği aktarılan açıklamada, "Günlük işleme kapasitelerinin programlarımız dahilinde hayata geçebilmesi için oluşturmuş olduğumuz ekiplerle 7 gün 24 saat esasına göre çalışma yürütüyoruz. Almış olduğumuz yaş çay miktarına ve elimizde işlenmeyi bekleyen stoklara göre zaman zaman alımlara ara vermek durumunda kalabilmekteyiz." ifadesi kullanıldı.

Uygulama ile yoğunluğun azaltılması, daha rahat bir ortamda alım gerçekleştirilmesi ve çayın kalitesinin korunmasının hedeflendiği belirtilerek, "Bu nedenlerle, stoklarımızda bekleyen yaş çayların işlenebilmesi ve sonrasında yaş çay alımlarımızın sağlıklı bir şekilde sürdürülebilmesi adına 9 Haziran Salı günü bir günlüğüne alımlarımıza ara vereceğiz." denildi.

ÇAYKUR'un her şart ve koşulda üreticilerin bahçelerinde bekleyen çayları almaya devam edeceği de kaydedildi.

Otomotiv endüstrisinin yılın 5 ayındaki ihracatı ise yüzde 2,6 artarak 17 milyar dolara ulaştı.

Mayıs ayında en büyük ürün grubu olan "tedarik endüstrisi" ihracatı yüzde 14 azalışla 1 milyar 215 milyon dolar olarak gerçekleşti.

"Binek otomobil" ihracatı yüzde 23 azalarak 1 milyar 13 milyon dolar, "eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlar" ihracatı yüzde 27 düşüşle 543 milyon dolar, "otobüs-minibüs-midibüs" ihracatı yüzde 2,5 düşüşle 269 milyon dolar oldu.

"Çekiciler" ihracatı ise yüzde 13 artışla 168 milyon dolara yükseldi.

Otomotiv sektörü ihracatında Almanya, 526 milyon dolarlık ihracat rakamıyla en fazla ihracat yapılan ülke konumunu sürdürürken, Fransa ise 452 milyon dolarlık dış satımla ikinci büyük pazar olarak kayıtlara geçti.

Mayıs ayında Avrupa Birliği ülkeleri yüzde 75 pay ve 2 milyar 453 milyon dolarla ülke grubu bazında ihracatta ilk sıradaki ağırlığını korudu.

AB ülkelerine yönelik ihracat bu dönemde yüzde 13 azaldı. Diğer Avrupa ülkeleri yüzde 9,5 payla ülke grupları arasında ikinci sırada yer alırken, mayıs ayında diğer Avrupa ülkelerine yüzde 42, Orta Doğu ülkelerine ise yüzde 26 ihracat düşüşü yaşandı.

Açıklamada değerlendirmesine yer verilen OİB Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Yazıcı, sektörel liderliğin sürdüğüne dikkati çekerek, "Mayıs ayında iş günü sayısının geçen yıla göre az olması ihracatımıza olumsuz yansıdı. İlk 10 pazarın 9'unda yaşanan düşüşlere karşı Fransa pazarındaki yüzde 18'lik büyüme ve ABD ile Norveç gibi stratejik pazarlardaki ürün bazlı yüksek oranlı artışlarımız önem taşıyor." ifadelerini kullandı.

Bu yıl forumun ana teması “Pragmatik diyalog-istikrarlı geleceğe giden yol” şeklinde belirlenirken Rusya, Batı yaptırımlarına rağmen uluslararası ekonomi sahnesinden çekilmediğini, Asya, Orta Doğu, Afrika ve Küresel Güney ile yeni bağlar kurduğunu göstermeye çalıştı.

Üst düzey açıklamalar, Rus ekonomisinin ilk yaptırım şokunu atlattığını fakat yeni büyüme döngüsü için faiz, iş gücü, bütçe ve teknoloji başlıklarında daha zor bir döneme girdiğini ortaya koydu.

6,6 trilyon rublelik anlaşmalar

SPIEF kapsamında toplam 1084 anlaşma imzalanırken anlaşmaların toplam değeri 6 trilyon 642 milyar rubleye (yaklaşık 89,5 milyar dolar) ulaştı. Böylece forum, Rusya açısından siyasi vitrin niteliğinin yanında yatırım ve bölgesel kalkınma projeleri için de önemini korudu.

Konuk ülkenin Suudi Arabistan seçilmesi dikkati çekti. Riyad'la diplomatik ilişkilerin 100'üncü yılına denk gelen bu yılki forum, Rusya'nın enerji piyasaları, yatırım fonları ve Orta Doğu sermayesiyle ilişkilerini daha görünür kılma çabasını yansıttı. Rusya ile Suudi Arabistan arasında forum kapsamında 30 işbirliği anlaşması imzalandı.

Forumda MAX ulusal mesajlaşma uygulaması üzerinden temassız ödeme hizmeti kurulması, Rusya'nın çeşitli bölgelerinde veri merkezi yatırımı ve çeşitli bölgesel altyapı projeleri de gündeme geldi.

Putin'den vergi ve bölgelere kalkınma mesajı

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in forumdaki konuşmasında iş dünyasının vergi yükü ve bölgelerin kalkınması başlıkları ön plana çıktı.

Putin, KDV ödeme yükümlülüğü için gelir eşiğinin düşürülmesinin ertelenmesini ve mevcut 20 milyon ruble seviyesinde sabitlenmesini önerdi. Söz konusu yaklaşım, ekonomistler tarafından küçük ve orta ölçekli işletmelerin artan maliyet baskısına karşı Kremlin'den gelen kısmi rahatlama sinyali şeklinde değerlendirildi.

Savaş harcamaları ve bütçe baskısının arttığı bir dönemde Putin'in iş dünyasına vergi eşiği üzerinden mesaj vermesi, Kremlin'in özel sektörü tamamen sıkıştırmak istemediğine işaret etti.

Putin ayrıca, bazı büyük şirketlerin ofislerinin Moskova'dan bölgelere taşınmasına ilişkin hazırlıklardan söz ederek bu adımın bölgelerde iş ortamını canlandırmak için gerekli olduğunu belirtti.

İç kaynak, verimlilik ve faiz baskısı

Rusya Maliye Bakanı Anton Siluanov, ülkenin dış borcunun halihazırda GSYH'nin yaklaşık yüzde 10'u seviyesinde bulunduğunu ancak yakın dönemde tamamen kapatılacağını söyledi. Siluanov'un emeklilik fonlarının uzun vadeli tasarruf sistemine aktarılmasına ilişkin planları teyit etmesi de ekonomi yönetiminin iç tasarrufları yatırım döngüsüne daha fazla dahil etmeye çalıştığını gösterdi.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak ise yeni büyüme denkleminde emek verimliliğinin artırılması, teknolojik dönüşüm, iş yapma koşullarının iyileştirilmesi ve iş gücü akışlarının yeniden yönlendirilmesi başlıklarını öne çıkardı. Novak'ın açıklamaları, SPIEF'te "ekonomi büyüyor mu?" sorusundan çok "bu büyüme hangi mekanizmayla sürecek?" sorusunu gündeme getirdi.

Forumun en dikkat çekici çıkışlarından biri Sber Üst Yöneticisi German Gref'ten geldi. Gref, Rus ekonomisinin önündeki temel engelleri "mahşerin dört atlısı"na benzeterek yüksek politika faizi, yüksek vergi yükü, güçlü ruble ve idari engellere işaret etti. Gref, yüzde 10-12 seviyesindeki politika faizini iş dünyası açısından "psikolojik eşik" şeklinde tanımladı.

Rusya Merkez Bankası enflasyon nedeniyle sıkı para politikasını korurken şirketler yatırım için daha düşük faiz talep ediyor. Güçlü ruble ise fiyat istikrarına katkı sağlasa da ihracatçıların gelirlerini baskılıyor. Söz konusu tablo, Rus ekonomisinde büyüme tartışmasının artık talep kadar verimlilik ve yatırım koşullarına da dayandığını gösteriyor.

"Ekonomik mucize" tartışması

Forumda Rus ekonomisine ilişkin iki ayrı anlatı aynı anda öne çıkarken Kremlin'e yakın isimler Rusya'nın Avrupa'dan daha hızlı büyüdüğünü vurguladı. Rusya Devlet Başkanlığı İdaresi Başkan Yardımcısı Maksim Oreşkin, Avrupa ekonomisinin üç yılda yüzde 3, Rus ekonomisinin ise aynı dönemde yüzde 10 büyüdüğünü belirterek, "ekonomide çöküş yok" mesajı verdi.

Öte yandan forumun genel ekonomik tartışmalarında 2024-2025 dönemindeki yüksek büyümenin kalıcılığına ilişkin daha temkinli bir ton hakimdi.

Rus basınındaki değerlendirmelerde, söz konusu dönemde "ekonomik mucize" yaratan sonucu doğuran mekanizmaların henüz sistemli bir modele dönüştürülemediği vurgulandı.

Uzmanlar, Rusya'nın yaptırımların ilk şokunu atlattığına, sanayi üretimi ve kamu harcamaları üzerinden güçlü büyüme yakaladığına ancak bu büyümenin kalıcı, özel sektör yatırımıyla desteklenen ve verimlilik artışına dayanan bir modele dönüşüp dönüşmeyeceği belirsizliğinin devam ettiğine işaret ediyor.

Rusya'da düşük işsizlik uzun süredir resmi açıklamalarda başarı göstergesi niteliği taşırken forumda bu başlık detaylı biçimde tartışıldı.

Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanı Maksim Reşetnikov, iş gücü piyasasındaki durumu "karmaşık" diye tanımlarken, mevcut işsizlik seviyesinin Rusya Merkez Bankasının faiz kararlarında hem sınırlayıcı hem de gösterge niteliği taşıdığını belirtti.

Yapay zeka forumun yeni vitrini

SPIEF 2026'nın önceki yıllara kıyasla en belirgin farklarından biri, yapay zekanın forum gündeminin merkezinde yer edinmesiydi.

Yüksek teknoloji ve yapay zeka başlığı ilk defa forumun panel başlıklarında bu seviyede yer alırken tartışmalarda yabancı yapay zekanın eğitim ve sağlık gibi kritik alanlarda yaratabileceği riskler gündeme geldi. Konuşmacılar, yasakçı yaklaşımın doğuracağı "dijitalleşmeden geri dönüş" tehlikesini de vurguladı.

Rusya için yapay zeka artık veri egemenliği, eğitim sistemi, sağlık altyapısı, finansal teknoloji ve savunma sanayisiyle bağlantılı stratejik alan niteliği taşırken Sber söz konusu alanda forumun en görünür aktörlerinden biri haline geldi.

Sber, yapay zeka, biyometri, yerel hesaplama ve dijital servisleri bir araya getiren "Neo" adlı ödeme terminalini tanıttı, ayrıca gerçek yapay zeka görevleri için geliştirilen evrensel optik hesaplayıcıyı sundu.

Sber'in yapay zeka adımları, Rusya'da bankacılık sektörünün teknoloji altyapısı ve yapay zeka ekosistemi inşasında da rol üstlendiğini gösterirken Batı teknolojilerine erişimin kısıtlandığı koşullarda Rus bankalarının rolü stratejik anlam kazanıyor.

Forumda büyük dil modellerinin altyapı maliyeti, veri depolama kapasitesi, enerji ve su tüketimi gibi başlıkların da tartışılması dikkati çekti. Yapay zekanın Rusya açısından yazılım geliştirme meselesini aşarak elektrik üretimi, veri merkezi yatırımları ve donanım kapasitesi meselesine dönüştüğü ortaya kondu.

Batı'ya kapı tamamen kapanmadı

SPIEF'in son yıllardaki temel mesajlarından biri, Rusya'nın Batı dışı dünya ile ilişkilerini derinleştirdiği yönündeydi. Bu yıl da Asya, Afrika, Orta Doğu ve Küresel Güney'den katılım forumun dış politika zeminini belirledi.

Foruma 10 yıl sonra ilk kez resmi bir ABD delegasyonu katılırken Rus yetkililer bu katılımı "diyaloğun yavaş yavaş yeniden kurulması" şeklinde yorumladı.

Rusya'nın yaptırımlar altında ekonomik çöküş yaşamadığını gösterdiği forumda, mevcut büyüme dinamiklerinin sınırları da daha açık biçimde tartışıldı.

Bu doğrultuda, mikro ihracat portföyüne yeni dahil olan medikal ve lüks tüketim ürünleri, paket başına sağlanan döviz girdisinde yüksek seviyelere ulaşıyor.

Medikal ürünler, hazır giyimi 26'ya katladı

Rapora göre, 2024 yılı verilerinde ilk 20 ürün grubu arasında yer almayan "ortopedik cihazlar, işitme cihazları ve protezler", 2025 yılında listeye 15. sıradan giriş yaptı. Bu gruptaki ürünler, paket başına sağlanan 738,31 dolarlık birim kıymetle, finansal zirveye yerleşti.

Mikro ihracatın önemli kalemlerinden olan "kadın dokuma giyim" kategorisinde paket başına düşen değer 28,38 dolar olarak kaydedilirken medikal cihazlar, sağladığı birim gelirle hazır giyimi yaklaşık 26'ya katladı.

Lojistik maliyetlere karşı "değer odaklı" model

Küresel e-ticaret pazarında artan navlun fiyatları ve korumacı gümrük politikaları, Türk girişimcisini "hacim odaklı" modelden, "değer odaklı" modele yönlendirdi.

Raporda, ortopedik cihazların yanı sıra "değerli mücevherat" grubunun da paket başına 284,62 dolarlık birim kıymetiyle, üst sıralardaki yerini koruduğu görüldü. Medikal cihazlar ve lüks aksesuarlar gibi hacmi küçük (düşük desili) ancak birim fiyatı yüksek ürünlerin, lojistik maliyetlerin toplam satış bedeli içindeki payını minimize ettiği dikkati çekiyor. Bu durum, Türk ihracatçısının küresel rekabette kar marjlarını korumasını sağlıyor.

Ucuz ürün" yerine "kaliteli ve yüksek teknolojili ürün"

2024 yılında listenin üst sıralarında yer alan ancak "ağır ve hacimli" olmaları nedeniyle yüksek lojistik maliyeti yaratan çelik mutfak eşyaları ile bazı elektrikli ev aletleri, 2025'te ilk 20 listesinin dışına çıktı. Bu kalemlerin yerini, teknolojik niteliği yüksek, standart paketleme ölçülerine uygun ve kargo uçağında az yer kaplayan "vitamin takviyeleri, gıda müstahzarları" ve "saat aksamları" gibi ürün grupları aldı.

Raporda yer alan temel çıkarımlara göre, Türkiye'nin e-ihracat vizyonu, düşük bedelli tekil siparişlerin yurt dışı depolarda toplanması ve medikal cihazlar gibi yüksek marjlı ürünlerin payının artırılması üzerine kurgulanıyor. Birim kıymetlerin medikal cihazlarda 730 dolar, mücevheratta 280 dolar bandına yerleşmesi, Türkiye'nin e-ihracatta "ucuz ürün" yerine "kaliteli ve yüksek teknolojili ürün" merkezine dönüşmesine yardımcı oluyor.

Deniz, kum, güneş destinasyonunun yanı sıra binlerce yıllık geçmişe sahip antik kentleri, doğal güzellikleri, hizmet kalitesiyle turizmde ön plana çıkan kentin, kruvaziyer turizmindeki payı da artıyor.

Bavul taşımadan, otel değiştirmeden birden fazla şehri, ülkeyi gezebilme imkanı sunan ve içinde havuzları, spa tesisleri, eğlence alanları, restoranları barındıran lüks gemiler, Antalya Limanı'na demirlemeye başladı.

Yıl başından bu yana 6 kruvaziyeri ağırlayan Antalya, son olarak Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu tarafından işletilen Malta bayraklı "Aroya"ya ev sahipliği yaptı.

Antalya büyük gemilerin rotasına girdi

QTerminals Antalya Limanı Genel Müdürü Hüseyin Sipahioğlu, limandaki kruvaziyer trafiğinin yaz döneminde daha da artacağını söyledi.

Antalya Valisi Hulusi Şahin'in öncülüğünde QTerminals Antalya ile Antalya Serbest Bölge Kurucu ve İşleticisi AŞ (ASBAŞ) arasında imzalanan işbirliği protokolü ile QTerminals Antalya Limanı'na ait 9 numaralı rıhtım ile ASBAŞ'a ait 10 numaralı rıhtımın, Liman Başkanlığının onayıyla ortak kullanıma açıldığını belirten Sipahioğlu, bu sayede büyük kruvaziyerleri de ağırlamaya başladıklarını bildirdi.

Sipahioğlu, martta gelen 294 metre uzunluğundaki Malta bayraklı "Celebrity Infinity" ile geçen hafta gelen 335,2 metre uzunluğundaki Malta bayraklı "Aroya" gemilerinin 9 ve 10 numaralı rıhtımlara başarılı bir şekilde yanaştığını kaydetti.

Temmuz, ekim ve kasım aylarında planlanan seferlerin olduğunu dile getiren Sipahioğlu, "Aroya gemisi, 10 kez daha Antalya'ya gelecek, bunun dışında 16 gemi daha var, 26 yapıyor. Yıl sonunda bu rakam 30-35'i bulabilir." dedi.

Gemi seferleriyle şehre gelen ziyaretçi sayısının artmasını beklediklerini anlatan Sipahioğlu, bu hareketliliğin özellikle esnaf, turizm işletmeleri ve şehir içi taşımacılık sektörü için önemli ekonomik katkı olacağını ifade etti.

Hüseyin Sipahioğlu, Antalya'nın Akdeniz'in önde gelen kruvaziyer liman şehirlerinden birisi olması için önemli çalışmalar yaptıklarını belirterek, "Gemi-kıyı konteyner vinçleri alacağız, konteyner rakamlarını artıracağız. Derinleştirme yapacağız. Direkt seferler olan büyük hatları limanımıza kazandırmaya çalışacağız." diye konuştu.

Küresel piyasalar, Orta Doğu'da çatışmaların yeniden alevlenmesiyle haftaya satış baskısı altında başladı.

Bölgede 8 Nisan'da sağlanan ateşkes sonrasında görece sakin seyreden gerilim, İsrail ve İran'ın karşılıklı saldırılarıyla yeniden tırmandı. İsrail, Tahran yönetiminin balistik füze saldırılarının ardından İran'daki bazı hedeflere yönelik misilleme amaçlı hava operasyonları düzenlediğini duyurdu.

ABD cephesinden şu ana kadar doğrudan askeri müdahaleye ilişkin somut bir saldırı haberi gelmezken, çatışmaların ağırlıklı olarak İsrail ile İran arasında yoğunlaştığı görüldü.

Söz konusu gerilimle birlikte petrol fiyatları yükselişe geçti. Brent petrolün varil fiyatı haftanın ilk işlem gününde 96 dolara kadar çıkarken, şu sıralarda yüzde 3,4 artışla 95,2 dolarda bulunuyor.

Petrol fiyatlarındaki yükselişin mevcut enflasyonist baskıları artırabileceği değerlendirilirken, ABD ekonomisinin güçlü görünümünü koruması da dikkate alındığında, para piyasalarındaki fiyatlamalarda ABD Merkez Bankasının (Fed) olası şahin para politikası adımlarına ilişkin ihtimallerin gelecek yıla yayıldığı görülüyor.

Piyasalarda halihazırda gelecek yıl sonuna kadar Fed'e yönelik herhangi bir faiz indirimi beklentisi bulunmuyor.

Analistler, yatırımcıların bugünlerde Orta Doğu'daki gerilimler, yükselen petrol fiyatları ve merkez bankalarını faiz artırımına zorlayan enflasyonist baskılar gibi pek çok olumsuzluk altında karar almaya çalıştığını belirterek, bu hafta ABD'de açıklanacak enflasyon verilerinin yakından takip edileceğini kaydetti.

Altının onsu yaklaşık 2,5 ayın en düşüğünde

Fed'e ilişkin faiz artırımı tahminleri ve yükselen petrol fiyatlarının tetiklediği enflasyon endişeleriyle ABD'de 10 yıllık tahvil faizi 5 baz puan artışla yüzde 4,58'e çıktı ve yaklaşık son 20 günün en yüksek seviyesine ulaştı. Fed'e ilişkin tahminlerin "şahin" tarafa kayması ve Orta Doğu'daki gerilimlerin etkisiyle yükselen dolar endeksi cuma günü 7 Nisan'dan bu tarafa ilk kez 100 seviyesini aştı.

Güçlenen dolar ve yükselen tahvil faizleri ile alternatif maliyeti artan altının ons fiyatında ise düşüş eğilimi yeni haftaya da taşındı. Altının onsu yeni işlem gününde 4 bin 300 dolara gerileyerek 23 Mart'tan bu yana en düşük seviyesine indi. Ons altın şu sıralarda yüzde 0,4 azalışla 4 bin 310 dolardan alıcı buluyor.

Söz konusu gelişmelerle ABD'de endeks vadeli kontratlar haftaya negatif başladı.

Avrupa'da endeks vadeli kontratlar negatif seyrediyor

Orta Doğu'da çatışma riskinin yeniden yükselmesi, enerji ithalatına bağımlılığı yüksek Avrupa ekonomileri üzerindeki baskıları artırabilecek önemli bir risk unsuru olarak öne çıkıyor.

Küresel çapta süregelen enflasyon endişelerinin gölgesinde Avrupa Merkez Bankasının (ECB) perşembe günü alacağı para politikası kararları yakından takip edilecek. Bankanın bu toplantıda 3 temel faiz oranında 25 baz puanlık faiz artışı yapacağına kesin gözüyle bakılıyor.

Öte yandan Orta Doğu'da jeopolitik risklerin artması teknoloji hisselerinde düşüşlere yol açarken, değerli metallerdeki geri çekilme de madencilik şirketlerinin hisselerinde satışları beraberinde getirdi.

Bu arada Avrupa Birliği (AB), İsrail ile Lübnan arasındaki ateşkes anlaşmasının kalıcı barış ve güvenliğin tesis edilmesi için önemli bir fırsat olduğunu belirterek, taraflara "anlaşma hükümlerine tam olarak uyma" çağrısında bulundu.

Avrupa'da endeks vadeli kontratlar haftaya negatif başladı.

Japonya ve Güney Kore borsaları satış baskısı altında

Cuma günü New York borsasında görülen satıcılı seyir yeni işlem haftasında Asya tarafına da yansıdı. Asya borsalarında negatif bir seyir izlenirken, Orta Doğu'da artan riskler bölge piyasalarındaki satış baskısının temel nedeni olarak öne çıkıyor.

Yatırımcıların yapay zeka ve teknoloji şirketlerini sorgulamalarıyla Güney Kore ve Japonya borsasında sert düşüşler görüldü.

Öte yandan Japonya ekonomisi yılın ilk çeyreğinde yüzde 1,8 ile beklentilerin üzerinde büyümesine karşın, bu oran yüzde 2,1 olarak açıklanan öncü tahminin altında kaldı.

Analistler, Japonya ekonomisinin zayıf sermaye harcamalarının etkisiyle yılın ilk çeyreğinde ivme kaybettiğini bildirdi.

Japonya Merkez Bankasının (BoJ) bu ayki toplantısında faiz artırımına gideceğine yönelik öngörülerin gücünü koruması da Japonya borsası üzerinde satış baskısı oluşturdu. BoJ'un gelecek hafta politika faizini 25 baz puan artırmasına kesin gözüyle bakılıyor.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 6,2, Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 4,1, Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 1,4 ve Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 1,3 düştü.

Cuma günü satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 1,28 değer kaybederek 13.694,19 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat ise cuma akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,77 geriledi.

Dolar/TL kuru cuma gününü 46,0520'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 46,1010'dan işlem görüyor.

Yurt içinde bu hafta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) faiz kararı ile politika metninde verilecek mesajlar piyasaların odağında yer alacak.

Analistler, bugün yurt içinde reel efektif döviz kuru verisinin takip edileceğini, yurt dışında ise veri gündeminin sakin olduğunu belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 13.600 ve 13.500 puanın destek, 13.800 ve 13.900 seviyelerinin ise direnç konumunda olduğunu kaydetti.

OPEC'ten yapılan açıklamada, Suudi Arabistan, Rusya, Irak, Kuveyt, Kazakistan, Cezayir ve Umman'ın, küresel piyasa koşulları ve görünümünü değerlendirmek üzere çevrim içi toplantı gerçekleştirdiği bildirildi.

Toplantıda, söz konusu ülkelerin, petrol piyasasında istikrarı destekleme yönündeki ortak taahhütleri ve Nisan 2023'te duyurulan günlük 1,65 milyon varillik kesintiler kapsamında temmuz itibarıyla üretimlerini günlük 188 bin varil artırmaya karar verdikleri kaydedildi.

Karara göre, en yüksek üretim artışı günlük 62 bin varil ile Suudi Arabistan ve Rusya'da olacak. Bu ülkeleri günlük 26 bin varillik artışla Irak ve günlük 16 bin varille Kuveyt takip edecek. Kazakistan'ın günlük üretimini 10 bin varil, Cezayir'in 6 bin varil ve Umman'ın ise 5 bin varil artırması öngörülüyor. Böylece söz konusu ülkelerin toplam üretim artışı günlük 188 bin varile ulaşacak.

Açıklamada ayrıca kararın, değişen piyasa koşullarına göre durdurulabileceği veya geri çevrilebileceği vurgulandı. Piyasa koşullarını, üretim uyumunu ve tazmin süreçlerini her ay düzenli olarak gözden geçiren grubun bir sonraki toplantısı 5 Temmuz'da yapılacak.

Hava yolu şirketlerinin kar beklentileri, Orta Doğu'daki çatışmalar ve artan yakıt maliyetleri nedeniyle 23 milyar dolara indirildi.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), hava yolu şirketleri için bu yıla yönelik net kar tahminini 18 milyar dolar düşürerek 23 milyar dolara revize etti.

Merkezi Kanada'nın Montreal kentinde olan IATA, Rio de Janeiro'da düzenlenen 82. IATA Yıllık Genel Kurulu ve Dünya Hava Taşımacılığı Zirvesi'nde (WATS) küresel hava taşımacılığı sektörünün finansal görünümüne ilişkin raporunu yayımladı.

Raporda, hava yolu şirketlerinin kar beklentilerinin, Orta Doğu'daki çatışmalar ve artan yakıt maliyetleri nedeniyle Aralık 2025'teki öngörü olan 41 milyar dolardan aşağı yönlü revize edilerek 23 milyar dolara indirildiği belirtildi. Bu rakamın 2025 yılında elde edilen 45 milyar dolarlık net karın oldukça gerisinde kalması dikkati çekti.

Söz konusu düşüş, yolcu talebinin güçlü kalmasına ve uçakların daha yüksek dolulukla uçmasına rağmen sektörün jeopolitik şoklara ve yakıt fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı kırılganlığını yeniden ortaya koydu.

Yakıt faturası 350 milyar dolara tırmanacak

Raporda, hava yolu şirketlerinin toplam yakıt giderlerinin bu yıl, 2025'teki 252 milyar dolar seviyesinden 350 milyar dolara yükseleceği öngörüldü. Yakıt maliyetleri, işletme giderlerinin neredeyse üçte birini oluşturuyor.

Maliyetlerdeki bu artış yolcu başına karlılığı da eritti. Şirketlerin yolcu başına elde edeceği net karın, geçen yılki 9,10 dolar seviyesinden bu yıl 4,50 dolara gerilemesi bekleniyor. Sektörün net kar marjının ise yüzde 2'ye düşeceği tahmin ediliyor.

Gelirlerde artış ve doluluk rekoru bekleniyor

Olumlu tarafta ise IATA, istikrarlı seyahat talebi, bilet fiyatlarındaki artış ve koltuk yükseltme ile uçak içi hizmetler gibi ek gelirlerin etkisiyle sektör cirosunun bu yıl yüzde 9,4 artarak 1 trilyon 165 milyar dolara ulaşmasını bekliyor.

Yolcu doluluk oranının yüzde 84 ile tarihi rekor kırması, küresel yolcu sayısının yüzde 2,4 artışla 5,1 milyara, kargo hacminin ise 71,7 milyon tona ulaşacağı öngörülüyor.

Bölgesel ayrışma ve Orta Doğu'da zarar beklentisi

Raporda, küresel görünümün bölgelere göre ciddi farklılıklar gösterdiği belirtildi.

Çatışmaların merkezinde yer alan Orta Doğu'daki hava yolu şirketlerinin, zayıflayan talep ve operasyonel aksaklıklar nedeniyle kolektif olarak zarar açıklaması bekleniyor. Diğer tüm bölgelerin ise azalan oranlarda da olsa kar elde etmeye devam edeceği öngörülüyor.

"Jet yakıtı fiyatlarındaki yüzde 70'lik artış karları eritiyor"

Raporda görüşlerine yer verilen IATA Genel Direktörü Willie Walsh, Orta Doğu'daki çatışmaların ve artan yakıt maliyetlerinin sektör görünümünü kötüleştirdiğini vurguladı.

Küresel ölçekte hava yolu şirketlerinin karlılığının 2025'e kıyasla yarı yarıya azalmasının beklendiğini belirten Walsh, "Karlar geçen yılki 45 milyar dolardan bu yıl 23 milyar dolara, marjlar ise yüzde 4,2'den yüzde 2'ye gerileyecek. Jet yakıtı fiyatlarındaki yüzde 70'lik hızlı yükseliş, tüm şirketlerin mali tablolarını olumsuz etkiliyor. Ek maliyetlerin bir kısmı fiyat ayarlamaları ve verimlilik artışıyla karşılansa da bu durum karlılığı geçen yılki seviyede tutmaya yetmiyor. Yıla zayıf bilançolarla başlayan küçük ölçekli taşıyıcılar zor bir süreçten geçiyor." değerlendirmesinde bulundu.

Walsh, Körfez bölgesindeki taşıyıcıların, hava sahalarının neredeyse tamamen kapanmasının ardından büyük bir operasyonel belirsizlikle karşı karşıya kaldığına dikkati çekerek, "Bu şirketler bağlantıları sürdürmek adına harika bir iş çıkarıyor ancak büyük finansal etkiler kaçınılmaz." ifadelerini kullandı.

IATA Genel Direktörü Willie Walsh, yolcu başına düşen 4,50 dolarlık karın mevcut şartlar altında bir direnç göstergesi olduğunu belirterek, "Ancak bu miktar, FIFA Dünya Kupası stadyumlarının çoğunda bir sosisli sandviç bile almaya yetmez ve diğer maliyetler ya da vergiler yükseldiğinde şirketlere yeterli bir tampon alanı bırakmaz." uyarısında bulundu.

Bayraktar, paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

"Görüşmede, ülkelerimizin arz güvenliği stratejilerini, yenilenebilir ve nükleer enerji alanlarındaki yatırımlarını değerlendirdik. Bangladeş'in kara ve deniz hidrokarbon sahalarına ilişkin potansiyel işbirliği fırsatlarını da ele aldık. Küresel enerji vizyonumuz doğrultusunda, uluslararası alanda kazan-kazan esasına dayalı, sürdürülebilir ve güçlü işbirlikleri geliştirmeye kararlıyız."

Bakanlıktan, "Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesi Kapsamında İhracat Rotaları 2025" raporuna ilişkin yazılı açıklama yapıldı.

Sınır ötesi e-ticaret alanında, Türkiye'nin gelişimini kapsamlı veriler ve detaylı analizlerle ortaya koyan raporun, mikro ihracatın son yıllarda gösterdiği güçlü performansı gözler önüne serdiği aktarılan açıklamada, şu ifadeler kullanıldı:

"Türkiye'nin mikro ihracat hacmi, son 10 yılda yaklaşık 15 kat büyüyerek üreticilerimizin, girişimcilerimizin ve e-ihracat ekosistemimizin küresel pazarlardaki etkinliğini önemli ölçüde artırmıştır. Raporda, mikro ihracat kapsamında hangi ürünlerin hangi ülkelere gönderildiği, ülke bazlı tüketici tercihleri, ürünlerin birim satış değerleri, Türk satıcılarının güçlü olduğu sektörler ve gelişim potansiyeli taşıyan ürün gruplarına ilişkin kapsamlı değerlendirmelere yer verilmiştir. Ayrıca, mikro ihracat sonrasında, iadeye konu edilen eşya türleri de detaylı şekilde analiz edilmiştir."

Açıklamada, çalışmada pazaryeri ve pazaryeri dışı satışların dağılımı ile kara yolu, hava yolu, Ro-Ro ve deniz yolu taşımacılığının, mikro ihracattaki kullanım oranlarının incelendiği de belirtildi.

Dijital ticarete uyum ve rekabet gücü vurgusu

Rapor sonuçlarının, bazı pazarlarda daralma yaşanmasına rağmen belirli ülkelerde Türk ürünlerine yönelik talebin dikkati çekici şekilde arttığına işaret edilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Küresel ölçekte sınır ötesi e-ticarette, korumacı politikaların güç kazandığı bir dönemde, ülkemizin paket hacmindeki yükseliş, firmalarımızın dijital ticarete uyum kabiliyetini ve uluslararası rekabet gücünü göstermesi bakımından önem arz etmektedir. Basitleştirilmiş gümrük beyannamesi uygulaması sayesinde, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerimizin, kadın girişimcilerimizin ve genç girişimcilerimizin dünya pazarlarına erişimi kolaylaşmakta, ülkemizin üretim gücü dijital ticaret kanalları aracılığıyla küresel ölçekte daha görünür hale gelmektedir."

Açıklamada, Bakanlığın gelecek dönemde de e-ihracat ekosistemini güçlendirmeye, ticareti kolaylaştıran uygulamaları geliştirmeye ve girişimcilerin küresel pazarlardaki varlığını artırmaya kararlılıkla devam edeceği vurgulandı.

Öte yandan, "Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesi Kapsamında İhracat Rotaları 2025" raporuna, Bakanlığın resmi internet sitesinden erişilebiliyor.

Faaliyetler ağırlıklı olarak nikel, kobalt, bakır ve manganez içeren polimetalik nodüller, kobalt bakımından zengin kabuklar ve bakır, çinko, gümüş ile altın barındıran polimetalik sülfit yataklarına odaklanıyor.

Ticari ölçekte derin deniz madenciliği henüz başlamamış olsa da birçok ülke son yıllarda bu alandaki düzenleme çalışmalarını yoğunlaştırıyor.

Bu kapsamda ABD kritik mineral arz güvenliğini güçlendirmek amacıyla izin süreçlerini hızlandırırken, derin deniz tabanındaki kritik mineral bakımından zengin polimetalik nodüllerin çıkarılmasını hedefleyen The Metals Company (TMC) de ticari üretime yönelik düzenleyici süreçlerde ilerleme sağladı.

Buna karşın, uluslararası sulardaki madencilik faaliyetlerini düzenleyecek kurallar üzerinde yürütülen müzakereler henüz sonuçlanmazken, çok sayıda ülke ve çevre örgütü çevresel etkiler konusundaki belirsizlikler nedeniyle faaliyetlere ara verilmesini öngören moratoryum çağrılarını sürdürüyor.

Bilim insanları ise derin deniz madenciliğinin habitat kaybı, biyolojik çeşitliliğin azalması ve deniz ekosistemlerinde uzun süreli etkiler yaratabileceği uyarısında bulunuyor. Ayrıca faaliyetlerin okyanusların iklim değişikliğini yavaşlatmada önemli rol oynayan karbon depolama kapasitesi üzerindeki olası etkileri de henüz tam olarak bilinmiyor.

Teknik ve ekonomik zorluklar devam ediyor

Türkiye Kritik Mineral İnisiyatifi Kurucusu Sait Uysal, derin denizlerdeki kaynakların kritik mineraller açısından önemli potansiyel sunduğunu, özellikle Pasifik Okyanusu'ndaki Clarion-Clipperton Bölgesi'nde yer alan polimetalik nodüllerin yüksek miktarda nikel, kobalt, bakır ve manganez içerdiğini söyledi.

Uysal, Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesi (ISA) ve çeşitli şirketler tarafından yapılan çalışmalarda söz konusu bölgedeki kaynakların büyüklüğüne işaret edildiğini ancak derin deniz madenciliğinin teknik ve ekonomik açıdan halen önemli soru işaretleri barındırdığını ifade ederek, "Derin deniz madenciliğinde kaynak büyüklüğü açısından bakıldığında oldukça yüksek bir potansiyelden söz ediliyor. Ancak okyanusun binlerce metre derinliğinden mineral çıkarılması ve bunların yüzeye taşınması ciddi teknolojik yatırımlar ve yüksek maliyetler gerektiriyor." değerlendirmesinde bulundu.

Çevresel etkilere ilişkin belirsizlikler sürüyor

Derin deniz madenciliğine ilişkin en büyük tartışmanın çevresel etkiler etrafında şekillendiğine işaret eden Uysal, derin deniz ekosistemlerinin halen yeterince tanınmadığını aktardı.

Uysal, madencilik faaliyetlerinin deniz tabanındaki habitatların tahrip edilmesi, biyolojik çeşitlilik kaybı ve tortu bulutlarının geniş alanlara yayılması gibi riskler taşıdığına ilişkin çalışmalar bulunduğunu ifade ederek, şunları kaydetti:

"Derin deniz madenciliğinin, okyanusların en kırılgan ekosistemleri üzerinde ciddi ve geri döndürülemez çevresel etkiler yaratabileceğine yönelik endişeler sürüyor. Bazı görüşler geri döndürülemez çevresel zararlar oluşabileceğini savunurken, bazıları da karadaki madencilik faaliyetleriyle kıyaslandığında etkilerin daha sınırlı kalacağını öne sürüyor. Bu konuda henüz net bir sonuca ulaşılmış değil."

Uluslararası düzenlemelerin henüz tamamlanmamış olmasının da belirsizlikleri artırdığına dikkati çeken Uysal, açık denizlerde yürütülecek faaliyetlerin denetlenmesinin de ayrı bir zorluk oluşturduğunu dile getirdi.

Uysal, mevcut koşullarda derin deniz madenciliğinin kritik mineral arz güvenliği açısından zorunlu bir seçenek olarak görülmediğini belirterek, "Mevcut koşullarda derin deniz madenciliği ekonomik açıdan fizibil görünmüyor. Ancak kendi maden kaynakları sınırlı olan ve kritik minerallerde dışa bağımlılığını azaltmayı hedefleyen Japonya için uygulanabilir bir alternatif olarak öne çıkabilir." diye konuştu.

Metal fiyatlarında kalıcı ve sert yükselişler yaşanmadığı sürece derin deniz madenciliğinde ticari ölçekte yaygın bir üretimin ekonomik açıdan zor göründüğüne değinen Uysal, ilerleyen 5 ila 10 yıllık dönemde sektörün büyük ölçekli ticari üretime geçmesinin kolay olmadığını kaydetti.

Türkiye derin deniz madenciliğine alternatif olabilir

Uysal, karadaki mevcut maden kaynaklarının öngörülebilir gelecekte kritik mineral talebini karşılamaya yetecek düzeyde olduğunu ve önceliğin mevcut kara kaynaklarının daha etkin değerlendirilmesine verilmesi gerektiğini söyledi.

Türkiye'nin jeolojik yapısı nedeniyle bu noktada önemli bir avantaja sahip olduğunu aktaran Uysal, şöyle devam etti:

"Türkiye'nin derin deniz madenciliğine alternatif oluşturabilecek önemli bir potansiyele sahip olduğunu düşünüyorum. Türkiye, geçmişte Tetis Okyanusu'nun tabanında yer alan jeolojik yapılar üzerinde bulunduğu için Anadolu'daki bazı mangan yatakları, derin deniz tabanındaki mineral oluşumlarıyla benzer özellikler taşıyor ve nikel ile kobalt gibi kritik mineralleri de barındırıyor. Bilinmeyen çevresel riskler ve yüksek maliyetlerle okyanusun binlerce metre derinliğinden maden çıkarmaya çalışmak yerine, Türkiye'nin sahip olduğu bu potansiyelin daha iyi değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum."

İran'ın ABD ve İsrail saldırılarına misilleme olarak Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi trafiğini büyük ölçüde durdurması nedeniyle küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yüzde 20'si, gübre ticaretinin yüzde 30'u, üre arzının yaklaşık yüzde 40'ı, kükürt arzının yüzde 50'si ve fosfat tedarikinin yüzde 30'u bu aksaklıktan etkilendi.

7 Haziran'da savaşın 100'üncü gününe girilirken, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol'a göre özellikle petrol ve petrol ürünlerindeki arz şoku, "tarihteki en büyük enerji krizine" yol açtı.

IEA verilerine göre, dünyanın günlük petrol tüketimi nisanda 104 milyon varil seviyesinde gerçekleşti ancak petrol arzı 95,1 milyon varilde kaldı. Hürmüz Boğazı'nda akışın durma noktasına gelmesiyle Körfez'deki petrol üreticilerinin savaş öncesine göre günlük kaybı 14,4 milyon varile ulaştı.

Arz sıkışıklığı nedeniyle Brent petrolün varil fiyatı halihazırda savaş öncesi seviyenin yüzde 30, Avrupa gaz fiyatları ise yüzde 50 üzerinde seyrediyor.

Dünya Deniz Taşımacılığı Konseyi verilerine göre, gemi yakıt maliyetleri de bu dönemde yüzde 59 artış gösterdi. Küresel taşımacılık ağındaki aksaklıklar ve yükselen yakıt maliyetleri tedarik zinciri üzerinde giderek daha fazla baskı oluşturuyor.

Fiyatlardaki ani artış, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin mahsur kalması nedeniyle küresel filonun daralması ve nakliye maliyetlerinin yükselmesi ve birçok ülkenin ihracat ve ithalat dengesinin bozulması, daha yüksek enflasyon beklentilerini güçlendirdi.

Arz kısıtına bağlı olarak tüketim zayıflaması ve şirketlerin de girdi maliyetlerini artırması, küresel ekonomi ve ticarete yönelik büyüme tahminlerin de aşağı yönlü keskin revizyonlara neden oldu.

Büyümede en az 700 milyar dolarlık potansiyel kayıp

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) Ekonomik Görünüm Raporu'ndan derlediği bilgilere göre, savaşa ilişkin gelişmeler ve savaşın süresi, küresel ekonomik büyüme için belirleyici olacak. Savaşın nispeten kısa sürmesi halinde küresel ekonomik büyümenin 2025'teki yüzde 3,4 seviyesinden bu yıl yüzde 2,8'e düşeceği ve 2027'de yeniden yüzde 3,1 seviyesine yükseleceği öngörülüyor.

Dünya ekonomisinin halihazırda yaklaşık 118 trilyon dolar büyüklüğünde olduğu dikkate alındığında, büyümenin 0,6 puan zayıflaması küresel ekonomi açısından en az 700 milyar dolarlık potansiyel kayıp anlamına geliyor.

Ancak savaş ve ticaret akışındaki aksaklıkların daha uzun sürmesi halinde dünya ekonomisindeki büyüme bu yıl yüzde 2,1 ve 2027'de yüzde 1,8 seviyesine kadar zayıflayabilir.

Petrol stokları gelecek 2 ayda daha fazla azalabilir

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings ise savaşın tetiklediği petrol krizi nedeniyle bu yıla ilişkin küresel ekonomik büyüme tahminini 0,2 puan aşağı çekerek yüzde 2,4'e indirdi. Ancak petrol şokunun küresel ekonomik aktivite üzerindeki etkisi, yapay zekayla bağlantılı teknoloji yatırımlarındaki beklenenden güçlü ivme sayesinde kısmen dengeleniyor. Bu durum da dünya ticaretindeki büyümeyi ve Asya ülkelerinin ihracatını destekliyor.

Fitch Ratings, ticaretin 14 haftadır durma noktasında olduğu Hürmüz Boğazı'nın temmuza kadar yeniden açılmayacağını öngörüyor.

Boğazdan akışın kısa sürede normale dönemeyeceği göz önünde bulundurulduğunda, petrol piyasalarının gelecek 2 ayda stokların azalması nedeniyle daha da sıkılaşması bekleniyor.

Ticaret büyümesinde yavaşlama

OECD, küresel ticaretteki büyümenin de 2025'teki yüzde 5 seviyesinden bu yıl yüzde 3,1'e ve 2027'de yüzde 2,9'a düşeceğini öngörüyor. Bu yıl özellikle Körfez ekonomileriyle yapılan ticaretteki keskin düşüşün yanı sıra artan enerji ve taşımacılık maliyetlerinin etkisiyle ticaretteki toplam büyümenin yılın ikinci ve üçüncü çeyreğinde zayıflaması bekleniyor.

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre, 2025'te yüzde 4,6 büyüyen küresel ticarette bu oranın bu yıl yüzde 1,9'a ve 2027'de yüzde 2,6'ya düşeceği tahmin ediliyor. Enerji şokunun etkisi ağır olmasına rağmen yapay zekayla bağlantılı ürünlerdeki güçlü talep artışı zayıflamayı kısmen dengeliyor.

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD), küresel ekonomik büyümenin bu yıl yüzde 2,6 seviyesine yavaşlayacağını tahmin ederken, dünya ekonomisinin daha kırılgan bir döneme ilerlediği uyarısında bulundu.

Gelişmekte olan petrol ithalatçısı ülkelere 20 milyar dolar ek fatura

UNCTAD'a göre, özellikle petrol ithalatına bağımlı gelişmekte olan ülkeler için ekonomik zorluklar giderek ağırlaşıyor. Ekonomik zorluklar karşısında kırılgan durumda olan 75 ülkeden 65'i net petrol ithalatçısı ve bu ülkelerde bir milyar insan bulunuyor. Bu nüfusun yüzde 30'undan fazlası günlük 3 doların altında bir gelirle yaşıyor.

Ancak mevcut ithalat seviyeleri dikkate alındığında, petrol fiyatındaki artışın ithal yakıta bağımlı bu ekonomilerin yıllık ithalat faturalarına 20 milyar dolardan fazla ek yük getirebileceği hesaplanıyor.

Türkiye Damızlık Koyun Keçi Yetiştiricileri Merkez Birliği (TÜDKİYEB) Genel Başkanı Turan Saldırıcıer, bu yıl ülke genelinde görülen yağışların çayır ve meraların verimini önemli ölçüde artırdığını belirterek, "Meralarda otun bol olması, yetiştiricilerimizin dışarıdan yem temin etme ihtiyacını azaltmakta, böylece maliyetlerinin düşmesine önemli katkı sağlamaktadır." dedi.

Saldırıcıer, geçen yıl görülen kuraklık ve zirai don nedeniyle hayvancılığın da olumsuz etkilendiğini söyledi.

Bu yıl Türkiye'nin birçok bölgesinin son zamanların en yüksek yağışını aldığına dikkati çeken Saldırıcıer, "Ülkemizin birçok bölgesinde etkili olan yağışlar, çayır ve meralarımızın verimini önemli ölçüde artırdı. Yeşilin hakim olduğu meralarımızda ot varlığının artması, koyun ve keçi yetiştiriciliği açısından son derece olumlu bir tablo ortaya çıkardı." diye konuştu.

"Yem maliyetleri düşüyor, verim artıyor"

Saldırıcıer, küçükbaş hayvancılığın en önemli doğal kaynakları olan çayır ve meraların, hayvanların beslenmesinde temel rol oynadığını söyledi.

Saldırıcıer, şöyle devam etti:

"Meralarda otun bol olması, yetiştiricilerimizin dışarıdan yem temin etme ihtiyacını azaltmakta, böylece maliyetlerinin düşmesine önemli katkı sağlamaktadır. Özellikle son yıllarda artan yem fiyatlarının üreticilerimiz üzerindeki yükü dikkate alındığında, bu yılki yağışların sektöre büyük bir nefes aldırdığı görülmektedir. Ayrıca, meralarda beslenen hayvanların hem bağışıklık sistemi güçleniyor hem de süt ve et veriminde gözle görülür artış yaşanıyor."

Yağışların mevsim normallerinde devam etmesi halinde meralardaki ot veriminin daha da artacağını, buna bağlı olarak yetiştiricilerin yem giderlerinde önemli ölçüde tasarruf sağlayacağını vurgulayan Saldırıcıer, çayır ve meraların korunması, geliştirilmesi ve sürdürülebilir şekilde kullanılmasının, hem yetiştiricilerin kazancının artırılması hem de küçükbaş hayvancılığın geleceği açısından büyük önem taşıdığını dile getirdi.

Saldırıcıer, üreticilere de uyarıda bulunarak, "Meraların verimliliğini korumak adına üreticiler dönüşümlü otlatma modeline geçiş yapmalıdır. Toprak aşırı ıslakken hayvanlar, bu bölgelere sokularak otlatılmamalıdır." uyarısında bulundu.

ABD mayıs ayı tarım dışı istihdam verisi 172 bin ile piyasa beklentilerinin üzerinde geldi. Söz konusu verinin ardından Fed'in faiz indirimlerinde daha temkinli hareket edebileceğine yönelik fiyatlamalar güçlendi, dolar endeksi yukarı yönlü hareket etti ve ABD 10 yıllık tahvil getirileri yüzde 4,5 seviyesinin üzerine çıktı.

Güçlü istihdam verisi, ABD ekonomisinin yüksek faiz ortamına rağmen dirençli kalmayı sürdürdüğüne işaret ederken, para politikasında gevşeme beklentilerini öteledi. Bu görünüm, değerli metaller başta olmak üzere dolar cinsinden fiyatlanan emtialar üzerinde baskı oluşturdu.

Öte yandan, ABD-İran hattında müzakere sürecine ilişkin belirsizlikler piyasalardaki temkinli seyri beraberinde getirdi. Hürmüz Boğazı üzerinden geçen enerji arzına yönelik risk algısı, petrol fiyatlarını desteklerken aynı zamanda enerji maliyetleri kanalıyla küresel enflasyon görünümüne ilişkin endişeleri artırdı.

Küresel pay piyasalarında da haftanın son işlem gününde satış baskısı öne çıkarken, yatırımcıların odağı Fed'in gelecek dönemde vereceği para politikası mesajlarına çevrildi.

Gelecek haftaya ilişkin para piyasalarındaki fiyatlamalarda Fed'in politika faizini yüzde 3,50-3,75 aralığında sabit tutacağına kesin gözüyle bakılırken, enerji maliyetlerindeki yüksek seyrin enflasyonist baskıları beslemesi, bu yılki faiz indirimi beklentilerinin ötelenmesinde belirleyici rol oynuyor.

Değerli metallerde güçlü dolar ve şahin Fed beklentisi baskı yarattı

Değerli metaller, tamamlanan haftayı güçlü ABD istihdam verisinin tetiklediği yükselen dolar endeksi ve reel tahvil getirilerinin baskısıyla negatif bir seyirde tamamladı.

Değerli metallerin uzun süreli yüksek faiz beklentisi karşısında cazibesini yitirmesi fiyatlar üzerinde baskı yaratırken, Hürmüz Boğazı kaynaklı jeopolitik risklerin enerji enflasyonunu beslemesi, büyük merkez bankalarının faiz indiriminde temkinli hareket edebileceği öngörüsünü pekiştirdi.

Analistler, jeopolitik gerilimlerin sürdüğü ortamda altına yönelik klasik güvenli liman talebinin enflasyon ve faiz kanalıyla baskılandığını belirterek, yüksek tahvil getirileri ile güçlü dolar endeksinin altının alternatif maliyetini artırdığını, talep üzerinde baskı oluşturduğunu ifade etti.

Bu gelişmelerle değerli metallerde ons bazında fiyatlar gümüşte yüzde 9,8, paladyumda yüzde 9,4, platinde yüzde 7,4 ve altında yüzde 4,7 geriledi.

Baz metallerde Çin verileri ve dolar baskısı satışı derinleştirdi

Baz metallerde de güçlü dolar endeksi ve yükselen ABD tahvil getirileri genel satış baskısını oluştururken, Çin ekonomisine yönelik karışık sinyaller fiyatlamalarda belirleyici rol oynadı.

Çin'de mayıs ayına ilişkin açıklanan resmi imalat PMI verisi 50 ile genişleme-daralma sınırında kaldı.

Güçlenen doların da dolar cinsinden fiyatlanan metalleri diğer para birimlerini kullanan alıcılar için pahalılaştırması satış baskısını artıran bir diğer unsur oldu.

Hafta başında bazı baz metallerde Hürmüz Boğazı ve tedarik zinciri riskleri nedeniyle arz endişeleri öne çıksa da haftanın ilerleyen bölümünde güçlü ABD verileri sonrası makro görünüm fiyatlamalarda daha baskın hale geldi.

Bakırda Çin talebine ilişkin zayıf sinyaller ve küresel büyüme görünümündeki belirsizlikler satış baskısını artırdı. Alüminyumda hafta başında Hürmüz kaynaklı arz riskleri fiyatları desteklese de haftanın ilerleyen bölümünde güçlü istihdam verisinin ardından dolar ve tahvil faizlerindeki yükselişle kazanımlar geri verildi. Nikelde ise Endonezya kaynaklı arz görünümü ve piyasadaki arz fazlası beklentileri fiyatlar üzerinde baskı yaratmaya devam etti.

Baz metallerde tezgah üstü piyasada bu hafta libre bazında fiyatlar alüminyumda yüzde 2,4, nikelde yüzde 2,2, bakırda yüzde 2 ve kurşunda yüzde 0,7 gerilerken, çinko yatay seyretti.

Brent petrolde arz endişeleri fiyatları destekledi, doğal gazda iç dinamikler öne çıktı

Enerji piyasasında tamamlanan haftada, Hürmüz Boğazı kaynaklı arz endişeleri ve ABD-İran müzakerelerine ilişkin haber akışı fiyatlamalarda belirleyici oldu.

Boğaz'ın küresel petrol ve LNG taşımacılığı açısından kritik öneme sahip olması, piyasalarda arz güvenliği hassasiyetini canlı tuttu. Orta Doğu'daki jeopolitik risklerin küresel petrol arzında kesinti ihtimalini gündemde tutması, Brent petrol fiyatlarının diğer emtia gruplarına göre daha dirençli kalmasını sağladı.

OPEC+'ın üretim politikasına ilişkin beklentiler, ABD petrol stoklarındaki düşüş ve yaz aylarında talebin artabileceğine yönelik öngörüler petrol fiyatlarını destekledi. Hafta ortasında müzakere sürecinin yeniden başlayabileceğine dair açıklamalar fiyatlarda sınırlı bir gevşeme yaratsa da hafta genelinde arz kaygıları fiyatlamalardaki yüksek seyrin korunmasına neden oldu.

Bununla birlikte ABD'de ham petrol stoklarında düşüş görülmesi de petrol fiyatlarını destekleyen unsurlar arasında yer aldı. Buna karşın Çin talebine ilişkin soru işaretleri ve diplomatik temaslara yönelik haber akışı, Brent petroldeki yükselişi sınırladı.

ABD doğal gaz piyasasında ise petrol piyasasından farklı olarak iç dinamikler öne çıktı. Haftalık depolama miktarının beklentilerin altında kalmasına karşın, hava tahminlerinde soğutma talebinin önceki beklentilere göre zayıflayabileceğine işaret eden görünüm ve kar satışları fiyatlar üzerinde baskı oluşturdu.

Bununla birlikte haftalık bazda doğal gazın İngiliz termal birimi (MMBtu) cinsinden fiyatı yüzde 1,9 gerilerken, Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,7 arttı.

Tarım emtialarında arz beklentileri ve güçlü dolar fiyatları baskıladı

Tarım emtialarında ise ABD'de elverişli hava koşulları, yüksek rekolte beklentileri ve güçlü dolar endeksi fiyatlamalar üzerinde baskı oluşturan ana unsurlar oldu.

Tahıl grubunda ekim alanlarındaki hızlı ilerleme ve mevsim normallerine yakın seyreden yağışlar rekolte beklentilerini güçlendirirken, güçlenen dolar endeksinin ABD kaynaklı tahılları uluslararası alıcılar için pahalılaştırması ihracat rekabetçiliğini olumsuz etkiledi.

Mısır ve soyada ABD'de ekim ilerlemesinin beş yıllık ortalamaların üzerinde seyretmesi, arz tarafında rahatlama beklentilerini artırdı.

Buğdayda ise küresel arz görünümü ve Karadeniz Bölgesi'nden ihracat kapasitesine ilişkin beklentiler fiyatlamalar üzerinde baskısını sürdürdü.

Bu gelişmelerle Chicago Ticaret Borsası'nda kile başına fiyatlar mısırda yüzde 6,4, soya fasulyesinde yüzde 5,4, buğdayda yüzde 4,9 ve pirinçte yüzde 1,7 geriledi.

Kahve fiyatlarındaki sert gerileme dikkat çekti. Brezilya'da 2026-2027 dönemine ilişkin güçlü üretim beklentileri, küresel arz fazlası tahminleri ve üretici satışlarının artması kahve fiyatları üzerinde baskı oluşturdu.

ABD'de Intercontinental Exchange'te libre bazında fiyatlar kahvede yüzde 7,1 ve pamukta yüzde 2,9 düşerken, şekerde yüzde 0,4 artış görüldü. Kakaonun ton başına fiyatı da haftayı yüzde 4,6 düşüşle tamamladı.

Panelin açılışında konuşan Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, bugün insanlığın ortak geleceğini ilgilendiren temel bir mesele etrafında buluştuklarını kaydederek, artan nüfus, azalan doğal kaynaklar ve derinleşen iklim riskleri karşısında üretilen gıdanın nasıl daha iyi korunabileceği sorusunu katılımcılara yöneltti.

Yumaklı, bu soruya verecekleri cevabın gıda güvenliğinin, çevresel sürdürülebilirliğin ve küresel dayanışmanın geleceğini de şekillendireceğini söyledi.

Sıfır atık konusunun aslında yaşamı ve insanlığı koruma iradesinin adı olduğunu ve bir medeniyet anlayışı anlamına geldiğini dile getiren Yumaklı, Türk kültüründe ve İslam inancında israfın hiçbir zaman hoş görülmediğini, bu anlayışı bugün tarım politikalarına, eğitim projelerine, gıda sanayisine ve su yönetimine yansıttıklarını, tarladan sofraya kadar tüm zincirde kayıpları azaltan, döngüsel ekonomiyi destekleyen bir sistemi hep birlikte inşa ettiklerini anlattı.

Yumaklı, bu süreçte özel sektör, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve vatandaşların aynı hedef doğrultusunda ortak sorumluluk üstlendiğini kaydederek, hiçbir vizyonun toplumsal sahiplenme olmadan sürdürülebilir olamayacağını bildirdi.

"Çocukların temel gıdaya ulaşamadığı bir düzenin kabul edilmesi mümkün değildir"

Bakan Yumaklı, Birleşmiş Milletler'in 31. İklim Zirvesi olan COP31'in bu yıl kasımda Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da gerçekleştirileceğini belirterek, "Sıfır Atık Forumu'nda düzenleyeceğimiz yüksek düzeyli ve eylem odaklı toplantılar, COP31 hedefleriyle uyumlu şekilde, döngüsel ekonomi ve sıfır atık kültürünü, toplumun her kesiminde yaygınlaştırma kararlılığımızın somut göstergesidir." diye konuştu.

Bugünkü panelde gündemlerini acil kılan çok yalın ama son derece çarpıcı bir gerçeğin bulunduğunu vurgulayan Yumaklı, sözlerini şöyle sürdürdü:

"2050 yılına kadar dünya nüfusunun 10 milyara yaklaşması öngörülmektedir. Bu durum, daha fazla gıdaya, daha güçlü üretim sistemlerine ve kaynaklarımızı daha dikkatli kullanmaya ihtiyaç duyacağımız anlamına gelir. Ancak burada kendimize daha temel bir soru sormamız gerekiyor: Dünyada her yıl milyarlarca ton gıda üretilirken, neden hala milyonlarca insan açlıkla karşı karşıya? Bu soru yalnızca rakamlarla ve istatistiklerle açıklanabilecek, cevabı verilebilecek bir soru değildir. Çünkü açlık, bir istatistikten ibaret değildir. Bir annenin kaygısıdır, bir çocuğun eksik kalan öğünüdür ve bir ailenin yarına dair endişesidir. Dünyanın farklı bölgelerinde çatışmalara ve yıkıma büyük kaynaklar ayrılırken, çocukların temel gıdaya ulaşamadığı bir düzenin kabul edilmesi mümkün değildir."

"Üretilen gıdanın 3'te biri sofralarımıza ulaşmadan yok olmakta"

Tarım ve Orman Bakanı Yumaklı, Gazze başta olmak üzere kriz bölgelerinde yaşananların, gıdaya erişimin ne kadar hayati bir mesele olduğunu herkese bir kez daha gösterdiğinin altını çizerek, şu açıklamalarda bulundu:

"Bu nedenle diyoruz ki, 'Gıdayı üretmek kadar, gıdayı korumak da önemlidir'. Küresel ölçekte üretilen gıdanın yaklaşık yüzde 13'ü hasat sonrası süreçlerde yok olmaktadır. Yine üretilen gıdanın yüzde 19'u ise evlerde, marketlerde, restoranlarda ve toplu tüketim alanlarında israf edilmektedir. Sonuç olarak, üretilen gıdanın 3'te biri daha sofralarımıza ulaşmadan yok olmaktadır. Gıda kaybı ve israfı ile ilgili yapılan hesaplamalara göre, küresel ekonomiye verdiği zarar (yıllık) 1 trilyon dolardır. Aynı zamanda küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8 ila 10'unu oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu mesele, yalnızca ekonomik konu değil aynı zamanda çevresel, sosyal ve ahlaki unsurlar taşımaktadır."

"Her gün tonlarca gıdanın zayi olmasının kabul edilemez"

Bakan Yumaklı, bir yanda milyonlarca insan açlıkla mücadele ederken, diğer yanda her gün tonlarca gıdanın zayi olmasının kabul edilemeyeceğinin altını çizdi.

Gıda güvenliğini güçlendirmek için sadece daha fazla üretmek zorunda olmadıklarını vurgulayan Yumaklı, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Mevcut üretimi korumamız, uygun koşullarda depolamamız, güvenli şekilde taşımamız ve etkin biçimde pazarlara ve nihai olarak da tüketecek insanlara bunu ulaştırmamız gerekir. Hasat sonrasında kaybedilen her ürün sofraya ulaşabilecek gıdanın yok olması, enerji ve doğal kaynaklar başta olmak üzere suyun, toprağın ve enerjinin kaybedilmesi anlamına gelmektedir."

Yumaklı, kasımda İstanbul’da düzenledikleri Gıda ve Su İsrafının Önlenmesine Yönelik Yüksek Düzeyli Bakanlar Toplantısı'nın bu konuda güçlü bir farkındalık ve ortak irade oluşturduğunu kaydederek, bugün bu ortak iradeyi, hasat sonrası kayıpların azaltılması alanında somut çözümlere dönüştürmek amacıyla bir araya geldiklerini söyledi.

"Gıdayı korumak, emeği, suyu ve toprağı korumaktır"

Tarım ve Orman Bakanı Yumaklı, amaçlarının, "hasat sonrası süreçlerde uygulanabilir çözümleri ortaya koymak, iyi niyet beyanlarını somut yatırımlara ve kalıcı iş birliklerine dönüştürmek" olduğunu ifade ederek, sözlerini şöyle tamamladı:

"Bugün İstanbul'dan vereceğimiz güçlü mesajlar şunlardır: Gıdayı korumak, emeği, suyu ve toprağı korumaktır. Gıdayı korumak, iklimi ve en önemlisi, insan onurunu ve gelecek nesilleri korumaktır. Hasat sonrası kayıpların azaltılması konusunda atılacak her adım, paylaşılacak her tecrübe, daha dirençli gıda sistemlerini, daha güçlü kırsal kalkınmayı ve daha sürdürülebilir bir dünya için atılmış adımı ifade edecektir. Bugün burada ortaya koyacağımız iradenin ülkelerimiz arasında yeni işbirliklerine, bilgi paylaşımına, teknoloji transferine ve somut uygulamalara zemin hazırlayacağını ifade etmek istiyorum. Toplantının kaynakların verimli kullanıldığı, emeğin korunduğu, gıdanın israf edilmediği ve hiçbir insanın açlıkla sınanmadığı daha adil, sürdürülebilir ve müreffeh bir geleceğe katkı sunmasını temenni ediyorum."

Yüksek Düzeyli Tarım Bakanları Paneli, Bakan Yumaklı'nın açılış konuşmasının ardından basına kapalı olarak gerçekleştirildi.

Kentlerin iklim değişikliğinin etkilerini ilk hisseden yerler olduğunu belirten Rossbach, sel, yangın, heyelan ve kuraklık gibi afetlerin doğrudan şehirleri etkilediğini dile getirdi.

Rossbach, gelecek yıllarda dünya nüfusunun büyük bölümünün kentlerde yaşayacak olması nedeniyle bu etkilerin daha da belirginleşeceğini vurguladı.

Özellikle kırılgan kesimlerin iklim krizinden daha fazla etkilendiğini ifade eden Rossbach, "Kritik zorluklardan biri, şehirlerimizi nasıl planladığımıza ve şehirlerimizin büyümesini nasıl yönettiğimize bakmaktır." diye konuştu.

Kontrolsüz kentleşmenin şehirleri iklim değişikliğinin etkilerine karşı daha kırılgan hale getirdiğini belirten Rossbach, daha kompakt kentler oluşturulmasının, yapılaşma alanlarının doğru belirlenmesinin ve toplulukların dayanıklılığının artırılmasının önem taşıdığını söyledi.

"300 milyon insan sokaklarda yaşıyor"

Rossbach, konut krizinin yalnızca gelişmekte olan ülkelerin değil, gelişmiş ülkelerin de ortak sorunu olduğuna işaret ederek, "Küresel kuzeyde de konut krizinin birçok etkisini görüyoruz. Örneğin evsizlik sorunu var. 300 milyon insan sokaklarda yaşıyor. Elbette, iklim değişikliğinin etkilerine karşı son derece savunmasızlar." ifadelerini kullandı.

Anaclaudia Rossbach, "Küresel kuzeyde, küresel güneyde, her yerde, gençler ev satın alamıyor, ev kiralayamıyor. Yaşlılar evlerinde kalmaya maddi olarak güç yettiremiyor. Örneğin enerji dönüşümüne de bakmamız gerekiyor. Dolayısıyla uygun fiyatlılık açığını genişleten birçok darboğaz var. Bu nedenle küresel bir konut kriziyle karşı karşıyayız." değerlendirmesinde bulundu.

Bu nedenle BM Habitat'ın 2026-2029 Stratejik Planı'nın merkezine konuta erişimi yerleştirdiğini, üye ülkeler ve şehirlerle birlikte uygun maliyetli konut çözümleri üzerinde çalıştığını dile getiren Rossbach, bunların, çalışmalarının kritik bir parçası haline geldiğini vurguladı.

"Kentler, iklim çözümlerinin de merkezinde yer alıyor" vurgusu

Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenecek BM İklim Zirvesi COP31'e ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Rossbach, son yıllardaki iklim konferanslarında şehirler ile ulusal hükümetleri bir araya getirmeye odaklandıklarını belirtti.

Rossbach, kentlerin yalnızca iklim değişikliğinin etkilerine maruz kalan alanlar olmadığını, aynı zamanda çözüm geliştiren aktörler haline geldiğini söyleyerek, birçok şehrin doğa temelli çözümler geliştirdiğini ve toplumlarla doğrudan iletişim kurarak dayanıklılık politikaları oluşturduğunu anlattı.

Yaptıkları araştırmalarda yeni nesil ulusal iklim taahhütlerinin büyük bölümünde kentlere ilişkin unsurların yer aldığını vurgulayan Rossbach, iklim değişikliği ile kentsel gelişim arasındaki ilişkinin artık daha fazla kabul gördüğünü dile getirdi.

Yerel yönetimlerin iklim değişikliğiyle mücadeledeki deneyimlerinin paylaşılmasının önemine değinen Rossbach, "Bu tartışmayı Antalya'da sürdürebiliriz, yerel yönetimleri bir araya getirerek, iklim değişikliğinin zorluklarıyla nasıl başa çıktıklarına bakabilir, onlardan ders çıkarabiliriz. Aynı zamanda ulusal hükümetlerin finansman, politikalar ve düzenlemeler yoluyla yerel eylemleri nasıl destekleyebileceğine de bakabiliriz." dedi.

"Mesaj çok açık, çok pragmatik, çok akıllıca, sıfır atık"

Sıfır Atık girişiminin iş dünyasını, sivil toplum kuruluşlarını ve yerel toplulukları ortak bir hedef etrafında buluşturmasının en önemli başarılardan biri olduğunu vurgulayan Rossbach, "Mesaj çok açık, çok pragmatik, çok akıllıca. Herkesin anlayabileceği bir mesaj olduğunu söyleyebilirim, sıfır atık. Bu nedenle bu mesajı iletmek ve sahada destek sağlamak kolay oldu." ifadelerini kullandı.

Türkiye'nin liderliği ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan tarafından yürütülen çalışmaların BM nezdinde önemli karşılık bulduğunu belirten Rossbach, "Bunun BM tarafından tanınması, Türkiye'nin liderliği, First Lady'nin (Emine Erdoğan) Genel Sekreter'in sıfır atık danışma grubuna başkanlık etmesi çok önemliydi." diye konuştu.

Rossbach, öte yandan, sıfır atık hedeflerinin ve amaçlarının BM bünyesinde gerçekten ulaşılabilir olduğu mesajını paylaşabilecek yaklaşık 20 öncü şehir belirlediklerini söyledi.

İstanbul'daki forumdan beklentisinin, sıfır atık alanındaki uluslararası işbirliğinin güçlenmesi olduğunu dile getiren Rossbach, şehirlerin, yerel ve ulusal paydaşların deneyim paylaşımının önemine işaret etti.

Rossbach, "Bu topluluğun, İstanbul'dan daha güçlü, zorluğun üstesinden nasıl gelineceği, sıfır atık hedefine nasıl ulaşılabileceği konusunda genişletilmiş bilgi ve birikimle ayrılmasını umuyorum." dedi.

"Sıfır Atık Forumu"nun Antalya'da yapılacak COP31 Zirvesi için önemli bir adım olduğunu kaydeden Rossbach, "Bu nedenle, burada verilecek mesajı şekillendirmek elbette çok daha büyük bir küresel sahne olan Antalya'ya taşıma açısından çok önemli." diye konuştu.

Rossbach, atık yönetiminin sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu vurgulayarak, "Atığımızı nasıl yönettiğimiz veya yönetemediğimiz, insanların yaşamlarında çeşitli sonuçlar doğuruyor." ifadesini kullandı.

Kötü yönetilen atıkların halk sağlığından istihdama, yaşam kalitesinden kentlerin sürdürülebilirliğine kadar birçok alanı olumsuz etkilediğine işaret eden Rossbach, "Bununla başa çıkmazsak, elbette bu, sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin önünde büyük bir engel olacaktır. Öte yandan bunu yönetebilirsek, o zaman sürdürülebilir kalkınma hedefleri için bir hızlandırıcı görevi görebilir." değerlendirmesinde bulundu.

Son yıllarda özellikle gelişmekte olan ülkelerin artık enerji dönüşümünü takip eden ülkeler olmadığını ifade eden Dunlop, "Gelişmekte olan ülkeler enerji dönüşümüne yön veren aktörler haline geliyor. Enerji güvenliği kaygıları ülkelerin karar alma süreçlerini yeniden şekillendirdi. Son 4 yılda yaşanan iki büyük fosil yakıt krizi, küresel emtia piyasalarına bağımlılığın yarattığı riskleri açıkça ortaya koyarken, ekonomik büyümeyi yerli ve temiz enerji kaynaklarına dayandırmanın önemi hiç olmadığı kadar arttı." diye konuştu.

Dunlop, özellikle güneş enerjisi yatırımlarının artık fosil yakıt altyapılarına kıyasla daha düşük başlangıç sermayesi gerektirdiğini anlattı.

Güneş enerjisi yatırımlarına ilişkin ekonomik dengelerin köklü biçimde değiştiğine işaret eden Dunlop, şunları kaydetti:

"Temiz enerjiye en hızlı geçiş yapan ülkeler, ekonomilerini koruma ve uzun vadeli büyümeyi destekleme konusunda daha avantajlı konuma sahip olacak. Bunun sonucu olarak, gerçek anlamda bir atılım yaşanıyor. Vietnam'dan Meksika'ya, Güney Afrika'dan Hindistan'a kadar birçok gelişmekte olan ülke, güneş enerjisinin elektrik üretimindeki payı açısından artık ABD'yi geride bırakıyor. Böylece gelişmekte olan ekonomilerin refaha ulaşmak için mutlaka fosil yakıt yoğun bir kalkınma yolunu izlemesi gerektiği yönündeki geleneksel anlayış da fiilen geçerliliğini yitiriyor."

Yenilenebilir enerji küresel elektrik üretimindeki tüm büyümeyi karşıladı

Dunlop, son yıllarda Türkiye'nin enerji dönüşümünde en dikkat çekici ülkelerden biri olarak öne çıktığını aktardı.

Rüzgar ve güneş enerjisinin bugün Türkiye'nin elektrik üretiminin beşte birinden fazlasını karşıladığına dikkati çeken Dunlop, "Türkiye, Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya bölgelerinde bu eşiği aşan tek ülke konumunda bulunuyor. Bu sayede ülke, fosil yakıt ithalatında milyarlarca dolarlık harcamanın önüne geçmiş durumda. Politika hedefleri, yatırımların hızla hayata geçirilmesi ve güçlü ekonomik gerekçelerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkan bu tablo, yalnızca Türkiye için değil, bölge ülkeleri ve diğer gelişmekte olan ekonomiler için de örnek teşkil eden bir model olarak değerlendiriliyor." diye konuştu.

Dunlop, 2025 verilerinin de doğruladığı üzere kritik bir dönüm noktası yaşandığını ve iyimser olmak için somut nedenler bulunduğunu vurgulayarak, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bir nesilde ilk kez, yenilenebilir enerji kaynakları küresel elektrik üretimindeki tüm büyümeyi karşıladı. Kömürün payı tarihi bir dönüm noktasında ilk kez yüzde 40'ın altına geriledi. Bu yalnızca bir öngörü ya da hedef değil, gerçekleşmiş bir durum. Bu dönüşümün temel itici gücü güneş enerjisi oldu. Güneş enerjisi geçen yıl yüzde 30 büyüyerek küresel ölçekte yeni elektrik üretim kapasitesinin büyük bölümünü oluşturdu. Elektrik sektöründe fosil yakıtların hakim olduğu dönem sona eriyor. Fırsat burada ve çok büyük."

Yenilenebilir enerji depolama sistemleriyle büyüyecek

Dunlop, söz konusu dönemin heyecan verici kılan unsurlarından birinin güneş enerjisinin batarya depolama sistemleriyle birleşmesi olduğunu dile getirdi.

Batarya teknolojisinin hızla olgunlaşarak uygun maliyetli bir seçenek haline geldiğine dikkati çeken Dunlop, "Bataryalar artık şebekeye büyük ölçekte esneklik sağlamaya başlıyor ve maliyetlerdeki düşüş, güneş enerjisinin yalnızca öğleden sonraları değil, günün her saati temiz enerji sunabilmesini mümkün kılıyor. Bu durum, güneş enerjisini yalnızca güneşli saatlerde kullanılan bir kaynak olmaktan çıkarıp birçok pazarda fosil yakıtlara karşı gerçek bir temel yük alternatifi haline getiriyor. Bu dönüşümü en iyi şekilde değerlendiren ülkeler, enerji liderliğinin bir sonraki aşamasını şekillendirecek." diye konuştu.

Yenilenebilir enerji projelerinde onlarca gigavatlık kapasite bağlantının sıra beklediğini belirten Dunlop, birçok ülkede bu projelerin yatırım ve düzenleyici süreçler nedeniyle yıllarca ertelendiğine dikkati çekti.

Teknolojilerin hazır, yatırımın mevcut ancak şebeke ve izin süreçlerinin buna rağmen geride kaldığını vurgulayan Dunlop, "Hükümetlerin şebeke yatırımlarına da üretim kapasitesine gösterdikleri aciliyeti göstermeleri gerekiyor. Gelişmekte olan piyasalarda sermaye maliyetleri de güneş enerjisi yatırımlarının risk profiline kıyasla hala yüksek seviyelerde bulunuyor. Bu farkın kapatılması küresel temiz enerji dönüşümünün hızlandırılması açısından kritik önem taşıyor. " değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye'nin rüzgarda yıllık güç artışında uzun vadeli hedefinin 7 gigavat seviyesinde olduğunu vurgulayan Backwell, "Türkiye sadece artan güç artışıyla değil, iç ve dış pazar için ekipman üretimiyle de öne çıkıyor." diye konuştu.

Backwell, Türkiye'nin küresel rüzgar enerjisi sektöründeki konumunu hızla güçlendirdiğini anlattı.

Türkiye'nin Avrupa ile Asya arasında stratejik bir "yeşil enerji koridoru" olma potansiyeline sahip olduğunu dile getiren Backwell, şöyle devam etti:

"Aynı zamanda ülke küresel tedarik zincirinde de önemli bir oyuncu haline geldi. Türk rüzgar enerjisi şirketleri bugün dünyanın yaklaşık 40-50 ülkesine ihracat yapıyor. Türkiye, Avrupa'daki istikrarlı büyümeden ve Asya'daki hızlı genişlemeden faydalanmak için çok uygun bir konumda. Ülke, iki bölge arasında yeşil elektrik akışları ve tedarik zinciri entegrasyonu için bir 'koridor' görevi görebilir."

COP31 öncesinde işbirliği

Backwell, Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleştirilecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) öncesi işbirliği imkanlarını değerlendirdiklerini ve yetkililerle temas halinde olduklarını ifade etti.

Uluslararası iklim diplomasisine değinen Backwell, Türk yenilenebilir enerji şirketlerini uluslararası yatırımcılarla buluşturmayı ve tanıtmayı amaçlayan COP31 kapsamındaki yenilenebilir enerji merkezi girişimine destek vermek için Global Renewables Alliance ile de iş birliği yaptıklarını ifade etti.

ABD-İsrail ile İran savaşı sebebiyle meydana gelen küresel enerji krizi ve fosil yakıt piyasalarındaki dalgalanmalar hakkında konuşan Backwell, mevcut dönüşümün dünya enerji sistemi açısından bir dönüm noktası olduğunu söyledi.

"Bu dönem, fosil yakıt çağının sonu olarak hatırlanacak," diyen Backwell, ülkelerin giderek daha fazla fosil yakıtlara bağlı jeopolitik risklerden ve fiyat oynaklığından kaçınmak istediğini belirtti.

Backwell, yenilenebilir enerjinin halihazırda elektrik talebindeki büyümenin büyük bölümünü karşıladığını, enerji sektöründe baskın güç haline geldiğini ancak yatırımların devam etmesi gerektiğini belirterek, şunları kaydetti:

"Enerji dönüşümünü finanse edecek küresel sermaye var, ancak yatırımların özellikle elektrik şebekeleri gibi doğru altyapılara yönlendirilmesi kritik önem taşıyor. Elektrik şebekelerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasındaki darboğaz önemli bir sorun olmaya devam ediyor. Uygun politikalar ve yatırım çerçeveleri oluşturulması halinde bu aynı zamanda önemli bir fırsata dönüşebilir. Enerji dönüşümünün bir sonraki aşamasında elektrifikasyonun hızlanması, dijitalleşme ve sanayinin karbonsuzlaştırılması merkezi rol oynayacak. Yenilenebilir enerji ise bu süreçte öncü bir konumda olacak."

Orta Doğu'da çatışmaların şiddetlenmesi ve taraflardan gelen açıklamaların fazla iç açıcı olmamasından dolayı piyasalar üzerinde satış baskısı görüldü.

Yatırımcıların piyasaları rekor seviyelere taşıyan yapay zeka hisselerine olan ilgisinin gerilemesi piyasalarda teknoloji sektöründen kaynaklı iyimserliğin azalmasına neden oldu.

ABD'li çip üreticisi Broadcom'un gelir tahmininin ve çip satışlarına ilişkin sunduğu görünümün beklentilerin altında kalması da teknoloji hisselerindeki sert yükselişleri durdurdu.

İsrail ve Lübnan'ın ateşkesin uygulanması konusunda mutabık kaldığına yönelik haberler petrol fiyatlarındaki sert yükselişleri sınırlasa da gerilimin devam etmesi küresel piyasalarda risk algısının yüksek seyretmesine neden oldu.

Gelecek hafta da küresel piyasalarda genel gidişatın ABD-İran ekseninde şekillenmesi bekleniyor. Orta Doğu'daki haber akışları ABD ve İran arasındaki görüşme sürecinin kırılganlığının halen çok yüksek olduğunu gösterirken, duruma ilişkin belirsizliğin devam etmesinden dolayı yatırımcılar temkinli davranmaya devam ediyor.

Öte yandan geçen hafta ABD'de açıklanan istihdam verileri de piyasaların odağında yer aldı. ABD Çalışma Bakanlığının verilerine göre, ülkede tarım dışı istihdam mayıs ayında 172 bin kişi artarak piyasa beklentilerinin oldukça üzerinde gerçekleşti. İşsizlik oranı ise beklentilere paralel olarak yüzde 4,3 seviyesinde sabit kaldı.

Tarım dışı istihdama ilişkin önceki aylara ait veriler de yukarı yönlü revize edildi. Mart ayında 185 bin olarak açıklanan istihdam artışı 214 bine, nisan ayında 115 bin olarak açıklanan artış ise 179 bine yükseltildi.

Söz konusu veri ABD ekonomisinin halen güçlü seyrini koruduğunu gösterdi. Söz konusu veri sonrası ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz artırımına gideceğine yönelik öngörüler güçlendi.

Analistler, bu ayki Fed toplantısında faizlerin sabit bırakılmasına neredeyse kesin gözüyle bakıldığını ancak faizlerin yüksek seviyelerde kalacağına yönelik öngörülerin piyasalardaki risk iştahını törpülemeye devam ettiğini belirtti.

İş gücü piyasasının gücünü korumasının Fed'in faiz artırımına gideceği beklentilerini yükseltmesiyle ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi geçen hafta 8 baz puan artışla yüzde 4,52'ye çıktı.

Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,7 yükselişle 92,1 dolara ulaştı.

Açıklanan tarım dışı istihdam verisiyle birlikte haftayı dolar endeksi 1,1 artışla 100,1 seviyesinden, altının onsu yüzde 4,7 azalışla 4 bin 329 dolardan tamamladı.

Söz konusu gelişmelerle özellikle değerli metallerde satış baskısı artarken gümüşün onsu geçen hafta yüzde 9,8 düşüşle 67,9 dolara indi.

New York borsası negatif seyretti

Jeopolitik gelişmeler ve yapay zeka rallisinin duraksaması hafta genelinde New York borsasındaki düşüş eğiliminde etkili olurken, ABD'de tarım dışı istihdam verisinin beklentilerin üzerinde gerçekleşmesi New York borsası üzerindeki satış baskısının artmasına neden oldu.

Broadcom'un hisseleri geçen hafta yüzde 5,9 değer kaybetti.

Söz konusu gelişmelerle haftayı Dow Jones endeksi yüzde 0,32, S&P 500 endeksi yüzde 2,59 ve Nasdaq endeksi yüzde 4,68 azalışla tamamladı.

Gelecek hafta salı günü dış ticaret dengesi, çarşamba Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), perşembe Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE), haftalık işsizlik maaşı başvuruları, cuma Michigan Üniversitesi tüketici güven endeksi takip edilecek.

Avrupa'da haftaya ECB'nin faiz kararı takip edilecek

Avrupa borsaları, jeopolitik risklerin devam etmesi ve teknoloji hisselerindeki satış baskısının etkisiyle geçen hafta Fransa hariç negatif seyretti.

ABD'den "zorla çalıştırma" gerekçesiyle 60 ülke için yeni tarife önerisi de Avrupa piyasalarını olumsuz etkiledi. Çin ile yaşanan sıkıntılar da Avrupa ekonomisindeki başlıca zorluklar arasında yer alıyor.

Enflasyon Avrupa ekonomisinin en önde gelen sıkıntıları arasında olmaya devam ederken, analistler Avro Bölgesi'nde savaştan kaynaklı maliyet baskısıyla enflasyonist baskıların devam ettiğini, fabrikaların artan maliyetleri müşterilere yansıtmak zorunda kaldığını, bunun da Bölgede enflasyonist baskıların artmasına neden olabileceğini söyledi.

Avrupa Merkez Bankasının (ECB) gelecek haftaki faiz kararı toplantısında mevduat faizinde artırım yapmasının beklendiğini söyleyen analistler, ancak şu anki jeopolitik ortamda bir haftanın uzun bir süre olduğunu ve anlık gelişmelerin Bankanın politikasını etkileyebileceğini ifade etti.

Öte yandan, İngiltere'deki siyasi belirsizlik ülke gündeminde yer almaya devam ederken, ülkede savaştan dolayı artan enerji maliyetleri ve yüksek faiz oranlarından kaynaklı olarak inşaat sektörüne ilişkin riskler öne çıkıyor.

İngiltere'deki siyasi belirsizlik de ülke gündeminde yer almaya devam ediyor. Ülkede savaştan dolayı artan enerji maliyetleri ve yüksek faiz oranlarından kaynaklı olarak inşaat sektörüne ilişkin riskler de öne çıkıyor.

Diğer taraftan Avro Bölgesi ekonomisi, yılın ilk çeyreğinde beklentilerin aksine yüzde 0,2 daralırken, bölge ekonomisi 2022'nin son çeyreğinden bu yana ilk kez küçüldü ve bölgede enflasyon-resesyon ikilemi daha belirgin hale geldi.

Bu gelişmelerle, geçen hafta Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 1,38, İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,40, İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,28 değer kaybederken, Fransa'da CAC 40 endeksi 0,43 değer kazandı.

Gelecek hafta pazartesi Almanya'da fabrika siparişleri, salı Almanya'da dış ticaret dengesi, perşembe ECB'nin faiz kararı, cuma İngiltere'de büyüme takip edilecek.

Asya piyasalarında Japonya hariç negatif bir seyir izlendi

Asya borsaları da söz konusu gelişmelerle geçen hafta Japonya hariç negatif seyretti.

Teknoloji hisseleri kaynaklı olumsuz etkilerle özellikle Güney Kore borsasında sert düşüşler görüldü.

Analistler, kırdığı rekorlarla öne çıkan Kospi endeksindeki sert düşüşlerin küresel hisse senedi piyasasına ilişkin risk algısının artmasına sebep olabileceğini söyledi.

Güney Kore piyasaları ayrıca Güney Kore Çalışma Bakanı Kim Young-hoon'un ülkenin en büyük teknoloji firmalarının yapay zeka karlarının daha büyük bir kısmını tedarikçiler, taşeronlar ve çalışanlarla paylaşması gerektiğini söylediğine dair haberlerden de olumsuz etkilendi.

Japonya Merkez Bankasının (BoJ) bu ayki toplantısında faiz artırımına gideceğine yönelik öngörülerin gücünü koruması da Japonya borsası üzerinde satış baskısı oluşturdu.

Ülkede nisan ayına ilişkin hane halkı harcamalarının yüzde 1,6 yükselerek beklentilerin üzerinde artması BoJ'un faiz oranlarını artırmak için daha fazla hareket alanına sahip olduğunu gösterdi.

Bankanın haziran ayından başka yıl sonuna kadar bir faiz artırımına daha gidebileceği tahmin ediliyor.

Söz konusu gelişmelerle haftalık bazda, Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 0,39 değer kazanırken, Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 3,72, Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 1 ve Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 0,88 değer kaybetti.

Gelecek hafta pazartesi Japonya'da büyüme, salı Çin'de dış ticaret dengesi, çarşamba Çin'de enflasyon, cuma Japonya'da sanayi üretimi takip edilecek.

Yurt içinde TCMB'nin faiz kararı ve ödemeler dengesi takip edilecek

Yurt içinde geçen hafta alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi haftalık bazda yüzde 0,23 artışla 13.694,19 puana yükseldi.

Dolar/TL, haftayı önceki haftalık kapanışın yüzde 0,4 üzerinde 46,0470'ten tamamladı.

Gelecek hafta pazartesi reel efektif döviz kuru, çarşamba sanayi üretimi, perşembe Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) faiz kararı, cuma ödemeler dengesi ve piyasa katılımcıları anketi takip edilecek.

Bakanlığın konuya ilişkin ilanı, Resmi Gazete'de yayımlandı.

Buna göre, Erzurum'un Çat ilçesi sınırında kalan ve köşe koordinatları verilen alan, Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları Yönetmeliği kapsamında güneş enerjisine dayalı YEKA ilan edildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Anadolu Ajansının "Global İletişim Ortağı" olduğu, Cumhurbaşkanlığı himayesinde ve AlBaraka Zirve Serisi kapsamında İstanbul Finans Merkezi Halkbank Genel Müdürlüğü'nde düzenlenen 3. Dünya İslam Ekonomi Zirvesi'nde konuştu.

Zirve dolayısıyla katılımcılarla birlikte olmaktan duyduğu mutluluğu dile getiren Erdoğan, Türkiye'nin yanı sıra dünyanın farklı ülkelerinden zirveye katılanları selamladı.

Erdoğan, zirve kapsamında panel, oturum ve etkinliklerin, burada yapılacak tespitlerin, ortaya konulacak teklif ve tenkitlerin ülkeler, İslam alemi ve tüm insanlık için hayırlara vesile olmasını diledi.

Zirveye yurt dışından teşrif eden konuklara her köşesinde ayrı bir güzellik barındıran, tarihiyle kültürüyle mimarisiyle yeşili ve mavisiyle göz kamaştıran İstanbul'un tadını çıkarmalarını özellikle tavsiye ettiğini belirten Erdoğan, konukların burada geçirdikleri zamanı ve İstanbul'un manevi havasını uzun yıllar boyunca huzuru kalple yad edeceklerine inandığını söyledi.

Zirveye katılan konukların, ülkelerinde yaşayan kardeşlerine 86 milyon vatandaşın selam ve sevgilerini ilettiğini aktaran Erdoğan, AlBaraka Grubu'nun banisi ve İslami finansın öncü şahsiyeti Şeyh Salih Abdullah Kamil'i rahmetle yad etti.

Erdoğan, merhum Şeyh Salih'in fikir ve ideallerini bugüne taşıyan, onun inşa ettiği bu binayı yeni yapılarla güçlendiren Abdullah Saleh Kamel'e de teşekkür ettiğini belirtti.

“Zirvede ulusal ve bölgesel tecrübelerden çıkarılan dersler de mercek altına alınacak”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, "İslam ekonomisinde sermaye, sürdürülebilir kalkınma için servetin yapılandırılması" temasıyla düzenlenen zirvede fevkalade nitelikli tartışmalar yapıldığını vurgulayarak, şöyle devam etti:

“Akademisyenlerimiz, politika üreticilerimiz, alanında uzman isimler, sermayenin İslam ekonomisindeki rolünü fikri, stratejik, etik, sektör bazlı ve pratik boyutlarıyla etraflıca değerlendirecek. Dijital dönüşüm ve yönetişim gibi çağımızın yeni gerçekliklerinin de masaya yatırıldığı zirvede ulusal ve bölgesel tecrübelerden çıkarılan dersler de mercek altına alınacak. Uluslararası yatırımlar ve bölgesel finans entegrasyonundan dijital İslami bankacılığa, sermaye oluşumu ve finansal aracılık mekanizmalarından İslami sermayenin makro ve mikro ekonomik düzeylerdeki rolüne, yapay zeka araçlarının kullanımından üretken sermaye olarak vakıfların güçlendirilmesine, farklı konular özelinde yapılacak fikir alışverişlerinin hepimiz için ufuk açıcı, faydalı ve müşahhas neticelere vesile olmasını diliyorum. Mevcut engellerin aşılması alternatif çözümlerin geliştirilmesi noktasında zirveyi yeni bir kilometre taşı olarak gördüğümü ifade etmek istiyorum.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, AlBaraka Form başta olmak üzere zirvenin düzenlenmesinde emeği geçen Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi'ne, Türkiye Varlık Fonu'na, İstanbul Finans Merkezi'ne, İslam İşbirliği Gençlik Formu'na ve İbn Haldun Üniversitesi'ne yürekten teşekkür ettiğini ifade etti.

Erdoğan, aynı şekilde organizasyonun partnerleri olan Halkbank'ı, Türk Hava Yollarını, Anadolu Ajansını ve Demirören Medya'yı tebrik etti.

Erdoğan, İslam alemi olarak son yıllarda farklı cephelerde pek çok krizle aynı anda mücadele ettiklerini ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs'teki İsrail mezalimi, ateşkese rağmen hala devam ediyor. Siyonist katliam şebekesi, pervasızca yürüttüğü işgal ve istila politikasını Lübnan'ın güneyinden Beyrut'un içlerine doğru günden güne genişletiyor." diye konuştu.

İran merkezli savaşın, Hürmüz Boğazı'ndaki geçişlerin durma noktasına gelmesiyle birlikte yalnızca Körfez'deki kardeş ülkeleri değil, tüm dünyayı olumsuz etkilediğini dile getiren Erdoğan, "Coğrafyamızdaki güven ve istikrar iklimi, savaş, kriz, kardeş kavgası ve belirsizliklerin tesiriyle maalesef giderek daha da fazla tahrip ediliyor. Özellikle ekonomi ve finans alanında küresel bir kırılmanın meydana geldiği, gelişmişlik düzeyinden bağımsız olarak sarsıntıların neredeyse her ülkede hissedildiği günleri yaşıyoruz." ifadelerini kullandı.

Erdoğan, endişe verici bir rakamı paylaşmak istediğini belirterek, şunları kaydetti:

“Uluslararası Finans Enstitüsü tarafından kısa süre önce yayınlanan bir rapor, küresel borçluluğun 2026'nın ilk çeyreğinde 350 trilyon dolara ulaştığını göstermektedir. Bu borç yükünün ne kadar sürdürülebilir olduğu, küresel ekonominin geleceği açısından cevaplanması gereken ciddi bir sorundur. Şunu açık ve net ifade etmek durumundayım. Ameliyat gerektiren rahatsızlıkları pansumanla tedavi edemezsiniz. Cari küresel sistem, geride bıraktığımız son 20 yılda ne yazık ki birçok fırsatı sorumsuzca heba etmiştir.”

“Küresel finans mimarisine yönelik eleştiri ve itirazlarımızı daha da yoğunlaştırmalıyız”

Borca ve faize dayalı küresel finans mimarisinin, 2008 krizi sonrasında krizin kök sebeplerini ortadan kaldırmak yerine palyatif adımlarla sorunu halının altına süpürmeyi tercih ettiğini vurgulayan Erdoğan, "Bugün geldiğimiz noktada şu hakikati hepimiz görebiliyoruz. Adalet, ahlak, üretim ve adil paylaşım ilkelerini merkeze alan bir iktisadi ve finansal paradigmaya geçilmeden finansal krizlerin önüne geçilemez. Sistemin bizatihi kendisinden kaynaklanan bu sıkıntılar çözülmedikçe, farklı aralıklarla aynı problemleri yaşamaktan kurtulamayız." sözlerini sarf etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, "'Dünya 5'ten büyüktür' tespitimiz, yalnızca kural ve değerlerin yok sayıldığı uluslararası konjonktürü değil, aynı zamanda eşitsizlik ve sömürüye dayalı ekonomik, ticari ilişkileri de kapsamaktadır. 'Daha adil bir dünya mümkün' derken de aynı şekilde insanlık ailesi olarak çaresiz olmadığımızı, gerek ekonomide gerek uluslararası ilişkilerde tek bir sisteme mahkum olmadığımızı ifade ediyoruz. Halihazırdaki küresel finans mimarisine yönelik eleştiri ve itirazlarımızı daha da yoğunlaştırmalı, somut alternatifleri hayata geçirebilmek için daha çok çaba harcamalıyız." değerlendirmesinde bulundu.

Erdoğan, İslam ekonomisinin vazettiği prensiplerin sahiplenilmesi ve bu modelin odak, hareket noktası haline getirilmesi halinde hedeflere daha hızlı ulaşılabileceğini ifade etti.

“Faizin olduğu yerde bereket olmaz”

"Bereket" kavramına değinen Erdoğan, "Bereket, rahmetli Erbakan Hocamızın tarifiyle, helal yollardan elde edilen 1 liralık kazancın, haram bulaşan 2 liralık kazançtan daha büyük olduğuna inanmaktır. Dolayısıyla bereket, kapitalist ekonomi teorileriyle anlaşılması mümkün olmayan bir mefhumdur. Faizin olduğu yerde bereket olmaz. Sömürünün, haksızlığın, etik ve ahlak dışı rekabetin olduğu yerde bereket bulunmaz. Yalnızca kar maksimizasyonu ve tüketim hırsının dikkate alınıp toplumsal refah ve adaletin dışlandığı bir ortamda bereket kendisine yer bulamaz." dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İslam iktisadının adalet, ahlak, erdem, risk paylaşımı, sürdürülebilirlik ve sosyal refah gibi değerler temelinde şekillendiğini belirtti.

Bu anlayışın yalnızca ekonomik kalkınmayı değil, toplumsal yapının güçlendirilmesini ve çevrenin korunmasını da esas aldığını ifade eden Erdoğan, sistemin infak, yardımlaşma, dayanışma ile dezavantajlı grupların korunmasını gözettiğini dile getirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İslam iktisadının adalet, ahlak, erdem, diğergamlık, risk paylaşımı, sürdürülebilirlik ve sosyal refah gibi değerler etrafında teşekkül ettiğini anlattı.

İslam iktisadının yalnızca ekonomik kalkınmayı değil, aynı zamanda içtimai bünyenin güçlendirilmesini ve çevrenin de korunmasını esas aldığını vurgulayan Erdoğan, "İnfakı, yardımı, dayanışmayı, dezavantajlı grupları koruyup kollamayı gözetir. Bu değerlerimizi küresel ekonomi aktörlerine iyi anlatmak, mevcut sistemi bu hasletler ışığında tadil, tamir ve revize etmek Müslümanlar olarak hepimizin öncelikli misyonu olmalıdır. Elbette bunun için bereket mefhumuna samimiyetle inanmamız, çok daha önemlisi evimiz, sokağımız ve ticarethanemizden başlayarak bereketin temsil ettiği hasletleri bizzat yaşamamız ve yaşatmamız gerekir." diye konuştu.

Erdoğan, İslam iktisadının ayrılmaz bir parçası olan katılım finansın sadece Müslümanlar için değil tüm dünya için daha adil ve güvenli bir model olduğunu söyledi.

Bankacılık, sermaye piyasaları, sigortacılık, tasarruf finansmanı ve sosyal finans gibi alanları kapsayan katılım finansı, yeni küresel finans mimarisinin inşasına katkı sağlayabilecek güçlü bir yapı olarak gördüğünü ifade eden Erdoğan, katılım finans sistemini, Türkiye'nin ekonomik kalkınması ve finans istikrarı açısından stratejik bir unsur olarak değerlendirdiklerini dile getirdi.

İstanbul Finans Merkezinin iki taşıyıcı kolonundan birinin Fintech, diğerinin ise katılım finans olmasının, bu sistemin gelişimine verdikleri önemin açık göstergesi olduğunu vurgulayan Erdoğan, "Ayrıca ülkemizi yatırımın, üretimin ve finansal araçların bir araya geldiği güçlü bir bağlantı noktası yapmak için yoğun çaba harcıyoruz. Dün yürürlüğe giren kapsamlı yasal düzenlemeyle ülkemizin yatırım cazibesini artıracak rekabetçi bir teşvik programını hayata geçirdik. İstanbul Finans Merkezindeki katılım finans kuruluşlarının finansal hizmet ihracatından elde ettikleri gelirler için uygulanan yüzde 100 oranındaki kurumlar vergisi matrah indiriminin süresini 2047 yılına kadar uzattık. Finansal faaliyet harcı muafiyetini 5 yıldan 20 yıla çıkardık. Banka ve sigorta muameleleri vergisi, damga vergisi ve harç istisnaları ile nitelikli uluslararası çalışanlara yönelik gelir vergisi avantajlarını devreye aldık." ifadelerini kullandı.

Erdoğan, İstanbul Finans Merkezi'ndeki şirketlerin transit ticaret ve yurt dışı aracılık faaliyetlerinden elde ettikleri gelirleri kurumlar vergisinin dışında tuttuklarını, Tek Durak Ofisini de 15 gün önce İstanbul Finans Merkezi'nde hizmete açtıklarını söyledi.

“Toplam sukuk ihraç tutarı 614 milyar lira seviyesine geldi”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2027-2030 dönemini kapsayacak Katılım Finans Strateji Belgesi'nin hazırlıklarını da sürdürdüklerini belirterek, şöyle devam etti:

“Şunu büyük bir memnuniyetle ifade etmekte fayda görüyorum. Türkiye'de katılım finans alanındaki kurum sayısı ve işlem hacmi, istikrarlı bir şekilde artmaya devam ediyor. Aktif büyüklüğü 4,7 trilyon lirayı aşan katılım bankacılığı, sektördeki payını yüzde 9,5 seviyesine yükselterek güçlü büyüme performansını sürdürüyor. Halihazırda 3'ü dijital olmak üzere faaliyet gösteren 10 katılım bankamız, çeşitlenen ürün ve hizmet portföyleriyle sistem içindeki ağırlığını artırıyor. Bu bankalar, reel ekonomimize de önemli katkılar sunuyor. Katılım sermaye piyasalarında ise sukuk ihraçları, ciddi büyüklüğe ulaştı. Geçtiğimiz yıl sonu itibarıyla toplam sukuk ihraç tutarı 614 milyar lira seviyesine geldi. Bu tutarın yüzde 64'ü Hazine ve Maliye Bakanlığımız, yüzde 36'sı ise katılım finans kuruluşları ve reel sektör tarafından gerçekleştirildi. Aynı dönemde bankacılık dışı finansal kesimin sukuk ihraçları da bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 33,3 artışla 16,6 milyar lira oldu yani kamu ve özel sektörün katılım finans araçlarına olan ilgisi güçlenerek devam ediyor.”

Bu tablonun sukukun alternatif finans aracı olarak sermaye piyasalarındaki konumunu giderek sağlamlaştırdığını gösterdiğine işaret eden Erdoğan, katılım esaslı menkul kıymet yatırım fonlarının büyüklüğünün de bir önceki seneye göre reel olarak yüzde 47 arttığını ve 2025 yılı sonu itibarıyla 864 milyar liraya ulaştığını söyledi.

“Borsa İstanbul'daki 6,3 milyon yatırımcının yüzde 69'u, katılım endeks kapsamındaki şirketlere yatırım yaptı”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasına şöyle devam etti:

“Bu dönemde katılım esaslı emeklilik yatırım fonlarının büyüklüğü yüzde 74 artışla 798 milyar liraya, katılım esaslı borsa yatırım fonlarının toplam değeri ise yüzde 128 artışla 239 milyar liraya yükseldi. Ülkemizde katılım esaslı faaliyet gösteren 9 tasarruf finansman şirketinin toplam aktif büyüklüğü, 2 sene öncesine kıyasla 5 kat artış kaydederek 323 milyar liraya çıktı. Yine aynı dönemde tasarruf finansmanı sistemine katılan kişi sayısı da 3 katına çıkarak 1,2 milyonu aştı. 2026'nın ilk çeyreğinde katılım endeksinde yer alan şirketlerin toplam piyasa değeri, Borsa İstanbul'da işlem gören tüm şirketlerin toplam piyasa değerinin yüzde 36'sına ulaştı. Borsa İstanbul'daki 6,3 milyon yatırımcının 4,4 milyonu yani yüzde 69'u katılım endeks kapsamındaki şirketlere de yatırım yaptı. Sigortacılık sektöründeki 5 katılım sigorta şirketinin toplam pazar payı, yine bu yılın ilk çeyreğinde yüzde 6,5 seviyesine ulaşırken bu şirketlerin toplam prim üretimi 26 milyar lira oldu. Aynı periyotta bireysel emeklilik sistemindeki 2,3 trilyon liralık toplam fon tutarının yüzde 40'lık bölümü katılım esaslı fonlarda değerlendirildi.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, otomatik katılım sisteminde de katılım esaslı fonların payının yüzde 60'a yükseldiğini, Türkiye Varlık Fonunun da katılım finans alanındaki faaliyetlerine yenilerini ekleyerek bu alanda öncü rol üstlenmeye devam ettiğini vurguladı.

"Attığımız bu adım neticesinde kurumumuz, kısa sürede katılım finansın en dinamik aktörlerinden biri haline geldi"

Katılım finans sistemine güç katacak iki haberi paylaşmak istediğini dile getiren Erdoğan, sözlerini şöyle tamamladı:

“Cumhuriyetimizin en köklü kurumlarından biri olan Emlak Bankasını 2018 yılında yaptığımız düzenlemeyle Emlak Katılıma çevirmiş, böylelikle bu organizasyonu hem aslına hem de katılım finans ruhuna uygun şekilde yeniden ihya etmiştik. Hamdolsun, attığımız bu adım neticesinde kurumumuz, kısa sürede katılım finansın en dinamik aktörlerinden biri haline geldi. Şimdi bu başarıyı daha ileri bir noktaya taşımayı, Emlak Katılımı halka arz etmeyi hedefliyoruz. İnşallah önümüzdeki dönemde milletimizin de güçlü büyümeye doğrudan ortak olmasına imkan sağlayacağız. Bir diğer hamlemiz, Ziraat, Vakıf ve Halk Katılımın birleştirilmesi olacaktır. Bu üç katılım bankamızın güçlerini birleştirmesiyle ortaya büyük bir sinerji çıkacak, inşallah sektör farklı bir ivme kazanacaktır. Her iki kararımızın da şimdiden hayırlı, uğurlu olmasını diliyorum. Bu düşüncelerle 3. İstanbul Dünya İslam Ekonomisi Zirvesi'nin bir kez daha hayırlara vesile olmasını diliyor, zirveye teşrif eden kardeşlerime ayrı ayrı teşekkür ediyor, Albaraka Forum başta olmak üzere organizasyonun başarıyla icrasında payı olan tüm kurum ve kuruluşlarımıza tebrik ve şükranlarımı iletiyorum.

Notlar

Kur'an-ı Kerim tilavetiyle başlayan programda hazırlanan video katılımcılara izletildi.

Konuşmaların ardından günün anısına AlBaraka Forum Mütevelli Heyeti Başkanı Abdullah Saleh Kamel, Cumhurbaşkanı Erdoğan'a tablo hediye etti.

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Ahmet Burak Dağlıoğlu ile Türkiye Varlık Fonu Genel Müdürü Salim Arda Ermut tarafından Cumhurbaşkanı Erdoğan'a hediye takdim edildi.

Hatıra fotoğrafı çekilmesinin ardından program sona erdi.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, katılım finansın Türkiye'de istikrarlı şekilde büyüdüğünü belirterek, "Katılım finansın varlık payı 2010'ların başında yaklaşık yüzde 4,5 seviyesindeyken bugün yaklaşık yüzde 9'a yükseldi." dedi.

Anadolu Ajansının "Global İletişim Ortağı" olduğu, Cumhurbaşkanlığı himayesinde ve AlBaraka Zirve Serisi kapsamında düzenlenen 3. Küresel İslami Ekonomi Zirvesi, İstanbul Finans Merkezi Halkbank Genel Müdürlüğü'nde gerçekleştiriliyor.

Karahan, burada "Sermaye Akışlarının Yeniden Yapılandırılması: Kapsamlı Makro-Mikro Ekonomik Entegrasyon İçin İslami Bir Çerçeve" panelinde yaptığı konuşmada, düşük enflasyonun daha öngörülebilir bir yatırım ortamı sağladığını, finansal aktörlerin de bu ortamda daha düşük oranlarla uzun vadeli finansal ürünler sunabildiğini dile getirdi.

Yatırımları aynı zamanda verimlilik için de önemsediklerini ifade eden Karahan, daha üretken ve refah bir ekonomiyi hedeflediklerini söyledi.

Karahan, çalışan başına üretime bakıldığında verimliliğin arttığını, AR-GE harcamalarının da yükseldiğini belirterek, "Tüm bunlar, makroekonomik istikrar arttıkça ekonominin üretken kapasitesinin genişlediğini gösteriyor." diye konuştu.

"Türkiye'de katılım finans istikrarlı şekilde büyüyor"

Fatih Karahan, İslami finans ve ekonomiye ilişkin değerlendirmesinde, finansal kapsayıcılık açısından bu alanın çok önemli bir değer sunduğunu dile getirdi.

İslami finansın bankacılık sisteminde bir alternatif sunduğunu ifade eden Karahan, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bunun açık bir örneği, katılım finansın KOBİ kredilerinde temsil edilmesi. Geleneksel bankacılık araçlarıyla kredi alamayan birçok KOBİ, katılım finans araçlarıyla faaliyetlerini sürdürebiliyor. Bu tür uygulamalar, finansal kapsayıcılığı genişletiyor ve kullanılmayan tasarrufları finansal aracılık yoluyla üretken kullanıma yönlendiriyor. Türkiye'de katılım finansın istikrarlı şekilde büyüdüğünü görüyoruz. Katılım finansın varlık payı 2010'ların başında yaklaşık yüzde 4,5 seviyesindeyken bugün yaklaşık yüzde 9'a yükseldi. Bu süreçte katılım finans kurumlarının sayısı da arttı ve lisans alan iki yeni kurumun da faaliyete başlaması bekleniyor. Sektör istikrarlı şekilde büyüyor.”

"Katılım finansla uyumlu likidite yönetim araçları geliştirdik"

Merkez Bankası Başkanı Karahan, katılım bankalarının mevduat bankalarına kıyasla daha güçlü kredi büyümesi gösterdiğini ve bunun da finansal sistemdeki pazar payının artmasına katkıda bulunduğunu söyledi.

TCMB olarak katılım finans kurumlarına da hizmet edecek şekilde finans araçları üzerinde çalıştıklarını belirten Karahan, katılım finansla uyumlu likidite yönetim araçları geliştirdiklerini ifade etti.

Karahan, TCMB'nin politika çerçevesinin sadece politika faizinden ibaret olmadığını, makro ihtiyati tedbirlerle de para politikasını desteklediklerini kaydederek şu değerlendirmede bulundu:

"Bu tedbirlerin katılım finans kurumlarına da uygun şekilde tasarlanması gerekir, çünkü onların iş modeli ve müşteri tabanı farklı. Bu açıdan kalibrasyon süreci üzerinde 2 yıldır bazı düzenlemeler yaptık. Son olarak, TCMB'nin ihracatçılar ve uzun vadeli yatırım finansmanı için kredi programları var. Bu programlardan bazılarını katılım finans kurumlarının da müşterilerine sunabileceği şekilde yapılandırdık ve bu da onların piyasada daha fazla pay elde etmelerine yardımcı oldu.”

Oturumun ardından Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Ahmet Burak Dağlıoğlu, konuşmacılara plaket takdim etti.

Söz konusu tahminin, Hürmüz Boğazı'nın temmuz sonu itibarıyla yeniden açılacağı ve fiili olarak 5 ay kapalı kalacağı varsayımına dayandığına işaret edilen açıklamada, açılış zamanlamasına ilişkin belirsizliğin sürdüğü ve fiyatlar üzerindeki riskin çift yönlü kalmaya devam ettiği vurgulandı.

Açıklamada, mevcut fiyat sıçramasının üretim kapasitesindeki kalıcı bir kayıptan ziyade geçici bir lojistik arz şokunu yansıttığı, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasıyla Brent petrolün mart-temmuz aylarındaki yüksek seviyelerinden keskin şekilde düşmesinin beklendiği kaydedildi.

Bölgedeki petrol altyapısında ciddi bir hasar meydana gelmediğinin altı çizilen açıklamada, Orta Doğu'daki üretimin hızlı toparlanması, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) dışındaki güçlü arz artışı ve OPEC'in çatışma öncesi kotalarının da ötesine geçebilecek potansiyel üretim artışları nedeniyle piyasanın eylülden itibaren yeniden arz fazlası vermeye başlayacağı öngörüsüne yer verildi.

Açıklamada, 5 aylık kapanma senaryosu çerçevesinde ve stratejik rezerv hamleleri hariç tutulduğunda, küresel petrol arzının 2026'da bir önceki yıla kıyasla günlük ortalama 2,9 milyon varil daha düşük olacağının tahmin edildiği aktarıldı.

Buna karşın boğazın açılmasıyla piyasanın hızla fazla vermeye başlayacağına dikkati çekilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"OPEC'in izleyeceği politikalara bağlı olarak 2026'nın son çeyreğinde, günlük yaklaşık 4 milyon varillik bir arz fazlası oluşmasını bekliyoruz. Bu durum, piyasada bir stok birikimi yaratarak petrol fiyatlarını aşağı çekecektir. 2026 yılının genel ortalamasında küresel arzın talebi aşacağını öngörüyoruz."

ABD Çalışma Bakanlığı, mayıs ayına ilişkin istihdam raporunu açıkladı. Buna göre, ülkede tarım dışı sektörlerde istihdam mayısta 172 bin kişi arttı. Piyasa beklentilerinin üzerinde gerçekleşen tarım dışı istihdamın bu dönemde 85 bin kişi artması öngörülüyordu.

İstihdam, eğlence ve konaklama ile yerel yönetim ve sağlık sektörlerinde artarken, finansal faaliyetler sektöründe azaldı.

Tarım dışı istihdama ilişkin mart ve nisan ayı verilerinde yukarı yönlü revizyona gidildi. Tarım dışı istihdamda martta kaydedilen artış 185 binden 214 bine, nisan ayında yaşanan artış 115 binden 179 bine çıkarıldı.

İşsizlik oranı değişmedi

ABD'de işsizlik oranı mayısta değişmeyerek yüzde 4,3 oldu. İşsizlik oranı bu dönemde piyasa beklentilerine paralel seyretti. Ülkedeki işsiz sayısı mayısta 66 bin azalarak 7 milyon 307 bine geriledi. İş gücüne katılma oranı değişim göstermeyerek yüzde 61,8'de kaldı. 

Haftalık ortalama çalışma saati de mayısta değişmedi ve 34,3 oldu. ABD Merkez Bankasının dikkatle izlediği ortalama saatlik kazanç aynı dönemde aylık bazda yüzde 0,3 ve yıllık bazda yüzde 3,4 artarak 37,53 dolara ulaştı.

Mayısta piyasa beklentilerine paralel artan ortalama saatlik kazanç, nisanda aylık bazda yüzde 0,2 ve yıllık bazda yüzde 3,6 artmıştı.

Sıfır Atık Forumu 2026'da uzmanlar, sıfır atık ve döngüsel ekonomi alanındaki bağlantıyı değerlendirdi.

Panelde konuşan Circle Economy Üst Yöneticisi (CEO) Hilde van Duijn, sıfır atığı bir strateji olarak tanımlayarak döngüsel ekonomi sayesindeki gelişmelerle sıfır atık odaklı toplumlara dönüşülebileceğini söyledi.

Döngüsel ekonomi ve sıfır atıktan bahsedildiğinde geri dönüşüm ve atık yönetimi konularının öne çıktığına işaret eden Duijn, şöyle konuştu:

"Eğer sıfır atık ile başlıyorsak ve döngüsel ekonomi de varsa o zaman daha az materyal ve ürün kullanmamız lazım. Sonrasında da ekonomide olan ürünleri uzun süre kullanabilmek, yani bunların yeniden kullanılması, tamir edilmesi, tekrar kullanıma kazandırılmasıyla alakalı. Yenilenebilir materyallerin ürünler yapılırken de kullanılması önemli. Son olarak da bunları tekrar kullanabilmek için orada geri dönüşüm devreye giriyor."

Global Alliance for Incinerator Alternatives (GAIA) Küresel Sıfır Atık Şehirler Programı Lideri Cecilia Allen de sıfır atığın 30 yıldır var olan bir konsept olduğunu ifade etti.

Allen, her ürünün tekrar ekonomiye ve doğaya geri dönmesini ve zararlı materyallerin azaltılmasını hedeflediklerini bildirdi.

Monza Park Tarım Okulu sıfır atık projeleri danışmanı Enzo Favoino da sıfır atık ve de döngüsel ekonomi arasında önemli bir bağ olduğunu aktardı. Favoino, sıfır atık noktasında enerji verimliliğinin önemine dikkati çekti.

Global South Nexus Kurucu Ortağı Atiq Zaman ise modern toplumlarda birçok ürünün ihtiyaç dışında satıldığına işaret ederek, bunların başında teknoloji ürünleri ve arabaların geldiğini söyledi.

Öte yandan forum kapsamında "Sıfır Atık ve İklim Mücadelesi: Doğrudan Bağlantı", "Politikadan Uygulamaya: Yönetmelik ve Yerel Yönetim Rehberi", "Marakeş'ten Antalya'ya: Sıfır Atık İçin Çok Taraflı Liderliğin Gerekliliği" başlıklı paneller de düzenlendi.

Forum farklı konularda düzenlenen panellerle devam ediyor.

Birleşmiş Milletler (BM) Dünya Gıda Programı (WFP), Orta Doğu'daki krizin dünyanın "en kırılgan" durumdaki bazı ülkelerinde milyonlarca kişiyi akut açlığa sürüklediğini bildirdi.

Merkezi Roma'da bulunan WFP'den, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırısıyla başlayan ve halihazırda geçici ateşkes durumunda olan Orta Doğu'daki krizin etkilerine ilişkin yazılı açıklama yapıldı.

Açıklamada, WFP'nin mart ayında, çatışmanın sürmesi ve petrol fiyatlarının haziran sonuna kadar varil başına yaklaşık 100 dolar seviyesinde kalması halinde, 45 milyon kişinin daha akut gıda yetersizliğine sürüklenebileceği öngörüsünde bulunduğu hatırlatılarak, "Bu senaryo artık gerçekleşiyor." denildi.

WFP'nin "Baskı Altında Gıda Güvenliği: Orta Doğu Krizinin Kırılgan Ülkeler Üzerindeki Etkileri" başlıklı yeni raporuna atıf yapılan açıklamada, özellikle 3 hassas ülkedeki durumun incelendiği belirtilerek, "Rapora göre, kriz nedeniyle Somali'de ilave 2,5 milyon kişi, Sri Lanka'da 1,3 milyon kişi ve Afganistan'da 2,3 milyon kişi temel gıda ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyor. Bazıları ise akut açlığa sürükleniyor." ifadeleri kullanıldı.

Açıklamada görüşlerine yer verilen WFP Gıda Güvenliği ve Beslenme Analiz Servisi Direktörü Jean-Martin Bauer, "Erken uyarılar ancak dünya harekete geçerse anlam taşır. Bu krizin milyonlarca insanı daha açlığa itebileceği konusunda uyarıda bulunmuştuk; şimdi bunun gerçek zamanlı olarak yaşandığını görüyoruz. Birçok durumda, krizin merkezinden çok uzakta yaşayan dünyanın en yoksul aileleri en ağır darbeyi alıyor." değerlendirmesinde bulundu.

Ön araştırma sonucunda, söz konusu teşebbüs hakkında soruşturma açıldı.

Soruşturma konusunu Meta'nın, Meta AI adlı yapay zeka hizmetini "Whatsapp'a" entegre etmek ve üçüncü taraf yapay zeka sağlayıcılarının WhatsApp üzerinden hizmet sunmasını engellemek suretiyle ilgili kanunu ihlal edip etmediğinin tespiti oluşturuyor.

Ayrıca, ön araştırma sürecinde Meta'nın üçüncü taraf genel amaçlı üretken yapay zeka sohbet robotlarının-asistanlarının WhatsApp üzerinden yapay zeka hizmetlerini birincil hizmet olarak sunmasını engelleyen davranışlarının, rekabetin ihlal edildiğini gösteren ciddi bulgu niteliğinde olduğu değerlendirildi.

Söz konusu değerlendirmeye istinaden Kurul, telafisi mümkün olmayacak zararların önlenmesi amacıyla nihai karar verilinceye kadar tedbir uygulanmasına hükmetti.

Buna göre, şirket, üçüncü taraf genel amaçlı üretken yapay zeka sohbet robotlarının/asistanlarının WhatsApp üzerinden yapay zeka hizmetlerini birincil hizmet olarak sunabilmelerini sağlayan koşulları, söz konusu hizmetlerin sunulmasını fiili ve ekonomik olarak zorlaştırmayacak şekilde tesis edecek.

Geçici tedbir alınmasına yönelik gerekçeli kararın tebliğinden itibaren bir ay içerisinde öngörülen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, teşebbüs hakkında idari para cezası uygulanacak.

Tahıl Fiyat Endeksi, nisana göre yüzde 2,6 artarken, geçen yılın aynı döneminin yaklaşık yüzde 5 üzerinde seyretti.

Küresel bazda yükselen yakıt ve gübre maliyetleri ile olumsuz hava koşulları bu artışta etkili oldu. Küresel buğday fiyatları aylık yüzde 3,4, yıllık bazda yüzde 7,8 yükseldi.

Mısır fiyatları aylık yüzde 1,9 artarken, pirinç endeksi Asya'daki hava koşulları endişeleri ve ham petrol fiyatlarındaki yükselişle yüzde 2,7 arttı.

Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi, bir önceki aya göre yüzde 4,6 gerileyerek 2026 yılının ilk aylık düşüşünü kaydetti.

Küresel ithalat talebinin zayıflayacağı beklentisi ve ham petrol piyasasındaki belirsizlikler nedeniyle palm yağı fiyatları gerilerken, soya yağı, kanola ve ayçiçeği yağı fiyatlarında arz durumuna bağlı değişkenlikler görüldü.

Şeker Fiyat Endeksi, mayısta yüzde 7,5 yükseliş kaydetti. Brezilya'da şeker kamışı üretiminin daha büyük bir kısmının etanol üretimine yönlendirileceği beklentisi ve El Nino hava olayının Hindistan ile Tayland'daki üretime yönelik oluşturduğu riskler fiyatları yukarı çekti.

FAO Süt Ürünleri Fiyat Endeksi, uluslararası tereyağı fiyatlarındaki gerilemenin öncülüğünde bir önceki aya göre yüzde 0,5 düştü. Peynir fiyatları genel olarak sabit kalırken, yağsız süt tozu fiyatlarında artış görüldü.

Çin ve ABD'den gelen güçlü ithalat talebinin etkisiyle büyükbaş hayvan eti fiyatları yükselirken, Avrupa Birliği'ndeki bol arz ve zayıf talep nedeniyle domuz eti fiyatları geriledi. FAO Et Fiyat Endeksi, yüzde 0,1 ile sınırlı artış kaydetti.

FAO Piyasalar ve Ticaret Birimi Direktörü Boubaker Ben-Belhassen, küresel gıda emtia piyasalarının genel olarak dirençli kalmasına rağmen, yükselen tahıl fiyatlarının hava koşullarına bağlı risklere, enerji ve girdi piyasalarındaki aksamalara karşı kırılganlığı artırdığını ifade etti. Ben-Belhassen, Hürmüz Boğazı dahil olmak üzere önemli ticaret yollarını etkileyen belirsizliklerin gübre kullanımını azaltabileceğini ve gıda fiyatları üzerinde ek baskı oluşturabileceğini belirterek, bu durumun uluslararası koordineli eylem ihtiyacını artırdığını kaydetti.

Tahıl üretiminde aşağı yönlü revizyon

FAO, küresel üretim, tüketim, ticaret ve stok eğilimlerine ilişkin değerlendirmelerin yer aldığı Tahıl Arz ve Talep Özeti Raporu'nu da yayımladı.

Buna göre, küresel tahıl üretiminin 2026/2027 sezonunda, buğday hasadındaki düşüşün etkisiyle yıllık bazda yüzde 2 azalarak 2 milyar 982 milyon tona gerilemesi bekleniyor.

Küresel tahıl kullanımının 2026/2027 döneminde yüzde 0,6 artacağı tahmin edildi.

Dünya tahıl stoklarının pirinç envanterindeki düşüş nedeniyle yüzde 0,3 oranında hafif daralma göstereceği, küresel tahıl stok-kullanım oranının ise yüzde 31,7 ile önceki seviyesine yakın kalacağı öngörüldü.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, NSosyal hesabından mayıs ayı enflasyon verilerine ilişkin yaptığı paylaşımda, kararlılıkla ve eşgüdüm içinde hayata geçirilen politikalarla enflasyonla mücadeleye devam edildiğini belirtti.

Tüketici enflasyonunun mayısta yüzde 1,71 ile geçen aya kıyasla belirgin şekilde yavaşladığını ifade eden Yılmaz, yıllık enflasyonun da yüzde 32,61 seviyesinde gerçekleştiğini anımsattı. Yılmaz, taze meyve ve sebze fiyatlarında görülen iyileşmenin etkisiyle de gıda fiyatlarının aylık bazda yüzde 0,5 oranında düştüğünü aktardı.

Yılmaz, mayıs enflasyonunda görülen hızlı gerilemenin, önceki ay gözlemlenen artışın kalıcı bir eğilime dönüşmediğini ve geçici unsurlarla sınırlı kaldığını gösterdiğini belirterek, "Bu görünüm fiyatlama davranışları üzerinde kalıcı ve genele yayılan bir etkinin oluşma riskinin sınırlı kaldığını göstermektedir." değerlendirmesinde bulundu.

Vatandaşın refahını kalıcı biçimde artırmayı hedeflediklerini vurgulayan Yılmaz, şu ifadeleri kullandı:

"Geçici şokların vatandaşlarımızın alım gücü üzerinde kalıcı bir baskıya dönüşmemesi için kurumlarımızla eşgüdüm içinde çalışmalarımıza devam ediyoruz. Para, maliye ve gelirler politikalarımızı, gıda, konut, lojistik ve enerji alanındaki arz yönlü adımlarla destekleyerek dezenflasyon sürecini kararlılıkla sürdürmeyi ve vatandaşlarımızın refahını kalıcı biçimde artırmayı hedefliyoruz."

Aylık bazda TÜFE yüzde 1,71, Yİ-ÜFE yüzde 2,75 artış gösterdi.

TÜFE, mayısta geçen yılın aralık ayına göre yüzde 16,61, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 32,61 yükseliş kaydetti.

Yİ-ÜFE'de Aralık 2025'e göre yüzde 14,04, geçen yılın mayıs ayına kıyasla yüzde 28,93 artış oldu.

Mayıs enflasyon verilerinin açıklanmasıyla kira artış oranı da belli oldu. Haziranda ev ve iş yerleri için uygulanacak kira artış oranı, yüzde 32,24 olarak belirlendi.

Beklentiler

AA Finans Enflasyon Beklenti Anketi'ne katılan ekonomistler, mayısta TÜFE'nin yüzde 1,65 artacağını öngörmüştü. Bu ortalamaya göre yıllık enflasyonun yüzde 32,53 olacağı hesaplanmıştı.

TÜFE ve Yİ-ÜFE oranları şöyle:

Yİ-ÜFE, mayısta bir önceki aya kıyasla yüzde 2,75, geçen yılın aralık ayına göre yüzde 14,04, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 28,93 ve 12 aylık ortalamalara göre yüzde 26,96 yükseldi.

Sanayinin 4 sektörünün yıllık değişimleri incelendiğinde, madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 42,74, imalatta yüzde 30,72, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımında yüzde 6,88 ve su temininde yüzde 35 artış gerçekleşti.

Ana sanayi gruplarının yıllık değişimlerine bakıldığında, ara mallarında yüzde 27,76, dayanıklı tüketim mallarında yüzde 31,39, dayanıksız tüketim mallarında yüzde 31,05, enerjide yüzde 31,45 ve sermaye mallarında yüzde 23,73 yükseliş kaydedildi.

Sanayinin 4 sektörünün aylık değişimlerinde ise madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 2,85, imalatta yüzde 1,99, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımında yüzde 12,04 ve su temininde yüzde 3,37 artış görüldü.

Ana sanayi gruplarının aylık değişimlerine bakıldığında, ara malında yüzde 2,94, dayanıklı tüketim mallarında yüzde 1,31, dayanıksız tüketim mallarında yüzde 1,29, enerjide yüzde 6,6 ve sermaye mallarında yüzde 1,58 yükseliş oldu.

TÜFE'de mayısta bir önceki aya göre yüzde 1,71, geçen yılın aralık ayına göre yüzde 16,61, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 32,61 ve 12 aylık ortalamalara göre yüzde 32,24 artış görüldü.

Ana harcama grupları itibarıyla mayısta bir önceki aya göre düşüş gösteren gruplar 0,48 ile gıda ve alkolsüz içecekler, yüzde 0,02 ile alkollü içecekler ve tütün oldu. Söz konusu dönemde, en yüksek artışın yaşandığı ana grup ise yüzde 11,29 ile giyim ve ayakkabı olarak hesaplandı.

En yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunun aylık değişimlerine bakıldığında, gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 0,48 azalış görülürken ulaştırmada yüzde 2,03, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda da yüzde 2,28 artış gerçekleşti.

İlgili ana grupların aylık değişime olan katkıları ise gıda ve alkolsüz içeceklerde eksi 0,12, ulaştırmada 0,35 ve konutta 0,27 yüzde puan oldu.

Yıllık değişimler

Mayısta, geçen yılın aynı ayına göre en az artış gösteren ana grup, yüzde 14,08 ile giyim ve ayakkabı olarak kayıtlara geçti. Geçen yılın aynı ayına göre artışın en yüksek olduğu ana grup ise yüzde 50,06 ile eğitim olarak tespit edildi.

En yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunun yıllık değişimlerine bakıldığında, gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 34,86, ulaştırmada yüzde 34,29, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda yüzde 45,59 artış görüldü.

İlgili ana harcama gruplarının yıllık değişime katkıları ise gıda ve alkolsüz içeceklerde 8,60, ulaştırmada 5,63, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda 6,07 yüzde puan oldu.

Endekste kapsanan 174 alt sınıftan 28'inde düşüş gerçekleşirken 9 alt sınıfın endeksinde değişim olmadı, 137 alt sınıfın endeksinde ise artış kaydedildi.

Sektörlere ve alt gruplara göre aylık ve yıllık değişimler şöyle:

Özel kapsamlı TÜFE göstergeleri

İşlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE'deki değişim, mayısta bir önceki aya göre yüzde 2,87, geçen yılın aralık ayına kıyasla yüzde 14,93, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 31,30 ve 12 aylık ortalamalara kıyasla yüzde 31,74 artış şeklinde oldu.

Özel kapsamlı tüketici fiyatları endeksi göstergelerine bakıldığında, mayısta aylık bazda en az yükseliş yüzde 1,63 ile "Mevsimlik ürünler hariç TÜFE" göstergesinde oldu.

Yıllık bazda en yüksek artış ise yüzde 33,76 ile "Mevsimlik ürünler hariç TÜFE" göstergesinde kaydedildi.

Özel kapsamlı TÜFE göstergeleri şöyle:

Mayısta fiyatı en çok artış gösteren diğer ürünler arasında yüzde 13,97 ile "diğer sebzeler, taze veya soğutulmuş (soğan, sarımsak, havuç, mantar, zeytin gibi)" yüzde 13,05 ile "kadın ve kız çocuk giysileri", yüzde 9,53 ile yağlar, yüzde 8,66 ile "tuz, çeşniler ve soslar" yer aldı.

En çok meyvesi yenen sebzeler ucuzladı

Geçen ay en fazla fiyat düşüşü, yüzde 22,21 ile "meyvesi yenen sebzeler, taze soğutulmuş (domates, biber, salatalık, kabak gibi)" kategorisinde gerçekleşti. Bunu, yüzde 19,97 ile "yeşil baklagil sebzeleri, taze veya soğutulmuş", yüzde 15,54 ile "yeşil yapraklı veya saplı sebzeler, taze veya soğutulmuş", yüzde 7,7 ile motorin, yüzde 3,78 ile "diğer küçük ev aletleri", yüzde 3,14 ile "çikolata, kakao, kakao bazlı gıda ürünleri", yüzde 2,96 ile "kahvaltılık tahıl ürünleri" takip etti.

TÜİK'in tüketici fiyatları endeksine göre, mayısta aylık bazda fiyatları en fazla artan ürünler ile bunların bir önceki aya göre değişim oranları şöyle:

Mayısta fiyatı en fazla düşen seçilmiş maddeler ile bir önceki aya göre değişim oranları ise şöyle:

Vatandaşların, her yıl olduğu gibi bu seneki Kurban Bayramı'nda da kara yolundan demir yoluna, kent içi ulaşımdan hava yoluna kadar hayata geçirilen projelerle sevdiklerine kavuştuğunu dile getiren Uraloğlu, Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) sorumluluğundaki otoyollar ile Fatih Sultan Mehmet ve 15 Temmuz Şehitler köprülerinin, bayram döneminde Cumhurbaşkanı Kararı doğrultusunda ücretsiz hizmet verildiğini anımsattı.

"Yavuz Sultan Selim Köprüsü'ndeki günlük geçiş rekoru, 22 Mayıs'ta yenilendi"

Uraloğlu, Karayolları Genel Müdürlüğü sorumluluğundaki iki boğaz köprüsünün bu dönemde 4 milyon 692 bin 868 araca hizmet sunduğunu dile getirerek, Yavuz Sultan Selim Köprüsü'nde 13 Haziran 2024 tarihinde 186 bin 828 araçla kaydedilen günlük geçiş rekorunun, 22 Mayıs'ta 189 bin 4 araçla yenilendiğini söyledi.

Aynı dönemde KGM sorumluluğundaki otoyollardan 18 milyon 468 bin 781, yap-işlet-devret projeleri kapsamındaki otoyollardan da 10 milyon 794 bin 375 araç geçtiğini belirten Uraloğlu, "Böylece otoyol ve köprülerden toplam 29,3 milyon araç geçişi gerçekleşti." diye konuştu.

"İstanbul Havalimanı'mızda yeni bir rekora imza attık"

Uraloğlu, 23 Mayıs-31 Mayıs tarihlerinde şehirler arası otobüs firmalarının 540 bin 682 otobüs seferi gerçekleştirdiğini ve bu seferlerde 5 milyon 850 bin 128 yolcu taşındığını anlatarak, hava yolunda ise 22-31 Mayıs'ta İstanbul Havalimanı'nda 15 bin 508 uçak trafiğiyle 2 milyon 417 bin 947, İstanbul Sabiha Gökçen'de 8 bin 170 uçak trafiğiyle 1 milyon 401 bin 745, Antalya Havalimanı'nda 8 bin 408 uçak trafiğiyle 1 milyon 455 bin 799, Esenboğa'da 2 bin 557 uçak trafiğiyle 381 bin 922, İzmir Adnan Menderes Havalimanı'nda 2 bin 557 uçak trafiğiyle 397 bin 735 yolcuya hizmet verildiğini kaydetti.

Muğla Milas-Bodrum Havalimanı'nda 1043 uçak trafiğiyle 169 bin 898, Muğla Dalaman Havalimanı'nda da 1282 uçak trafiğiyle 211 bin 458 yolcuya hizmet sunduklarını anlatan Uraloğlu, "Havalimanlarımızın tamamında 51 bin 962 uçak trafiği gerçekleşerek 7 milyon 617 bin 934 yolcuya hizmet sunduk. 31 Mayıs'ta İstanbul Havalimanı'mızda 1730 uçuş hareketiyle açıldığı günden bu yana en yoğun günlük hava trafiğine ulaşarak yeni bir rekora imza attık." ifadelerini kullandı.

"Raylı sistemleri 5 milyonu aşkın kişi kullandı"

Uraloğlu, ana hat ve bölgesel trenlerde de 277 bin 708 yolcu ağırladıklarını bildirerek, şunları kaydetti:

"Marmaray'da (Gebze-Halkalı) 4 milyon 399 bin 775 yolcu, Sirkeci-Kazlıçeşme Hattında 85 bin 958 yolcu, Gayrettepe-İstanbul Havalimanı-Arnavutköy Hattında da 282 bin 86 yolcu olmak üzere Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığımıza bağlı TCDD Taşımacılık Genel Müdürlüğü tarafından işletilen İstanbul'daki kent içi hatlarımızdan 4 milyon 767 bin 378 vatandaşımız yararlandı. Ankara'daki Başkentray'da da 378 bin 517 yolcuya hizmet sağladık. Özetle 23-31 Mayıs'ta söz konusu kent içi raylı sistemlerimizi 5 milyon 145 bin 895 kişi kullandı."

Kurban Bayramı dolayısıyla Ankara-İstanbul ve Ankara-Konya parkurlarında ilave yüksek hızlı tren setleri sefere koyarak 18 bin 664 kişilik ek kapasite artışı sağladıklarını anımsatan Uraloğlu, "Yüksek hızlı trenlerle 321 bin 230 yolcuya hizmet sunduk. 22-31 Mayıs'ta yüksek hızlı tren, ana hat ve bölgesel trenler ile kent içi raylı sistemleri 5 milyon 745 bin 275 kişi kullandı." değerlendirmesinde bulundu.

Bakan Uraloğlu, artık yollarda milyonlarla ifade edilen araç sayılarından ve yüz milyonlara yaklaşan yolcu rakamlarından bahsedildiğini dile getirerek, "Yollarımızda artan trafik hareketliliği ve yolcu sayılarındaki bu artışlar elbette son 24 yılda ülkemizin dört bir yanında doğu-batı, kuzey-güney demeden ülkemizi baştan başa yüksek standartlı yol ağıyla donatmamızla ilişkilidir." diye konuştu.

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, piyasadaki fiyat hareketlerinin yakından takip edildiğini bildirdi.

Bolat, CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer'in, damacana su fiyatlarıyla ilgili yazılı soru önergesini yanıtladı.

Tüm ihbar ve şikayetlerin titizlikle incelendiğini ifade eden Bakan Bolat, üretici, tedarikçi, perakende işletmeler ile elektronik ticaret pazar yerlerinin günlük denetlendiği, aykırılık tespit edilmesi durumlarında Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulunca idari yaptırımların uygulandığı bilgisini verdi.

Bakan Bolat, şunları kaydetti:

"Bakanlığımız, vatandaşlarımızın su başta olmak üzere tüm gıda ve ihtiyaç maddelerine adil fiyatlarla ulaşabilmesi için ürün fiyatlarını sürekli olarak izlemekte ve bu doğrultuda gelen talepleri, şikayetleri hassasiyetle değerlendirmektedir. Fırsatçı girişimleri ve vatandaşlarımızın mağduriyetlerini önlemek, piyasa şeffaflığının artırılması, rekabet ortamının korunması, temel ihtiyaç maddelerine erişimin kolaylaştırılması için mevzuat çerçevesinde tüm tedbirlerin alınmasına titizlikle devam edilmektedir."

Toplantının ilk günkü oturumlarına katılan Bolat, burada Ukraynalı, Kanadalı, Bulgaristanlı, İsviçreli ve Katarlı bakanların yanı sıra Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Avrupa Birliği (AB) Komisyonunun Ticaretten Sorumlu Üyesi Maros Sefcovic ile ikili görüşmeler gerçekleştirdi.

Bakan Bolat, Paris'teki temaslarını ve OECD Bakanlar Konseyi Toplantısı'nı değerlendirdi.

Bolat, her yıl Paris'te haziranda OECD'ye üye 38 ülkenin ticaret veya ekonomi bakanlarının iştirakiyle 2 günlük OECD Bakanlar Konseyi Toplantısı düzenlendiğini anımsattı.

Bu yıl Finlandiya'nın başkanlık ettiği toplantıya ayrıca Latin Amerika ve Körfez ülkelerinden de katılım olduğunu aktaran Bolat, toplantının bu yılki konusunun "sanayi politikaları" olduğunu söyledi.

Bolat, bu konuda Batı'da genel bir kaygı ve endişe yaşandığını kaydederek, Avrupa ve ABD'nin özellikle Uzak Doğu'dan aşırı kapasite ve sübvansiyonlu ihracatlar nedeniyle artan dış ticaret açıkları karşısında sanayi politikasında yeni bir dönüşüm başarmak istediğine dikkati çekti.

Bakan Bolat, OECD'de bu konuya ilişkin yaptıkları konuşma hakkında şunları aktardı:

"Özellikle tüm dünyada ticaretin serbestleşmesi ve kurallar bazlı çok taraflı ticaret sisteminin Dünya Ticaret Örgütü etrafında mutlaka güçlendirilmesi ve muhafaza edilmesinin dünyada ekonomik gelişme ve büyümenin ve dünya ticaretindeki ilerlemenin yegane anahtarı olduğunu vurguladık."

Bolat, Türkiye'nin özellikle son 20 senede sanayi politikalarında ihracata dayalı büyüme ve dış ticaretteki serbestleşme ile çok güçlü bir ekonomik büyüme sağladığının altını çizerek toplantıda imalat sektörünün Türkiye'de istihdam ve ihracatta güçlü paylarının olduğunu vurguladıklarını belirtti.

Burada ayrıca sürekli yeni korumacı ve kısıtlayıcı tedbirler almaktansa bu anlamda işbirliği yapmanın ve serbest ticarete yönelik açılımların dünya ekonomisi için hayati olduğunu dile getirdiklerini aktaran Bolat, toplantı kapsamında yaptıkları ikili görüşmelerde karşılıklı ekonomik ilişkilerdeki mevcut konuların üzerinden geçtiklerini ve sıkıntılı konuların nasıl aşılacağı konusunda görüş alışverişinde bulunduklarını belirtti.

Türkiye-Ukrayna Serbest Ticaret Anlaşması'ndaki son gelişmeler

Bolat, toplantı kapsamında DTÖ Genel Direktörü Okonjo-Iweala ile kapsamlı bir görüşme yaptıklarını, Ukrayna Başbakan Yardımcısı Taras Kachka ile yaptıkları görüşmede ise Serbest Ticaret Anlaşması'nı ele aldıklarını kaydetti.

Türkiye'nin bu anlaşmayı 3 yıl önce onayladığını hatırlatan Bolat, söz konusu anlaşmanın Ukrayna tarafında da onay sürecinin parlamentoda başlatıldığını ve kısa bir sürede tamamlanacağını dile getirdi.

Bolat, "Ümit ederiz ki fazla uzun bir zaman geçmeden Türkiye-Ukrayna Serbest Ticaret Anlaşması'nın yürürlüğe girmesi mümkün olabilir." diyerek görüşmede iki ülke arasındaki ticaret ilişkileri ve Ukrayna'nın yeniden inşası ile alakalı konuları ele aldıklarını söyledi.

İki ülke arasındaki Ukrayna'nın Yeniden İnşası Forumu'nun 3'üncüsüne Türkiye'nin eylülde ev sahipliği yapmasını teklif ettiklerini dile getiren Bolat, Ukrayna tarafının bunu kabul ettiğini kaydetti.

Bolat, Kanada Uluslararası Ticaret Bakanı Maninder Sidhu ile yaptıkları görüşmede önemli konu başlıklarını ele aldıklarını belirterek, kısa bir süre önce Türkiye'den Kanada'ya haftalık uçuş sayısının 12'den 21 frekansa yükseltildiğini kaydetti.

Bunun çok sevindirici bir haber olduğunu dile getiren Bolat, Enerji Bakanlığının martta Kanada tarafıyla CANDU tipi nükleer reaktör inşası konusunda bir anlaşma imzaladığını hatırlattı.

Bolat, bu konuda iki ülkenin enerji bakanlıkları arasında görüşmelerin sürdüğünü kaydederek, Türkiye'de madencilik alanında önemli Kanadalı yatırımcıların olduğunu, ikili görüşmede de bu alanda yeni yatırımlara davet ettiklerini belirtti.

ABD Ticaret Temsilcisi Greer ile toplantı kapsamında Türkiye-ABD arasındaki ticaret ilişkilerindeki konuları görüştüklerini söyleyen Bolat, bu konuda devam eden müzakere süreçleri olduğunu kaydetti.

"Yıllık ticaretimiz Bulgaristan'la 9 milyar dolara ulaştı"

Bolat, Paris'teki toplantı vesilesiyle Bulgaristan Ekonomi, Yatırımlar ve Sanayi Bakan Yardımcısı Krasimir Yakimov ile görüştüklerini belirterek Türkiye ve Bulgaristan arasında mükemmel ilişkiler olduğunu söyledi.

"Yıllık ticaretimiz Bulgaristan'la 9 milyar dolara ulaştı ve hedefimiz 10 milyar doları inşallah bu yıl ya da gelecek yıl yakalamak." diyen Bolat, iki ülke arasında 3 önemli gümrük geçiş noktası olduğunu hatırlattı.

Bolat, "Burada da geçişlerin hızlanması, gurbetçilerimizin bu yaz 3 ay boyunca geliş gidişlerinde tıkanma olmaması için bizim aldığımız ekstra tedbirlerden bahsedip Bulgar tarafında da benzeri bir ricada bulunduk." diyerek Türkiye ile Bulgaristan arasında Ortak Gümrük Komitesi'nin gelecek hafta Bulgaristan'ın başkenti Sofya'da toplanacağını belirtti.

Fransa ziyareti kapsamında 2 Haziran'da Fransa Dış Ticaret ve Ekonomik Çekicilikten Sorumlu Delege Bakan Nicolas Forissier, Fransız İş Adamları ve Sanayiciler Derneği (MEDEF) ve Fransız yatırımcı üyeleriyle görüştüklerini ifade eden Bolat, Dünya Türk İş Konseyi (DTİK) çatısı altında ise Fransa'daki Türk iş insanları ile 2 saati aşan bir görüşme yaptıklarını kaydetti.

Bolat, OECD ziyareti ve Fransa'ya yaptıkları ikili toplantıların Türkiye açısından faydalı ve verimli geçtiğini dile getirdi.

Buna göre, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış toplam sanayi çalışan kişi başına üretim endeksi, bir önceki döneme göre yüzde 0,8, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3 artış gösterdi.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış toplam sanayi çalışılan saat başına üretim endeksi, bir önceki döneme göre yüzde 2,2, yıllık bazda ise yüzde 5,1 yükseldi.

En fazla artış sermaye malları sektöründe

Takvim etkilerinden arındırılmış ana sanayi grupları verileri incelendiğinde, çalışan kişi başına üretim endeksinde yıllık bazda en fazla artış yüzde 6,6 ile sermaye malları sektöründe gerçekleşti.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış çalışan kişi başına üretim endeksinde bir önceki çeyreğe göre en fazla artış yüzde 5,5 ile enerji sektöründe oldu.

En fazla ihracat yapan sektörler arasında kimyevi maddeler ve mamulleri 3 milyar dolarla ikinci, elektrik ve elektronik sektörü 1,5 milyar dolarla üçüncü sırada yer aldı.

Mayıs ayında oransal olarak ihracatını en fazla artıran sektör, yüzde 33,9 ile savunma ve havacılık sanayisi oldu. Türkiye ihracatının yüzde 83,2'sini gerçekleştiren sanayi grubunun dış satımı, söz konusu ayda 16,2 milyar dolar olarak hesaplandı.

Geçen ay ihracatın yüzde 14,2'sini gerçekleştiren tarım grubunda yüzde 11 azalışla 2,8 milyar dolarlık, ihracatın yüzde 2,6'sını oluşturan madencilik grubunda ise yüzde 5,5 düşüşle 501,9 milyon dolarlık dış satım yapıldı.

En fazla ihracat Almanya'ya

Geçen ay en fazla ihracat yapılan ülkeler 1,5 milyar dolarla Almanya, 1,2 milyar dolarla ABD ve 1 milyar dolarla İtalya oldu.

Bu dönemde en çok ihracat yapan iller ise 7,4 milyar dolarla İstanbul, 2 milyar dolarla Kocaeli ve 1,7 milyar dolarla Ankara olarak sıralandı.

Söz konusu dönemde parite, ihracata 347 milyon dolarlık katkı verdi.

TİM verilerine göre, sektörel bazda 2025 ve 2026'nın mayıs ayları ve son 12 aylık ihracat verileri, değişim oranları ve toplam içindeki payları şöyle (bin dolar):

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, CHP İstanbul Milletvekili Fethi Açıkel'in, Hürmüz Boğazı'nın kapatılması nedeniyle yaşanabilecek enerji ve ham madde tedariki sorununa ilişkin yazılı soru önergesini yanıtladı.

Geçen yıl itibarıyla Türkiye'nin, Hürmüz Boğazı üzerinden doğal gaz tedarikinin bulunmadığını belirten Bayraktar, bu bölgede LNG arzında yaşanan azalışın da Türkiye'nin doğal gaz arz güvenliği üzerinde herhangi bir etkisinin olmadığını ifade etti.

Bakan Bayraktar, aynı dönemde toplam petrol ithalatının 50,4 milyon ton olduğunu, bunun yaklaşık 5 milyon tonluk kısmının Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiğini aktararak, "Hürmüz Boğazı'ndaki petrol sevkiyatının durması arz güvenliği açısından yönetilebilir alanda kalmakta ve herhangi bir sorun oluşturması beklenmemektedir." bilgisini paylaştı.

Enerji arz güvenliğinin kalıcı olarak tesis edilmesi ve dışa bağımlılığın azaltılması amacıyla "Enerjide Tam Bağımsız Türkiye Politikası" kapsamında yerli ve yenilenebilir enerji yatırımlarının ivme kazandığını vurgulayan Bayraktar, bu yılın mart ayı sonu itibarıyla elektrik kurulu gücünde yenilenebilir kaynakların payının yüzde 62,4'e, yerli ve yenilenebilir kaynakların toplam payının ise yüzde 71,6'nın üzerine çıktığını bildirdi.

Geçen yılın üretim verilerine göre de yenilenebilir kaynaklı elektrik üretiminin toplam elektrik üretimindeki payının yüzde 43,3 olarak belirlendiğini kaydeden Bayraktar, 6 derin sondaj, 2 sismik araştırma gemisiyle petrol ve doğal gaz arama-sondaj faaliyetlerinin yürütüldüğünü hatırlattı.

"Ülkemizin enerji arz güvenliğini garanti altına alacak kritik anlaşmalar imzalanmıştır"

Keşfedilen Sakarya Gaz Sahası'ndaki doğal gaz üretiminin günlük 9,5 milyon metreküpe çıkarıldığını belirten Alparslan Bayraktar, ilk yüzer üretim platform "Osman Gazi" ile günlük üretimin bu yıl 20 milyon metreküpe yükseltilmesinin, 2028'de devreye alınması planlanan ikinci yüzer üretim platformla günlük üretim kapasitesinin 45 milyon metreküpe çıkarılmasının hedeflendiğini ifade etti.

Bakan Bayraktar, Gabar'daki petrol keşfiyle günlük üretimin 81 bin varile ulaştığını, Tuz Gölü Doğal Gaz Yer Altı Depolama Tesisi'nin kapasitesinin 1,7 milyar metreküp, Silivri Doğal Gaz Yer Altı Depolama Tesisi'nin kapasitesinin de 4,6 milyar metreküp olduğunu bildirdi.

Tuz Gölü Doğal Gaz Yer Altı Depolama Tesisi'nin günlük 80 milyon metreküp, Silivri Doğal Gaz Yer Altı Depolama Tesisi'nin günlük 75 milyon metreküp olmak üzere toplam gazlaştırma kapasitesinin günlük 155 milyon metreküp olduğunu kaydeden Bayraktar, şöyle devam etti:

"Mart 2026 döneminde gerçekleşen günlük ortalama 210 milyon metreküplük talep, sahip olduğumuz boru hatları, LNG/FSRU terminalleri ve depolama tesisleri vasıtasıyla güvenle karşılanmaktadır. Toplam 6,3 milyar metreküp kapasiteye sahip yer altı depolama tesislerimizin mevcut doluluk oranı yüzde 72 seviyesinde seyretmekte olup bu depolar, sistemin esnekliğine katkı sağlamaktadır. Kaynak çeşitlendirme vizyonumuz çerçevesinde bölgesel ve küresel işbirliklerine önem verilmektedir. Yürütülen yoğun enerji diplomasisi kanalıyla petrol, doğal gaz, madencilik ve nükleer enerji alanlarında stratejik ortaklıklar tesis edilmiş ve ülkemizin enerji arz güvenliğini garanti altına alacak kritik anlaşmalar imzalanmıştır. Mevcut uluslararası enerji krizine rağmen güçlü enerji altyapımız, çeşitlendirilmiş kaynak portföyümüz ve artan yerli üretim kapasitemiz sayesinde ülkemizin enerji arz güvenliği açısından herhangi bir risk öngörülmemektedir."

Mektupta, fonun kurulduğu 2021'den bu yana yıllıklandırılmış yüzde 9,3 toplam getiri sağladığı ve kaldıraçlı kredilerden daha iyi bir performans sergilediği vurgulanarak, dalgalı piyasa koşullarına rağmen fonun direnç gösterdiğine işaret edildi.

Fonun Yönetim Kurulu onayına tabi olarak hisselerin yüzde 5'ine kadar olan kısmını üç ayda bir geri satın alma imkanı sunduğuna değinilen mektupta, onaylanan miktarı aşan taleplerin ise orantılı olarak karşılandığı belirtildi.

Mektupta, yılın ilk çeyreğinde fondan çıkış taleplerinin tamamının karşılandığı ifade edilerek, tüm geri alım taleplerini karşılamak için Yönetim Kurulu'nun tavan oranını söz konusu dönemde yüzde 5'ten yüzde 7'ye çıkardığı, Blackstone ve çalışanlarının da fona yatırım yaptığı bildirildi.

İkinci çeyrekte ise geri alım taleplerinin dolaşımdaki hisselerin yaklaşık yüzde 10'una ulaştığına dikkati çekilen mektupta, ancak fonun tasarlandığı gibi hisselerin yüzde 5'i kadar talebi karşılayacağı kaydedildi.

Mektupta fonun yatırımcılarına cazip ve güvenli gelir sunmaya devam edecek pozisyonda olduğu savunuldu.

Daha önce Blue Owl, Apollo Global Management, Ares Management ve BlackRock gibi şirketler de fonlarından çıkışı yüzde 5 ile sınırlamıştı.

Bunun "ABD'nin Küba halkına yönelik baskı stratejisinin bir parçası" olarak değerlendirildiğine işaret edilen açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump tarafından 1 Mayıs'ta imzalanan 14404 sayılı Başkanlık Kararnamesi ile doğrudan ilişkili olduğu aktarıldı.

Açıklamada, "Bu karar sonucunda Küba, Visa ve Mastercard gibi uluslararası ödeme kartları üzerinden gerçekleştirilen mal ve hizmet ticaretinden gelir elde etme imkanını kaybetmektedir." ifadesi kullanıldı.

Ayrıca açıklamada, söz konusu yabancı bankanın, ABD'nin tedbirinin yürürlüğe gireceği 6 Haziran itibarıyla Kübalı kuruluşla yapılan anlaşmaların uygulanmasına devam edilmesinin yasa dışı ve imkansız hale geleceğini duyurduğu belirtildi.

Ülkedeki döviz işlemleri için mevcut ödeme yöntemlerinin kullanılmaya devam edeceği vurgulanan açıklamada, bunların nakit, Clasica ve Tropica ön ödemeli ulusal kartlar ile Mir ve UnionPay uluslararası kartlar olduğu bildirildi.

Açıklamada, Visa ve Mastercard işlemlerini yürüten yabancı bankanın adı paylaşılmadı.

ABD Başkanı Trump, mayıs ayı başında Küba hükümetine yönelik yaptırımları genişleten başkanlık kararnamesini imzalamıştı.

Uluslararası Para Fonu (IMF) Sözcüsü Julie Kozack, yüksek petrol fiyatlarının yol açtığı riskler dolayısıyla ABD'de enflasyonun yüzde 2 hedefine gecikmeli olarak 2027 sonu itibarıyla döneceğini öngördüklerini belirterek, ABD Merkez Bankasının (Fed) temkinli olması gerektiğini söyledi.

Kozack, düzenlediği basın toplantısında küresel ekonomideki gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

ABD ekonomisine yönelik soruyu yanıtlayan Kozack, ülkede ekonomik faaliyetin yüzde 2 civarında daha ılımlı bir büyüme seviyesine geri döndüğünü söyledi.

Kozack, ABD ekonomisinin yılın ilk çeyreğinde yüzde 1,6 büyüdüğüne işaret ederek, "Büyümede bir ılımlılaşma olsa da ekonomide sağlam bir ivme sürüyor." diye konuştu.

ABD'de istihdam artışının ise yavaşladığına değinen Kozack, bu durumun hem iş gücü arzındaki düşüşü hem de iş gücü talebindeki azalmayı yansıttığını anlattı.

Kozack, yüksek gümrük vergilerinin enflasyona yansımasının kademeli olarak gerçekleştiğini ifade ederek, "Ayrıca Orta Doğu'daki savaş nedeniyle yükselen petrol fiyatlarının manşet enflasyon üzerinde yarattığı yeni bir baskı da görüyoruz. Şu anda ABD'de enflasyonun yüzde 2 hedefine gecikmeli olarak 2027 sonu itibarıyla döneceğini öngörüyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

IMF Sözcüsü Kozack, daha önce ABD'de enflasyon hedefine dönüşü 2027 ortaları olarak öngördüklerini dile getirdi.

Kozack, "Enflasyon üzerinde yukarı yönlü riskler olduğunu görüyoruz ve bu durum, Fed'in politika adımlarını ihtiyatla atması ve gelen verilere göre titizlikle ayarlanması gerektiğini gösteriyor. Fed'in net bir iletişim kurması da önem taşımaya devam ediyor." dedi.

Küresel petrol stoklarının temmuzda 5 yılın en düşük seviyesine inmesi bekleniyor

Petrol fiyatlarının Orta Doğu'daki savaşın başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 35 arttığına dikkati çeken Kozack, "Ancak ABD ile İran arasındaki müzakerelerde sağlanan ilerleme ve son görüşmelerin ardından petrol fiyatları şu anda Dünya Ekonomik Görünümü (WEO) referans senaryomuzdan sadece yaklaşık yüzde 3 daha yüksek." şeklinde konuştu.

Kozack, petrol fiyatlarındaki artışın büyük kısmının mart ayı başlarında Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan petrol sevkiyatının durması ve büyük petrol tesislerinin hasar görmesi veya kapatılmasıyla gerçekleştiğini vurgulayarak, şöyle devam etti:

"Bu durum, günlük yaklaşık 14 milyon varil petrol üretiminin kesintiye uğramasına neden oldu. Küresel stratejik ve ticari stoklar, savaş başlamadan önce 8 milyar varili aşarak 5 yılın en yüksek seviyesindeydi. Bu stoklar kısmen tükendi ve temmuz ayında 7,5 milyar varil ile beş yılın en düşük seviyesine gerilemesi bekleniyor."

Petrol fiyatlarının, petrol ürünleri üzerinde de zincirleme etkiler yarattığını dile getiren Kozack, jet yakıtı, rafine ürünler ve petrokimyasallar gibi ürünlerin tedariki ve rezervlerinin düşük seviyelere ulaştığına dikkati çekti.

Kozack, "Bunun en iyi çözümü Hürmüz Boğazı'nın tekrar açılmasıdır." değerlendirmesinde bulundu.

"Petrol fiyatlarının izleyeceği rota savaşın süresine bağlı olacak"

IMF'nin tahminlerini yaparken piyasanın petrol vadeli işlem eğrisini kullandığını aktaran Kozack, petrol fiyatları konusunda kendi projeksiyonlarını yapmadıklarını anlattı.

Kozack, "Petrol fiyatı ve izleyeceği rota, savaşın süresine ve Hürmüz Boğazı'nın ne kadar hızlı ve ne zaman açılacağına büyük ölçüde bağlı olacaktır. Şu anda vadeli işlem eğrisinde gördüğümüz tablo, spot fiyatın vadeli işlem fiyatından daha yüksek olduğudur. Bu durum piyasanın ne düşündüğüne dair biraz fikir veriyor ve biz de projeksiyonlarımızı yaparken bunu dikkate alıyoruz." diye konuştu.

Yaşar, sigorta sisteminin gelişmesi için birçok çalışma yapıldığına işaret ederek, "Biz şunu istiyoruz ve diyoruz ki hükümetimize, devletimize, 'sigorta bir tamamlayıcı unsur değil, sigorta bir enstrüman değil, sigorta sizin elinizdeki en temel unsur' ve konu ne olursa mutlaka sigortanın dokunduğu, sigortanın çözebileceği bir alan mutlaka vardır. Öncelikle buraya bakalım, sigorta ile neyi nasıl çözebiliyoruz, buna baksın politika yapıcılar ve sonrasında geriye ne açık kalıyor, bunu nasıl çözebiliriz, buna bakalım." ifadelerini kullandı.

Birçok konunun sigorta ile çözülebileceğine inandıklarını belirten Yaşar, "1,2 trilyon lira ile 2025 yılını bitirdik ve 32 milyar dolar civarında bir prim büyüklüğüne yaklaştık ki bu çok uzun yıllardır bir orta direk tuzağı gibi 10-11 milyar dolar seviyesinde tıkanıp kalmış olan üretim hacmini son birkaç yıldır büyümeye başlattı. Bunun yanında yüzde 2,68 ile son 10 yılın en büyük penetrasyon oranına da ulaştık." dedi.

Yaşar, 2026'nın ilk çeyrek sonuçlarında da 397 milyar liraya yaklaşan bir üretim hacmine ulaştıklarını kaydederek, geçen seneki 1,2 trilyon liraya bakıldığında bu senenin ilk çeyreğinde geçen senenin yüzde 33'lük prim üretiminin gerçekleştirilmiş olduğunu anlattı.

İlk çeyrekte prim üretiminden gelen 397 milyar liranın 340 milyar lirasının hayat dışı sigorta primlerinden geldiğini belirten Yaşar, şöyle devam etti:

"57 milyar liralık da bir hayat sigortası üretimimiz var. Teknik karımızda da yüzde 39'luk daha pozitiflik bir görünüm var. 2026 ilk çeyrek sonuçları itibarıyla hayat dışında 34 milyar lira, hayat tarafında da 12 milyar liralık bir teknik karımız var. Sektörümüzün toplam aktifleri yüzde 59'luk büyümeyle 4,2 trilyon lira seviyesine ulaştı."

"Öz sermaye oranımızı 459 milyar liralık bir hacme ulaştırdık"

Yaşar, sigorta şirketleri ve markalarının öz kaynak ve finansal yapı olarak ne kadar güçlü olursa ülkenin kırılganlığının da o kadar azaldığını ifade ederek, "Dolayısıyla öz sermaye oranımızı yüzde 62 büyüterek 459 milyar liralık bir hacme ulaştırdık." ifadesini kullandı.

İlk çeyrekte toplamda 151 milyar liralık brüt ödenen hasarın olduğunu anlatan Yaşar, Türk sigorta sektörünün de Türkiye'nin en büyük kurumsal yatırımcısı konumunda olduğunu ve ekonomiye 3,5 trilyon liralık fon sağladığını söyledi.

Yaşar, konuşmasını şöyle sürdürdü:

"Biliyorsunuz bu fonlar ne kadar güçlü olursa finansal piyasaların istikrarına o manada katkı sağlayacak fonlar. Tabii ki sigorta fonları, sigortadan toplanan primler bildiğiniz gibi enflasyona yol açmayan primler ve uzun vadeli yatırım sağlayan fonlar. Dolayısıyla sigorta ve emeklilik tarafında biz ne kadar büyük fonlara sahip olursak ülkemizin finansal istikrarı açısından o kadar önemli bir iş yapmış oluruz. O açıdan da Türkiye'nin en büyük kurumsal yatırımcısı olmaya devam ediyoruz."

Son 10 yılın en yüksek penetrasyon oranına ulaşıldığını ve yüzde 2,68'lik bir penetrasyonun olduğunu anımsatan Yaşar, bunun kendilerinin 2030'daki hedefleri olan yüzde 5'in henüz yarısını teşkil ettiğini ve bunu hedeflere yaklaştıracaklarını anlattı.

Yaşar, 2030 yılında 50 milyar dolarlık bir toplam prim hacmine ulaşmayı hedeflediklerini aktararak, "Biliyorsunuz SEDDK Başkanımız Davut Bey bu hedefi bize 100 milyar dolar olarak tanımladı. Onu da bir rehber olarak bu hedefin üzerinde tutuyoruz. Öncelikle hedefimiz tabii ki 50 milyar dolara ulaşmak ve Türkiye ekonomisinde 16'ncı sıraya Türk sigorta sektörünü getirmek hedefimiz." diye konuştu.

Ahmet Yaşar, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bizim öncelikle hedefimiz prim yazmak değil, bizim öncelikle hedefimiz ülkemizin koruma açıklarını kapatmak. Elbette ki biz ticari işletmelerden oluşan, 68 üyesi olan bir sigorta birliğiyiz ama sonuçta bunun ötesinde bir misyonumuz var. Kanunun bize verdiği görev var. Dolayısıyla yüz binlerce insanın istihdam edildiği, yüzlerce, binlerce kurumun, kuruluşun entegre olduğu bir ekosistemin merkezinde duruyor sigorta şirketleri. Yani sigorta şirketi olmadan ne aracı olabilir ne acente olabilir ne düzenleme denetleme olabilir ne sigorta eksperi olabilir birçok paydaş olmaz. Dolayısıyla bunun sorumluluğu içinde ve ülkemizin koruma açıklarını kapatacak şekilde biz bu sorumluluğu yerine getirmeye çalışıyoruz."

BES'te 2,5 trilyon liralık bir fon tutarına ulaştıklarını belirten Yaşar, "Katılımcı sayımız 18 milyon kişi. Hayat sigortalarında fon tutarımız 156 milyar lira. Dünya ile karşılaştırdığımızda bizim hayat sigortası tarafındaki hem sözleşme adedimiz hem fon büyüklüğümüz görece küçük. Dünya bu konuda çok daha ileride." değerlendirmesinde bulundu.

TSB Başkanı Yaşar, DASK'ın 2025 yılında 21 milyar lira civarında prim üretimi olduğunu aktararak, konuşmasını şöyle tamamladı:

"Ne yazık ki bu kadar acı tecrübeler yaşadığımız ülkemizde hala DASK'ın penetrasyonu da yüzde 58'ler civarında. Dolayısıyla bu oranlarında mutlaka ve mutlaka artması gerekiyor. Çünkü vatandaşlarımız da sigorta primi olarak ödemedikleri paraları aslında ortaya çıkan, işte en azından cari açık sebebiyle, vergiler, trafik cezaları vesaire olarak aslında yeniden bu primleri öder duruma geliyorlar."

Bu emtialardan biri olan kahve de bu gelişmelerden etkileniyor. Brezilya'da kahve hasadının rekor seviyelere ulaşacağına yönelik öngörüler, özellikle fiyatındaki düşüşte etkili oluyor. ABD Tarım Bakanlığı, Brezilya'da 2026-2027 kahve hasadının yıllık bazda yüzde 14 artışla 71,9 milyon torbaya çıkarak rekor seviyeye ulaşacağını öngörüyor.

Vietnam'dan kahve ihracatındaki büyük artış arz fazlasına yol açarken bu da fiyatlar üzerinde baskıya sebep oluyor. Diğer taraftan El Nino hava olayının gelecek yıl Brezilya'nın kahve hasadına zarar verebileceğine dair endişeler ise fiyatlar için destekleyici oluyor.

Ancak kayda değer iklimsel gelişmeler yaşanmadığı sürece kahve piyasasının kademeli olarak büyük arz fazlası evresine girebileceği öngörülüyor. Kahvenin libresi, 31 Aralık 2025'ten bu yana yüzde 28'in üzerinde azaldı. Brezilya realinin dolar karşısında değer kaybetmesi de kahve piyasasındaki satış baskısında etkili oldu.

Kahvenin libresi, geçen yıl ekimde arz endişeleriyle 4,3795 dolarla tarihi zirveyi görmüştü. Bu yıla 3,32 dolarda başlayan kahve fiyatları, bu gelişmelerin etkisiyle düşüşe geçti. Kahvenin libresi, ocak ayında yüzde 4,7, şubat ayında yüzde 15,5 azaldı. Mart ayında tepki alımlarıyla yüzde 6,3 artan kahve fiyatları, daha sonra tekrar düşüşe geçerek nisan ayında yüzde 4,3, mayıs ayında yüzde 7 değer kaybetti.

Böylece kahvenin libresi, bugün 2,49 dolara kadar gerileyerek Kasım 2024'ten bu yana en düşük seviyeyi gördü.

"Arz artarken talebin geri geldiğini görüyoruz"

Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, AA muhabirine, Brezilya ve Vietnam'ın kahvenin en büyük üreticileri olduğunu, dünyadaki üretimin yaklaşık yüzde 40'ını Brezilya'nın tek başına gerçekleştirdiğini söyledi.

Son dönemde Brezilya'da hava koşullarının üretim açısından elverişli seyretmesinin fiyatlar üzerinde baskı yarattığını ifade eden Ergezen, "Piyasalarda kahve rekoltesinde artış beklentisi bulunuyordu. Uygun iklim koşullarının da etkisiyle arz görünümünün güçlenmesi satış baskısını artırdı." dedi.

Ergezen, aynı zamanda navlun fiyatlarındaki artışa da dikkati çekerek, enerji maliyetleri tarafında ciddi artışların yaşandığını belirtti.

Bu durumların da talep tarafını baskılayan unsurlar olarak öne çıktığına işaret eden Ergezen, şunları kaydetti:

"Bu talep tarafındaki baskı, kahve fiyatlarında etkisini net bir şekilde gösteriyor hatta belki en net etkin hissedildiği emtialardan bir tanesi diyebiliriz. Geçtiğimiz sene yaklaşık 1,2 milyon torbalık bir üretim fazlası vardı. Bu seneki üretim fazlasının Brezilya'daki artan rekolteyle birlikte yaklaşık 9 milyon torbanın üzerine çıkması bekleniyor. Bu, çok ciddi bir artış aslında. En büyük etkinin buradan olduğunu söyleyebiliriz. Bu etki de fiyatlarda hissedilen en büyük unsur. Dünyada Brezilya ve Vietnam en büyük ülkeler demiştik ama burada en büyük etkinin Brezilya'dan kaynaklandığını ve Brezilya'daki rekolte artış beklentilerinin bu anlamda ciddi bir artış aslında. Yani üretim fazlası 9,5 milyon torbaya çıkıyor. Son yılların en yüksek üretim rakamı, üretim fazlası. Bu da doğal olarak fiyatlamalar üzerinde ciddi baskı oluşturuyor."

Zafer Ergezen, kahve fiyatlarında yılın en düşük seviyelerinin görüldüğü, hava olayı El Nino'yla bu etkinin bir miktar silinebileceğini söyledi.

Brezilya'daki dengesiz yağışların, Uzak Doğu'da yaşanabilecek kuraklığın kahve fiyatlarının toparlanmasına yol açabileceğinin altını çizen Ergezen, "Çok ciddi bir üretim fazlası bekleniyor. Aynı zamanda üretim fazlası beklenirken savaş nedeniyle oluşan yüksek enflasyon ve yüksek faiz ortamı, küresel büyümeyi aşağıya çekiyor yani kısaca talebi aşağıya çekiyor. Arz artarken talebin geri geldiğini görüyoruz. Bu da doğal olarak fiyatları baskılayan bir unsur." diye konuştu.

Bankacılık sektöründe toplam mevduat ise bankalar arası dahil geçen hafta 242 milyar 335 milyon lira artarak 29 trilyon 316 milyar 41 milyon liradan 29 trilyon 558 milyar 376 milyon liraya yükseldi.

Tüketici kredileri 3 trilyon 243 milyar liraya yükseldi

Tüketici kredilerinin tutarı, bu dönemde 14 milyar 382 milyon lira artarak 3 trilyon 243 milyar 148 milyon liraya yükseldi. Söz konusu tutarın 783 milyar 658 milyon lirası konut, 44 milyar 344 milyon lirası taşıt ve 2 trilyon 415 milyar 146 milyon lirası ihtiyaç kredilerinden oluştu.

Bu dönemde taksitli ticari kredilerin tutarı, 10 milyar 27 milyon lira artarak 4 trilyon 22 milyar 717 milyon lira oldu. Bankaların bireysel kredi kartı alacakları ise yüzde 1,9 artışla 3 trilyon 174 milyar 708 milyon lira düzeyinde gerçekleşti.

Bireysel kredi kartı alacaklarının 1 trilyon 188 milyar 763 milyon lirasını taksitli, 1 trilyon 985 milyar 945 milyon lirasını taksitsiz borçlar oluşturdu.

Yasal öz kaynaklar arttı

Bankacılık sektöründe takipteki alacaklar, 26 Mayıs itibarıyla önceki haftaya göre 4 milyar 971 milyon lira artışla 723 milyar 856 milyon liraya çıktı. Takipteki alacakların 544 milyar 596 milyon lirasına özel karşılık ayrıldı.

Aynı dönemde bankacılık sisteminin yasal öz kaynakları, 31 milyar 326 milyon lira artarak 5 trilyon 640 milyar 83 milyon liraya yükseldi.

KKM bakiyesi ise geçen hafta 72 milyon lira azalarak 312,5 milyon liraya düştü.

Yılmaz, sosyal medya hesabından nisan ayı iş gücü istatistiklerine ilişkin yaptığı paylaşımda, kararlılıkla uygulanan politikalar sayesinde, işsizlik oranının tek haneli seviyesini sürdürdüğünü bildirdi.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, "2026 yılı Nisan ayında mevsim etkisinden arındırılmış verilere göre işsizlik oranı yüzde 8,2 ile tek haneli rakamlardaki seyrini 36'ncı aya taşımıştır. Gençlerde işsizlik oranı geçen senenin aynı ayına göre 1,4 puan, kadınlarda ise 0,6 puan azalarak sırasıyla yüzde 14,5 ve yüzde 11 olarak gerçekleşmiştir. Bölgemizde yaşanan jeopolitik gerginliklerin makroekonomik dengeler ve reel ekonomimiz üzerindeki geçici etkilerini sınırlamak için kurumlarımızla eşgüdüm içerisinde gerekli adımları kararlılıkla atmaya devam ediyoruz." değerlendirmesini yaptı.

Bunun yanı sıra potansiyel işgücünün ekonomiye aktif katılımını artırmak ve eğitim-istihdam-üretim ilişkisini güçlendirmek amacıyla yapısal reform adımlarını sürdürdüklerini vurgulayan Yılmaz, bir taraftan işgücü piyasasının değişen ihtiyaçlarına uyumunu güçlendiren politikaları hayata geçirirken diğer taraftan da küresel üretim ve ticaret ağlarındaki dönüşümün sunduğu fırsatlardan etkili şekilde yararlanarak Türkiye'yi üretimde ve yatırımda bölgesel merkez konumuna taşımayı hedeflediklerini kaydetti.

Yılmaz, "Makroekonomik istikrarı güçlendiren, üretim ve ihracatta katma değeri artıran ve ülkemizin küresel ticaret içindeki konumunu ileriye taşıyan politikalarla sürdürülebilir büyümeyi desteklemeyi, ekonomik dayanıklılığı artırmayı ve vatandaşlarımızın refahını kalıcı biçimde yükseltmeyi hedefliyoruz." ifadelerini kullandı.

Paylaşımda, Nisan 2024-Nisan 2026 tarihlerindeki mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranına ilişkin grafiğe de yer verildi.

Buna göre, Türkiye genelinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki işsiz sayısı, nisanda bir önceki aya kıyasla 5 bin azalarak, 2 milyon 868 bin kişiye geriledi. İşsizlik oranı ise 0,1 puan artışla yüzde 8,2 seviyesinde gerçekleşti.

İşsizlik oranı, geçen yılın aynı ayına göre ise 0,5 puan azaldı.

İşsizlik oranı erkeklerde yüzde 6,8, kadınlarda yüzde 11 olarak tahmin edildi.

Söz konusu ayda, 15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfustaki işsizlik oranı, nisanda bir önceki aya göre 0,8 puan azalarak yüzde 14,5 oldu. Bu yaş grubunda işsizlik oranı, erkeklerde yüzde 12, kadınlarda yüzde 19,4 olarak hesaplandı.

TÜİK, bazı aylara ilişkin verilerde revizyona gitti.

Buna göre 2024-2026 dönemi mevsim etkilerinden arındırılmış işsizlik oranları şöyle:

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam edilenlerin sayısı, nisanda bir önceki aya kıyasla 356 bin kişi gerileyerek 32 milyon 166 bin kişi oldu. İstihdam oranı ise 0,6 puan azalışla, yüzde 48,1 olarak gerçekleşti. Bu oran erkeklerde yüzde 65,4 iken, kadınlarda yüzde 31,2 olarak kayıtlara geçti.

Mevsim etkisinden arındırılmış iş gücü, nisanda bir önceki aya göre 361 bin kişi azalarak, 35 milyon 34 bin kişiye ulaştı. İş gücüne katılma oranı ise 0,6 puan düşerek yüzde 52,4 olarak gerçekleşti. İş gücüne katılma oranı erkeklerde yüzde 70,2 iken, kadınlarda yüzde 35 olarak hesaplandı.

İstihdam edilenlerden referans döneminde iş başında olanların mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi, nisanda bir önceki aya göre 0,3 saat artarak, 42,1 saat olarak gerçekleşti.

Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel iş gücü ve işsizlerden oluşan atıl iş gücü oranı nisanda aylık bazda 1,2 puan azalarak yüzde 30,1 oldu. Zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı yüzde 19,3 iken, işsiz ve potansiyel iş gücünün bütünleşik oranı yüzde 20,5 olarak tahmin edildi.

Türkiye genelinde nisan ayına ilişkin mevsim etkilerinden arındırılmış temel iş gücü göstergeleri şöyle:

Dünya ekonomisinin zor bir dönemden geçtiğini, jeopolitik meydan okumalar ve lojistik zincirlerindeki aksamaların sürdüğünü dile getiren Bolat, küresel ekonomik büyüme tahminlerinin aşağı çekildiği bir ortamda Türkiye'nin büyüme, istihdam ve ihracat noktasında dayanıklı bir performans sergilediğini söyledi.

Bolat, milli gelirin yılın ilk çeyreğinde yüzde 2,5 büyüdüğünü, böylece 23 çeyrek üst üste büyümenin devam ettiğini anımsatarak, Türkiye'nin ekonomik büyüklüğünün 1 trilyon 639 milyar dolara yükseldiğini ifade etti.

Nisan ayında işsizlik oranının yüzde 8,2 olduğunu belirten Bolat, 36 aydır işsizlik oranının tek haneli seviyesini koruduğunu ve yüzde 10'un altında kalmaya devam ettiğini söyledi.

Bolat, geçen ay ihracatın, takvim etkisinin dezavantajına rağmen iyi bir performans gösterdiğini belirterek şöyle devam etti:

"Mayıs 2025'te 24,8 milyar dolarla Cumhuriyet tarihinin aylık ihracat rekorunu kırmıştık. Mayıs ayındaki resmi tatiller doğal olarak ihracata olumsuz etki yaptı ancak ithalatı ve dış ticaret açığımızı da düşürerek ihracatın ithalatı karşılama oranında yükseliş sağladı. Mayıs ayında yüzde 9,3 azalışla 22,5 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdik. Günlük ortalama ihracatımız 1,3 milyar dolara ulaştı."

Haziran ayında milli veya dini bayram tatilinin bulunmadığına işaret eden Bolat, bu ay geçen yıla göre ihracatı artıracaklarını ve yıllıklandırılmış bazda daha yüksek rakamların görülebileceğini bildirdi.

Bolat, 22 Mayıs'ta 2,4 milyar dolarla tüm zamanların en yüksek günlük ihracat rakamına ulaşıldığını belirterek, "Körfez ülkelerine ihracatımızda çatışmalar nedeniyle mart ayında şok dalgası ile aylık bazda yüzde 30 azalma olmuştu. Ancak nisan ayında toparladık, artış yakaladık. Mayıs ayında da benzer bir trend bulunuyor. İhracat aslında artıyor, ancak takvimin olumsuz etkileri olabiliyor." ifadesini kullandı.

"Gerçek değerlendirmeyi yılın ilk yarısını tamamladığımızda yapacağız"

Türkiye'nin orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürünlerin ihracatında da önemli bir aşama kaydettiğini söyleyen Bolat, ocak-mayıs döneminde söz konusu ürünlerin ihracat payının yüzde 44'e ulaştığını bildirdi.

Bolat, ithalatın ise mayıs ayında yüzde 10,7 azalışla 28 milyar 103 milyon dolara gerilediğini, ihracatta 2,3 milyar dolar azalış yaşanırken ithalatın 3,4 milyar dolar azaldığını ve böylece dış ticaret açığında iyileşme kaydedildiğini ifade etti.

Ocak-mayıs dönemi itibarıyla ithalatın yüzde 0,8 azaldığını söyleyen Bolat, "Bu düşüşte altın ithalatındaki azalmanın da rolü var. Otomotiv ithalatında da ilk 5 ay itibarıyla bir miktar hız kaybetme durumu söz konusu. Bunlar ithalat artışı üzerinde frenleme etkisi yaptı. Öte yandan, petrol ithalatımızda yaklaşık 2,5 milyar dolara yakın artış var. Doğal gaz ithalatı ise ilk 5 ay itibarıyla aynı seviyede seyretti." diye konuştu.

Bolat, dış ticaret açığında ilk 5 ayda yüzde 15,7 azalış görüldüğünü belirterek, bu dönemde ihracatın ithalatı karşılama oranının yüzde 72,2 olduğunu dile getirdi.

Takvim etkileri büyük ölçüde ortadan kalkacağı için haziran ayı sonunda çok daha net bir tablonun görüleceğini vurgulayan Bolat, şunları kaydetti:

“Yıllıklandırılmış olarak ise 273,5 milyar dolar ihracatımız var. Burada 250 milyon dolarlık mütevazı bir artış söz konusu. Ancak gerçek değerlendirmeyi yılın ilk yarısını tamamladığımızda yapacağız. Yıllıklandırılmış ithalatımız yüzde 4,2 artışla 367 milyar 200 milyon dolar oldu. Dış ticaret açığımız ise 93 milyar 650 milyon dolar seviyesinde. Biz 31 Aralık'ta bu rakamı 92,2 milyar dolarda kapatmıştık. İlk 5 ayın sonunda yıllıklandırılmış bazda dış ticaret açığımız sadece 1 milyar 450 milyon dolar artmış durumda. İhracatın ithalatı karşılama oranı da yıllıklandırılmışta yüzde 74,5 olarak kayıtlara geçti. Bu yılın ilk 5 ayında ithalatımız yüzde 1,2 artışla yaklaşık 154 milyar dolar, ihracatımız yüzde 0,3 artışla 111,2 milyar dolar, dış ticaret hacmimiz 265 milyar dolar oldu. Dış ticaret açığımız ilk 5 ay itibarıyla 42,7 milyar dolarda kaldı.”

“Geçen ay 28 ilimiz ihracatını artırdı”

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, geçen ay 28 ilin ihracatını artırdığını belirterek, "En çok ihracat yapan 5 ilimiz, İstanbul, Kocaeli, Ankara, Bursa ve İzmir şeklinde sıralandı." dedi.

Gültepe, Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın katılımıyla Bakanlık'ta yapılan ve mayıs ayı dış ticaret verilerinin açıklandığı basın toplantısında, mayısta milli ve dini bayramlar nedeniyle çalışma gününün az olduğunu anımsattı.

Söz konusu ayda küresel pazarlarda iki önemli gelişme yaşandığını dile getiren Gültepe, bunlardan ilkinin Avrupa ve Amerika bölgesinde talebin canlanması, ikincisinin de Çin'de kapasite kullanım oranlarının gerilemesi olduğunu söyledi.

Gültepe, Türkiye ekonomisinin yılın ilk çeyreğinde yüzde 2,5 büyüdüğünü, sanayi ve ihracatın büyümeye katkısının negatif olduğunu ifade etti.

Ekonominin sathı müdafaasının fabrikalar olduğunu belirten Gültepe, "Biz sanayi üretimini, milli güvenliğin ve ekonomik bağımsızlığın en önemli unsurlarından biri olarak değerlendiriyoruz. Tam da bu nedenle sağlıklı ve sürdürülebilir kalkınma için büyümenin en az yarısının ihracata yönelik sanayi üretiminden gelmesi gerekiyor. Rekabetçiliğimizi geri kazanıp yeniden hızlanabilmemiz için sanayimizi yatırım, üretim ve ihracat eksenine oturtmak durumundayız." diye konuştu.

"Mayısta ilk kez ihracat yapan firmalarımızın sayısı 888"

Gültepe, geçen ay ihracatın yıllık bazda yüzde 9,3 azalışla 22,5 milyar dolar olduğunu, bu kaybı haziranda telafi edeceklerini söyledi.

İhracatın ilk 5 ayda 111,2 milyar dolara, 12 aylık dönemde de 273,5 milyar dolara yükseldiğini belirten Gültepe, "Sektörlere baktığımızda, otomotiv sektörümüz 3,3 milyar dolarla bu ay da birinciliği sürdürüyor. İkinci sektör 3 milyar dolarla kimya, üçüncü sektör 1,5 milyar dolarla elektrik-elektronik. Çelik sektörümüz, 1 milyar 426 milyon dolarla dördüncülüğe yükseldi. Hazır giyim sektörümüzün ihracatı da 1 milyar 289 milyon dolar oldu. Böylece ilk 5 sırayı paylaşan sektörlerimiz bunlar oldu." ifadesini kullandı.

Gültepe, illere göre ihracata ilişkin ise şu bilgileri verdi:

"Geçen ay 28 ilimiz ihracatını artırdı. En çok ihracat yapan 5 ilimiz, İstanbul, Kocaeli, Ankara, Bursa ve İzmir şeklinde sıralandı. Mayısta ilk kez ihracat yapan firmalarımızın sayısı 888, bu firmalarımızın ihracata katkısı yaklaşık 90 milyon dolar oldu. Birim ihracat değerimizi ise 1,62 dolara kadar yükselttik. Parite ihracatımıza bu ay yaklaşık 347 milyon dolar artı yazdı."

"Tüm gücümüzle üretmeye ve ihracata devam ediyoruz"

En çok ihracat yapılan ülkelerin Almanya, ABD, İtalya, Birleşik Krallık ve İspanya olduğunu ifade eden Gültepe, Körfez bölgesine ihracatın yüzde 16,2 azaldığını belirtti.

Gültepe, ticaret heyetlerini ara vermeden sürdürdüklerine dikkati çekerek şunları kaydetti:

"Mayısta TİM ve ihracatçı birlikleri olarak yoğun bir heyet takvimimiz vardı. 16 ticaret heyeti, 3 alım heyeti, 32 fuar katılımı ve 4 UR-GE faaliyeti gerçekleştirdik. Bu ay, 34 fuar katılımı, 8 sektörel ticaret heyeti ve 4 UR-GE faaliyeti yapmayı hedefliyoruz. Tüm gücümüzle üretmeye ve ihracata devam ediyoruz. Takvim kaymaları nedeniyle aylık ihracatta dalgalanmalar olabiliyor. Haziran ayının verileri ortaya çıktığında yılın ilk yarısının resmini çok daha net şekilde göreceğiz. Her şeye rağmen hedeflerimiz doğrultusunda yolumuza devam ediyoruz. 26 Haziran Cuma günü Türkiye'nin ilk 1000 ihracatçısını açıklayacağımız İhracatın Şampiyonları Ödül Töreni'mizi ve TİM Genel Kurulu'muzu gerçekleştireceğiz. Cumhurbaşkanı'mız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın teşrif edeceği programda ihracat ailemizle bir araya geleceğiz."

GTS esas alınarak hazırlanan verilere göre, ihracat geçen ay Mayıs 2025'in aynı ayına kıyasla yüzde 9,3 azalışla 22 milyar 504 milyon dolar, ithalat da yüzde 10,7 düşüşle 28 milyar 103 milyon dolar olarak belirlendi.

Aynı dönemde, dış ticaret hacmi yüzde 10,1 azalarak, 50 milyar 607 milyon dolar olarak gerçekleşti. Dış ticaret açığı, bu dönemde yüzde 15,7 düşüşle 5 milyar 599 milyon dolar oldu.

İhracatın ithalatı karşılama oranı, geçen ay yıllık bazda 1,2 puan artarak yüzde 80,1, enerji verileri hariç tutulduğunda 8,8 puan yükselişle yüzde 95,2, enerji ve altın verileri hariç tutulduğunda 5,2 puan artışla yüzde 97,6 olarak hesaplandı.

Ürün, ülke ve ülke gruplarına göre ihracat

Geçen ay en çok ihracat yüzde 4,2 azalışla ve 11 milyar 735 milyon dolarla "ham madde (ara mallar)" grubunda yapıldı. Bu grubu, yüzde 18,8 azalış ve 6 milyar 956 milyon dolarla "tüketim malları", yüzde 18,7 azalış ve 2 milyar 954 milyon dolarla "yatırım (sermaye) malları" takip etti.

Söz konusu ayda sektörlere göre ihracatın payı, imalat sanayisinde yüzde 94,5 (21 milyar 274 milyon dolar), tarım, ormancılık ve balıkçılıkta yüzde 3,3 (732 milyon dolar), madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 1,6 (352 milyon dolar) oldu.

Mayısta en fazla ihracat yapılan ülke, 1 milyar 713 milyon dolarla Almanya olarak öne çıktı. Bu ülkenin ardından 1 milyar 532 milyon dolarla ABD ve 1 milyar 160 milyon dolarla İtalya geldi.

İhracatta en çok paya sahip ilk 10 ülkenin toplam ihracat içindeki payı, yüzde 46 olarak hesaplandı.

Mayısta en fazla ihracat yapılan ülke grupları, 9 milyar 396 milyon dolarla Avrupa Birliği (AB), 3 milyar 94 milyon dolarla diğer Avrupa ülkeleri, 3 milyar 392 milyon dolarla Yakın ve Orta Doğu ülkeleri olarak kayıtlara geçti.

İthalat verileri

Mayısta en çok ithalat, yüzde 3,9 azalışla ve 20 milyar 430 milyon dolarla "ham madde (ara mallar)" grubunda yapıldı. Bu grubu yüzde 30,1 düşüş ve 3 milyar 891 milyon dolarla "tüketim malları", yüzde 18,4 azalış ve 3 milyar 757 milyon dolarla "yatırım (sermaye) malları" izledi.

Sektörlere göre ithalat payları, yüzde 77,1 ile imalat sanayisinde (21 milyar 673 milyon dolar), yüzde 15,3 ile madencilik ve taş ocakçılığında (4 milyar 290 milyon dolar), yüzde 4,7 ile tarım, ormancılık ve balıkçılıkta (1 milyar 329 milyon dolar) hesaplandı.

Mayısta en fazla ithalat yapılan ülkeler, 3 milyar 430 milyon dolarla Çin, 2 milyar 483 milyon dolarla Rusya ve 2 milyar 42 milyon dolarla Almanya oldu.

İthalatta en çok paya sahip ilk 10 ülkenin toplam ithalat içindeki payı, yüzde 48,8 olarak kayıtlara geçti.

Söz konusu ayda en fazla ithalat yapılan ülke grupları, 8 milyar 76 milyon dolarla AB, 6 milyar 810 milyon dolarla Asya ülkeleri ve 4 milyar 343 milyon dolarla diğer Avrupa ülkeleri olarak sıralandı.

Ocak-mayıs döneminde dış ticaret açığı yüzde 3,6 arttı

GTS kapsamında ocak-mayıs döneminde geçen yılın aynı dönemine göre ihracat, yüzde 0,3 artarak 111 milyar 169 milyon dolar, ithalat yüzde 1,2 yükselişle 153 milyar 905 milyon dolar, dış ticaret hacmi yüzde 0,8 artışla 265 milyar 74 milyon dolar olarak hesaplandı.

Söz konusu dönemde, dış ticaret açığı yüzde 3,6 yükselişle 42 milyar 736 milyon dolar olarak kayıtlara geçti.

İhracatın ithalatı karşılama oranı da yüzde 72,2 oldu.

Bitkisel üretim tahmini verileri kapsamında, geçen yıl bir önceki yıla kıyasla tahıl ve diğer bitkisel ürünlerin üretimi yüzde 10,4 azalışla 67 milyon 60 bin 312 ton, sebze üretimi yüzde 0,8 düşüşle 33 milyon 315 bin 678 ton, meyve, içecek ve baharat bitkileri üretimi de yüzde 30,4 azalışla 19 milyon 767 bin 12 ton olarak gerçekleşti.

Tahıl ürünlerinde üretim de bir önceki yıla göre yüzde 12,3 düşerek yaklaşık 34,2 milyon ton oldu.

Yağışların artışıyla üretimde toparlanma sürecine girildi

Bu yıl ise hava koşullarının olumlu seyretmesi ve son yılların en yüksek miktardaki yağışlarının alınmasıyla tarımsal üretimde de verimli bir döneme girildi.

Son dönemde kış yağışlarının hem miktar hem de süreklilik açısından belirgin bir şekilde artmasıyla tarımsal üretim açısından geçen yıla kıyasla olumlu bir tablo ortaya çıktı. Bu durum su kaynaklarına da olumlu yansıdı.

Kış yağışlarının etkili olması toprak nemi açısından avantaj sağlarken ilkbahar yağışlarının normalinin ve geçen yılın üzerinde gerçekleşmesiyle, tarımsal kuraklık etkileri büyük ölçüde azaldı ve hububat başta olmak üzere bitkisel üretimde rekor beklentisi güçlendi.

Hava koşullarındaki olumlu seyir, bu yılın bitkisel üretim tahminlerine de pozitif yansıdı.

Meyveler ve içecek bitkilerinde yıllık yüzde 57,8 artış tahmini

Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan "Bitkisel Üretim Birinci Tahmini" verilerine göre üretim miktarlarında önemli ölçüde artış bekleniyor.

Üretim miktarlarının geçen yıla kıyasla tarla ürünleri olan tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerde (yem bitkileri hariç) yüzde 12,6, meyveler, içecek ve baharat bitkilerinde yüzde 57,8 artması öngörülüyor.

Yaklaşık üretim miktarlarının, tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerde 75,4 milyon ton, sebzelerde 33,3 milyon ton, meyveler, içecek ve baharat bitkilerinde ise 31 milyon ton olarak gerçekleşeceği tahmin ediliyor.

Hububatta artış bekleniyor

Tahıl ürünleri üretim miktarlarının, bu yıl geçen yıla kıyasla yüzde 21,7 artarak yaklaşık 41,6 milyon ton olacağı öngörülüyor. Bu kapsamda, buğday üretiminin yüzde 26,7 artışla yaklaşık 22,8 milyon ton, arpa üretiminin yüzde 50 yükselişle 9 milyon ton olması bekleniyor.

Özellikle arpa üretimindeki artışın, yem maliyetlerine olumlu yansıması, sektörün yıllık ihtiyacı bakımından rahatlama sağlaması, büyükbaş ve küçükbaş hayvancılıkta süt ve besi yemi maliyetleri üzerindeki baskıyı hafifletmesi beklentisi bulunuyor.

Kuru baklagiller grubunda, nohut, kuru fasulye ve kırmızı mercimek üretiminin sırasıyla 510 bin ton, 210 bin ton ve 385 bin ton olacağı tahmin ediliyor. Şeker pancarı üretiminin de yüzde 5,8 artışla 22 milyon tonu bulması öngörülüyor.

"Bereket yılı" bolluğu bekleniyor

Geçen yıl dondan en çok etkilenen ürünler arasında yer alan meyveler grubunda ise elmada yıllık yüzde 93,6, çilekte yüzde 1,4, şeftalide yüzde 88,6, nektarinde yüzde 107,7, kirazda yüzde 255,7, üzümde yüzde 53 üretim artışı bekleniyor.

Turunçgillerden mandalinada yüzde 46,3, portakalda yüzde 63,9, limonda yüzde 63,8 üretim artışı hesaplandı. Sert kabuklu meyvelerden fındıkta yüzde 62,2, cevizde yüzde 95,1 ve Antep fıstığında yüzde 113,6 üretim artışı tahmininde bulunuldu.

Böylece söz konusu olumlu süreçle birlikte, üretimde güçlü ve bereketli bir yıl olması bekleniyor. Tarım ve gıdada üretim kapsamında sorun öngörülmezken bu doğrultuda ihracatta da rekor bekleniyor.

Üretimdeki artış öngörüsüyle iç piyasada bolluk oluşacağı, tüketicilerin de meyveler başta olmak üzere gıdaya erişiminin kolaylaşacağı belirtiliyor.

Rapora göre, iki milyar Müslümanın helal gıda, ilaç, kozmetik, muhafazakar moda, Müslüman dostu turizm ile medya ve eğlence olmak üzere İslam ekonomisinin altı temel sektöründeki harcamaları 2024'te 2,6 trilyon dolar oldu. 1,53 trilyon dolarla en büyük paya sahip olan helal gıda ve içecek harcamalarının 2029 itibarıyla 2,06 trilyon dolara ulaşması bekleniyor.

Türkiye, rapordaki Küresel İslam Ekonomisi Göstergesi (GIEI) sıralamasında 6. sıraya yükselerek ilk 10'daki en büyük sıçramayı gerçekleştiren ülke oldu.

Küresel İslam ekonomisi harcamalarının 2029 itibarıyla 3,56 trilyon dolara (yıllık bileşik büyüme oranı yüzde 6,5) ulaşacağı ve İslami finans varlıklarının 2024'teki 5,99 trilyon dolar seviyesinden 2029'da 9,72 trilyon dolara yükseleceği öngörülüyor.

Türkiye'de altı temel helal ürün ve hizmet sektöründe 235 milyar dolarlık harcama yapıldı

Türkiye'deki Müslüman tüketicilerin 2024'te altı temel helal ürün ve hizmet sektöründe yaptığı toplam 235 milyar dolarlık harcama, ülkeyi bu sektörlerin çoğunda küresel ölçekte en büyük tüketici pazarlarından biri konumuna taşıdı. Türkiye, muhafazakar moda sektöründe hem güçlü bir iç tüketim pazarı hem de önde gelen bir küresel üretim ve ihracat platformu olarak bu alandaki özel gücünü koruyor.

Rapordaki ulusal kıyaslama endeksi GIEI'da Malezya birinci sırada yer alırken, onu sırasıyla Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Suudi Arabistan, Endonezya, Bahreyn ve Türkiye takip ediyor.

9'uncu sıradan 6'ncı sıraya yükselen Türkiye, ilk 10 içerisinde en güçlü gelişimi gösteren ülke olarak dikkati çekiyor. GIEI, düzenleme, finans, ticaret, inovasyon ve sektörel gelişimi bütüncül biçimde ele alan ulusal ekosistemleri değerlendiriyor.

BAE'nin konumu lojistik, ticaret ve dijital altyapının artan rolünü yansıtırken Suudi Arabistan ve Endonezya, İslami finans, helal üretim, Müslüman dostu turizm ve ulusal helal ekosistemi geliştirme alanlarındaki ilerlemesini sürdürüyor.

Rapor, büyümenin bir sonraki aşamasını bağımsızlık inşası olarak tanımlıyor. Bu doğrultuda helal değer zincirlerinin, belgelendirme standartlarının, yerel ve bölgesel üretimin, İslami finans altyapısının, dijital platformların ve tüketici güveninin güçlendirilmesi yoluyla bağımlılığın azaltılması ve uzun vadeli pazar avantajının elde edilmesi hedefleniyor.

Yatırımlar 13,1 milyar dolara ulaştı

İslam ekonomisiyle ilgili şirketlere yapılan yatırımlar, 2024/2025 döneminde 346 işlemle toplam 13,1 milyar dolara ulaştı. Sermaye dağılımında en büyük payı İslami finans alırken, onu sırasıyla helal gıda, medya ve eğlence, Müslüman dostu turizm ve helal ilaç takip ediyor.

Toplam işlem değerinde öne çıkan ülkeler Suudi Arabistan, BAE, Endonezya, Azerbaycan ve Türkiye olurken, bu tablo hem tüketiciye yönelik işletmelere hem de İslam ekonomisini destekleyen altyapıya yönelik sermaye akışlarının derinleştiğine işaret ediyor.

İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) ülkelerinin helal ürün ithalatı 2024'te 421,5 milyar dolara ulaştı. Türkiye, İİT pazarlarına 18,71 milyar dolar değerinde helal ürün ihraç ederek gıda, moda, ilaç ve kozmetik alanlarındaki güçlü ticari varlığını ortaya koydu ve küresel ölçekte İİT pazarlarına en fazla helal ürün ihraç eden beşinci ülke oldu. En büyük beş ihracatçı ülke (Brezilya, Çin, Hindistan, ABD ve Türkiye), İİT'ye yapılan toplam helal ürün ihracatının yüzde 32'sini gerçekleştiriyor.

Rapor, Müslüman tüketici duyarlılığındaki süregelen dönüşümü de gözler önüne seriyor. DinarStandard'ın sosyal dinleme analizi, boykot eylemi öncesi, boykotun zirve yaptığı dönem ve mevcut aşamalar boyunca 86 milyondan fazla etkileşimi takip etti.

Bulgular, değer odaklı satın alma davranışının ilk boykot dalgasından sonra da kalıcılığını koruduğunu ve gıda-içecek, kozmetik, moda, teknoloji ile medya sektörlerinde ahlak normlarıyla uyumlu, yerel ve alternatif markalara yönelik tüketici ilgisinin devam ettiğini ortaya koyuyor.

2025/2026 Küresel İslam Ekonomisi Durum Raporu, yapay zeka destekli helal belgelendirme, blokzincir tabanlı izlenebilirlik, dijital İslami finans, milli seyahat platformları, hac hizmetlerinin dijitalleştirilmesi, helal ilaçlar, temiz içerikli kozmetik, doğuştan dijital muhafazakar moda ve kültürel değerlerle uyumlu medya-eğlence gibi alanlarda tüm ana sektörlerde fırsat sinyallerine dikkati çekiyor.

Tüm bu sinyaller, İslam ekonomisinin artık yalnızca Müslüman tüketici talebindeki artış sayesinde değil, bu talebi karşılayacak sistemlerin daha bilinçli bir şekilde inşa edilmesiyle de büyüdüğüne işaret ediyor.

Raporda görüşlerine yer verilen DinarStandard Üst Yöneticisi (CEO) ve Yönetici Ortağı Rafiuddin Shikoh, şunları kaydetti:

"İslam ekonomisi artık gelişen bir fikir olmaktan çıkmış, gelişen bir sistem halini almıştır. Bu yıl ortaya koyduğumuz tablo, ekonomik yaşamın ahlaki değerlerle uyumlu olması gerektiği inancıyla hareket eden küresel tüketici ve yatırımcı tabanının giderek büyüdüğünü gösteriyor. İslam ekonomisindeki bir sonraki büyüme dalgasına, piyasa talebine bağımlılığı azaltan ve fırsatları genişleten sistemlere, standartlara, güven altyapısına ve kurumlara dönüştürebilenlerin öncülük edeceğini düşünüyoruz."

Buna göre, amme borcunun vadesinde ödenmesi veya haczin tatbiki ya da haczolunmuş malların paraya çevrilmesi, amme borçlusunu çok zor duruma düşürecekse borçlu tarafından yazı ile istenmiş ve teminat gösterilmiş olmak şartıyla, alacaklı amme idaresince veya yetkili kılacağı makamlarca amme alacağı 72 ayı geçmemek üzere ve faiz alınarak tecil olunabilecek.

Amme borçlusunun alacaklı tahsil daireleri itibarıyla tecil edilen borçlarının toplamı 1 milyon lirayı aşmadığı takdirde teminat şartı aranılmayacak. Bu tutarın üzerindeki amme alacaklarının tecilinde, gösterilmesi zorunlu teminat tutarı 1 milyon lirayı aşan kısmın yarısı olacak. Cumhurbaşkanı, bu tutarı 10 katına kadar artırmaya, yarısına kadar indirmeye, yeniden kanuni tutarına getirmeye ve alacaklı amme idareleri itibarıyla bu hadler arasında farklı tutar belirlemeye yetkili olacak.

Yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnası

Gelir Vergisi Kanunu'nda "yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnası" başlıklı yeni madde ihdas edildi. Buna göre, ülkede yerleşmiş sayılan gerçek kişilerin, Türkiye'de yerleşmiş sayılmasından önceki son 3 takvim yılında ülkede ikametgahının ve vergi mükellefiyetinin bulunmaması şartıyla Türkiye dışında elde ettiği kazanç ve iratları, 20 yıl boyunca gelir vergisinden müstesna tutulacak.

Bu kanunda yapılan değişikliğe göre, Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu'nda tanımlanan nitelikli hizmet merkezlerinde istihdam edilen nitelikli hizmet personelinin ücretlerinin brüt asgari ücretin 3 katını aşmayan kısmı için (Endüstri Bölgeleri Kanunu kapsamında kurulan endüstri bölgelerinde, bölgenin yabancı yatırım yoğunluğuna göre Cumhurbaşkanınca uygun bulunanlar ile katılımcı belgesi alarak İstanbul Finans Merkezi'nde faaliyet gösteren nitelikli hizmet merkezleri açısından brüt asgari ücretin 5 katı) gelir vergisi istisnası uygulanacak.

Cumhurbaşkanı, bu bentte yer alan 3 ve 5 katlarını birlikte veya ayrı ayrı bir kata kadar belirlemeye, iki katına kadar artırmaya yetkili olacak.

Yurt dışından getirilerek ekonomiye kazandırılan varlıklar

Kurumlar Vergisi Kanunu'na eklenen hükme göre, vergiye gönüllü uyumu artırmak amacıyla, gerçek veya tüzel kişilerce, yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları, 31 Temmuz 2027'ye kadar banka veya aracı kurumlara bildirilecek. Bu kapsamda bildirilen varlıkların, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren 2 ay içinde Türkiye'deki banka ya da aracı kurumlarda adlarına açılan hesaplara transfer edilmesi veya yurt dışından fiziki olarak getirilenlerin bu hesaplara yatırılması gerekecek. Fiziki olarak yurt dışından getirilen varlıklar, yurda getirildiği gümrük idaresine yapılacak beyana ilişkin belgeler ile tevsik olunacak. Gümrük idaresi, bu kapsamda aldığı beyanları, alındığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Gelir İdaresi Başkanlığına bildirecek.

Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye'de bulunan ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları, 31 Temmuz 2027'ye kadar banka veya aracı kurumlara bildirilecek. Bildirilen varlıkların bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırılmak suretiyle tevsik edilmesi zorunlu olacak. Bu kapsamda bildirilen varlıklar, Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutan mükellefler tarafından bildirim tarihi itibarıyla kanuni defterlere kaydedilecek. Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, bu kapsamdaki hükümler uyarınca kanuni defterlerine kaydettikleri kıymetler için pasifte özel fon hesabı açacak. Bu fon hesabı, bildirim tarihinden itibaren 2 yıl geçmedikçe işletmeden çekilemeyecek. Sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamayacak, işletmenin tasfiye edilmesi halinde ise vergilendirilmeyecek. Serbest meslek kazanç defteri ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, söz konusu kıymetleri defterlerinde ayrıca gösterecek. Bu varlıklar, dönem kazancının tespitinde dikkate alınmayacak ve bildirim tarihinden itibaren 2 yıl geçmesi koşuluyla vergiye tabi kazancın ve kurumlar için dağıtılabilir kazancın tespitinde dikkate alınmaksızın işletmeden çekilebilecek.

Cumhurbaşkanı, 31 Temmuz 2027 tarihini, bitim tarihinden itibaren her defasında 6 ayı geçmeyen süreler halinde bir yıla kadar uzatmaya, Hazine ve Maliye Bakanlığı hüküm kapsamına giren varlıkların Türkiye'ye getirilmesi ve bildirimi ile işletmeye dahil edilmelerine ilişkin hususları, bildirim ve beyana esas şekli ile hükmün uygulanmasında kullanılacak bilgi ve belgeler ile uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili olacak.

"Teknogirişim" rozetine sahip halka açık olmayan şirketlere ilişkin düzenleme

Kanunla Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanunu'nda yapılan düzenlemeye göre de Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca verilen "Teknogirişim" rozetine sahip, halka açık olmayan şirketlerin paya dönüştürülebilir borç sözleşmelerine dayanarak yapacakları şarta bağlı sermaye artırımlarında Türk Ticaret Kanunu'nun şarta bağlı sermaye artırımına ilişkin hükümleri uygulanmayacak. Bu kapsamda yer alan şirketlerin şarta bağlı sermaye artırımlarının usul ve esasları, Ticaret Bakanlığının görüşü üzerine Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenecek.

İstanbul Finans Merkezi'nde katılımcı belgesi alarak finansal faaliyette bulunan kuruluşların kazançları için yüzde 100 olarak uygulanan kurumlar vergisi indirimi uygulamasının süresi 2047 yılına kadar uzatıldı. Ayrıca bu kuruluşlara kuruluş ve izinleri için finansal faaliyet harçları yönünden 5 yıl süreyle sağlanan muafiyet 20 yıla çıkarıldı.